Mahesh – Page 194 – AP Board Solutions

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం

March 3, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Physics Study Material 8th Lesson అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material 8th Lesson అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచిన అయస్కాంత ద్విధృవం ఒక నికర బలానికి గురవుతుంది. అయస్కాంత క్షేత్ర స్వభావం గురించి మీరేమి చెప్పగలరు?
జవాబు:
ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో, అయస్కాంత ద్విధృవం (దండాయస్కాంతం) నికర బలంను (లేక టార్క్ను) ప్రయోగించును.

ప్రశ్న 2.
భూమి ధృవాల మధ్య ఉండే అయస్కాంత సూదికి ఏమవుతుంది? [TS. Mar. ’17]
జవాబు:
ధృవాల వద్ద, భూమి క్షేత్రము ఖచ్చితంగా నిలువుగా ఉండును. అందువల్ల కంపాసు సూచి, క్షితిజ సమాంతర తలంలో స్వేచ్ఛగా తిరుగును. ఇది ఏ దిశనైనా చూపవచ్చును.

ప్రశ్న 3.
ఇచ్చిన పదార్థ మచ్చు యొక్క అయస్కాంతీకరణం గురించి మీరు ఏమి అర్థం చేసుకొంటారు? [AP. Mar.’16]
జవాబు:
అయస్కాంత నమూనాను అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచిన, వాని అయస్కాంత భ్రామకాలు అన్నీ అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో ఉండును. కావున నమూనా నికర అయస్కాంత భ్రామకం (m_నికర ≠ 0) కలిగి ఉండును.

ప్రమాణ ఘనపరిమాణంనకు నికర అయస్కాంత భ్రామకంను అయస్కాంతీకరణం అంటారు. i. e., M = $\frac{m_{నికర}}{V}$

ప్రశ్న 4.
సాలినాయిడ్లో అనుబంధితమైన అయస్కాంత భ్రామకం ఎంత?
జవాబు:
సాలినాయిడ్ అయస్కాంత ద్విధృవ భ్రామకము m = NIA, ఇక్కడ ‘N’ లూపు చుట్ల సంఖ్య ‘T’ విద్యుత్ మరియు A సదిశ వైశాల్యము.

ప్రశ్న 5.
అయస్కాంత భ్రామకం, అయస్కాంత ప్రేరణం, అయస్కాంత క్షేత్రాలకు ఉన్న ప్రమాణాలు ఏవి? [TS. Mar.’16]
జవాబు:

అయస్కాంత భ్రామకము m Am² లేక JT^-1.
అయస్కాంత ప్రేరణ – wb m^-2 లేక టెస్లా (I)
అయస్కాంత క్షేత్రము – టెస్లా.

ప్రశ్న 6.
అయస్కాంత రేఖలు అవిచ్ఛిన్న సంవృత లూప్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఎందుకు? [TS. Mar ’17; AP. Mar ’16]
జవాబు:
అయస్కాంత బలరేఖలు దండాయస్కాంతం వెలుపల ఉత్తర ధృవం నుండి బయలుదేరి, దక్షిణ ధృవంను వక్ర పథంలో చలించును. .దండాయస్కాంతం లోపల దక్షిణ ధృవం నుండి ఉత్తర ధృవంనకు సరళ పథంలో చలించును. కావున బలరేఖలు సంవృత లూపులను ఏర్పరుచును.

ప్రశ్న 7.
అయస్కాంత దిక్పాతాన్ని నిర్వచించండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
అయస్కాంత దిక్పాతము (D) :
నిజ భౌగోళిక ఉత్తర ధృవంనకు మరియు కంపాసు సూచి చూపు ఉత్తర ధృవంనకు మధ్యగల కోణంను అయస్కాంత దిక్పాతము అంటారు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 1

ప్రశ్న 8.
అయస్కాంత ప్రవణత లేదా అవపాత కోణం నిర్వచించండి. [AP & TS. Mar.’15]
జవాబు:
అయస్కాంత అవపాతము లేక అవపాత కోణము (I) :
భూ అయస్కాంత క్షేత్రం మొత్తం తీవ్రత ఏదైనా ప్రదేశంలో క్షితిజ సమాంతర దిశతో చేయు కోణంను అయస్కాంత అవపాతము (I) అంటారు.

ప్రశ్న 9.
అయస్కాంతత్వం దృష్ట్యా క్రింది పదార్థాలను వర్గీకరించండి. మాంగనీస్, కోబాల్ట్, నికెల్, బిస్మత్, ఆక్సిజన్, కాపర్. [TS. Mar. ’16 ’15]
జవాబు:
ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు → కోబాల్టు, నికెల్
పారా అయస్కాంత పదార్థాలు → ఆక్సిజన్, మాంగనీసు
డయా అయస్కాంత పదార్థాలు → బిస్మత్, రాగి

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
r వ్యాసార్థం, ఏకాంక పొడవుకు n చుట్లు, i విద్యుత్ ప్రవాహం ఉన్న సాలినాయిడ్ అక్షీయ క్షేత్రానికి సమాసాన్ని ఉత్పాదించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 2
సాలినాయిడ్ అక్షీయ క్షేత్రమునకు సమాసము :
1) 2l పొడవు మరియు ‘a’ వ్యాసార్ధమున్న సాలినాయిడ్ ప్రమాణ పొడవుపై ‘n’ చుట్లు కలిగి ఉన్నాయని భావిద్దాం.
2) సాలినాయిడ్లో విద్యుత్ ప్రవాహము ‘I’.
3) సాలినాయిడ్ అక్షంపై ఏదైనా బిందువు P వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రంను గణిద్దాం. OP = r గా తీసుకుందాము.
4) సాలినాయిడ్పై O నుండి ‘x’ దూరం వద్ద dx మందం ఉన్న చిన్న మూలకాన్ని భావిద్దాం.
5) మూలకంలో చుట్ల సంఖ్య = ndx.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 3

ప్రశ్న 2.
గాలిలో d ఎడం ఉన్న రెండు అయస్కాంత ధృవాల మధ్య బలం F. వాటి మధ్య ఏ దూరం ఉంటే బలం రెట్టింపు అవుతుంది?
జవాబు:
రెండు అయస్కాంత ధృవాల మధ్య బలం, F₁ = F
రెండు అయస్కాంత ధృవాల మధ్య దూరం, d₁ = d
రెండు అయస్కాంత ధృవాల మధ్య బలం రెట్టింపు చేసినప్పుడు, F₂ = 2F
రెండు అయస్కాంత ధృవాల మధ్య దూరం, d₂ = ?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 4

ప్రశ్న 3.
పారా, దయా, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాల ధర్మాలను పోల్చండి.
జవాబు:

డయా అయస్కాంత పదార్థాలు	పారా అయస్కాంత పదార్థాలు	ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు
a) ఈ పదార్థాలు, బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రానికి వ్యతిరేక దిశలో బలహీన అయస్కాంతీకరణను పొందుతాయి.	a) ఈ పదార్థాలు, బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో, బలహీన అయస్కాంతీ కరణను పొందుతాయి.	a) ఈ పదార్థాలు, అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో, బలంగా అయస్కాంతీకరణను పొందుతాయి.
b) ఈ పదార్థ కడ్డీని ఏకరీతి క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా వ్రేలాడదీస్తే, అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబంగా విరామ స్థితికి వచ్చును.	b) ఈ పదార్థ కడ్డీని ఏకరీతి క్షేత్రంలో ‘స్వేచ్ఛగా వ్రేలాడదీస్తే, అయస్కాంత. క్షేత్ర దిశలో విరామ స్థితికి వచ్చును.	b) ఈ పదార్థ కడ్డీని ఏకరీతి క్షేత్రంలో స్వేచ్ఛగా వ్రేలాడదీస్తే, ఆయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో విరామ స్థితికి వచ్చును.
c) ఈ పదార్థాలను అసమరీతి క్షేత్రంలో ఉంచితే, బలమైన క్షేత్రం నుండి బలహీన క్షేత్రం వైపుకు చలించును.	c) ఈ పదార్థాలను అసమరీతి క్షేత్రంలో ఉంచితే, బలహీన క్షేత్రం నుండి బలమైన క్షేత్రం వైపుకు చలించును.	c) ఈ పదార్థాలను అసమరీతి క్షేత్రంలో ఉంచితే, బలహీన క్షేత్రం నుండి బలమైన క్షేత్రం వైపుకు చలించును.
d) వీని సాపేక్ష ప్రవేశ్యశీలత µ_r >1 మరియు ధనాత్మకము.	d) వీని సాపేక్ష ప్రవేశ్యశీలత µ_r >1 మరియు ధనాత్మకము.	d) వీని సాపేక్ష ప్రవేశ్యశీలత, µ_r < 1 మరియు రుణాత్మకము.
e) వీని ససెప్టిబిల్టి (χ) విలువ తక్కువ మరియు రుణాత్మకం. ఉదా : రాగి, బిస్మత్, నీరు, బంగారం, ఆంటిమొని, పాదరసం, క్వార్ట్జ్, వజ్రం etc.	e) వీని ససెప్టిబిల్టి (χ) విలువ స్వల్పము మరియు ధనాత్మకం ఉదా: అల్యూమినియం, మెగ్నీషియం, టంగ్స్టన్, ప్లాటినమ్, మాంగనీస్, ద్రవ ఆక్సిజన్, ఫెర్రిక్ క్లోరైడ్, క్యూప్రిక్ క్లోరైడ్.	e) వీని ససెప్టిబిల్టి (χ) విలువ ఎక్కువ మరియు ధనాత్మకము. ఉదా : ఇనుము, కోబాల్ట్, నికెల్, గడోలినియమ్ మరియు దాని మిశ్రమ లోహాలు.

ప్రశ్న 4.
భూఅయస్కాంత క్షేత్ర ప్రాథమిక రాశులను వివరించి, క్షితిజలంబ, క్షితిజ సమాంతర అంశాల మధ్య సంబంధాన్ని, అవపాత కోణాన్ని వివరించే పటాన్ని గీయండి.
జవాబు:
భూమి ఉపరితలముపై ఏదైనా బిందువు వద్ద భూమి అయస్కాంత క్షేత్రంను, దిక్పాతము D, అవపాతము I మరియు భూమి క్షితిజ సమాంతర అంశము H_E లతో గుర్తిస్తారు. వీటినే భూ అయస్కాంత క్షేత్ర మూలకాలు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 5

వివరణ :

P బిందువు వద్ద మొత్తం అయస్కాంత క్షేత్రంను క్షితిజ అంశము H_E మరియు లంబ అంశము Z_E లుగా విడదీస్తారు.
H_E తో B_E చేయు కోణము (డిప్ కోణము) అవపాత కోణము I.
లంబ అంశమును Z_E తో సూచిస్తే, అప్పుడు
Z_E = B_E Sin I
H_E = B_E Cos I
tan I = $\frac{Z_E}{H_E}$

ప్రశ్న 5.
రిటెంటివిటి, కోయెర్సివిటీలను నిర్వచించండి. మెత్తని ఇనుము, ఉక్కులకు హిస్టిరిసిస్ వక్రాలను గీయండి. ఈ వక్రాల నుంచి మీరేమి అనుమితం చేస్తారు?
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 6
1) రెటింటివిటి :
అయస్కాంతీకరణ బలం (H) ను సున్నాకు తగ్గించిన, ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థ నమూన (specimen) అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రత ($\overrightarrow{B}$) విలువను రెటెంటివిటి లేక రిసిడ్యువల్’ అయస్కాంతీకరణము అంటారు.

2) కోయెర్సివిటి :
రెటెంటివిటి సున్నాకు రావటానికి, వ్యతిరేక దిశలో ప్రయోగించాల్సిన అయస్కాంతీకరణ బలం (H) విలువను కోయెర్సిటి లేక కోయిర్సీవ్ బలం అంటారు.

3) హిస్టిరిసిస్ :
ఒక ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థము యొక్క అయస్కాంత ప్రేరణ (B) లేక అయస్కాంతీకరణ తీవ్రత (I) కు అయస్కాంతీకరణ బలం లేక అయస్కాంత తీవ్రత ($\overrightarrow{H}$) కు మధ్య సంబంధమును తెలుపు వక్రమును హిస్టిరిసిస్ వక్రము అంటారు.

4) మెత్తని ఇనుము మరియు ఉక్కుకు గల హిస్టారిసిస్ వక్రము పటంలో చూపబడింది.
మెత్తని ఇనుము మరియు ఉక్కుల హిస్టారిసిస్ వక్రాలు క్రింది విషయాలు తెలుపును.
i) మెత్తని ఇనుము రెటింవిటి, ఉక్కు రెటింవిటి కన్నా ఎక్కువ.
ii) మెత్తని ఇనుము, ఉక్కు కన్నా ఎక్కువ దృఢత్వంను కలిగి ఉండును.
iii) మెత్తని ఇనుము కోమెర్సివిటి, ఉక్కు కన్నా తక్కువ. ఉక్కు కన్నా మెత్తని ఇనుము అయస్కాంతీకరణను త్వరగా కోల్పోవును.
iv) మెత్తని ఇనుము I – Hవక్రము, ఉక్కు I H వక్రము కన్నా చాలా తక్కువ. మెత్తని ఇనుము సందర్భంలో హిస్టారిసిస్ నష్టము, ఉక్కు సందర్భంలో హిస్టారిసిస్ నష్టము కన్నా చాలా తక్కువ.

ప్రశ్న 6.
L పొడవు ఉండే ఒక చుట్టగల వృత్తాకార చుట్టలో విద్యుత్ ప్రవహిస్తోంది. చుట్ట కేంద్రం వద్ద ఉండే అయస్కాంత క్షేత్రం B. ఇదే తీగచుట్టను 10 చుట్లు ఉండే చుట్టగా చేసినప్పుడు దాని కేంద్రం వద్ద ఎంత అయస్కాంత క్షేత్రం ఉంటుంది?
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 7

ప్రశ్న 7.
ఇతర కారకాలను స్థిరంగా ఉంచి, సాలినాయిడ్ చుట్ల సంఖ్యను రెట్టింపు చేస్తే సాలినాయిడ్ అక్షంపై అయస్కాంత క్షేత్రం ఏవిధంగా మారుతుంది?
జవాబు:
B₁ = B; n₁ = n; n₂ = 2n; B₂ = ?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 8

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
విద్యుత్ ప్రవాహం ఉన్న వృత్తాకార లూప్ అక్షంపై ఏదైనా ఒక బిందువు వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రానికి సమాసాన్ని ఉత్పాదించండి.
జవాబు:
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార లూప్ అక్షంపై ఒక బిందువు వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రంనకు సమాసము:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 9

వృత్తాకార లూప్ యొక్క కేంద్రము ‘0’ మరియు వ్యాసార్థం ‘a’.
లూప్ అక్షం వెంట, కేంద్రము నుండి దూరంలో P బిందువును తీసుకుందాము.
లూప్ తలం, పేపర్ తలానికి లంబంగా ఉండును.
ఒక్కొక్కటి dl పొడవు గల మూలకాలు AB మరియు A’B’ లను వ్యాసంపై అభిముఖంగా భావిద్దాం.
ఈ రెండు మూలకాల వల్ల P వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రాలు dB మరియు dB లు వరుసగా PM మరియు PN దిశలలో ఉండును.
ఈ దిశలు మూలకాల మధ్య బిందువులను బిందువుతో కలుపు రేఖలకు లంబంగా ఉండును.
ఈ క్షేత్రాలను లూప్ అక్షం వెంట సమాంతర అంశములు (dB sinθ) మరియు లంబ అంశములు (dB) గా విడిపోవును.
dB cosθ అంశాలు ఒకదానితో మరొకటి రద్దు చేసుకొనును. వృత్తాకార లూప్ మూలకాలు సౌష్టవంగా ఉండుట వల్ల dB sinθ అంశాలు ఒకే దిశలో కలుస్తాయి.
అక్షం వెంట మొత్తం అయస్కాంత క్షేత్రం = B = ∫dB sin θ ………….. (I)
వృత్తాకార లూప్ అక్షం PC వెంట
‘dl’ పొడవున్న విద్యుత్ ప్రవాహం ఉన్న మూలకం వల్ల ‘P’ వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం

ప్రశ్న 2.
దండాయస్కాంతం, సాలినాయిడ్ సదృశ క్షేత్రాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయని నిరూపించండి.
జవాబు:
1) విద్యుత్ ప్రవాహ లూపు అయస్కాంత ద్వి ధృవం వలె పనిచేస్తుంది. ఆంపియర్స్ నియమము ప్రకారము, అయస్కాంత దృగ్విషయంను విద్యుత్ ప్రవాహాలలో వివరిస్తుంది.

2) ఒక దండాయస్కాంతంను, సాలినాయిడ్ వలె కత్తిరిద్దాము. బలహీన అయస్కాంత ధర్మాలున్న సాలినాయిడ్లను పోల్చుదాము.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 11

3) సాలినాయిడ్ ఒక తలం నుండి అయస్కాంత బలరేఖలు అవిచ్చిన్నంగా మరొక తలంలోనికి ప్రవేశిస్తాయి.

4) ఒక చిన్న కంపాసు సూచిని దండాయస్కాంతం చుట్టు మరియు సాలినాయిడ్ చుట్టు త్రిప్పిన, రెండు సందర్భాలలో సూచి అపవర్తనాలు పటములో చూపినట్లు ఒకే విధంగా ఉండును.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 13
8) దండాయస్కాంతము సాలినాయిడ్ సదృశ క్షేత్రాలను ఉత్పత్తి చేయును.

ప్రశ్న 3.
చిన్న అయస్కాంత సూదిని అయస్కాంత క్షేత్రంలో డోలనాలు చేయిస్తే, దాని డోలనావర్తన కాలానికి సమాసాన్ని రాబట్టండి.
జవాబు:
దోలన ఆవర్తన కాలమునకు సమీకరణము :
1) అయస్కాంత భ్రామకము m మరియు భ్రామక జఢత్వము ఉన్న ఒక చిన్న అయస్కాంత సూచి (అయస్కాంత ద్విధృవం) ను ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం B లో ఉంచి, డోలనాలు చేయిద్దాము.
2) ఈ అమరిక పటములో చూపబడింది.
3) సూచిపై టార్క్ τ = m × B
4) పరిమాణంలో τ = mB sin θ
ఇక్కడ τ పునఃస్థాపక టార్క్, మరియు θ, m మరియు B ల మధ్య కోణము.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 14

ప్రశ్న 4.
క్షితిజ సమాంతరంగా ఉండే దండాయస్కాంతాన్ని భూఅయస్కాంత క్షేత్రంలో కోణీయ డోలనాలను చేయించారు. అవపాత కోణాలు, θ₁, θ₂ ఉండే రెండు ప్రదేశాల్లో అయస్కాంతం డోలనావర్తన కాలాలు వరసగా T₁, T₂ లు. రెండు ప్రదేశాల్లోని ఫలిత అయస్కాంత క్షేత్రాల నిష్పత్తికి సమాసాన్ని రాబట్టండి.
జవాబు:
1) రెండు ప్రదేశాలు A మరియు B ల వద్ద ఫలిత అయస్కాంత క్షేత్రాలను పోల్చాలనుకుందాము.
2) A వద్ద ఒక దండాయస్కాంతంను భూఅయస్కాంత క్షేత్రంలో క్షితిజ సమాంతరంగా వ్రేలాడదీసి, కోణీయ డోలనాలు చేయిద్దాము.
3) ప్రదేశం ‘A’ వద్ద దండాయస్కాంత డోలనావర్తన కాలం T₁ మరియు అవపాత కోణము θ₁.
4) దండాయస్కాంతం క్షితిజ సమాంతరంగా స్వేచ్ఛగా తిరిగితే, లంబ అంశము (B₁ sinθ₁) ఉండదు. ఒకే ఒక క్షితిజ సమాంతర అంశము (B₁ cos θ₁) ను మాత్రమే కలిగి ఉండును.
$G:\AP board\apboardsolutions in\VIKRAM TS & AP Inter 2nd Year Physics Question Bank (TM)\Ch 8\AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 16.png$

14) T₁, T₂ మరియు θ₁, θ₂ లు A మరియు B ల వద్ద తెలిసిన, ఫలిత అయస్కాంత క్షేత్రాల నిష్పత్తి కనుగొనవచ్చును.

ప్రశ్న 5.
పదార్థ అయస్కాంత ససెప్టబిలిటిని నిర్వచించండి. ధన ససెప్టిబిలిటీ, రుణ ససెప్టెబిలిటీ కలిగిన రెండు మూలకాల పేర్లను తెలపండి. [AP. Mar. ’15]
జవాబు:
1) సెసెప్టెబిలిటి :
ఒక పదార్థమును అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినపుడు, అది పొందు అయస్కాంతీకరణ తీవ్రతకు మరియు ప్రయోగించిన అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రతకు గల నిష్పత్తిని ససెప్టబిలిటి అంటారు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 17
2) పదార్థ ససెప్టబిలిటి, అది పొందు అయస్కాంత సామర్థ్యంను తెలుపును.
3) సెప్టెబిలిటి మిత రహిత రాశి.

4) µ_r మరియు χ ల మధ్య సంబంధము :
a) ఒక పదార్థమును, అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రత H లో ఉంచామనుకుందాము. ఆ పదార్థము పొందు అయస్కాంతీకరణ తీవ్రత I.
b) ఆ పదార్థం లోపల అయస్కాంత ప్రేరణ,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 18

5) రుణ ససెప్టబిలిటి (χ) గల డయా అయస్కాంత మూలకాలు బిస్మత్ (-1.66 × 10^-5) మరియు రాగి (9.8 × 10^-6).

6) కోబాల్టు మరియు నికెల్ ధన ససెప్టబిలిటి గల ఫెర్రో అయస్కాంత మూలకాలు.

ప్రశ్న 6.
అయస్కాంతత్వానికి గాస్ నియమాన్ని పొంది వివరించండి.
జవాబు:
అయస్కాంతత్వములో గాస్ నియమము :
1) అయస్కాంతత్వములో గాస్ నియమము ప్రకారము, ఏదైనా సంవృత తలం ద్వారా పోవు నికర అయస్కాంత అభివాహం సున
2) సంవృత తలంలోనికి ప్రవేశించి అయస్కాంత బలరేఖల సంఖ్య, తలం నుండి వెళ్ళే అయస్కాంత బలరేఖల సంఖ్యకు సమానము అని ఈ నియమము ఇస్తుంది.
3) ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంBలో సంవృత తలంను వ్రేలాడదీస్తాము అనుకుందాము. ఈ తలంపై ఒక చిన్న సదిశ వైశాల్య మూలకముASపటంలో చూపబడింది.
4) ఈ వైశాల్య మూలకం ద్వారా పోవు అయస్కాంత అభివాహంను g= B. ASగా నిర్వచిస్తారు. అప్పుడు నికర
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 19
7) తలములో ఆవరించబడిన విద్యుత్ ద్విధృవం సమాన మరియు వ్యతిరేక ఆవేశాలు గల ద్విధృవంతో కలిసిన, సున్నా అగును.
8) Φ_B = 0 అయిన, అయస్కాంత మూలకము ద్విధృవం లేక విద్యుత్ లూపును సూచిస్తుంది.
9) వియుక్త అయస్కాంత ధృవాలను, అయస్కాంత ఏకాంక ధృవాలు అంటారు. ఈ ఏకాంక ధృవాలు ఇమడవు.
10) మొత్తం అయస్కాంత దృగ్విషయంను, అయస్కాంత ద్విధృవాలు లేక విద్యుత్ లూపులలో వివరిస్తుంది.

ప్రశ్న 7.
హిస్టరిసిస్ అంటే మీరు అర్థం చేసుకొన్నదేమిటి? విద్యుదయస్కాంతాలను వాడుకొనే భిన్న ఉపకరణాల్లో వాడే పదార్థాల ఎంపికను ఈ ధర్మం ఏవిధంగా ప్రభావితం చేస్తుంది?
జవాబు:
1) అయస్కాంతీకరణ సైకిల్:
ఒక ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థ నమూనాను నెమ్మదిగా అయస్కాంతీకరించిన, ఒక సైకిల్లో అయస్కాంతీకరణ తీవ్రత (I), అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రత (H)తో మారును. దీనినే అయస్కాంతీకరణ సైకిల్ అంటారు.

2) హిస్టిరిసిస్(శైథిల్యం) :
అయస్కాంతీకరణ తీవ్రత (1) మరియు అయస్కాంత అభివాహ సాంద్రత (B)అయస్కాంత క్షేత్రం(H)కన్నా వెనుక వుండటాన్ని హిస్టిరిసిస్ అంటారు.

3) రెటింవిటీ (ధారణశీలత):
Hవిలువ సున్నా అయ్యే, విలువను రెటింవిటి అంటారు.

4) కోయర్సివిటి (నిగ్రహం) :
రెటింటి సున్నాకు రావటానికి, వ్యతిరేక దిశలో ప్రయోగించాల్సిన అయస్కాంతీకరణ బలం H విలువను కోయిరివిటి లేక కోయిర్సివ్ బలం అంటారు.

5) హిస్టరిసిస్ వక్రము(శైథిల్య వక్రము) :
ఒక ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థము యొక్క అయస్కాంత ప్రేరణ (B) లేక అయస్కాంతీకరణ తీవ్రత (I)కు, అయస్కాంతీకరణ బలం లేక అయస్కాంత తీవ్రత (H)కు మధ్య సంబంధంను తెలుపు వక్రంను హిస్టరీసిస్ వక్రము అంటారు.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 20
6) హిస్టరిసిస్ లూపు లేక వక్రము వివరణ :
a) H – I తలంలో ABCDEFA సంవృత వక్రము లేక హిస్టరిసిస్ లూపు పటంలో చూపబడింది.
b) ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాన్ని నెమ్మదిగా అయస్కాంతీ కరించిన Hతో I విలువ క్రమంగా పెరుగును.
c) వక్రంలో భాగం H తో పెరుగుట చూపును.
d) A బిందువు వద్ద 1 విలువ స్థిరంగా ఉండును. దీనినే సంతృప్త విలువ అంటారు.
e) B వద్ద I కొంత విలువ కలిగి, H శూన్యం అగును.
f) పటంలో BO రెటింవిటి మరియు OC కోయిర్సివిటీను తెలుపును.

లెక్కలు Problems

ప్రశ్న 1.
స్థిరాంకంగా ఉన్న అయస్కాంత క్షేత్రం B లో ఉంచిన “n” చుట్లు, A వైశాల్యం, “i” విద్యుత్ కలిగి ఉండే సమతల చుట్టపై చర్య జరిపే టార్క్ ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 21
దీర్ఘ చతురస్రాకార తీగచుట్ట PQRS కు :
పొడవు PR = QS = l ; వెడల్పు PQ = RS = b
విద్యుత్ ప్రవాహం = i; అయస్కాంత ప్రేరణ క్షేత్రం = B
తీగ చుట్ట తలం లంబము B తో చేయు కోణం = θ
వాహకం PR మరియు SQ ల పై బలము, F = Bil sin θ
వాహకం PQ మరియు RS ల పై బలము, F = 0
దీర్ఘ చతురస్రాకార తీగ చుట్టపై టార్క్ τ = F × లంబదూరం (b) ⇒ τ = Bil sin θ (b)
∴ τ = BiA sin 6.[∵ A = l × b].
తీగ చుట్ట n చుట్లు కలిగి ఉంటే, టార్క్ τ = B sin A sin θ.

ప్రశ్న 2.
20 చుట్లు, 800 mm² వైశాల్యం గల చుట్టలో 0.5A విద్యుత్ ప్రవహిస్తోంది. దీన్ని 0.3T ఉన్న అయస్కాంత క్షేత్ర ప్రేరణలో చుట్టతలం క్షేత్రానికి సమాంతరంగా ఉండే విధంగా అమర్చితే, అది ఎంత టార్క్కు గురవుతుంది?
సాధన:
n = 20; A = 800 mm² = 800 × 10^-6 m²; i = 0.5A; B = 0.3T; θ = 0°
తీగ చుట్ట తలం క్షేత్ర దిశకు సమాంతరంగా ఉంటే టార్క్
τ = B in A cos 0 = 0.3 × 0.5 × 20 × 800 × 10^-6 × cos 0°
∴ τ = 2.4 × 10^-3 Nm

ప్రశ్న 3.
బోర్ పరమాణు నమూనాలో కేంద్రకం చుట్టూ ఎలక్ట్రాన్లు వృత్తాకార కక్ష్యలో పరిభ్రమిస్తాయి. హైడ్రోజన్ పరమాణువులోని ఎలక్ట్రాన్ అయస్కాంత భ్రామకం (µ) కు సమాసాన్ని కోణీయ ద్రవ్యవేగం, L. పదాలలో రాబట్టండి.
సాధన:
హైడ్రోజన్ పరమాణువులో, వ్యాసార్థం ఉన్న వృత్తాకార కక్ష్యలో, ఆ ఆవేశం ఉన్న ఎలక్ట్రాన్ v స్థిర వేగంతో చలిస్తున్నట్లు
భావిద్దాం. కేంద్రకం చుట్టూ వృత్తాకార చలనంలో తిరుగు ఎలక్ట్రాన్ కలిగి ఉండు విద్యుత్ ప్రవాహం. I = $\frac{e}{T}$
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 22

ప్రశ్న 4.
22.5cm పొడవు, 900 చుట్లు ఉండే సాలినాయిడ్లో 0.8 A విద్యుత్ ప్రవాహం ఉంది. దాని కేంద్రం, చివరల నుంచి దూరంగా ఉండే అయస్కాంతీకరణం చేసే క్షేత్రం H విలువ ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 23

ప్రశ్న 5.
0.1mపొడవు, 5Am² అయస్కాంత భ్రామకంతో ఉండే దండాయస్కాంతాన్ని 0.4T ప్రేరణ గల ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో దాని అక్షం, క్షేత్రంతో 60° ఏర్పరచే విధంగా, ఉంచితే దానిపై చర్యజరిపే టార్క్ విలువ ఎంత? [Mar. ’14]
సాధన:
ఇచ్చినవి 2l = 0.1m; m = 5A – m²2; B = 0.4T; θ = 60°.
టార్క్, τ = mb sin θ = 5 × 0.4. × sin 60° = 2 × $\frac{\sqrt{3}}{2}$
∴ τ = 1.732 N – m

ప్రశ్న 6.
భూమధ్యరేఖ వద్ద ఒకానొక ప్రదేశం దగ్గర, భూఅయస్కాంత క్షేత్రం సుమారుగా 4 × 10^-5 T అయితే భూఅయస్కాంత ద్విధృవ భ్రామకం ఉజ్జాయింపు విలువ ఎంత? (భూవ్యాసార్థం = 6.4 × 10⁶m)
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 24

ప్రశ్న 7.
ఒక ప్రదేశంలో భూఅయస్కాంత క్షేత్రం క్షితిజ సమాంతర అంశం 2.6 × 10T, అవపాత కోణం 60° అయితే ఆ ప్రదేశంలోని భూఅయస్కాంత క్షేత్రం విలువ ఎంత ?
సాధన:
ఇచ్చినవి H_E = 2.6 × 10^-5T
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 25

ప్రశ్న 8.
400 సాపేక్ష పెర్మియబిలిటీ గల కోర్పై విద్యుద్బంధక తీగను చుట్టి సాలినాయిడ్ను తయారుచేశారు. సాలినాయిడ్ పై ప్రతి ఒక మీటర్కు 1000 చుట్లు ఉన్నాయి. సాలినాయిడ్ ద్వారా 2A విద్యుత్ ప్రవహిస్తే, H, B, అయస్కాంతీకరణ . M లను లెక్కించండి.
సాధన:
ఇచ్చినవి, µ_r = 400, I = 2A, n = 1000
H = nI = 1000 × 2 = 2 × 10³ A/m
B = µ_r µ_oH = 400 × 4π × 107 × 2 × 10³ = 1.0 T
అయస్కాంతీకరణం m = (µ_r – 1) H = (4001)H – 399 × 2 × 10³
∴ m ≅ 8 × 10⁵ A/m

అదనపు అభ్యాసాలు Additional Exercises

ప్రశ్న 1.
భూఅయస్కాంతత్వానికి సంబంధించిన క్రింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెల్పండి.
a) సదిశను నిర్దేశించేందుకు మూడు రాశులు అవసరం. భూఅయస్కాంత క్షేత్రాన్ని నిర్దేశించటానికి సంప్రదాయంగా ఉపయోగిస్తున్న మూడు స్వతంత్ర రాశుల పేర్లను తెలపండి.
జవాబు:
భూఅయస్కాంత క్షేత్రంను తెల్ప ఆధారపడని మూడు రాశులు అయస్కాంత దిక్పాతం (θ), అయస్కాంత అవపాతము (δ) మరియు భూ-క్షితిజ సమాంతర అంశము (H).

b) దక్షిణ భారతదేశంలోని ఒక ప్రదేశంలో అవపాత కోణం విలువ సుమారు 18°. బ్రిటన్ దేశంలో అవపాత కోణం చి వ దీనికంటే ఎక్కువగా ఉంటుందా ? లేదా తక్కువగా ఉంటుందా?
జవాబు:
అవును. బ్రిటన్ అవపాత కోణము ఎక్కువ. దీనికి కారణం ఉత్తర ధృవంనకు దగ్గరగా ఉండుటయే. బ్రిటన్లో δ = 70°.

c) ఆస్ట్రేలియాలోని మెల్బోర్న్ మీరు అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖల పటాన్ని గీస్తే, దాని రేఖలు భూమిలోకి వెళుతున్నట్లు కనిపిస్తాయా? లేదా భూమి నుంచి బయటకు వస్తున్నట్లు కనిపిస్తాయా?
జవాబు:
దక్షిణార్థ గోళంలో భూమి ఉత్తరం వద్ద మెల్బోర్న్ ఉంది. కావున భూ అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు (ఆస్ట్రేలియాలోని మెల్ బోర్న్) భూమి నుండి బయటకు వస్తున్నట్లు కనిపించును.

d) భౌగోళిక ఉత్తర లేదా దక్షిణ ధృవాల వద్దనే నిలువు తలంలో స్వేచ్ఛగా కదిలే కంపాస్ సూదిని ఉంచితే అది ఏ దిశలో నిశ్చలస్థితిలోకి వస్తుంది?
జవాబు:
ధృవాల వద్ద, భూ క్షేత్రము ఖచ్చితంగా నిలువుగా ఉండును. కావున కంపాస్ సూచి క్షితిజ సమాంతర తలంలో స్వేచ్ఛగా తిరుగును, ఏ దిశనైనా చూపును.

e) 8 × 10²² J T^-1 అయస్కాంత భ్రామకం గల డైపోల్ను భూమి కేంద్రం వద్ద ఉంచితే, దాని వల్ల ఏర్పడే క్షేత్రానికి భూ అయస్కాంత క్షేత్రం ఉజ్జాయింపుగా సమానమని ప్రకటించారు. ఈ సంఖ్య పరిమాణ క్రమాన్ని ఏదో ఒక పద్ధతిలో సరిచూడండి.
జవాబు:
m = 8 × 10²² JT^-1.
d = R = భూమి వ్యాసార్థం = 6,400 km = 6.4 × 10⁶ m.
పొట్టి అయస్కాంత ద్విధృవం అయస్కాంత రేఖపై అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రత
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 26
ఈ విలువ పరిశీలించిన భూ క్షేత్రం విలువతో ఉజ్జాయింపుగా సరిపోతుంది.

f) భూఉపరితలంపై ప్రధాన అయస్కాంత N-S ధృవాలకు అదనంగా మరిన్ని స్థానిక ధృవాలు, వివిధ దిశల్లో అమర్చబడి ఉన్నాయని భూవిజ్ఞానశాస్త్ర లు ప్రకటించారు. ఇది ఎలా సాధ్యం అవుతుంది?
జవాబు:
భూమి అయస్కాంత క్షేత్రము సుమారుగా ద్విధృవ క్షేత్రంనకు సుమారుగా ఉండును. N- S ధృవాలు వేర్వేరు దిశలలో తిరుగును. అయస్కాంత ఖనిజాలు నిక్షేపాల వల్ల ఇది సాధ్యం.

ప్రశ్న 2.
క్రింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వండి:
a) భూఅయస్కాంత క్షేత్రం అంతరాళంలో ఒక బిందువు నుంచి మరొక బిందువుకు పోయే కొద్దీ మారుతూ ఉంటుంది. ఇది కాలంతోపాటు కూడా మారుతుందా? అదే నిజమైతే, ఏ కాలం స్కేలుపై ఇది చెప్పుకోదగ్గ విధంగా మారుతుంది?
జవాబు:
అవును. కాలంతో పాటు భూక్షేత్రం మారును. ఉదాహరణకు రోజు మార్పుకు, సంవత్సర మార్పుకు, 960 సంవత్సరాల ఆవర్తనకాల మార్పుతో మరియు అయస్కాంత అలజడులతో క్రమం తప్పి మార్పులు ఉండును.

b) భూమి కోర్- ఇనుమును కలిగి ఉంటుందని మనకు తెలుసు. అయినప్పటికీ, భూ అయస్కాంతత్వానికి కారణం ఇది కాదని భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తారు. ఎందుకు ?
జవాబు:
భూమి కోర్ ఇనుము కలిగి, ద్రవ స్థితిలో ఉండును. ఇది ఫెర్రో అయస్కాంతం కాదు. దీనిని భూ అయస్కాంత జనకంగా భావించరాదు.

c) భూమి కోర్ బాహ్య వాహక ప్రదేశంలోని ఆవేశాల ప్రవాహమే భూఅయస్కాంతత్వానికి కారణమని భావిస్తారు.’ ఈ ప్రవాహాలను భరిస్తూ కొనసాగేందుకు కారణమయ్యే బ్యాటరీ (శక్తి జనకం) ఏదై ఉండవచ్చు?
జవాబు:
భూ అంతర్భాగంలో రేడియోధార్మికత సాధ్యము. కాని ఇది అయస్కాంతంను కలిగి ఉండదు.

d) 4 నుంచి 5 బిలియన్ సంవత్సరాల చరిత్రలో, భూమి తన క్షేత్ర దిశను అనేకసార్లు మార్చుకొని ఉండవచ్చు. ఇంత పురాతన కాలంలోని భూక్షేత్రాన్ని భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు ఎలా తెలుసుకోగలుగుతారు?
జవాబు:
కొన్ని రాళ్ళు ఘనస్థితిలో, భూఅయస్కాంత క్షేత్రము బలహీనంగా రికార్డు చేయబడును. ఈ రాళ్ళ విశ్లేషణ భూమి అయస్కాంత చరిత్రను తెలుపును.

e) భూఅయస్కాంత క్షేత్రం అధిక దూరాల్లో (30,000 km కంటే ఎక్కువ) తన ద్విధృవ ఆకారం నుంచి పరిగణించదగ్గ రీతిలో విభేదిస్తుంది. దీనికి కారణమయ్యే కారకాలు ఏవై ఉండవచ్చు?
జవాబు:
భూమి ఐనో ఆవరణలో ఏర్పడు అయాన్ల చలనం వల్ల క్షేత్రం సవరించబడి భూమి అయస్కాంత క్షేత్రంను పొందుతాము.

f) గ్రహాల మధ్య ఉండే అంతరాళం అతిబలహీనమైన, 10^-12 T క్రమంలోని అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇంత బలహీన క్షేత్రం వల్ల ఏదైనా చెప్పుకోదగ్గ పర్యవసానమేమైనా ఉంటుందా? వివరించండి.
[Note : అభ్యాసం 2 ప్రధానంగా మీలో కుతూహలాన్ని పెంపొందించేందుకే. కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తాత్కాలికమైనవి. లేదా తెలియనివి క్లుప్త సమాధానాలు, సాధ్యమయ్యే సందర్భాలకు చివర ఇచ్చినాం. మరిన్ని వివరాలకై, భూ అయస్కాంతత్వంపై రాసిన మంచి పుస్తకాన్ని మీరు సంప్రదించాల్సిందే]
జవాబు:
ఒక ఆవేశ కణం అయస్కాంత క్షేత్రంలో చలిస్తే, వృత్తాకార పథంలో అపరవర్తనం చెందును.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 27

B తక్కువగా ఉన్నప్పుడు, r అధికము i.e., పదము వక్ర వ్యాసార్థము చాలా ఎక్కువ. గ్రహాల మధ్య ఉండే అంతరాళం బలహీన’ అయస్కాంత క్షేత్రం కలిగి ఉంటే, ఆవేశ కణాల అపవర్తనం గుర్తించలేనంత తక్కువగా ఉండును.

ప్రశ్న 3.
ఒక దండాయస్కాంతం అక్షం, 0.25 T ఏకరీతి బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రంతో 30° చేసే విధంగా ఉన్నప్పుడు దానిపై 4.5 × 10^-2 J. పరిమాణం గల టార్క్ చర్య జరుపుతుంది. ఆ అయస్కాంతం యొక్క అయస్కాంత భ్రామకం పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
θ = 30°, B = 0.25 T, τ = 4.5 × 10^-2 J, M = ?

ప్రశ్న 4.
m = 0.32 JT^-1 అయస్కాంత భ్రామకం గల పొట్టి దండాయస్కాంతాన్ని 0.15T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచారు. ఆ క్షేత్ర తలంలో దండాయస్కాంతం స్వేచ్ఛగా భ్రమణం చేయగలిగే విధంగా ఉంటే అది ఏ దిశలో అమరి ఉన్నప్పుడు (a) స్థిర (h) అస్థిర సమతాస్థితులను సూచిస్తుంది? ప్రతి సందర్భానికి, అయస్కాంత స్థితిజశక్తి ఎంత?
సాధన:
m = 0.32JT^-1, B = 0.15T

i) స్థిర సమతాస్థితిలో, దండాయస్కాంతం అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ వెంట ఉండును. i.e., θ = 0°.
స్థితిజ శక్తి = -mB cos 0° = 0.32 × 0.15 × 1 = – 4.8 × 10^-2 J

ii) అస్థిర సమతాస్థితిలో, అయస్కాంతం, అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో 180″ తిరిగితే,
స్థితిజ శక్తి = mB cos 180° = – 0.32 × 0.15 (-1) = 4.8 × 10^-2 J,

ప్రశ్న 5.
800 చుట్లతో దగ్గర దగ్గరగా చుట్టి ఉండి 2.5 X 10 m మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం గల సాలినాయిడ్ ద్వారా 3.0A విద్యుత్ ప్రవాహం ఉంది. సాలినాయిడ్ దండాయస్కాంతంలాగా ప్రవర్తించే విధానాన్ని వివరించండి. దీనికి అనుబంధితమైన అయస్కాంత భ్రామకం ఎంత?
సాధన:
n = 800, A = 2.5 × 10^-4 m², I = 3.0 A
సాలినాయిడ్ అక్షం వెంట అయస్కాంత క్షేత్రంను ఏర్పరుచును.
∴ విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న సాలినాయిడ్ దండాయస్కాంతం వలె ప్రవర్తించును.
m = nIA = 800 × 3.0 × 2.5 × 10^-4
= 0.6 JT^-1 సాలినాయిడ్ అక్షం వెంట.

ప్రశ్న 6.
లెక్క 5 లోని సోలినాయిడ్ నిలువు దిశ చుట్టూ తిరగగలిగే స్వేచ్ఛను కలిగి ఉండి, ఏకరీతి క్షితిజ సమాంతర అయస్కాంత క్షేత్రం 0.25 T ని అనువర్తింపచేస్తే, ఈ క్షేత్ర దిశతో సాలినాయిడ్ ‘ అక్షం 30° కోణం చేసినప్పుడు, దానిపైన చర్య జరిపే పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
m = 0.6 JT^-1
B = 0.25T, τ = ?, θ = 30°
τ = M B sin θ ∴ τ = 0.6 × 0.25 sin 30° = 0.075 N-m.

ప్రశ్న 7.
0.22T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం దిశతో 1.5 JT^-1 అయస్కాంత భ్రామకం గల దండాయస్కాంతం అమరి ఉంది.
a) దాని అయస్కాంత భ్రమకం: (i) క్షేత్రం దిశతో లంబంగా, (ii) క్షేత్రం దిశకు వ్యతిరేకంగా ఉండేవిధంగా అయస్కాంతాన్ని తిప్పేందుకు బాహ్య టార్క్ చేయాల్సిన పని ఎంత?
సాధన:
m = 1.5 JT^-1, B = .0.22 T, W = ?
θ₁ = 0° (అక్షం వెంట); θ₂ = 90° (అక్షంనకు లంబంగా)
W = -mB (cos θ₂ – cos θ₁)
= -1.5 × 0.22 (cos 90° – cos 0°) = -0.33 (0 – 1) = 0.33J

ii) θ₁ = 0o, θ₂ = 180°.
W = -1.5 × 0.22 (cos 180° – cos 0°)
= -0.33 (-1 – 1) = 0,.66 J.

b) (i), (ii) సందర్భాల్లో అయస్కాంతంపై పనిచేసే టార్క్ విలువ ఎంత?
సాధన:
టార్క్ τ = mB sin θ.
i) θ = 90°, τ = 1.5 × 0.22 sin 90° = 0.33 N-m
ii) θ = 180°, τ = 1.5 × 0.22 sin 180° = 0

ప్రశ్న 8.
దగ్గర దగ్గరగా చుట్టిన 2000 చుట్లు కలిగి, మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం 1.6 × 10^-4 m² ఉన్న సాలినాయిడ్లో 4.0 A ల విద్యుత్ ప్రవాహం ఉంది. దీనిని, దాని కేంద్రం ద్వారా వేలాడదీసి, క్షితిజ సమాంతర తలంలో తిరగడానికి వీలు కలిగించారు.
a) సాలినాయిడ్తో అనుబంధితమైన అయస్కాంత భ్రామకం ఎంత?
సాధన:
N = 2000, A = 1.6 × 10^-4 m²,
I = 4 amp, m = ?
m = NIA
∴ m = 2000 × 4 × 1.6 × 10^-4 = 1.28 JT^-1.

b) సాలినాయిడ్ అక్షంతో 30° కోణం చేస్తున్నట్లుగా ఒక 7.5 × 10^-2 Tల ఏకరీతి క్షితిజ సమాంతర అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పరిస్తే, దానిపై చర్యజరిపే బలం, టార్క్ ఎంతెంత?
సాధన:
సాలినాయిడ్ పై నికర బలం = 0
టార్క్, τ = m B sin θ = 1.28 × 7.5 × 10^-2 sin 30°
= 1.28 × 7.5 × 10^-2 × $\frac{1}{2}$
τ = 4.8 × 10^-2 Nm.

ప్రశ్న 9.
10 cm వ్యాసార్థం, 16 చుట్లుగల వృత్తాకార చుట్టలో 0.75 A. విద్యుత్ ప్రవాహం ఉంది. దీని తలం 8.0 × 10^-2 T పరిమాణం గల బాహ్య క్షేత్రానికి లంబంగా నిలిచి ఉండేటట్లు ఉంచారు. క్షేత్ర దిశకు లంబంగా ఉండే తలంలోని అక్షం. పరంగా చుట్ట స్వేచ్ఛగా చలించగలుగుతుంది. చుట్టను కొంచెం తిప్పి, వదిలితే దాని నిలకడ సమతాస్థితికి ఇరువైపులా 2.0s^-1 పౌనఃపున్యంతో అది డోలనాలు చేస్తుంది. భ్రమణాక్షం పరంగా దాని జడత్వ భ్రామకం ఎంత?
సాధన:
n = 16, r = 10 cm = 0.1 m, I = 0.75A,
B = 5.0 × 10^-2T
υ = 2.0 s^-1, I = ?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 29

ప్రశ్న 10.
అయస్కాంత యామ్యోత్తర రేఖకు సమాంతరంగా ఉండే లంబ తలంలో ఒక అయస్కాంత సూది స్వేచ్ఛగా భ్రమించ గలుగుతుంది. సూది ఉత్తరం చివర, క్రిందివైపు దిశలో సమాంతరంతో 22° కోణం చేస్తుంది. ఆ ప్రదేశంలోని భూ అయస్కాంత క్షేత్రం క్షితిజ సమాంతర అంశం 0.35 G. ఆ ప్రదేశంలోని భూఅయస్కాంత క్షేత్రం పరిమాణాన్ని నిర్ధారించండి.
సాధన:
δ = 22°, H = 0.35 G, R = ?
H = R cos δ

ప్రశ్న 11.
ఆఫ్రికాలోని ఒక ప్రాంతంలో, అయస్కాంత సూచి భౌగోళిక ఉత్తరం నుంచి 12° పశ్చిమ దిశలో ఉంది. అయస్కాంత యామ్యోత్తర తలంలో ఉంచిన అవపాత సూచి అయస్కాంత సూది ఉత్తరం కొన, సమాంతరానికి పైన 60° కోణం చేస్తుంది. భూఅయస్కాంత క్షితిజ సమాంతర అంశం 0.16 G. గా కొలిచారు. ఆ ప్రదేశంలో భూఅయస్కాంత క్షేత్రం దిశను, పరిమాణాన్ని నిర్దేశించండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 32
డిక్లినేషన్ δ = 12° పడమర, దిక్పాతం δ = 60° H = 0.16 గాస్ = 0.16 × 10^-4 టెస్లా, R = ?
H = R cos δ

భూఅయస్కాంత క్షేత్రం నిలువు తలంలో భౌగోళిక యామ్యోత్తర తలంకు
12° పశ్చిమ దిశలో, సమాంతరానికి పైన 60° కోణం చేస్తుంది.

ప్రశ్న 12.
ఒక పొట్టి దండాయస్కాంత అయస్కాంత భ్రామకం 0.48 JT దాని (a) అక్షం మీద, (b) లంబ సమద్విఖండన రేఖపై అయస్కాంతం వల్ల దాని మధ్య బిందువు నుంచి 10 cm దూరంలో ఏర్పడే అయస్కాంత క్షేత్రం యొక్క దిశ, పరిమాణాలను తెలపండి.
సాధన:
m = 0.48JT^-1, B = ? d = 10 cm = 0.1 m
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 33

ప్రశ్న 13.
క్షితిజ సమాంతర తలంలో ఉంచిన పొట్టి దండాయస్కాంతం, అయస్కాంత ఉత్తర-దక్షిణ దిశల్లో అమరి ఉంది. అయస్కాంతం కేంద్రం నుంచి 14 cm దూరంలో, అక్షంపై శూన్య బిందువులను గుర్తించారు. ఆ ప్రదేశంలో భూఅయస్కాంత క్షేత్రం 0.36G., అవపాత కోణం శూన్యం. అయస్కాంత కేంద్రం నుంచి తటస్థ బిందువు ఉండే దూరం (14 cm) లోనే, లంబ సమద్విఖండన రేఖపై మొత్తం అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత? శూన్య బిందువుల వద్ద, అయస్కాంతం వల్ల కలిగే క్షేత్రం భూ అయస్కాంత క్షేత్ర క్షితిజ సమాంతర అంశానికి సమానం, వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.
సాధన:
అయస్కాంత అక్షంపై శూన్య బిందువులు ఏర్పడితే,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 34

ప్రశ్న 14.
అభ్యాసం 13 లో దండాయస్కాంతాన్ని 180° కోణంతో తిప్పితే, కొత్త శూన్య బిందువులు ఎక్కడ ఏర్పడతాయి?
సాధన:
దండాయస్కాంతంను 180° త్రిప్పితే, మధ్య లంబరేఖపై తటస్థ బిందువులు ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 35

ప్రశ్న 15.
5.25 × 10^-2 JT^-1 అయస్కాంత భ్రామకం గల పొట్టి దండాయస్కాంతం అక్షం భూమి క్షేత్ర దిశకు లంబంగా ఉండే విధంగా అమర్చారు. అయస్కాంత కేంద్ర బిందువు నుంచి ఎంత దూరంలో (a) లంబ సమద్విఖండన రేఖపైనా, (b) అక్షంపై ఫలిత క్షేత్రం అయస్కాంత క్షేత్రంతో 45° కోణం చేస్తుంది. ఆ ప్రదేశంలోని భూ అయస్కాంత క్షేత్రం ‘ పరిమాణం 0.42 G అని ఇచ్చారు. సంబంధిత దూరాలతో పోల్చితే అయస్కాంతం పొడవును ఉపేక్షించండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 36
m = 5.25 × 10^-2 JT^-1
r = ?
భూమి క్షేత్రం $\overrightarrow{B_e}$ = 0.42 G = 0.42 × 10^-4 T

a) మధ్యగత లంబరేఖపై r దూరంలో P బిందువు వద్ద, అయస్కాంతం వల్ల క్షేత్రం
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 37

అదనపు అభ్యాసాలు Additional Exercises

ప్రశ్న 16.
క్రింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వండి :
a) పారాఅయస్కాంతీయ మచ్చు పదార్థం చల్లబరిస్తే, అది ఎక్కువ అయస్కాంతీకరణను (అదే అయస్కాంతీకరణం చేసే క్షేత్రానికి ప్రదర్శిస్తుంది. ఎందుకు?
జవాబు:
అల్ప ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఉష్ట్రీయ చలనం తగ్గి, డైపోలులు అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలోనికి వచ్చును. కావున పారా అయస్కాంతం ఎక్కువ అయస్కాంతీకరణను ప్రదర్శించును.

b) డయా అయస్కాంతత్వం విషయంలో, పై పరిశీలనకు భిన్నంగా, ఉష్ణోగ్రతపై దాదాపు ఆధారపడదు. ఎందుకు?
జవాబు:
డయా అయస్కాంత నమూనాలో, ప్రతి అణువు తనంతట తాను అయస్కాంత ద్విధృవం కాదు. అణువుల ఉష్ట్రీయ చలనం, అయస్కాంత మచ్చుపై ప్రభావం చూపదు. ఎందుకనగా డయా అయస్కాంతం ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడదు.

c) టొరాయిడ్లో బిస్మత్ను కోర్గా ఉపయోగిస్తే, కోర్ క్షేత్రం కోర్ ఖాళీగా (ఏమీలేకుండా) ఉన్న దానికంటే (స్వల్పంగా) ఎక్కువాలేదా (స్వల్పంగా) తక్కువా?
జవాబు:
బిస్మత్ డయా అయస్కాంతము కోర్లో క్షేత్రం కోర్ ఖాళీగా ఉంటే ఉన్నదానికంటే స్వల్పంగా తక్కువగా ఉంటుంది.

d) ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాల పెర్మియబిలిటి. అయస్కాంత క్షేత్రంపై ఆధారపడదా? ఆధారపడకపోతే, అదీ అల్ప క్షేత్రానికి – లేదా అధిక క్షేత్రానికీ, రెండింటిలో దేనికి ఎక్కువ?
జవాబు:
కాదు. ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలు పెర్మియబిలిటి అయస్కాంత క్షేత్రంపై ఆధారపడును. శైథిల్య వక్రం నుండి స్పష్టంగా, అల్ప క్షేత్రాలకు µ అధికము.

e) ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థానికి గీచిన అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు దాని ప్రతి బిందువు వద్ద దాదాపు తలానికి లంబంగా ఉంటాయి. (ఈ సత్యం, వాహకపు ప్రతి బిందువు వద్ద తలానికి లంబంగా స్థిర విద్యుత్ క్షేత్ర రేఖలకు సదృశమైంది) ఎందుకు?
జవాబు:
ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థానికి గీచిన అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు దాని ప్రతి బిందువు వద్ద దాదాపు తలానికి లంబంగా ఉంటాయి. ఈ ముఖ్య వాస్తవ నిరూపణ, రెండు యానకంల అంతరముఖం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రాలు (B మరియు H) సరిహద్దు నిబంధనలపై ఆధారపడును.

f) పారా అయస్కాంత నమూనాకు గరిష్టంగా సాధ్యమయ్యే అయస్కాంతీకరణ ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థ అయస్కాంతీకరణం పరిమాణ క్రమానికి సమానమేనా?
జవాబు:
అవును. రెండు వేర్వేరు పదార్థాల విడివిడి పరమాణు ద్విధృవాల ధ్రువసత్వాలలో స్వల్ప తేడాలుండును.

ప్రశ్న 17.
క్రింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వండి :
a) డొమైన్ చిత్రణ ఆధారంగా ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థ అయస్కాంతీకరణ వక్రం అనుత్రమణీయతను (Irreversibility) గుణాత్మకంగా వివరించండి.
జవాబు:
ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్ధములో, డొమైన్ల అమరిక వల్ల అయస్కాంత ధర్మాలు కలిగి ఉండును. అయస్కాంత క్షేత్రంతో యదార్థ డొమైన్ను ఏర్పరచలేము.

b) మెత్తని ఇనుప ముక్క హిస్టిరిసిస్ లూప్ వైశాల్యం, కార్బన్ స్టీల్ లూప్ వైశాల్యం కంటే చాలా తక్కువ. పదార్థం పునరావృత అయస్కాంతీకరణ చక్రాలకు పదేపదే గురయితే, ఏ ముక్క ఎక్కువ ఉష్ణశక్తిని దుర్వ్యయం చేస్తుంది?
జవాబు:
కార్బన్ స్టీలు ముక్క కారణం ఒక చక్రమునకు ఉష్ణశక్తి దుర్వ్యయము, వైశాల్యంనకు అనులోమానుపాతంలో ఉండును.

c) హిస్టిరిసిస్ లూపు ప్రదర్శించే ఒక వ్యవస్థ, అంటే ఒక ఫెర్రో అయస్కాంతం వంటిది ‘మెమొరీని నిల్వ చేసే పరికరం’. ఈ ప్రవచనం అర్థాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ఫెర్రో అయస్కాంత అయస్కాంతీకరణం, అయస్కాంత క్షేత్రం ఒకే విలువ గల ప్రమేయం కాదు. దీని నిర్దిష్ట క్షేత్ర విలువ, క్షేత్రం మరియు అయస్కాంతీకరణ చరిత్రపై ఆధారపడును. మరియొక విధంగా చెప్పాలంటే మెమొరీని నిల్వచేసే పరికరం. ఈ చక్రాలకు అనురూపంగా సమాచార బిట్స్ను తయారుచేసి, సమాచారంను నిల్వచేసి మరియు ప్రదర్శించే హిస్టారిసిస్ వ్యవస్థ ఉన్న సాధనం నిల్వ చేయును.

d) కాసెట్ ప్లేయర్లలోని అయస్కాంత టేపుల పూతకు, అలాగే, లేదా ఆధునిక కంప్యూటర్లలోని మెమొరీ స్టోర్ల నిర్మాణానికి ఏ రకమైన ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థాలను ఉపయోగిస్తారు?
జవాబు:
(బేరియం ఇనుము ఆక్సైడ్) ఫెరైట్స్ను వాడతారు.

e) అంతరాళంలోని ఒక ప్రాంతాన్ని అయస్కాంత క్షేత్రాల నుంచి పరిరక్షించడానికి ఒక పద్ధతిని సూచించండి.
జవాబు:
ఇనుము వలయాలు ఆవరించి ఉన్న ప్రాంతంను అయస్కాంత క్షేత్రానికి గురిచేస్తే, అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు వలయాలలోనికి ప్రవేశించును. లోపలి ప్రాంతం అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖల నుండి స్వేచ్ఛగా ఉండును.

ప్రశ్న 18.
ఒక పొడవాటి తిన్నని క్షితిజ సమాంతర కేబుల్లో 2.5 A ల విద్యుత్ ప్రవాహం ఉంది. ఈ విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ 10° నైరుతి దిశ నుంచి 10° ఈశాన్య దిశలో ఉంది. ఆ ప్రదేశ అయస్కాంత యామ్యోత్తర రేఖ భౌగోళిక యామ్యోత్తర రేఖకు పశ్చిమంగా 10° కోణం చేస్తోంది. ఆ ప్రదేశంలో భూఅయస్కాంత క్షేత్రం 0.33 G, అవపాతకోణం సున్నా. తటస్థ బిందువుల రేఖను గుర్తించండి. (కేబుల్ మందాన్ని విస్మరించండి). (తటస్థ బిందువుల వద్ద, విద్యుత్ ప్రవాహం గల కేబుల్ వల్ల కలిగే అయస్కాంత క్షేత్రం, భూఅయస్కాంత క్షేత్ర క్షితిజ సమాంతర అంశానికి సమానం, వ్యతిరేకం)
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 39
i = 2.5 amp
R = 0.33G = 0.33 × 10^-4 T; δ = 0°
భూమి క్షితిజ సమాంతర అంశము
H = R cos δ = 0.33 × 10^-4 cos 0°
= 0.33 × 10^-4 టెస్లా.

కేబుల్ నుండి దూరం వద్ద తటస్థ బిందువును తీసుకుందాము. కేబుల్లోని విద్యుత్ వల్ల ఆ లైన్పై అయస్కాంతక్షేత్ర
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 40

పట తలంనకు లంబంగా 1.5 cm లంబదూరంలో కేబుల్ లైను సమాంతరంగా తటస్థ బిందువు ఉండును.

ప్రశ్న 19.
ఒక టెలిఫోన్ కేబుల్ నాలుగు తిన్నని పొడవాటి సమాంతర తీగలను కలిగి ఉంది. ఇవి 1.0 A విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని తూర్పు నుంచి పడమర దిశవైపు కలిగి ఉన్నాయి. ఆ ప్రదేశంలోని భూఅయస్కాంత క్షేత్రం 0.39 G, అవపాత కోణం 35° అయస్కాంత దిక్పాతం సుమారుగా సున్నా. కేబుల్ క్రింద 4.0 cm దూరంలో ఉండే ఫలిత అయస్కాంత క్షేత్రాలేమిటి?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 42
తీగల సంఖ్య, n = 4, i = 1.0amp
భూమి క్షేత్రం R = 0.39 G. = 0.39 × 10^-4 T
δ = 35, θ = 0°
R₁ = ?, R₂ = ?
r = 4 cm (ఒక్కొక్కటి) = 4 × 10^-2 m
4 తీగలలో విద్యుత్ ప్రవాహాల వల్ల 4 cm వద్ద అయస్కాతం క్షేత్రం
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 43

భూమి క్షేత్ర క్షితిజ అంశం,
H = R cos δ = 0.39 × 10^-4 cos 35°
= 3.19 × 10^-4 × 0.8192 = 3.19 × 10^-5 టెస్లా
భూమి క్షేత్ర క్షితిజ అంశం, V = R sin δ = 0.39 × 10 sin 35°
= 0.39 × 10^-4 × 0.5736
= 2 2 × 10^-5 టెస్లా

తీగకు 4 cm క్రింద, Q బిందువు వద్ద, భూమి క్షేత్ర క్షితిజ అంశం మరియు విద్యుత్ వల్ల క్షేత్రం ఒకదానికొకటి వ్యతిరేక దిశలలో ఉండును. అందువలన,
H₁ = H – B
∴ H₁ = 3.19 × 10^-5 – 2 × 10^-5
= 1.19 × 10^-5 టెస్లా.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 44

ప్రశ్న 20.
30 చుట్లు, 12 cm వ్యాసార్థం గల వృత్తాకార చుట్ట కేంద్రం వద్ద సమాంతర తలంలో స్వేచ్ఛగా తిరగగలిగే అయస్కాంత సూదిని ఉంచారు. అయస్కాంత యామ్యోత్తర రేఖతో 45°కోణం చేస్తూ, చుట్ట లంబ తలంలో ఉంది. తీగ చుట్టలో 0.35 A విద్యుత్ ప్రవాహం ఉన్నప్పుడు సూది పడమర నుంచి తూర్పు దిశను సూచించింది.
a) ఆ ప్రదేశంలోని భూఆయస్కాంత క్షేత్ర సమాంతర అంశాన్ని నిర్ధారించండి.
b) చుట్టలోని విద్యుత్ ప్రవాహ దిశను ఉత్రమం చేసి, చుట్టను దాని లంబాక్షంపై 90° కోణంతో పై నుంచి చూస్తు, అప సవ్యదిశలో తిప్పారు. సూది దిశను ప్రాగుక్తీకరించండి. ఆ ప్రాంతంలోని అయస్కాంత దిక్పాతాన్ని సున్నాగా తీసుకోండి.
సాధన:
a) n = 30, r = 12 cm 12 × 10^-2 m, i = 0.35 amp, H = ?
సూచి పడమర నుండి తూర్పుకు మాత్రమే స్పష్టంగా సూచించును.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 45

ప్రశ్న 21.
ఒక అయస్కాంత డైపోల్ను రెండు అయస్కాంత క్షేత్రాల ప్రభావానికి గురిచేశారు. రెండు క్షేత్రాల దిశల మధ్య కోణం 60° మరియు అందులోని ఒక క్షేత్ర పరిమాణం 1.2 × 10^-2 T. ఈ క్షేత్రంలో 15° కోణం వద్ద డైపోల్ నిలకడ సమతాస్థితికి చేరుకొంటే, ఇతర క్షేత్రం పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 46
θ = 60°; B₁ = 1.2 × 10^-2 టెస్లా
θ₁ = 15°; θ₂ = 60° – 15° = 45°
సమతాస్థితిలో, రెండు క్షేత్రాల వల్ల టార్క్ లు తుల్యమగును.
i.e., τ₁ = τ₂
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 47

ప్రశ్న 22.
18kev ఏకశక్తి కలిగి, క్షితిజ సమాంతర దిశలో ప్రయాణిస్తున్న ఎలక్ట్రాన్ పుంజాన్ని 0.04G క్షితిజ సమాంతర అయస్కాంత క్షేత్రానికి, ఎలక్ట్రాన్ల ప్రవాహ (తొలి) దిశకు లంబదిశలో గురిచేశారు. 30 cm దూరంలో పుంజం పొందే ఊర్థ్వ లేదా అథో అపవర్తనాన్ని అంచనా వేయండి. (m_e = 9.11 × 10^-31 kg). (Note: టి.వి.లోని తెరను ఎలక్ట్రాన్ గన్ నుంచి చేరే ఎలక్ట్రాన్ పుంజం చలనంపై భూఅయస్కాంత క్షేత్ర ప్రభావాన్ని అవగాహన చేసుకొనే విధంగా ఈ అభ్యాసంలోని దత్తాంశం, జవాబులు ఎంచుకోబడ్డాయి.]
సాధన:
శక్తి E = 18 KeV = 18 × 1.6 × 10^-19 J
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 48

ప్రశ్న 23.
ఒక పారా అయస్కాంత లవణ మచ్చు ఒక్కొక్కటి 1.5 × 10^-23 J T^-1 ద్విధృవ భ్రామకం గల 2.0 × 10²⁴ పరమాణు ద్విధృవాలను కలిగి ఉంది. మచ్చును 0.64 T సజాతీయ అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచి, దాన్ని 4.2 K ఉష్ణోగ్రతకు చల్లబరిచారు. 15%. అయస్కాంత సంతృప్తత స్థాయిని పొందారు. 0.98 T అయస్కాంత క్షేత్రానికి, 2.8 K ఉష్ణోగ్రతకు మచ్చు కలిగి ఉండే మొత్తం ద్విధృవ భ్రామకం విలువ ఎంత? (క్యూరీ నియమాన్ని పరిగణించండి)
జవాబు:
ద్విధృవాల సంఖ్య n = 2 × 10^-24
ఒక్కొక్క మచ్ఛు ద్విధృవం అయస్కాంత భ్రామకం m¹ = 1.5 × 10^-23 JT^-1.
మొత్తం మచ్చు ద్విధృవ భ్రామకం = n × m¹ = 2 × 10²⁴ × 1.5 × 10^-23 = 30
15% సంతృప్త స్థాయిని చేరితే, తుల్య ద్విధృవ భ్రామకం,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 49

ప్రశ్న 24.
800 సాపేక్ష పెర్మియబిలిటి గల ఫెర్రో అయస్కాంత కోర్పై 3500 తీగ చుట్లు చుట్టిన 15 cm సగటు వ్యాసార్థం గల రోలాండ్ రింగ్ ఉంది. అయస్కాంతీకరణ చేసే విద్యుత్ ప్రవాహం 1.2 A అయితే కోర్ కలిగి ఉండే అయస్కాంత క్షేత్రం B విలువ ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 50

ప్రశ్న 25.
క్వాంటం సిద్ధాంతం ప్రాగుక్తీకరించిన ఎలక్ట్రాన్ స్పిన్ కోణీయ ద్రవ్యవేగం S కక్ష్యా కోణీయ ద్రవ్యవేగం 1 లతో అనుబంధితం అయి ఉన్న అయస్కాంత భ్రామక సదిశలు వరసగా µ_sµ_lలు (ప్రయోగాత్మకంగా అధిక యదార్ధత ధృవీకరించబడినవి) : µ_s = -(e/m) S, µ_l = -(e/2m)1
ఈ రెండు సంబంధాలలో ఏ సంబంధం సంప్రదాయంగా ఆశించే ఫలితానికి అనుగుణంగా ఉంది ? సంప్రదాయ ఫలితం ఉత్పాదనకు చెందిన బాహ్యరూపు రేఖలను (Outline) ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఇచ్చిన రెండు సంబంధాలలో, ఒకే ఒకటి సాంప్రదాయక భౌతికశాస్త్రంతో అనుగుణంగా ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 51

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
పటంలో అయస్కాంత సూది అయస్కాంత భ్రామకం 6.7 × 10^-2 Am² జడత్వ భ్రామకం, 9 = 7.5 × 10^-26 kg m² లను కలిగి ఉంది. అది 6.70 s లలో 10 డోలనాలు పూర్తిచేస్తుంది. అప్పుడు అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణం ఎంత
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 52

ప్రశ్న 2.
ఒక పొట్టి దండాయస్కాంత అక్షాన్ని 800 G బాహ్య క్షేత్రంతో 30′ కోణంతో ఉంచినప్పుడు అది 0.016 Nm టార్కుకు లోనయ్యింది.
(a) ఆ అయస్కాంతం అయస్కాంత భ్రామకం ఏమిటి?
(b) దాని అత్యంత స్థిరస్థానం నుంచి అత్యంత అస్థిరస్థానానికి కదిలించడానికి జరిగిన పని ఎంత?
(c) ఈ పొట్టి దండాయస్కాంతానికి బదులు 2 × 10^-4 m² మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం, 100 చుట్లూ, అంతే అయస్కాంత భ్రామకం గల సాలినాయిడ్ను ఉంచారు. అప్పుడు ఆ సాలినాయిడ్ ద్వారా ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
a) సమీకరణం τ = m × B నుంచి, τ = m B sin θ, θ = 30°, కాబట్టి, sin θ = 1/2.
అందువల్ల 0.016 = m × (800 × 10 T) × (1/2)
m = 160 × 2/800 = 0.40 Am²

b) సమీకరణం -m.B నుంచి, అత్యంత స్థిరస్థానం θ = 0° అయితే అస్థిర స్థానం θ = 180° జరిగిన పని
W = U_m (θ = 180) – U_m (θ = 0′)
= 2 m B = 2 × 0.40 × 800 × 10^-4 = 0.064 J

c) m_s = NIA. విభాగం (a) నుంచి, m_s = 0.40 Am²
= 0.40 1000 × I × 2 × 10^-4
I = 0.40 × 10⁴/(1000 × 2) = 2A

ప్రశ్న 3.
a) ఒక దండాయస్కాంతాన్ని రెండు ముక్కలుగా (i) దాని పొడవుకు లంబంగా, (ii) దాని పొడవు వెంబడి ఖండిస్తే ఏమవుతుంది?
b) ఒక ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో అయస్కాంతీకృత సూది ఒక టార్క్కు లోనవుతుంది. కాని నికర బలానికి లోనుకాదు. అయితే, ఒక దండాయస్కాంతం దగ్గర ఉన్న ఒక ఇనుపమేకు మాత్రం టార్కు అదనంగా ఒక ఆకర్షణ బలాన్ని కూడా అనుభవిస్తుంది. ఎందుకు?
c) ప్రతి అయస్కాంతత్వ ఆకృతి ఉత్తర ధృవం, దక్షిణ ధృవం కలిగి ఉండాలా? ఒక టొరాయిడ్ వల్ల జనించే క్షేత్రం మాట ఏమిటి?
d) సర్వసమంగా కనిపించే A, B అనే రెండు ఇనుప కడ్డీలను ఇచ్చారు. ఇందులో ఏదో ఒకదానిని అయస్కాంతీకృతం చేసారని నిశ్చయంగా తెలుసు (దేన్ని చేసారో తెలియదు). రెండింటినీ అయస్కాంతీకృతం చేసారో లేదో అని ఎలా నిర్ధారించుకుంటారు? ఒకవేళ ఒక దానిని మాత్రమే’ అయస్కాంతీకృతం చేసి ఉంటే, దేనిని చేసామో ఎలా నిర్ధారించుకొంటాం? [ఇక్కడ దందాలు A, B లను తప్ప మరేమీ ఉపయోగించకండి.].
సాధన:
a) ఏ సందర్భంలోనైనా, ప్రతిదానికి ఉత్తర, దక్షిణ ధృవాలు ఉన్న రెండు అయస్కాంతాలు లభిస్తాయి.

b) క్షేత్రం ఏకరీతిగా ఉన్నట్లయితే, ఏ బలం ఉండదు. ఇనుపమేకు, దండాయస్కాంతం మూలంగా ఒక అసమరీతి క్షేత్రాన్ని అనుభవిస్తుంది. అప్పుడా మేకులో ప్రేరిత అయస్కాంత భ్రామకం ఉంటుంది. అందువల్ల, అది బలమూ, టార్కూ రెండింటినీ అనుభవిస్తుంది. ఈ నికర బలం ఆకర్షణాత్మకం. ఎందుకంటే, మేకులోని ప్రేరిత దక్షిణ ధృవం దండాయస్కాంత ధృవానికి ప్రేరిత ఉత్తర ధృవం కంటే దగ్గరగా ఉంటుంది.

c) ఆవశ్యకమేమీ కాదు. క్షేత్ర జనకానికి ఒక నికర అశూన్య అయస్కాంత భ్రామకం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే అది సత్యం. టొరాయిడ్ లేదా తిన్నని అనంత వాహకానికి సైతం అది అలా కాదు.

d) కడ్డీల విభిన్న కొనలను దగ్గరగా తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించండి. ఏదో ఒక పరిస్థితిలో తలెత్తే వికర్షణ బలం రెండు కడ్డీలూ అయస్కాంతీకృతం అయినవే అని నిర్ధారిస్తుంది. ఒకవేళ అది ఎప్పుడూ ఆకర్షణ బలం అయినట్లయితే, వాటిలో ఏదో ఒకటి అయస్కాంతీకృతం కానిదై ఉంటుంది. ఒక దండాయస్కాంతంలో అయస్కాంత క్షేత్ర తీవ్రత (intensity) దాని రెండు చివరల (ధృవాల వద్ద ప్రబలంగాను, మధ్యస్థ ప్రాంతంలో దుర్బలంగాను ఉంటుంది. ఈ వాస్తవాన్ని, A, B లలో ఏది అయస్కాంతమో నిర్ధారించడానికి ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఈ సందర్భంలో, ఈ రెండు కడ్డీలలో ఏది అయస్కాంతమో చూడటానికి, ఏదో ఒక కడ్డీని (A అందాం) పట్టుకోండి. ఇప్పుడా కడ్డీ ఏదో ఒక కొనను, తొలుతగా వేరే కడ్డీ (B అందాం) ఒకానొక కొనకు తగిలిద్దాం. ఆ తరువాత B మధ్య ప్రాంతంలో తగిలిద్దాం. B యొక్క ఈ మధ్య ప్రాంతంలో A. ఏ విధమైన బలాన్ని అనుభవించలేదని మీరొక వేళ గమనిస్తే, అప్పుడు B అయస్కాంతీకృతమైనదన్నట్లు. ఒకవేళ B కొన నుంచి దాని మధ్య వరకు మీరు ఏ మార్పును గమనించకపోయినట్లయితే, అప్పుడు A అయస్కాంతీకృతమైనట్లు.

ప్రశ్న 4.
8.0 cm పొడవు ఉన్న ఒక దండాయస్కాంతం మధ్య బిందువు నుంచి 50 cm దూరం వద్ద ఆ దండాయస్కాంతం మూలంగా నెలకొనే మధ్య లంబరేఖా క్షేత్రం, అక్షీయరేఖా క్షేత్రాల పరిమాణాలను లెక్కించండి. 2వ సమస్యలో లాగానే, ఇక్కడ కూడా దండాయస్కాంతం అయస్కాంత భ్రామకం 0.40 Am² గా ఉంది.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 53

ప్రశ్న 5.
బిందువు Q వద్ద ఉంచిన ఒక చిన్న అయస్కాంత సూది P ని పటం చూపిస్తున్నది. బాణం గుర్తు దాని అయస్కాంత భ్రామకం దిశను చూపిస్తున్నది. మిగతా బాణం గుర్తులు దానితో సర్వసమం అయిన వేరొక అయస్కాంత సూది Q యొక్క వివిధ స్థానాలను (మరియు అయస్కాంత భ్రామకం దిగ్విన్యాసాలను చూపిస్తున్నవి.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 54
a) ఏ విన్యాసం(configuration) లో వ్యవస్థ సమతాస్థితిలో ఉండదు?
b) ఏ విన్యాసంలో వ్యవస్థ (i) స్థిర సమతాస్థితి, (ii) అస్థిర సమతాస్థితిలో ఉంటుంది?
c) ఇక్కడ చూపించిన విన్యాసాలన్నింటిలో ఏ విన్యాసం అత్యల్ప స్థితిజ. శక్తికి చెంది ఉంటుంది?
సాధన:
ద్విధృవం (P) అయస్కాంత క్షేత్రంలో ద్విధృవం Q కలిగి ఉండే స్థితిజశక్తి వల్ల ఆ అమరికకు స్థితిజశక్తి ఉత్పన్నమవుతుంది. P మూలంగా ఉత్పన్నమయ్యే క్షేత్రాన్ని క్రింది సమాసాల ద్వారా ఇవ్వవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 55

ఇక్కడ m_p ద్విధృవం P యొక్క అయస్కాంత భ్రామకం.
mo అనేది B_p కి సమాంతరం అయినప్పుడు సమతాస్థితి స్థిరమైనదిగాను, B_p కి ప్రతిసమాంతరం అయినప్పుడు అది అస్థిరమైనదిగాను ఉంటుంది.

ఉదాహరణకు, ద్విధృవం P యొక్క లంబ సమద్విఖండన రేఖ వెంబడి Q ఉన్నటువంటి అమరిక Q₃ విషయంలో Q యొక్క అయస్కాంత భ్రామకం, స్థితి 3 వద్ద ఉన్న అయస్కాంత క్షేత్రానికి సమాంతరంగా ఉంది. కాబట్టి, Q₃ స్థిరం. అందువల్ల,
a) PQ₁, PQ₂
b) (i) PQ₃, PQ₆ (స్థిరం); (ii) PQ₅, PQ₄ (అస్థిరం)
c) PQ₆

ప్రశ్న 6.
పటంలో ఇచ్చిన అనేక పటాలలో అయస్కాంత క్షేత్రరేఖలను (దట్టంగా ఉన్న రేఖలను) తప్పుగా చూపించారు. వాటిలో ఏమి తప్పు ఉందో ఎత్తి చూపండి. వాటిలో కొన్ని స్థిరవిద్యుత్ క్షేత్ర రేఖలను సరిగ్గానే చూపించి ఉండవచ్చు. అవి ఏవో ఎత్తిచూపండి.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 56

జవాబు:
a) తప్పు, పటంలో చూపించిన విధంగా అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు ఒక బిందువు నుంచి ఎప్పుడూ బహిర్గతం కాలేవు. ఏదైనా సంవృత ఉపరితలం ద్వారా, నికర అభివాహం B ఎప్పుడూ సున్నానే అయి తీరాలి. అంటే పటంలో ఉపరితలంలోకి ఎన్ని క్షేత్ర రేఖలు వచ్చినట్లుగా కనిపిస్తాయో అన్నే రేఖలు దాని నుంచి బయటకు వెళ్ళాల్సి ఉంటుంది. నిజానికి, పటంలో చూపించిన క్షేత్ర రేఖలు, ఒక పొడవైన ధనాత్మక ఆవేశిత తీగ విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని సూచిస్తాయి. సరియైన అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు అధ్యాయం 7లో వర్ణించినట్లుగా ఆ తిన్నని వాహకం చుట్టూ వృత్తాకారంలో చుట్టి ఉంటాయి.

b) తప్పు. అయస్కాంత రేఖలు (విద్యుత్ క్షేత్ర రేఖల లాగానే) ఒకదానికొకటి ఖండించుకోవు. ఎందుకంటే ఒకవేళ అలాకాక అవి ఖండించుకొంటే, ఆ ఖండన బిందువు వద్ద క్షేత్ర దిశ సందిగ్ధంగా (ambiguous) ఉంటుంది. పటంలో మరో తప్పు ఉంది. స్థిర అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు ఖాళీ ప్రదేశం చుట్టూతా సంవృత వలయాలను ఎప్పటికీ ఏర్పరచలేవు. స్థిర అయస్కాంత క్షేత్రపు ఒక సంవృత వలయం విద్యుత్ తన ద్వారా ప్రవహిస్తున్న ఒక ప్రదేశాన్ని ఆవృతం చేయాలి. దానికి విరుద్ధంగా, స్థిర విద్యుత్ క్షేత్ర రేఖలు ఖాళీ ప్రదేశంలో గాని లేదా లూప్ విద్యుదావేశాలను ఆవృతం చేసినప్పుడు గాని సంవృత లూప్లను ఏర్పరచలేవు.

c) ఒప్పు. అయస్కాంత రేఖలు ఒక టొరాయిడ్లో సంపూర్ణంగా బంధితమై ఉంటాయి. ప్రతి లూప్ విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న ఒక ప్రాంతాన్ని చుట్టి ఉంటుంది. కాబట్టి, ఇక్కడ క్షేత్ర రేఖలు సంవృత లూప్లను ఏర్పరచడంలో తప్పేమీ లేదు. పటంలో స్పష్టత కోసం, టొరాయిడ్ లోపల కొన్ని క్షేత్ర రేఖలను మాత్రమే చూపిండమైందని గమనించండి. నిజానికి, తీగచుట్టలతో ఆవృతమైన ప్రాంతమంతా అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

d) తప్పు. సాలినాయిడ్ చివరల వద్ద, దాని బయటా క్షేత్ర రేఖలు అంత పూర్తిగా తిన్నగాను, బంధితమై ఉండలేవు. అలాంటిది .ఆంపియర్ నియమాన్ని ఉల్లంఘిస్తుంది. సాలినాయిడ్ రెండు కొనల వద్ద ఈ రేఖలు వక్రరూపంలో బయటకు చొచ్చుకు వచ్చి ఎట్టకేలకు సంవృత లూప్లను ఏర్పరుస్తాయి.

e) ఒప్పు. ఇవి ఒక దండాయస్కాంతం బయటా, లోపలా ఉండే క్షేత్ర రేఖలు. లోపల ఉండే క్షేత్ర రేఖల దిశను జాగ్రత్తగా గమనించండి. క్షేత్ర రేఖలు అన్నీ ఉత్తర ధృవం నుంచి బహిర్గతం కావు (లేదా దక్షిణ ధృవం వద్దకు అభిసరణం చెందవు). N-ధృవం, S-ధృవం రెండింటి చుట్టూతా క్షేత్ర నికర అభివాహం సున్నా అవుతుంది.

f) తప్పు. బహుశా ఈ క్షేత్ర రేఖలు ఒక అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని సూచించవు. పటంలోని పైన ఉన్న క్షేత్ర ప్రాంతాన్ని చూడండి. క్షేత్ర రేఖలన్నీ ఛాయా ఫలకం (shaded plate) నుంచి బయటకు వస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తున్నది. ఈ ఛాయా ఫలకాన్ని చుట్టుముట్టి ఉన్న ఉపరితలం ద్వారా పోయే నికర అభివాహం సున్నా కాదు. అయస్కాంత క్షేత్రం విషయంలో ఇది అసాధ్యం. ఇక్కడ ఇచ్చిన క్షేత్ర రేఖలు నిజానికి, ఒక ధనవిద్యుదావేశ ఎగువ పలక, రుణ విద్యుదావేశ దిగువ పలక చుట్టూతా ఉన్న స్థిర విద్యత్ క్షేత్ర రేఖలను చూపిస్తున్నాయి. పటం[(e), (f)]ల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని జాగ్రత్తగా అవగాహన చేసుకోవాలి.

g) తప్పు, రెండు ధృవపు ముక్కల మధ్య ఉన్న రేఖలు కొనల వద్ద నిక్కచ్చిగా తిన్నగా ఉండజాలవు. రేఖలు కొంత వంపు తిరగడం అనేది తప్పదు. అలాకాకపోతే, ఆంపియర్ నియమం ఉల్లంఘన అవుతుంది. విద్యుత్ క్షేత్ర రేఖల విషయంలో కూడా ఇది నిజం.

ప్రశ్న 7.
a) ఒక చిన్న అయస్కాంత సూది, ఒక రేఖ వెంబడి (ఆ బిందువు వద్ద) ఏ దిశలో అమరి ఉంటుందో ఆ దిశను (ప్రతి బిందువు వద్దా) క్షేత్ర రేఖలు చూపిస్తాయి. చలనంలో ఉన్న ఒక ఆవేశిత కణంపై ప్రతి బిందువు వద్ద బలరేఖలను ఈ అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలు సూచిస్తాయా?
b) ఒక టొరాయిడ్ కోర్ లోపల అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలన్నింటినీ సంపూర్ణంగా బంధించవచ్చు. కాని ఒక తిన్నని సాలినాయిడ్ లోపల బంధించలేము. ఎందుకు?
c) ఒకవేళ, అయస్కాంత ఏక ధృవాలు ఉనికిలో ఉంటే, అయస్కాంతత్వం యొక్క గాస్ నియమాన్ని ఎలా మార్చాల్సి ఉంటుంది?
d) ఒక దండాయస్కాంతం దాని స్వయం క్షేత్రం మూలంగా దానిపైన అదే ఒక టార్క్ను ప్రయోగించుకొంటుందా? విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న ఒక తీగలోని ఒక స్వల్పాంశం అదే తీగ మరో స్వల్పాంశంపై బలాన్ని ప్రయోగిస్తుందా?
e) చలనంలో ఉన్న ఆవేశాల మూలంగా అయస్కాంత క్షేత్రం తలెత్తుతుంది. ఒక వ్యవస్థ నికర ఆవేశం సున్నా అయినప్పటికీ, ఆ వ్యవస్థ అయస్కాంత భ్రామకాలను కలిగి ఉంటుందా?
జవాబు:
a) లేదు. అయస్కాంతీయ బలం Bకి లంబంగానే ఉంటుంది. (అయస్కాంతీయ బలం = qv × B అని గుర్తు తెచ్చుకోండి). అయస్కాంత క్షేత్ర రేఖలను, బలరేఖలుగా పిలవడం అనేది తప్పుదారి పట్టించడం.

b) తిన్నని సాలినాయిడ్ రెండు చివరల మధ్య క్షేత్ర రేఖలన్నీ బంధితమైతే, ప్రతి చివరన ఆ మధ్యచ్ఛేదాల ద్వారా పోయే. అభివాహం సున్నా కానిది అవుతుంది. ఏదైనా ఒక సంవృత ఉపరితలం ద్వారా పోయే క్షేత్రం B యొక్క అభివాహం ఎప్పుడూ సున్నా అయితీరాలి. టొరాయిడ్ విషయంలో ఈ ఇబ్బంది ఉండదు. ఎందుకంటే, దానికి ఏ ‘చివరలు’ ఉండవు కాబట్టి.

c) ఏదైనా ఒక సంవృత ఉపరితలం ద్వారా పోయే B యొక్క అభివాహం ఎప్పుడూ సున్నా అవుతుందని, అయస్కాంతత్వం యొక్క గాస్ నియమం ప్రవచిస్తుంది $\int_{\mathrm{s}}$B. ds = 0.
ఒకవేళ, ఏక ధృవాలు ఉనికిలో ఉన్నట్లయితే, కుడిచేతివైపు ఉన్న పదం S తో ఆవృతమైన ఏకధృవం (అయస్కాంత ఆవేశం) q_m కు సమానమయ్యేది. (స్థిర విద్యుత్ శాస్త్రంలోని గాస్ నియమం $\int_{\mathrm{s}}$B.ds = µ₀q_m కు సాదృశ్యంగా, ఇక్కడ q_mm అనేది (ఏకధృవం) S తో ఆవృతమైన ఆయస్కాంత ఆవేశం.)

d) లేదు. ఒకానొక స్వల్పాంశంపై ఆ స్వల్పాంశం వల్లనే ఉత్పత్తి అయిన క్షేత్రం మూలంగా బలం లేదా టార్క్ ఉండదు. కాని అదే తీగపై ఉన్న స్వల్పాంశంపై బలం (లేదా టార్క్ ఉంటుంది (ఒక తిన్నని తీగ ఉన్నప్పటి ప్రత్యేక సందర్భంలో, ఈ బలం సున్నా).

e) అవును. ఆ వ్యవస్థలోని ఆవేశం యొక్క సరాసరి సున్నా కావచ్చు.. అంతమాత్రాన, అనేక విద్యుత్ ప్రవాహ లూప్ల వల్ల కలిగే అయస్కాంత భ్రామకాల మాధ్యమం సున్నా అవ్వాలని లేదు. నికర ఆవేశం సున్నా అయినప్పటికీ నికర ద్విధృవ భ్రామకం ఉన్నటువంటి పరమాణువులను కలిగి ఉండే పారా అయస్కాంత పదార్థాలలో మనకి ఇలాంటి ఉదాహరణలు ఎదురవుతాయి.

ప్రశ్న 8.
భూమధ్య రేఖ వద్ద భూఅయస్కాంత క్షేత్రం ఉజ్జాయింపుగా 0.4 G. భూమి ద్విధృవ భ్రామకాన్ని అంచనావేయండి.
సాధన:
సమీకరణం మధ్య లంబరేఖపై అయస్కాంత క్షేత్రం,

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 59
ఈ విలువ భూ అయస్కాంత్వం 8 × 10²² Am² విలువకు దగ్గరగా ఉంది.

ప్రశ్న 9.
ఒకానొక నిర్దిష్ట ప్రదేశపు అయస్కాంత యామ్యోత్తర తలంలో భూ అయస్కాంత క్షేత్రం క్షితిజ సమాంతర అంశం 0.26 G అవపాత కోణం (dip angle) 60°. ఈ ప్రదేశం వద్ద భూ అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత?
సాధన:
H_E = 0.26 G. అని ఇచ్చారు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 60

ప్రశ్న 10.
సాపేక్ష పెర్మియబిలిటి 400 గల పదార్థాన్ని కోర్ గా ఒక సాలినాయిడ్ కలిగి ఉంది. సాలినాయిడ్ చుట్టలు కోర్ నుంచి విద్యుద్బంధితమై, వాటిలో 2A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్నది. ఒక మీటర్కు చుట్ల సంఖ్య 1000 ఉన్నట్లయితే(a) H, (b) M, (c) B, (d) అయస్కాంతీకరించే విద్యుత్ ప్రవాహం I_mలను లెక్కించండి.
సాధన:
a) క్షేత్రం H అనేది కోర్ పదార్థం మీద ఆధారపడుతుంది. అది
H = nI = 1000 × 2.0 = 2 × 10³ A/m.

b) అయస్కాంత క్షేత్రం,
B = µ_rµ₀, H
= 400 × 4π × 10^-7 (N/A²) × 2 × 10³ (A/m) = 1.0 T

c) అయస్కాంతీకరణం,
M = (B – µ0 H)/µ0
= (µ_rµ₀ H – µ₀ H) / µ₀ = (µ_r – 1) H = 399 × H × 8 × 10⁵ A/m.

d) అయస్కాంతీకరించే విద్యుత్ ప్రవాహం I_M అనేది కోర్ లేనప్పుడు సాలినాయిడ్ చుట్టల ద్వారా ప్రవహింపచేయాల్సిన అదనపు ప్రవాహం. ఇది కోర్ ఉన్నప్పుడు కలిగే B ని ఇస్తుంది. కాబట్టి, B = µ_rn₀ (I + I_M) . I = 2A, B = 1 T లను ఉపయోగించి, I_M = 794 A పొందుతాం.

ప్రశ్న 11.
ఫెర్రో అయస్కాంత ఇనుములోని ఒక డొమైన్ (domain) 1pm భుజం పొడవు గల ఘనాకారంలో ఉన్నది.
డొమైన్లోని ఇనుము పరమాణువుల సంఖ్య, గరిష్టంగా సాధ్యమయ్యే ద్విర్భవ భ్రామకం, డొమైన్ అయస్కాంతీకరణాలను అంచనా వేయండి. ఇనుము అణు ద్రవ్యరాశి 55g/mole, దాని సాంద్రత 7.9 g/cm³, ప్రతి ఒక్క ఇనుము పరమాణువు 9.27 × 10^-24 Am² ద్విధృవ భ్రామకాన్ని కలిగి ఉన్నదనుకోండి.
సాధన ఘనాకార డొమైన్ ఘనపరిమాణం,
V = (10^-6 m)³ = 10^-18 m³ = 10^-12 cm³
డొమైన్ ద్రవ్యరాశి అంటే దాని ఘనపరిమాణం × సాంద్రత = 7.9 g cm^-3 × 10^-12 cm³ = 7.9 × 10^-12 g
అవగాడ్రో సంఖ్య (6.023 × 10²³పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి 55g అని ఇవ్వడమైంది. కాబట్టి, డొమైన్లోని పరమాణువుల సంఖ్య
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 8 అయస్కాంతత్వం-ద్రవ్యం 61

అన్ని పరమాణు భ్రామకాలు పరిపూర్ణంగా ఒకే వరసలోకి అమరినప్పుడు (అవాస్తవికం) గరిష్ఠంగా సాధ్యమయ్యే ద్విధృవ
m_{గరిష్ఠం} ని పొందగలుగుతాం. కాబట్టి,
m_{గరిష్ఠం} = (8.65 × 10¹⁰) × (9.27 × 10^-24)
= 8.0 × 10^-13 A m²
పర్యవసానంగా కలిగే అయస్కాంతీకరణ,
M_{గరిష్ఠం} = m_{గరిష్ఠం} / డొమైన్ ఘనపరిమాణం
= 8.0 × 10^-13 Am²/10^-18 m³
= 8.0 × 10⁵ Am^-1.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం

February 23, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Physics Study Material 7th Lesson చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material 7th Lesson చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఆయిర్టెడ్ ప్రయోగం ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? [TS. Mar.’17]
జవాబు:
విద్యుత్ ప్రవాహ వాహకం చుట్టూ అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడుతుంది. ఇది విద్యుత్ ప్రవాహ వాహకానికి లంబంగా ఉంటుంది. దీనినే ఆయిర్ స్టెడ్ ప్రయోగ ప్రాముఖ్యత అంటారు.

ప్రశ్న 2.
ఆంపియర్, బయోట్-సవర్ట్ నియమాలను తెలపండి.
జవాబు:
ఆంపియర్ నియమం : విద్యుత్ ప్రవాహం గల వాహకం చుట్టూ తీసుకున్న ఒక సంవృత పరిపథంలో $\overrightarrow{B}.\overrightarrow{dl}$ యొక్క రేఖీయ సమాకలని µ₀ కి సమానం.

బయోట్-సవర్ట్ సూత్రం :
బయోట్-సవర్ట్ నియమం ప్రకారం అల్పాంశం యొక్క అయస్కాంత ప్రేరణ (dB) విలువ

విద్యుత్ ప్రవాహనికి (i)
అల్పాంశం పొడవుకు (dl)
r మరియు dl మధ్యకోణం sin విలువకు అనులోమానుపాతంలోను మరియు
అల్పాంశం నుండి బిందువు వరకు దూరం యొక్క వర్గానికి విలోమానుపాతంలోను ఉంటుంది.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 2

ప్రశ్న 3.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార తీగచుట్ట అక్షంపై ఏదైనా బిందువు వద్ద అయస్కాంత ప్రేరణకు సమాసం రాయండి. దీనినుంచి, దాని కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత ప్రేరణను పొందండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 3

ప్రశ్న 4.
‘r వ్యాసార్థం, N చుట్లు ఉన్న వృత్తాకార తీగచుట్టలో “1” విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. దాని అయస్కాంత భ్రామకం ఎంత?
జవాబు:
అయస్కాంత భ్రామకం (M) = Ni A
M = Ni (πr²) (∵ A = πr²)
∴ M = π N i r²

ప్రశ్న 5.
L పొడవు గల వాహకంలో “i” విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. దీనిని B ప్రేరణ గల అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినప్పుడు దానిపై పనిచేసే బలం ఎంత? ఆ బలం ఎప్పుడు గరిష్టం అవుతుంది?
జవాబు:
i) వాహకంపై పనిచేసే బలం (F) = B i L sin θ

ii) θ = 90° అయితే F_{గరిష్టం} = B i L

అనగా విద్యుత్ ప్రవాహము మరియు అయస్కాంతక్షేత్రము పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి. అందువలన బలం గరిష్టంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 6.
“q” ఆవేశం ఉన్న కణం, “v” వేగంతో, B ప్రేరణ గల ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో చలిస్తున్నప్పుడు దానిపై పనిచేస్తే బలం ఎంత? అది ఎప్పుడు గరిష్ఠం అవుతుంది?
జవాబు:
i) ఆవేశిత కణంపై పనిచేసే బలం (F) = B q v sin θ.
ii) θ – 90° అయితే F_{గరిష్టం} = B q v.

ప్రశ్న 7.
అమ్మీటరు, వోల్టు మీటరు మధ్య భేదాలను గుర్తించండి. [AP. Mar, ’15]
జవాబు:

అమ్మీటరు	వోల్టు మీటరు
1) దీనిని విద్యుత్ ప్రవాహం కొలిచేందుకు ఉపయోగిస్తారు.	1) దీనిని రెండు బిందువుల మధ్య పొటెన్షియల్ తేడాలను కొలిచేందుకు ఉపయోగిస్తారు.
2) ఆదర్శ అమ్మీటరు నిరోధం సున్నా.	2) ఆదర్శ వోల్టు మీటరు నిరోధం అనంతం.
3) దీనిని వలయాలలో ఎల్లప్పుడూ శ్రేణిలో కలుపుతారు.	3) దీనిని వలయాలలో ఎల్లప్పుడూ సమాంతరంగా కలుపుతారు.

ప్రశ్న 8.
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరు సూత్రం ఏమిటి?
జవాబు:
విద్యుత్ ప్రవహించే తీగచుట్టను ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినప్పుడు దానిపై టార్క్ పని చేస్తుంది. దీనిపై కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరు ఆధారపడుతుంది.
∴ తీగచుట్టలో విద్యుత్ ప్రవాహం (i) ∝ అపవర్తన కోణం (θ).

ప్రశ్న 9.
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరు కొలవగల విద్యుత్ ప్రవాహ కనిష్ఠ విలువ ఎంత?
జవాబు:
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరు చాలా సున్నిత గాల్వానా మీటరు. దీనిని ఉపయోగించి 10^-9 A వరకు అతిస్వల్ప విద్యుత్ ప్రవాహాలను కొలవవచ్చు.

ప్రశ్న 10.
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరును అమ్మీటరుగా ఎలా మారుస్తావు? [Mar.’14]
జవాబు:
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరుకు సమాంతరంగా స్వల్పనిరోధాన్ని కలిపితే, అమ్మీటరుగా మారుతుంది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 4

ప్రశ్న 11.
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వనా మీటరును వోల్టు మీటరుగా ఎలా మారుస్తావు? [AP & TS. Mar.’16; TS. Mar:’15]
జవాబు:
కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరుకు శ్రేణిలో అధిక నిరోధాన్ని కలిపితే వోల్టు మీటరుగా మారుతుంది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 5

ప్రశ్న 12.
స్వేచ్ఛాంతరాళపు పెర్మిటివిటి ε₀, స్వేచ్ఛాంతరాళపు పెర్మియబిలిటి µ₀, శూన్యంలో కాంతి వడుల మధ్య సంబంధం ఏమిటి?
జవాబు:
శూన్యంలో కాంతి వేగం (C) = $\frac{1}{\sqrt{\mu_0 \varepsilon_0}}$
ఇక్కడ µ₀ = m₀ = శూన్యయానకం పెర్మియబులిటీ
ε₀ = శూన్యంలో పెర్మిటివిటీ

ప్రశ్న 13.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న ఒక వృత్తాకార లూప్ మృదువైన క్షితిజ సమాంతర తలంపై ఉంది. లూపు దాని లంబాక్షం పరంగా తిరిగే విధంగా ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చా?
జవాబు:

ఇక్కడ i విద్యుత్ ప్రవాహం, వైశాల్య సదిశ $\overrightarrow{A}$, అయస్కాంత క్షేత్రం $\overrightarrow{B}$. వైశాల్య సదిశ $\overrightarrow{\tau}$ తీగ చుట్ట తలానికి లంబంగా ఉంటుంది. కాబట్టి నిలువు అక్షంలో టార్క్ ($\overrightarrow{A}$) పని చేయదు. అందువలన తీగచుట్ట లంబాక్షంపరంగా తిరిగితే అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడదు.

ప్రశ్న 14.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార లూప న్ను ఏకరీతి బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచారు. లూప్ స్వేచ్ఛగా తిరగగలిగితే, అది స్థిరమైన సమతాస్థితిని పొందినప్పుడు దాని దిగ్విన్యాసం ఏవిధంగా ఉంటుంది?
జవాబు:
తీగచుట్ట తలం అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబంగా ఉండుటచే దానిపై టార్క్ పనిచేయదు.

ప్రశ్న 15.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న క్రమరహిత తీగ లూపు బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచారు. తీగ నమ్యంగా (flexible) ఉంటే, అది ఎటువంటి ఆకారానికి మారుతుంది? ఎందుకు?
జవాబు:
అన్ని ఆకారాలకన్నా వృత్తం యొక్క చుట్టుకొలత అధికం. అందువలన అయస్కాంత అభివాహం గరిష్ఠంగా ఉండుటకు వృత్తం తలము అయస్కాంత క్షేత్రానికి లంబంగా ఉండునట్లు తీసుకుంటారు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
బయోట్-సవర్ట్ నియమాన్ని తెలిపి, వివరించండి. [TS. Mar: ’17; AP. Mar.’17; TS. Mar.’16; Mar.’14]
జవాబు:
ఒక వాహకంలో అల్ఫాంశము యొక్క పొడవు dl దీనిగుండా విద్యుత్ ప్రవహిస్తోందనుకోండి. దీనినుండి దూరంలో p బిందువు వద్ద అయస్కాంత ప్రేరణ (dB) విలువ i) విద్యుత్ ప్రవాహము (i) ii) అల్పాంశము పొడవు (dl) iii) r మరియు dl ల మధ్యకోణం sin విలువకు అనులోమానుపాతంలోను మరియు iv) అల్పాంశం నుండి దూరం యొక్క వర్గానికి విలోమాను పాతంలోను ఉంటుంది.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 8

ప్రశ్న 2.
ఆంపియర్ నియమాన్ని తెలిపి, వివరించండి.
జవాబు:
ఆంపియర్ నియమం :
విద్యుత్ ప్రవాహం గల వాహకం చుట్టూ ఒక సంవృత పరిపథంలో $\overrightarrow{B}.\overrightarrow{dl}$ యొక్క రేఖీయ సమాకలని µ₀i కి సమానం.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 9

ప్రశ్న 3.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న పొడవైన వాహకం వల్ల కలిగే అయస్కాంత ప్రేరణను కనుక్కోండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 10
ఒక తిన్నని పొడవైన వాహకం గుండా విద్యుత్ ప్రవహిస్తోందనుకొనుము. వాహకం నుండి దూరంలో ఒక బిందువు P ని తీసుకోండి. వాహకం చుట్టూ వ్యాసార్థంలో ఒక వృత్తాన్ని గీయాలి.

ఈ వృత్తంపై అయస్కాంత ప్రేరణ అన్ని బిందువుల వద్ద ఒకేవిధంగా ఉండును. ఒక అల్పాంశం పొడవు dl.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 11

ప్రశ్న 4.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార తీగచుట్ట కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత ప్రేరణకు సమాసాన్ని బయోట్-సవర్ట్ నియమాన్ని ఉపయోగించి రాబట్టండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 13
ఒక వృత్తాకార తీగచుట్ట వ్యాసార్థము r, దీనిగుండా i విద్యుత్ ప్రవహిస్తోందనుకొనుము. ఒక అల్పాంశం యొక్క పొడవు ‘dl’ అనుకొనుము. తీగచుట్ట కేంద్రము అనుకొనుము. బయోట్-సవర్ట్ నియమం ఉపయోగించి
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 14

వృత్తాకార తీగచుట్టలో అన్ని అల్పాంశాల యొక్క క్షేత్రాలు ఒకేదిశలో ఉండును. (1)వ సమీకరణంసు సమాకలనం చేయగా ఫలిత అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని పొందవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 15

ప్రశ్న 5.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార తీగచుట్ట అక్షంపై ఏదైనా బిందువు వద్ద అయస్కాంత ప్రేరణకు సమాసాన్ని బయోట్ – సవర్ట్ నియమాన్ని ఉపయోగించి రాబట్టండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 16
ఒక వృత్తాకార తీగ చుట్ట వ్యాసార్థం R, దానిలో విద్యుత్ ప్రవాహం i అనుకొనుము. దానికేంద్రము O నుండి x దూరంలో అక్షంపై ఒక బిందువు P ని తీసుకొనుము. అల్పాంశము dl నుండి P వరకు దూరము అనుకొనుము.
బయోట్ – సవర్ట్ నియమం నుండి

dBని రెండు అంశాలుగా విభజించవచ్చు. dB cosθ మరియు dB sinθ. AB కి వ్యతిరేక దిశలో మరొక అల్పాంశమును తీసుకొనుము. అక్షం వైపు ఉన్న అంశాలను కూడాలి మరియు అక్షానికి లంబంగా ఉన్న అంశాలు రద్దవుతాయి.
P వద్ద ఫలిత అయస్కాంత ప్రేరణ
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 18

ప్రశ్న 6.
విద్యుత్ ప్రవాహ లూస్ అయస్కాంత ద్విద్భవ భ్రామకానికి సమాసాన్ని రాబట్టండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 19

ప్రశ్న 7.
పరిభ్రమించే ఎలక్ట్రాన్ అయస్కాంత ద్విర్భవ భ్రామకానికి సమాసాన్ని రాబట్టండి. [AP. Mar. 16]
జవాబు:
r వ్యాసార్థం, v వేగం మరియు పౌనఃపున్యము గల ఎలక్ట్రాన్ వృత్తాకార కక్ష్యలో పరిభ్రమిస్తుందనుకొందాం. వృత్తాకార కక్ష్యపై P అనే ఒక బిందువును గుర్తించాలి. ప్రతి పరిభ్రమణంలో ఎలక్ట్రాన్ ఈ బిందువును ఒక్కసారి దాటుతుంది. ఒక పరిభ్రమణంలో ఎలక్ట్రాన్ ప్రయాణించిన దూరం = 2πr.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 21

ప్రశ్న 8.
వ్యత్యస్త క్షేత్రాలు (crossed fields) E, B లు వేగ వరణకం (velocity selector) గా ఎలా పనిచేస్తాయో వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 24
q ఆవేశిత కణం, V వేగంలో విద్యుత్ క్షేత్రం మరియు అయస్కాంత క్షేత్రం రెండింటిలో చలిస్తోందనుకొనుము.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 22

అందువలన విద్యుత్ మరియు అయస్కాంత క్షేత్రాలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి.

E మరియు B లను సరిచేసి, వాటి బలాలను సమానం చేస్తే
F_E = F_B
qE= q υ B
υ = $\frac{E}{B}$

ఈ నిబంధన ఉపయోగించి ఆవేశిత కణాల వేగాన్ని నిర్ణయించవచ్చు. అందువలన E మరియు B సదిశా క్షేత్రాలను వేగవరణకంగా ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 9.
సైక్లోట్రాన్ ప్రాథమిక ఘటకాలు (components) ఏవి? వాటి ఉపయోగాలను పేర్కొనండి.
జవాబు:
ప్రోటాన్లు, α – కణాలు, డ్యుటరాన్లు మొదలగు ధనావేశిత కణాలను త్వరణం చెందించుటకు ఉపయోగించే పరికరాన్ని సైకోట్రాస్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 25

సైక్లోట్రాన్లో ప్రాథమిక ఘటకాలు

D ఆకారంలో ఉన్న రెండు లోహపు చాంబర్లు
D₁ మరియు D₂
అధిక పౌనఃపున్య డోలకం
బలమైన విద్యుదయస్కాంతం
శూన్య ఆవరణ

సైక్లోట్రాన్ ఉపయోగాలు :

వైద్యశాస్త్రంలో రేడియోధార్మిక పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి దీనిని వాడతారు. అనగా డయాగ్నస్టిక్ మరియు క్రోనిక్ వ్యాధుల నివారణలో వీటిని వాడతారు.
అయాన్లను చొప్పించి ఘనపదార్థాల నాణ్యతను మెరుగుపరచవచ్చు.
క్రొత్త పదార్థాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
అధికంగా త్వరణం చెందిన కణాలతో కేంద్రకాలను తాడనం చెందించి కేంద్రక చర్యలను అధ్యయనం చేయవచ్చు.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉన్న విద్యుత్ ప్రవాహం గల వాహకంపై పనిచేసే బలానికి సమాసాన్ని రాబట్టండి. విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న రెండు సమాంతర వాహకాల మధ్య ఏకాంక పొడవుకు పని చేసే బలానికి సమాసాన్ని ఉత్పాదించండి.
జవాబు:
విద్యుత్ ప్రవహించే వాహకంపై పనిచేసే బలానికి సమీకరణం రాబట్టుట :
ఒక తిన్నని పొడవైన వాహకం పొడవు ‘l’ మరియు అడ్డుకోత వైశాల్యం ‘A’, దానిగుండా ‘i’ విద్యుత్ ప్రవహిస్తోందనుకొనుము. దీనిని ‘B’ అయస్కాంత ప్రేరణ గల క్షేత్రములో ఉంచామనుకొనుము.

వాహకంలో ఎలక్ట్రాన్లపై బలం పనిచేసి, అవి ‘V_d‘ డ్రిఫ్ట్ వేగంతో చలిస్తాయి. సాంప్రదాయ విద్యుత్ ప్రవాహదిశ, డ్రిఫ్ట్ వేగానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. క్షేత్రదిశ ‘B’, విద్యుత్ ప్రవాహ దిశకు ‘θ’ కోణం చేయుచున్నది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 26

Bలో ‘q’ ఆవేశముపై పని చేయు బలం
F’ = q V_d B sin θ

ప్రమాణ ఘనపరిమాణంలో ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య ‘n’
∴ విద్యుత్ ప్రవాహం (i) = nq V_d A

‘l’ పొడవులో మొత్తం ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య (N) = nlA (∵ n = $\frac{N}{V}$)
వాహకంపై మొత్తం బలం (F) = F’.N (∵ N = nV = n × A × l)
= (q V_d B sin θ) (nlA)
= (nqV_dA) (lB sin θ)
∴ F = ilB sin θ

సందర్భం (i) : θ = 0° అయితే F_{కనిష్ఠం} = 0

సందర్భం (ii) : θ = 90° అయితే F_{గరిష్టం} = Bil

రెండు తిన్నని పొడవైన సమాంతర వాహకాల మధ్య పని చేయుబలము :
‘AB మరియు ‘CD’ అను రెండు తిన్నని సమాంతర వాహకాల గుండా ‘i₁‘ మరియు ‘i₂‘ విద్యుత్లు ప్రవహిస్తున్నాయి. ‘ఇవి గాలిలో ‘r’ దూరంలో ఉన్నాయనుకొనుము.

AB మరియు CD వాహకాల చుట్టూ ఏర్పడే అయస్కాంత ప్రేరణలు B₁ మరియు B₂. AB వాహకం నుండి r దూరంలో
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 27

ప్రశ్న 2.
ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచిన విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న లూప్పై పనిచేసే టార్కు సమాసాన్ని పొందండి. కదిలే తీగచుట్ట గాల్వానా మీటరు నిర్మాణం, పనిచేసే విధానం వర్ణించండి.
జవాబు:
ఏకరీతీ అయస్కాంత క్షేత్రంలో విద్యుత్ ప్రవాహ తీగచుట్టలో పని చేసే టార్క్:
ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార తీగచుట్ట ABCD యొక్క పొడవు l = AB = CD మరియు వెడల్పు b = AD = BC. దీనిలో విద్యుత్ ప్రవాహము “i” దీనిని B అయస్కాంత అభివాహ సాంద్రత గల క్షేత్రంలో ఉంచామనుకొనుము.

తీగచుట్ట తలం నుండి గీసిన లంబము ON, అయస్కాంత క్షేత్రం B తో చేయు కోణము ‘θ’.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 28

కావున ఈ బలాలు రద్దవుతాయి.
AB భుజంపై బలం = Bil
CD భుజంపై బలం = Bil

ఈ రెండు సమాన మరియు వ్యతిరేక బలాలు తీగచుట్టను త్రిప్పితే బలయుగ్మ భ్రామకం ఏర్పడుతుంది.
టార్క్ (లేదా) బల యుగ్మ భ్రామకం = బలం × లంబదూరం = Bil × (PQ sin θ)
టార్క్ = Bilb sinθ (∴ A = 1 × b)
∴ τ = iAB sin θ

తీగచుట్టలో ‘n’ చుట్లు ఉన్నాయనుకొంటే
τ = n i AB sin θ
‘Φ’ అనునది తీగ ట్ట తలానికి, అయస్కాంత క్షేత్రం B గల కోణం అనుకుంటే
τ = ni AB cos Φ

కదిలే తీగచుట్ట గాల్వనామీటరు :
సూత్రం :
విద్యుత్ ప్రవాహ తీగచుట్టను ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినప్పుడు దానిపై టార్క్ పని చేస్తుంది.

నిర్మాణం :

దీనిలో విద్యుత్ బంధిత రాగి తీగతో ఒక ఫ్రేముపై చుట్టిన దీర్ఘచతురస్రాకారపు తీగచుట్ట ఉంటుంది.
ఈ చుట్టను విమోటన శీర్షం నుండి ఒక ఫాస్ఫర్ బ్రాంజ్ తీగతో బలమైన గుర్రపునాడా అయస్కాంత ధ్రువాల మధ్య వ్రేలాడదీస్తారు.
తీగచుట్ట క్రింది కొన ఫాస్ఫార్ బ్రాంజ్ స్ప్రింగ్కు కలుపుతారు.
ఒక చిన్న దర్పణం M ను ఫాస్పార్ బ్రాంజ్ తీగకు వ్రేలాడదీసి తీగచుట్టలో అపవర్తనాన్ని కొలుస్తారు.
ఒక ఇనుప స్థూపాన్ని తీగచుట్ట మధ్యలో బిగిస్తారు. అందువలన అయస్కాంత ప్రేరణ తీవ్రత పెరుగుతుంది.
పుటాకార అయస్కాంత ధ్రువాలు వాటిమధ్య ఉన్న అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని రేడియల్ క్షేత్రంగా చేస్తాయి.
ఈ మొత్తం అమరికను ఒక గాజు కిటికి ఉన్న ఇత్తడి పెట్టెలో ఉంచుతారు.

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 29

సిద్ధాంతం :
l పొడవు, b వెడల్పు మరియు i విద్యుత్ ప్రవాహం గల దీర్ఘచతురస్రాకార తీగచుట్టను B అయస్కాంత ప్రేరణ గల క్షేత్రంలో వ్రేలాడదీశామనుకోండి.

అపవర్తన టార్క్ (τ) = BiAN → (5)
A = తీగచుట్ట వైశాల్యం,
N = మొత్తం చుట్ల సంఖ్య
పునఃస్థాపక టార్క్ (τ) = C θ → (6)

తీగలో ప్రమాణ పురిపెట్టడానికి అవసరమైన బలయుగ్మభ్రామకం C.
సమతాస్థితిలో, అపవర్తన టార్క్ = పునఃస్థాపక టార్క్
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 30

తీగచుట్టలో అపవర్తనం, దానిలో విద్యుత్ ప్రవాహానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. దీపము-స్కేలు ఏర్పాటుతో తీగచుట్టలో అపవర్తనాన్ని కొలుస్తారు.

ప్రశ్న 3.
గాల్వనా మీటరును అమ్మీటరుగా ఎలా మార్చవచ్చు? గాల్వనా మీటరుకు సమాంతరంగా కలిపిన నిరోధం గాల్వనా మీటరు నిరోధం కంటే ఎందుకు తక్కువగా ఉంటుంది?
జవాబు:
గాల్వనా మీటరును అమ్మీటరుగా మార్చుట :
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 31
గాల్వానా మీటరుకు తగిన నిరోధాన్ని సమాంతరంగా కలిపితే అమ్మీటరుగా మారుతుంది.

ఈ ఏర్పాటు వల్ల ఫలిత నిరోధం తగ్గుతుంది. విద్యుత్ వలయాలలో విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కొలిచేందుకు అమ్మీటరును ఉపయోగిస్తారు. వలయంలో అమ్మీటరును కలుపుట వల్ల విద్యుత్ ప్రవాహం మారదు. ఆదర్శ అమ్మీటరు నిరోధము సున్నా.

G మరియు S అనునవి గాల్వానా మీటరు నిరోధం మరియు షంట్ నిరోధాలు. i అనునది మొత్తం విద్యుత్. A వద్ద i_g మరియు i_s గా విభజించబడినాయి.
కిరాఫ్ మొదటి నియమం ప్రకారం, i = i_g + i_s

‘G’ మరియు ‘S’ సమాంతరంగా ఉన్నాయి కనుక
‘మీటరు వద్ద పొటెన్షియల్ తేడా = షంట్ వద్ద పొటెన్షియల్ తేడా
i_g G = i_s S
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 32

కాబట్టి గాల్వానా మీటరులో విద్యుత్ ప్రవాహము, మొత్తం విద్యుత్ ప్రవాహానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. S గుండా అధికభాగం విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. మరియు G గుండా తక్కువ భాగం విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది.

సమాంతర నిరోధము గాల్వానామీటరు నిరోధం కన్నా తక్కువగా ఉండుట వల్ల అధిక విద్యుత్ షంట్ గుండా ప్రవహిస్తుంది. కాబట్టి షంట్ వల్ల అధిక విద్యుత్ ప్రవాహాల బారినుండి గాల్వానా మీటరు రక్షింపబడుతుంది.

ప్రశ్న 4.
గాల్వనా మీటరును వోల్టు మీటరుగా ఎలా మార్చవచ్చు? శ్రేణి నిరోధం గాల్వనామీటరు నిరోధం కంటే ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంటుంది?
జవాబు:
గాల్వనా మీటరును వోల్టు మీటరుగా మార్చుట : అధిక నిరోధం (R) ను గాల్వానా మీటరుకు శ్రేణిలో కలుపుట వల్ల అది వోల్టు మీటరుగా మారుతుంది. వోల్టు మీటరును వలయంలో రెండు బిందువుల మధ్య పొటెన్షియల్ తేడాలు కొలిచేందుకు వాడతారు. వోల్టు మీటరును వలయాలలో సమాంతరంగా కలుపుతారు.

‘A’ మరియు ‘B’ బిందువుల మధ్య పొటెన్షియల్ తేడా “V” అనుకొనుము.
∴ V = (R+G) i_g [∵ V = iR]
ఇక్కడ G = గాల్వనా మీటరు నిరోధం
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 34

పై సూత్రంను ఉపయోగించి Rవిలువను లెక్కించవచ్చు. గాల్వానా మీటరు వద్ద గరిష్ఠ పొటెన్షియల్ తేడా (V_g) = i_g G
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 35

గమనిక :
n = $\frac{V}{V_g}$ అనునది గరిష్ఠ వోల్టేజికి, గాల్వానా మీటరు వద్ద గరిష్ఠ వోల్టేజికి గల నిష్పత్తి.

శ్రేణి నిరోధము, గాల్వనా మీటరు నిరోధం కన్నా ఎక్కువ. కారణం బాహ్య నిరోధంలో విద్యుత్ ప్రవాహం మరియు పొటెన్షియల్ తేడా తగ్గుతాయి మరియు గాల్వానా మీటరు నిరోధము పెరుగుతుంది.

ప్రశ్న 5.
బాగా పొడవైన విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న రెండు సమాంతర వాహకాల మధ్య పనిచేసే బలానికి సమాసాన్ని రాబట్టండి. దీనినుంచి ఆంపియర్ను నిర్వచించండి.
జవాబు:
రెండు తిన్నని సమాంతర వాహకాల మధ్య పని చేయు బలం :
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 36
A మరియు B అను రెండు తిన్నని సమాంతర వాహకాల గుండా i₁ మరియు i₂ విద్యుత్లు ఒకే దిశలో ప్రవహిస్తున్నాయి. వీటిని గాలిలో దూరంలో ఉంచామనుకొనుము.

i₁ విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల A వాహకం చుట్టూ అయస్కాంత ప్రేరణ B₁ మరియు i₂ విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల B వాహకం ట్టూ అయస్కాంత ప్రేరణ B₂ ప్రతివాహకం పొడవు l అనుకొనుము.

A నుండి దూరంలో అయస్కాంత ప్రేరణ B₁

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 37

“అనంతమైన పొడవు ఉన్న రెండు తిన్నని సమాంతర వాహకాలు శూన్యంలో 1m ఎడంగా ఉన్నప్పుడు వాటి మధ్య ప్రతి మీటరు పొడవుపై పని చేసే బలం 2 × 10^-7Nm ఉండునట్లుగా ఆ రెండు వాహకాలలో ఒక్కొక్క దానిలో ప్రవహించే విద్యుత్ ప్రవాహ విలువను ఒక ఆంపియర్ అంటారు”.

లెక్కలు Problems

ప్రశ్న 1.
10 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న బాగా పొడవైన రెండు తీగలను ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా 1m దూరంలో ఉంచారు. వాటి మధ్య ఏకాంక పొడవుకు పని చేసే బలం ఎంత? [TS. Mar.’15]
సాధన:
i₁ = i₂ = 10A
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 39

ప్రశ్న 2.
ఒక కదిలే తీగచుట్ట గాల్వనా మీటరు 10^-6 A విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కొలవగలదు. 1A విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కొలవాటంటే షంట్ నిరోధం ఎంత ఉండాలి? గాల్వనామీటర్ నిరోధం GΩ.
సాధన:
గాళ్యానామీటరులో విద్యుత్ ప్రవాహము (i_g) 10^-6, i = 1A
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 40
G = గాల్వానా మీటరు నిరోధం

ప్రశ్న 3.
30cm వ్యాసార్థం ఉన్న వృత్తాకార లూప్ ద్వారా 3.5 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. దాని అక్షంపై కేంద్రం నుంచి 40 cm దూరంలో ఉన్న బిందువు వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
వ్యాసార్థము (r) = 30 cm = 30 × 10^-2m
విద్యుత్ ప్రవాహము (i) = 3.5 A
x = 40 సెం.మీ = 40 × 10^-2 m
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 41

అభ్యాసాలు Textual Exercises

ప్రశ్న 1.
0.40 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార తీగచుట్టలో 100 చుట్లు ఉన్నాయి. ప్రతిచుట్ట వ్యాసార్థం 8.0 cm. తీగచుట్ట కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం B పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
ఇక్కడ n = 100, r = 8cm = 8 × 10^-2 m, i = 0.40 A
కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 42
అయస్కాంతక్షేత్ర దిశ, విద్యుత్ ప్రవాహ దిశపై ఆధారపడుతుంది.

ప్రశ్న 2.
పొడవైన తిన్నని తీగలో 35 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. తీగ నుంచి 20 cm దూరంలో క్షేత్ర పరిమాణం B ఎంత?
సాధన:
P వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం
I = 35 A, r = 20 cm = 0.2 m
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 43

ప్రశ్న 3.
పొడవైన తిన్నని తీగలో క్షితిజ సమాంతర తలంలో 50 A విద్యుత్, ఉత్తరం నుంచి దక్షిణం దిశకు ప్రవహిస్తుంది. తీగ నుంచి 2.5 m దూరంలో తూర్పు దిశగా B పరిమాణాన్ని, దిశను కనుక్కోండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 44
l = 50A మరియు r = 2.5 m
అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణం

అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ P వద్ద కాగితపు తలానికి లంబంగా వెలుపలికి పని చేస్తుంది.

ప్రశ్న 4.
పైన ఉండే (overhead) ఒక క్షితిజ సమాంతర విద్యుత్ తీగ ద్వారా తూర్పు నుంచి పడమర దిశలో 90 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. ఈ తీగలోని విద్యుత్ ప్రవాహం వల్ల, దానికంటే 1.5 m దిగువన అయస్కాంత క్షేత్రం పరిమాణం, దిశ ఏమిటి?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 46
అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ P వద్ద కాగితపు తలానికి లంబంగా వెలుపలికి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 5.
0.15 T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్ర దిశతో 30° కోణం చేస్తున్న 8A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న తీగపై ఏకాంక పొడవుకు పనిచేసే అయస్కాంత బలం పరిమాణం ఎంత ?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 47
I = 8 A, 0 = 30°, B = 0.15 T, 1 = 1 m
అయస్కాంత బలం (F) = 1 (1 × B) = Bil. sin θ
= 8 × 1 × 0.15 × sin 30°
= $\frac{8\times0.15}{2}$ = 4 × 0.15 = 0.6 N/m
బలది కాగితపు తలానికి లంబంగా లోనికి పనిచేస్తుంది.

ప్రశ్న 6.
10 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న 3.0 cm పొడవున్న తీగను, సోలినాయిడ్ లోపల దాని అక్షానికి లంబంగా ఉంచారు. సోలినాయిడ్ లోపల అయస్కాంత క్షేత్రం 0.27T. ఈ తీగపై పనిచేసే అయస్కాంత బలం ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 48
ఇక్కడ అయస్కాంత క్షేత్రం మరియు విద్యుత్ ప్రవాహదిశ మధ్యకోణం 90°.
l = 3 cm = 3 × 10^-2 m, I = 10A, B = 0.27 T
అయస్కాంత బలపరిమాణం (F) = I l B sin θ°
= 10 × 3 × 10^-2 × 0.27 × sin 90°
= 8.1 × 10^-2 N
బలదిశ కాగితపు తలానికి లంబంగా లోనికి పనిచేస్తుంది.

ప్రశ్న 7.
4.0cm దూరంలో ఉన్న రెండు పొడవైన సమాంతర తీగలు A, B ల ద్వారా ఒకే దిశలో పోయే విద్యుత్ ప్రవాహాలు వరుసగా 8.0 A, 5.0 A. తీగ A యొక్క 10 cm భాగంపై పనిచేసే బలాన్ని లెక్కకట్టండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 49
ఫ్లెమింగ్ ఎడమ చేతినియమం ప్రకారం బలం B వైపు పని చేస్తుంది.

ప్రశ్న 8.
దగ్గరగా చుట్టిన 80 cm పొడవు ఉన్న సోలినాయిడ్ 5 పొరలు కలిగి ఉంది. ప్రతి పొరలో, 400 చుట్లు ఉన్నాయి. సోలినాయిడ్ వ్యాసం 1.8 cm. ప్రవహించే విద్యుత్ 8.0 A అయితే సోలినాయిడ్ అంతర్భాగంలో దాని కేంద్రం దగ్గర B పరిమాణాన్ని లెక్కించండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 50
సాలినాయిడ్ పొడవు 1 = 80 cm = 0.8 m
పొరల సంఖ్య = 5
ప్రతి పొరలో చుట్లసంఖ్య = 400
సాలినాయిడ్ వ్యాసము = 1.8 cm
విద్యుత్ ప్రవాహం I = 8 A
∴ మొత్తం చుట్ల సంఖ్య N = 400 × 5 = 2000
ప్రమాణ పొడవులో చుట్ల సంఖ్య (n) = $\frac{2000}{0.8}$ = 2500
సాలినాయిడ్ లోపల అయస్కాంత ప్రేరణ (B) = µ₀nI = 4 × 3.14 × 10^-7 × 2500 × 8 = 2.5 × 10^-2 T అయస్కాంత క్షేత్ర దిశ సాలినాయిడ్ అక్షం వైపు ఉండును.

ప్రశ్న 9.
10 cm భుజం పొడవు గల చతురస్రాకర తీగచుట్టలో 20 చుట్లు ఉన్నాయి. దీనిద్వారా 12 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. ఈ తీగచుట్టను క్షితిజ లంబంగా వేలాడదీశారు. 0.80 T పరిమాణం ఉన్న ఏకరీతి క్షితిజ సమాంతర అయస్కాంత క్షేత్రంలో తీగచుట్ట తలం యొక్క లంబం 30° కోణం చేస్తుంది. తీగచుట్ట లోనయ్యే టార్క్ పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 51
తీగచుట్ట భుజం = 10 cm = 0.1 m
(n) = 20, I = 12 A, θ = 30°, B = 0.80 T
టార్క్ (τ) = NI AB sinθ
= 20 × 12 × (10 × 10^-2)² × 0.80 × sin 30°
$\frac{2.4\times0.8}{2}$ = 0.96 N – m

ప్రశ్న 10.
M₁, M₂ అనే కదిలే తీగచుట్ల మీటర్లు క్రింది వివరాలను కలిగి ఉన్నాయి :
R₁ = 10 Ω, N₁ = 30,
A₁ = 3.6 × 10^-3 m², B₁ = 0.25 T
R₂ = 14Ω, N, = N₂ = 42
A₂ = 1.8 × 10^-3 m², B₂ = 0.50 T
(ఈ రెండు మీటర్లకు స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు సర్వసమం)
M₁, M₂ (a) విద్యుత్ ప్రవాహ సున్నితత్వం, (b) వోల్టేజి సున్నితత్వం నిష్పత్తులను కనుక్కోండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 52

ప్రశ్న 11.
ఒక గదిలో (chamber), 6.5 G (1 G = 10^-4 T) ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడమైంది. క్షేత్రంలోకి లంబంగా 4.8 × 10⁶ m s^-1 వడితో ఒక ఎలక్ట్రాన్ను వదిలారు. ఈ ఎలక్ట్రాన్ పథం ఎందుకు వృత్తాకారంగా ఉంటుందో వివరించండి. వృత్తాకార కక్ష్యా వ్యాసార్థాన్ని కనుక్కోండి.
(e = 1.5 × 10^-19 C, M_e = 9.1 × 10^-31 kg)
సాధన:
అయస్కాంత క్షేత్రము B = 6.5 G = 6.5 × 10^-4T
ఆవేశము (e) = -1.6 × 10^-19 C
ఎలక్ట్రాన్ యొక్క వేగము (V) = 4.8 × 10⁶ m/s
ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశి (m) = 9.1 × 10^-31 kg
అయస్కాంత క్షేత్రం మరియు ఎలక్ట్రాన్ మధ్య కోణం (θ) – 90°
ఆవేశిత కణంపై అయస్కాంత క్షేత్రంలో బలం F = q (V × B) = e (V × b)
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 53

ప్రశ్న 12.
అభ్యాసం 11 లో ఇచ్చిన వృత్తాకార కక్ష్యలో తిరుగుతున్న ఎలక్ట్రాన్ పరిభ్రమణ పౌనఃపున్యాన్ని పొందం సమాధానం, ఎలక్ట్రాన్ వడిపై ఆధారపడుతుందా? వివరించండి.
సాధన:
B = 6.5 G = 6.5 × 10^-4 T, V = 4.8 × 10⁶ m/s, e = 1.6 × 10^-19 C
m_e = 9.1 × 10^-31 kg
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 54

ప్రశ్న 13.
(a) 6.0 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార తీగచుట్టను 1.0 T పరిమాణం ఉన్న ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో క్షితిజ లంబంగా వేలాడదీశారు. దీని వ్యాసార్థం 8.0 cm, చుట్ల సంఖ్య 30. తీగ చుట్ట తలం లంబంతో క్షేత్ర రేఖలు -60° కోణం చేస్తున్నాయి. తీగచుట్ట తిరగకుండా ఆపడానికి అనువర్తించే ప్రతిటార్క్ (counter torque) పరిమాణాన్ని లెక్కించండి.

(b) వృత్తాకార తీగచుట్ట బదులుగా అంతే వైశాల్యం ఉన్న క్రమరహితంగా ఉన్న సమతల తీగచుట్టను ఉంచితే మీ సమాధానం మారుతుందా? (మిగతా అన్నివివరాలు మారకుండా ఉన్నాయి.)
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 55
a) చుట్ల సంఖ్య (n) = 30, వ్యాసార్ధము (r) = 8 cm = 0.08 m
తీగ చుట్టలో విద్యుత్ ప్రవాహము (I) = 6A, అయస్కాంత ప్రేరణ (B) = 1.0 T, θ = 60°
టార్ (τ) = n I AB sinθ
= 30 × 6 × π (0.08)² × 1 × sin 60°
= 30 × 6 × 3.14 × 0.08 × 0.08 × $\frac{\sqrt{3}}{2}$
τ = 3.133 N – m

b) తీగచుట్టపై పనిచేసే టార్క్ దాని ఆకారంపై ఆధారపడదు. దాని వైశాల్యం స్థిరం కనుక టార్క్ కూడా స్థిరంగా ఉంటుంది.

అదనపు అభ్యాసాలు Additional Exercises

ప్రశ్న 14.
ఉత్తరం నుంచి దక్షిణం దిశలో ఉన్న ఒక నిలువు తలంలో X, Y అనే రెండు ఏకకేంద్ర వృత్తాకార తీగచుట్టలు ఉన్నాయి. వాటి వ్యాసార్థాలు వరుసగా 16 cm, 10 cm. X తీగచుట్టలో 20 చుట్లు ఉన్నాయి, దానిలో 16 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. Yతీగచుట్టలో 25 చుట్లు ఉన్నాయి. దానిలో 18 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. పడమరకు అభిముఖంగా ఉండి తీగచుట్టలను చూస్తున్న పరిశీలకునికి, విద్యుత్, X లో అపసవ్యదిశలోను, Yలో సవ్యదిశలోను ప్రవహిస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. తీగమట్టలు కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం పరిమాణం, దిశను తెలపండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 56
X తీగచుట్టలో
వ్యాసార్ధము (r_x) = 16 cm = 0.16 m
చుట్ల సంఖ్య (n_x) = 20
విద్యుత్ ప్రవాహము (I_x) = 16A

Y తీగచుట్టలో
వ్యాసార్థము (r_y) = 10 cm = 0.1m
చుట్ల సంఖ్య (n_y) = 25
విద్యుత్ ప్రవాహం (I_y) = 18 A
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 57

ప్రశ్న 15.
10cm రేఖీయ పరిమాణం, 10^-3 m² మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం ఉన్న ప్రాంతంలో 100 G (1 G = 10^-4 T) ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం కావాలి. ఒక కోర్కు ఏకాంక పొడవుకు చుట్టగలిగే చుట్ల సంఖ్య 1000 చుట్లు m^-1. తీగచుట్ట ద్వారా ప్రవహించగలిగే గరిష్ఠ విద్యుత్ ప్రవాహం 15 A. ఈ అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి, తగిన సోలినాయిడ్ రూపకల్పనకు వివరాలను సూచించండి. కోర్ ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థం కాదని ఊహించండి.
సాధన:
అయస్కాంత ప్రేరణ B = 100 G = 100 × 10^-4
గరిష్ఠ విద్యుత్ (I) = 15A, n = 1000/m
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 58
I = 8A and మరియు చుట్ల సంఖ్య n = 1000
మరొక డిజైన్లో I = 10A మరియు n = 800/m.

ప్రశ్న 16.
R వ్యాసార్థం, N చుట్లు ఉన్న వృత్తాకార తీగచుట్టలో 1 విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. ఈ తీగచుట్ట అక్షంపై దాని కేంద్రం నుంచి
X దూరంలో ఉన్న బిందువు వద్ద అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణం
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 59 అని ఇచ్చారు.
a) తీగచుట్ట కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రానికి, ఇది బాగా తెలిసిన ఫలితాన్ని ఇస్తుందని చూపండి. .
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 60

b) ఒకే చుట్ల సంఖ్య N, వ్యాసార్థం R కలిగి R దూరంలో వేరయి ఉన్న రెండు సమాంతర సహాక్ష వృత్తాకార తీగచుట్ల ద్వారా సమాన విద్యుత్ ప్రవాహాలు ఒకే దిశలో ప్రవహిస్తున్నాయనుకోండి. తీగచుట్ల అక్షంపై వాటి మధ్య ఉన్న బిందువు చుట్టూ Rతో పోల్చినప్పుడు స్వల్పదూరాలకు, క్షేత్రం ఏకరీతిగా ఉంటుందని, ఇది ఉజ్జాయింపుగా B = 0.72 $\frac{\mu_0 \mathbf{N I}}{\mathbf{R}}$ గా ఉంటుందని చూపండి.
[చిన్న ప్రాంతంలో దాదాపు ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పరనే ఏర్పాటును ‘హెల్మ్ హోల్డ్(Helmholtz) తీగచుట్టలు అంటారు.]
సాధన:
రెండు సహక్ష తీగచుట్ల వ్యాసార్థం = R, చుట్ల సంఖ్య = N మరియు విద్యుత్ ప్రవాహము = I
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 61

ప్రశ్న 17.
ఒక టొరాయిడ్ కోర్పై (ఫెర్రో అయస్కాంత పదార్థం కాదు) 3500 తీగచుట్లు చుట్టడం జరిగింది. దాని అంతర్ వ్యాసార్థం 25 cm, బాహ్య వ్యాసార్థం 26 cm. తీగలో ప్రవహించే విద్యుత్ 11 A అయితే (a) టొరాయిడ్ వెలుపల, (b) టొరాయిడ్ కోర్ లోపల, (c) టొరాయిడ్తో ఆవరించిన ఖాళీ ప్రదేశంలో అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత?
సాధన:
a) టొరాయిడ్ వెలుపల అయస్కాంత క్షేత్రం శూన్యం. అయస్కాంతక్షేత్రం కేవలం టొరాయిడ్ లోపల, దాని పొడవు వెంట ఉండును.

b) టొరాయిడ్ అంతర వ్యాసార్ధం r₁ = 25 cmi = 0.25 m
బాహ్య వ్యాసార్థం, r₂ = 26 cm = 0.26 m
చుట్ల సంఖ్య N = 3500
తీగచుట్టలో విద్యుత్ ప్రవాహము, I = 11 A
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 64

c) టొరాయిడ్ లోపల ఖాళీప్రదేశంలో అయస్కాంత క్షేత్రం శూన్యం. కారణం అయస్కాంత క్షేత్రం దాని పొడవు వెంబడి మాత్రమే’ ఉండును.

ప్రశ్న 18.
క్రింది ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇవ్వండి :
a) స్థిరమైన దిశ (తూర్పు నుంచి పడమరకు) కలిగి, బిందువు నుంచి బిందువుకు పరిమాణం మారే అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఒక గదిలో ఏర్పాటు చేయడమైంది. ఈ గదిలోకి ప్రవేశించిన ఆవేశ కణం, స్థిర వడితో అపవర్తనం చెందకుండా సరళరేఖా మార్గంలో ప్రయాణిస్తుంది. కణం తొలివేగం గురించి మీరు ఏమీ చెప్పగలరు ?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 65
అయస్కాంత క్షేత్రం దిశ తూర్పు నుండి పడమర వైపు స్థిరంగా ఉంది. ఇచ్చిన ప్రశ్న ప్రకారం ఆవేశిత కణం స్థిరవేగంతో సరళరేఖా మార్గంలో ప్రయాణిస్తోంది. ఆవేశిత కణంపై అయస్కాంత క్షేత్రం వల్ల కలిగే బలం శూన్యం కావడం వల్ల మాత్రమే ఇది సాధ్యం. చలించే ఆవేశంపై క్షేత్రంలో కలిగే బలం F = qvB sin θ. ఇక్కడ 8 అనునది V మరియు B ల మధ్య కోణం. sin θ = = 0 అయితే F = 0 (v ≠ 0, q ≠ 0, B ≠ 0) అవుతుంది. వేగం మరియు అయస్కాంత క్షేత్రం మధ్యకోణం 0° (లేదా) 180° లను సూచిస్తుంది. అందువలన ఆవేశిత కణం క్షేత్రదిశకు సమాంతరంగా (లేదా వ్యతిరేకంగా చలిస్తుంది.

b) బిందువు నుంచి బిందువుకు దిశ, పరమాణం రెండూ మారుతున్న బలమైన అసమరీతి అయస్కాంత క్షేత్ర పరిసరాల్లోకి ఒక ఆవేశిత కణం ప్రవేశించి, ఒక సంక్లిష్టమయిన ప్రక్షేపక మార్గం అనుసరించి వెలుపలికి వచ్చింది. ఇది పరిసరాలతో అభిఘాతం చెందకుండా ఉంటే, దాని తొలి వడి తుది వడికి సమానంగా ఉంటుందా?
సాధన:
అవును. ఆవేశిత కణంపై పని చేసే బలం కేవలం వేగదిశను మారుస్తుంది కాని వేగ పరిమాణంను మార్చదు. కనుక తుది వేగం, తొలివేగం సమానం.

c) పడమర నుంచి తూర్పుకు ప్రయాణించే ఒక ఎలక్ట్రాన్, ఉత్తరం నుంచి దక్షిణం దిశగా ఏకరీతి స్థిర విద్యుత్ క్షేత్రం ఏర్పాటు చేసిన గదిలోకి ప్రవేశించింది. ఎలక్ట్రాన్ సరళరేఖా మార్గం నుంచి అపవర్తనం చెందకుండా ఉండటానికి ఏ దిశలో ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పాటు చేయాలి?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 66
ఉత్తరం వైపు ధనావేశం, దక్షిణం వైపు ఋణావేశం ఉండుటవలన విద్యుత్ క్షేత్ర దిశ ఉత్తరం నుండి దక్షిణం వైపు ఉంటుంది. అందువలన ఎలక్ట్రాన్లు ధనపలక వైపు ఆకర్షించబడును. ఎలక్ట్రాన్ మార్గంపై అయస్కాంత బలం లేకపోతే దక్షిణం దిశవైపు ఉండును. F = -e(V × B), వేగదిశ పడమర నుండి తూర్పు వైపు ఉంటుంది. బలదిశ దక్షిణం వైపు, క్షేత్ర దిశ కాగితం తలానికి లంబంగా లోనికి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 19.
వేడి చేసిన కేథోడ్ నుంచి ఉద్గారమైన ఎలక్ట్రాన్ 2.0 KV పొటెన్షియల్ తేడాగల విద్యుత్ క్షేత్రంలో ప్రయాణించినప్పుడు త్వరణం చెంది, 0.15 T పరిమాణం గల ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలోకి ప్రవేశించింది. క్షేత్రం (a) దాని తొలివేగానికి లంబంగా ఉన్నప్పుడు, (b) తొలి వేగదిశకు 30° కోణం చేస్తున్నప్పుడు, ఎలక్ట్రాన్ ప్రక్షేపక మార్గాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
పొటెన్షియల్ తేడా (V) = 2KV = 2000 V
ఎలక్ట్రాన్ యొక్క ఆవేశం (e) = 1.6 × 10^-19 C
ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశి (m) = 9.1 × 10^-31 kg
పొటెన్షియల్ తేడా వలన ఎలక్ట్రాన్ త్వరణం చెంది దానిలో గతిజశక్తిగా మారుతుంది. V అనునది ఎలక్ట్రాన్ వేగం.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 67

ప్రశ్న 20.
హెల్మ్ హోల్డ్ తీగచుట్టలను ఉపయోగించి (అభ్యాసం 16లో వర్ణించడమైంది) ఒక చిన్న ప్రాంతంలో ఏర్పాటు చేసిన అయస్కాంత క్షేత్రం ఏకరీతిగా ఉంటుంది. దాని పరిమాణం 0.75 T. ఇదే ప్రాంతంలో తీగచుట్టల ఉమ్మడి అక్షానికి లంబంగా ఏకరీతి స్థిర విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 15 kV తో త్వరణం చెందిన ఆవేశిత కణాల సన్నని కిరణపుంజం, తీగచుట్టల అక్షం, స్థిర విద్యుత్ క్షేత్రం రెండింటికి లంబంగా ఈ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించింది. 9.0 × 10^-5 V m^-1స్థిర విద్యుత్ క్షేత్రం ఉన్నప్పుడు ఈ కిరణపుంజం అపవర్తనం చెందకుండా ఉంటే, కిరణపుంజంలో ఏమి ఉంటాయో ఊహించండి. ఇది ఏకైక (unique) సమాధానం ఎందుకు కాదు?
సాధన:
B = 0.75 T, పొటెన్షియల్ తేడా (V) = 15 KV = 15 × 10³ V
విద్యుత్ క్షేత్రం (E) = 9 × 10⁵ Vm
స్థితిజశక్తి, గతిజశక్తిగా మారును
V = $\frac{1}{2}$ mv² ……… (1)
విద్యుత్ క్షేత్రం వల్ల కలిగే బలం, అయస్కాంత క్షేత్రం వల్ల కలిగే బలానికి సమానం.
qE= q(V × B)
qE = qVB
V = $\frac{E}{B}$ ………….. (2)
సమీకరణం (2)ను సమీకరణం (1)లో ప్రతిక్షేపించగా
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 69

ప్రశ్న 21.
0.45m పొడవు, 60 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న తిన్నని క్షితిజ సమాంతర వాహక కడ్డీని దాని చివరలకు కట్టిన రెండు నిలువు తీగల ద్వారా వ్రేలాడదీశారు. ఈ తీగల ద్వారా 5.0 A విద్యుత్ ప్రవాహం కడ్డీలో ఏర్పాటు చేశారు.
a) తీగలలో తన్యత శూన్యం కావాలంటే వాహకానికి లంబంగా ఎంత అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి ?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 70
కడ్డీ పొడవు l = 0.45 m
కడ్డీ ద్రవ్యరాశి (m) = 60 gm = 60 × 10^-3 kg
విద్యుత్ ప్రవాహం (I) = 5A
అయస్కాంత క్షేత్రం B పని చేసినప్పుడు, అయస్కాంత బలం తీగ భారానికి సమానం మరియు తీగలో తన్యత శూన్యం.
అయస్కాంత బలం = కడ్డీ భారం
I(l × B) = mg (B మరియు l మధ్యకోణం 90°)
IlB sin 90° = mg

b) ఇంతకు ముందు లాగానే అదే అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఉంచి, విద్యుత్ను వ్యతిరేక దిశలో ప్రవహింపచేస్తే తీగలలోని మొత్తం తన్యత ఎంత ? తీగ ద్రవ్యరాశిని లెక్కలోకి తీసుకోనక్కర్లేదు) g = 9.8 m s^-2.
సాధన:
అయస్కాంతక్షేత్ర దిశ మారితే అయస్కాంత బలం, భారం రెండూ క్రిందకు పని చేస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 72
T = B I l + mg = (0.26 × 5 × 0.45) + (60 + 10^-3 × 9.8)
T = 1.176 N

ప్రశ్న 22.
ఆటోమోబైల్ను ఆరంభించే(starting) మోటారును, బ్యాటరీని కలిపే తీగలలో ప్రవహించే విద్యుత్ 300 A (స్వల్ప కాలాలకు). ఈ తీగల పొడవు 70 cm ఉండి వాటిని 1.5 cm ఎడంగా ఉంచితే, ఏకాంక పొడవుకు వాటి మధ్య పనిచేసే బలం ఎంత? ఇది ఆకర్షణ బలమా లేదా వికర్షణ బలమా?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 74
I₁ = I₂ = 300 A
దూరం (r) = 1.5 cm = 1.5 × 10^-2 m
పొడవు (l) = 70 cm

విద్యుత్ ప్రవాహాలు వ్యతిరేక దిశలలో ఉన్నాయి కనుక వాటిమధ్య వికర్షణ బలం పని చేస్తుంది.

ప్రశ్న 23.
10.0 cm వ్యాసార్థం స్తూపాకార ప్రాంతంలో, దాని అక్షానికి సమాంతరంగా, తూర్పు నుంచి పడమర దిశలో, 1.5 T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం ఉంది. 7.0 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న తీగ, ఉత్తరం నుంచి దక్షిణ దిశలో ఈ’ ప్రాంతం ద్వారా వెళుతుంది.
a) తీగ అక్షాన్ని ఖండించినప్పుడు
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 75
B = 1.57
వ్యాసార్థం = 10 cm = 0.1 m
విద్యుత్ ప్రవాహం (I) = 7A
బలం (F) = I(l × B = IIB sin 90°
∴ తీగపై బలం (F) = I × 2r × B = 7 × 2 × 0.1 × 1.5 = 21 N
ఫ్లెమింగ్ ఎడమ చేతి నియమం ప్రకారం బలం, కాగితం తలానికి లంబంగా లోనికి పని చేస్తుంది.
F = 2.1 N

b) తీగ ఉత్తర – దక్షిణం నుంచి ఈశాన్యం – వాయువ్యం దిశకు తిరిగితే,
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 76
క్షితిజ సమాంతర అంశము ఎలాంటి బలం కలిగించదు.
క్షితిజ లంబ అంశము (Y) = స్థూపం వ్యాసం
బలం (F) = I l B sin 90°
= 7 × 0.1 × 1.5 × 2 × 1
= 2.1 N
ఫ్లెమింగ్ ఎడమ చేతి నియమం ప్రకారం బలం, కాగితం తలానికి లంబంగా లోనికి పని చేస్తుంది.

c) ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో ఉన్న తీగను అక్షం నుంచి 6.0 cm దూరం క్రిందకు దించినప్పుడు తీగపై పనిచేసే బలం దిశ, పరిమాణం ఏమిటి ?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 77
తీగ 6 cm దూరం జరిగితే, తీగ యొక్క కొత్తస్థానం CD
OE = 6 cm
OD = 10 cm
DE = EC = X
ODE నుండి D² = OE² + DE²
100 = 36 + DE²
DE²= 64 ⇒ DE = 8 cm
l¹ = CD = 2DE = 16 cm = 0.16 m
బలపరిమాణం (F¹) = I ( × B) = 7. × 0.16 × 1.5 × sin 90° = 1.68 N
బలదిశ కాగితపు తలానికి లంబంగా క్రిందకు పని చేస్తుంది.

ప్రశ్న 24.
ధన, z-అక్షం వెంబడి 3000 G ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడింది. 10 cm, 5 cm భుజాలుగా గల ఒక దీర్ఘచతురస్రాకార లూప్ ద్వారా 12 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. పటంలో చూపిన వివిధ సందర్భాల్లో లూప్పై పనిచేసే టార్క్ ఎంత? ప్రతి సందర్భంలో పనిచేసే బలం ఎంత? ఏ సందర్భానికి స్థిరమైన సమతాస్థితి ఉంటుంది?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 78
సాధన:
z–అక్షం దిశలో ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం (B) = 3000 G = 3000 × 10^-4 = 0.3 T
దీర్ఘచతురస్ర చుట్ట వైశాల్యం (A) = 10 × 5 = 50 cm² = 50 × 10^-4 m²
విద్యుత్ ప్రవాహం (I) = 12 A
టార్ (τ) = I(A × B)

a) B=0.3 KT (Z – అక్షం దిశలో)
A = 50 × 10^-4 m² (x అక్షం దిశలో)
మరియు I = 12 A
τ = 12(50 × 10^-4 i × 0.3 K)
τ = -1.80 × 10^-2 J N-m
టార్క్ ఋణ Y-అక్షం దిశలో పని చేస్తుంది.

b) B = 0.3 KT, A = 50 × 10^-4 i m² మరియు I = 12 A
టార్క్ (τ) = I(A × B) = 12 × 50 × 10 i × 0.3
= -1.80 × 10² JNm
టార్క్ ఋణ Y-అక్షం దిశలో పని చేస్తుంది.

c) B = 0.3 KT, A = 50 × 10^-4 (-J)m² మరియు I = = 12 A
టార్క్ (τ) = 12(-50 × 10^-4 J × 0.3 K
=-1.80 × 10² i N-m
టార్క్ ఋణ X-అక్షం దిశలో పని చేస్తుంది.

d) B = 0.3 KT, A = 50 × 10^-4 m² మరియు I = 12 A
టార్క్ (τ) = 12 × 50 × 10^-4 × 0.3 = 1.80 × 10^-2 N-m
ఋణ X-అక్షం దిశలో (900 + 300) పని చేస్తుంది. ధన X-అక్షం దిశలో 3600-1200 = 2400 టార్క్ పని చేస్తుంది.

e) B = 0.3 KT, A = 50 × 10^-4 km^-4 మరియు I = 12 A
టార్క్ (τ) = 12(50 × 10^-4 K × 0.3 K) = 0

f) B = 0.3 KT, A = -50 × 10^-4 km^-4 మరియు I = 12 A
టార్క్ (τ) = 12(–50 × 10^-4 K × 0.3 K) = 0

ప్రశ్న 25.
10 cm వ్యాసార్థం, 20 చుట్లు ఉన్న వృత్తాకార తీగచుట్టను, 0.10 T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో, తీగచుట్ట తలానికి లంబంగా ఉండేట్లు ఉంచారు. తీగచుట్ట ద్వారా ప్రవహించే విద్యుత్ 5.0 A అయితే,
(a) తీగచుట్టపై పనిచేసే మొత్తం టార్క్,
(b) తీగచుట్టపై పనిచేసే బలం,
(c) అయస్కాంత క్షేత్రం వల్ల తీగచుట్టలోని ప్రతి ఎలక్ట్రాన్పై పనిచేసే సగటు బలాలను లెక్కించండి.
(10^-5 m² మధ్యచ్చేద వైశాల్యం ఉన్న రాగి తీగతో తీగచుట్టను తయారుచేశారు. రాగిలోని స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత సుమారుగా 10²⁹ m^-3 ఉంటుందని ఇచ్చారు.)
సాధన:
చుట్ల సంఖ్య (n) = 20, వృత్తాకార తీగ చుట్ట వ్యాసార్థం (r) = 10 cm = 0.1 m,
అయస్కాంత ప్రేరణ (B) = 0.1 T,
వైశాల్య సదిశ మరియు అయస్కాంత ప్రేరణ మధ్యకోణం (0) = 0°
విద్యుత్ ప్రవాహం (1) = 5A

a) తీగ చుట్టపై టార్క్ (T) = nIAB sin θ = 20 × 5 × π (0.1)² × sin θ = 0.

b) తీగచుట్ట ఎదురెదురు తలాలపై పనిచేయు బలం సమానం మరియు వ్యతిరేకం.
కావున తీగచుట్టపై మొత్తం బలం శూన్యం.
∵ (F₁ = -F₂ మరియు F₃ – F₄)

AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 80
c) ఎలక్ట్రాన్ల సాంద్రత (N) = 10²⁹/m³
వైశాల్యం (A) = 10^-5 m²
బలపరిమాణం (F) = e(v_d × B)
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 79

ప్రశ్న 26.
60 cm పొడవు, 7.0 cm వ్యాసార్థం ఉన్న సోలినాయిడ్లో 3 పొరలలో చుట్లు చుట్టి ఉన్నాయి. ప్రతి పొరకు 300 చుట్లు ఉన్నాయి. సోలినాయిడ్ లోపల దాని అక్షానికి లంబంగా (దాని కేంద్రానికి దగ్గరగా 2.0 cm పొడవు, 2.5 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక తీగ ఉంది. తీగ, మరియు సోలినాయిడ్ అక్షం రెండూ క్షితిజ సమాంతర తలంలో ఉన్నాయి. ఈ తీగను, సోలినాయిడ్ అక్షానికి సమాంతరంగా ఉన్న రెండు చాలక తంత్రుల (leads) ద్వారా 6.0 A విద్యుత్ను సరఫరా చేసే బ్యాటరీకి కలిపారు. సోలినాయిడ్ చుట్లలోని ఏ విద్యుత్ ప్రవాహ విలువ (ప్రసరణ దిశ తగు విధంగా ఉంటూ) తీగ భారాన్ని మోయగలదు? g = 9.8 m s^-2.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 81
సాలినాయిడ్ పొడవు l = 60 cm
వ్యాసార్ధము = 4.cm
పొరల సంఖ్య = 3
ప్రతిపొరలో చుట్ల సంఖ్య = 300
తీగ యొక్క పొడవు l_w = 2 cm
ద్రవ్యరాశి m = 2.5 gm
విద్యుత్ ప్రవాహము l_w = 6A
సోలీనాయిడ్లో విద్యుత్ ప్రవాహం I అయితే సోలినాయిడ్లో అయస్కాంత ప్రేరణ (B) = µ₀ni
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 82

ప్రశ్న 27.
ఒక గాల్వనా మీటరు తీగచుట్ట నిరోధం 12Ω. ఇది 3 mA విద్యుత్ ప్రవాహానికి పూర్తి స్కేలు అపవర్తనం చూపిస్తుంది. దీనిని 0 నుంచి 18 V ల వ్యాప్తి ఉన్న వోల్టు మీటరుగా మీరు ఏ విధంగా మారుస్తారు?
సాధన:
గాల్వానా మీటరు నిరోధం (G) = 12Ω,
గాల్వానా మీటరులో విద్యుత్ ప్రవాహం (Ig) = 3mA = 3 × 10^-3 A,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 83

ప్రశ్న 28.
గాల్వనా మీటరు తీగచుట్ట నిరోధం 15 Ω. ఇది 4 mA విద్యుత్ ప్రవాహానికి పూర్తి స్కేలు అపవర్తనం చూపిస్తుంది. దీనిని 0 నుంచి 6 Aల వ్యాప్తి ఉన్న అమ్మీటరుగా మీరు ఏ విధంగా మారుస్తారు?
సాధన:
గాల్వానా మీటరు నిరోధము (G) = 15Ω,
గాల్వానా మీటరులో విద్యుత్ ప్రవాహము (I_g) =4 × 10^-3A, I = 6A
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 84
S = 0.01 0 షంట్ను గాల్వానా మీటరుకు సమాంతరంగా కలపాలి.

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
1.5 m పొడవు, 200 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న తిన్నని తీగ గుండా 2 A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. పటంలో చూపినట్లు ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం B వల్ల ఈ తీగను గాలిలో కిందకి పడకుండా ఉండేటట్లు చేశారు. అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణం ఎంత?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 85
సాధన:
II B పరిమాణం ఉన్న F అనే ఊర్థ్వబలం పని చేస్తుందని (=Il × B) మనకు తెలుస్తుంది. గాలిలో కిందకి పడకుండా ఉండేటట్లు చేయడానికి ఈ బలం గురుత్వ బలంతో సంతులనం కావాలి.
mg = IIB
B = $\frac{\mathrm{mg}}{\mathrm{I} l}=\frac{0.2 \times 9.8}{2 \times \mathrm{l} .5}$ = 0.65 T
ఏకాంక పొడవుకు తీగ ద్రవ్యరాశి m/l ని చెప్పుకుంటే సరిపోయేది. భూఅయస్కాంత క్షేత్రం దాదాపు 4 × 10° T కాబట్టి, దానిని మనం ఉపేక్షించడమైంది.

ప్రశ్న 2.
అయస్కాంత క్షేత్ర ధన y-అక్షానికి సమాంతరంగా ఉండి, X- అక్షం దిశలో ఆవేశిత కణం చలిస్తున్నట్లయితే (పటం), (a) ఎలక్ట్రాన్ (రుణావేశ కణం), (b) ప్రోటాన్ (ధనావేశం)లకు లోరెంజ్ బలం ఏ దిశలో ఉంటుంది?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 86
సాధన:
కణం – అక్షం దిశలో వేగంతో చలిస్తుంటే B y అక్షం దిశలో ఉండటం వల్ల vx Bz-అక్షం దిశలో ఉంటుంది. (మర సూత్రం లేదా కుడిచేతి బొటనవేలు సూత్రం). కాబట్టి (a) ఎలక్ట్రాన్కు -z అక్షం దిశలో ఉంటుంది. (b) ధనావేశానికి (ప్రోటాన్) బలం +z అక్షం దిశలో ఉంటుంది.

ప్రశ్న 3.
6 × 10^-4 T అయస్కాంత క్షేత్రానికి లంబంగా 3 × 10⁷ m/s వేగంతో చలిస్తున్న ఎలక్ట్రాన్ (ద్రవ్యరాశి 9 × 10^-31 kg, ఆవేశం 1.6 × 10^-19 C) పథం వ్యాసార్థం ఎంత? దాని పౌనఃపున్యం ఎంత ? శక్తిని keV లలో లెక్కించండి. (1 eV = 1.6 × 10^-19 J).
సాధన:
సమీకరంణం r = mυ/qB ను ఉపయోగిస్తే,
r = mυ/(qB) = 9 × 10^-31 kg × 3 × 10⁷ m s^-1 / (1.6 × 10^-19 C × 6 × 10^-4T)
= 26 × 10^-2 m = 26 cm
v = υ / (2 πr) = 2 × 10⁶ s^-1 = 2 × 10⁶ Hz = 2MHz.
E = (½) mυ² = (½) 9 × 10^-31 kg × 9 × 10¹⁴ m²/s² = 40.5 × 10^-17 J
= 4 × 10^-16 J = 2.5 keV.

ప్రశ్న 4.
ఒక సైక్లోట్రాన్ డోలక పౌనఃపున్యం 10 MHz. ప్రోటాన్లను త్వరణం గావించడానికి ప్రచాలన (operating) అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత ఉండాలి? డీల వ్యాసార్థం 60 cm ఉంటే త్వరణకారిలో జనించే ప్రోటాను పుంజం గతిజశక్తి (MeV లలో) ఎంత? (e = 1.60 × 10^-19 C, m^p = 1.67 × 10^-27 kg, 1 MeV = 1.6 × 10^-13 J),
సాధన:
డోలక పౌనఃపున్యం, ప్రోటాన్ యొక్క సైక్లోట్రాన్ పౌనఃపున్యానికి సమానంగా ఉండాలి.
సమీకరణాలను ఉపయోగిస్తే r = mυ/qb మరియు o = 2πυ = $\frac{qB}{m}$
B = 2r m υ/q = 6.3 × 1.67 × 10^-27 × 10⁷ / (1.6 × 10^-19) = 0.66 T
ప్రోటాన్ల తుది వేగం
υ = r × 2π v = 0.6 m × 6.3 × 10⁷ = 3.78 × 10⁷ m/s.
E = ½ mv² = 1.67 × 10^-27 × 14.3 × 10¹⁴ / (2 × 1.6 × 10^-13) = 7 MeV.

ప్రశ్న 5.
అధిక విద్యుత్ ప్రవాహం I = 10 A ప్రవహిస్తున్న ∆1 = ∆ x $\hat{i}$ అనే మూలకం మూలబిందువు వద్ద కలదు. (పటం) 0.5 m దూరంలో y-అక్షంపై అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత? ∆x = 1 cm.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 87
సాధన:

ప్రశ్న 6.
A విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రవహిస్తున్న తిన్నని తీగను 2.0 cm వ్యాసార్థం ఉన్న అర్థ వృత్త చాపంగా పటంలో చూపినట్లు వంచారు. చాపం కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్రం B ని పరిగణిద్దాం. (a) తిన్నని ఖండాల (segments) వల్ల అయస్కాంత క్షేత్రం ఎంత? (b) Bకి అర్థ వృత్తం నుంచి కలిగే అంశదానం, వృత్తాకార ఉచ్చు నుంచి కలిగే అంశదానంతో ఏ విధంగా నేరుగా ఉంటుంది, ఏ విధంగా పోలిక కలిగి ఉంటుంది? (c) పటంలో చూపినట్లు తీగను అంతే వ్యాసార్థం ఉన్న అర్ధవృత్తంగా వ్యతిరేక దిశలో వంచితే మీ సమాధానం మారుతుందా?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 90
సాధన:
a) తిన్నని ఖండాల ప్రతి మూలకానికి dl, rలు సమాంతరంగా ఉంటాయి. కాబట్టి, dl × r=0. తిన్నని ఖండాలు |B| కి అంశదానాన్ని ఇవ్వవు.

b) అర్థవృత్తాకార చాపం అన్ని ఖండాలకు dl × rలు అన్నీ ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా ఉంటాయి (పుట తలానికి లోపలికి అటువంటి అన్ని అంశదానాల పరిమాణాలు కలుస్తాయి. కుడిచేతి నిబంధన అర్థవృత్త చాపానికి B దిశని ఇస్తుంది. పరిమాణం వృత్తాకార ఉచ్చు వల్ల కలిగే పరిమాణంలో సగం ఉంటుంది. అందువల్ల B విలువ 1.9 × 10^-4 T పుట తలానికి లంబంగా లోపలివైపుకు ఉంటుంది.

c), b) లో వచ్చిన B పరిమాణానికి సమానంగా, దిశలో వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 7.
10cm వ్యాసార్థం కలిగి, 1A విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న బిగుతుగా చుట్టిన 100 చుట్లు ఉన్న తీగ చుట్టను పరిగణించండి. తీగచుట్ట కేంద్రం వద్ద అయస్కాంత క్షేత్ర పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
తీగచుట్టను బిగుతుగా చుట్టడం వల్ల ప్రతి వృత్తాకార మూలకానికి ఒకే వ్యాసార్థం R = 10 cm = 0.1 m ఉన్నట్లు
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 91

ప్రశ్న 8.
విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న పొడవైన తీగ వల్ల అయస్కాంత క్షేత్రం : విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న తీగచుట్టూ అయస్కాంత క్షేత్రం ఏర్పడుతుందని ఆయిర్ స్టెడ్ ప్రయోగాలు తెలిపాయి. I విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న పొడవైన తిన్నని తీగ నుంచి కొంత దూరంలో అయస్కాంతక్షేత్రాన్ని నిర్ధారిద్దాం.
సాధన:
కుడిచేతి నిబంధన ద్వారా క్షేత్రం దిశను ఇస్తారు. విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న తీగ మూలకం dlను పటంలో చూపడమైంది.

ఎక్కడైతే క్షేత్రాన్ని నిర్ధారించాలనుకొంటున్నామో ఆ బిందువు P నుంచి తీగకు ఉన్న లంబ దూరం ‘s’. dl నుంచి P కి గల స్థాన సదిశ r.

బయోట్-సవర్ట్ నియమం, dl వల్ల అయస్కాంత క్షేత్రం పరిమాణం dBని ఇస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 92

ప్రశ్న 9.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 93
సాధన:
a) అపసవ్య దిశలో పథం చుట్టూ వెళ్ళినప్పుడు, I, ను ధనాత్మకంగా తీసుకొంటే, I, రుణాత్మకం అవుతుంది. 12, 14 విద్యుత్ ప్రవాహాలు పథంతో అప్పడం అవలేదు కాబట్టి వాటిని లెక్కలోకి తీసుకోనక్కరలేదు…

సూచన :
I₂, I₄ విద్యుత్ ప్రవాహాలు వాటి చుట్టూ అయస్కాంత క్షేత్రాలను ఏర్పరుస్తాయి. వీటివల్ల కలిగే B పథంపై ఏ మూలకం పైన అయినా శూన్యం కాదు. అయితే వాటి వల్ల కలిగే B.dl మొత్తం శూన్యమవుతుంది.

b) మొత్తం పథానికి B. dl గణనను రెండు వేరు వేరు గణనలుగా విడగొట్టవచ్చు. ఒకటి I₁ చుట్టూ అపసవ్య దిశలో ప్రయాణించినప్పుడు అన్ని అంశదానాలను తీసుకొంటూ, ఇంకొకటి I₃ చుట్టూ సవ్య దిశలో ప్రయాణించినప్పుడు అన్ని అంశదానాలను తీసుకొంటూ. అందువల్ల
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 95

ప్రశ్న 10.
నిలకడ విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రవహిస్తున్న వ్యాసార్థం ఉన్న పొడవైన తిన్నని తీగ వృత్తాకార మధ్యచ్చేదాన్ని పటం చూపుతుంది. మధ్యచ్ఛేదం అంతా విద్యుత్ ప్రవాహం I ఏకరీతిగా వితరణ చేయబడింది. a (చుక్కల గీతలతో చూపిన బాహ్య వృత్తం) ఉన్న ప్రాంతంలో అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని లెక్కించండి.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 96
సాధన:
a) r > a సందర్భాన్ని పరిగణిద్దాం. 2 అని రాసిన ఆంపిరియన్ లూప్ వృత్తాకార మధ్యచ్ఛేదంతో ఉన్న ఏక కేంద్రవృత్తం.
ఈ లూప్కు L = 2 πr.
I_e = ఉచ్చుతో ఆవృతం అయిన విద్యుత్ ప్రవాహం = I
ఈ ఫలితం, పొడవైన తిన్నని తీగకు ఉపయోగపడేది B(2πr) = µ₀I
B = $\frac{\mu_0 \mathrm{I}}{2 \pi \mathrm{r}}$ …………… (1)

b) r < a సందర్భాన్ని పరిగణించండి. I అని రాసిన ఆంపిరియన్ లూప్ ఒక వృత్తం. ఈ లూప్కు వృత్త వ్యాసార్థాన్ని rగా తీసుకొన్నప్పుడు, L = 2 πr.
ఇప్పుడు ఆవృతం అయిన విద్యుత్ ప్రవాహం I_e, I కి సమానంగా ఉండక దాని కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 97

(r< a కాబట్టి), విద్యుత్ ప్రవాహం ఏకరీతిగా వితరణమవడం వల్ల ఆవృతం అయిన విద్యుత్ ప్రవాహం,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 98

తీగ కేంద్రం (అక్షం) నుంచి దూరానికి B పరిమాణానికి గీసిన గ్రాఫ్ను పటం చూపిస్తుంది. వృత్తాకార ‘ లూప్ (1 లేదా 2) లకు స్పర్శరేఖీయంగా క్షేత్రం దిశ ఉంటుంది. ఇంతకుముందు సెక్షన్లో వివరించిన కుడిచేతి నిబంధన ఈ దిశను ఇస్తుంది.

ఈ ఉదాహరణ కావలసిన సౌష్ఠవాన్ని కలిగి ఉంది. కాబట్టి ఆంపియర్ నియమాన్ని అనువర్తించవచ్చు.

ప్రశ్న 11.
500 చుట్లు, 0.5 m పొడవు ఉన్న సోలినాయిడ్ వ్యాసార్థం 1 cm. దీని ద్వారా ప్రవహిస్తున్న విద్యుత్ ప్రవాహం 5A. సోలినాయిడ్ అంతర్భాగంలో అయస్కాంత క్షేత్రం పరిమాణం ఎంత?
సాధన:
ఏకాంక పొడవుకు చుట్ల సంఖ్య n = $\frac{500}{0.5}$ = 1000 చుట్లు/మీ.
పొడవు l = 0.5 మీ, వ్యాసార్థం = 0.01 మీ. అందువల్ల l/a = 50 అంటే l >> a
అందువల్ల పొడవైన సోలినాయిడ్ ఫార్ములా, B = µ₀nI సమీకరణంను ఉపయోగించవచ్చు.
B = µ₀nI = 4π × 10^-7 × 10³ × 5 = 6.28 × 10^-3 T.

ప్రశ్న 12.
ఒక నిర్ణీత ప్రదేశం వద్ద భూఅయస్కాంత క్షేత్ర క్షితిజ సమాంతర అంశం 3.0 × 10^-5 T. దాని దిశ భౌగోళిక దక్షిణం నుంచి భౌగోళిక ఉత్తరం వైపుకు ఉంది. బాగా పొడవైన తిన్నని వాహకం ద్వారా 1A స్థిరవిద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. దాన్ని క్షితిజ సమాంతర బల్లపై ఉంచినప్పుడు విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ (b) తూర్పు నుంచి పడమరకు, (a) దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి ఉన్నప్పుడు దాని ఏకాంక పొడవుపై పనిచేసే బలాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
F = Il × B
F = IlB sin θ
ఏకాంక పొడవుకు బలం f = F/l = I B sin θ

a) విద్యుత్ తూర్పు నుంచి పడమరకు ప్రవహించినప్పుడు, θ = 90° కాబట్టి,
f = I B
= 1 × 3 × 10 ° = 3 × 10^-5 Nm^-1

ఆంపియర్ నిర్వచనంలో తెలిపిన 2 × 10^-7 Nm^-1 విలువ కంటే ఈ విలువ పెద్దది. అందువల్ల ఆంపియర్ను ప్రామాణీకరించేటప్పుడు భూఅయస్కాంత క్షేత్రం, ఇతర అవాంఛిత క్షేత్రాల ప్రభావాలను తొలగించడం చాలా ముఖ్యం. బల దిశ అధోముఖంగా ఉంటుంది. సదిశల వజ్రలబ్ధం దిశా ధర్మం నుంచి ఈ దిశను మనం పొందవచ్చు.

b) విద్యుత్ దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి ప్రవహిస్తున్నప్పుడు,
θ = 0°
f = 0
అంటే వాహకంపై బలం పనిచేయదు.

ప్రశ్న 13.
10 cm వ్యాసార్థం కలిగి, 100 చుట్లు దగ్గరగా చుట్టిన వృత్తాకార తీగచుట్టలో 3.2. A విద్యుత్ ప్రవహిస్తుంది. (a) తీగచుట్ట కేంద్రం వద్ద క్షేత్రం ఎంత? (b) ఈ తీగచుట్ట అయస్కాంత భ్రామకం ఎంత? తీగచుట్టను నిలువు తలంలో ఉంచారు. దాని వ్యాసంతో ఏకీభవించే క్షితిజ సమాంతర అక్షం పరంగా స్వేచ్ఛగా భ్రమణం చేస్తుంది. క్షితిజ సమాంతర దిశలో 2T ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రం, ప్రారంభంలో తీగచుట్ట అక్షం క్షేత్ర దిశలో ఉండే విధంగా ఉంది. అయస్కాంత క్షేత్ర ప్రభావంతో తీగచుట్ట 90″ కోణంతో భ్రమణం చేస్తుంది. (c) తొలి, తుది స్థానాల్లో తీగచుట్టపై పనిచేసే టార్క్ పరిమాణం ఎంత? (d) తీగచుట్ట 90° భ్రమణం చెందినప్పుడు అది పొందే కోణీయ వడి ఎంత? తీగచుట్ట జడత్వ భ్రామకం 0.1 kg m².
సాధన:
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 100
కుడిచేతి బొటనవేలు నిబంధన దిశను ఇస్తుంది.

b) సమీకరణం అయస్కాంత భ్రామకాన్నిస్తుంది.
m = N I A = N I π r² = 100 × 3.2 × 3.14 × 10^-2 = 10 A m²
మళ్ళీ, కుడిచేతి బొటనవేలు నిబంధన దిశను ఇస్తుంది.

c) τ = |m × B| (సమీకరణం నుంచి)
= mB sin θ

ప్రారంభంలో, θ = 0. అందువల్ల, తొలి టార్క్ 7. = 0 తుదకు, θ = $\frac{\pi}{2}$ (లేదా 90°).
అందువల్ల, తుది టార్క్ τ_f = m B = 10 × 2 = 20 N m.

d) న్యూటన్ రెండవ నియమం నుంచి,
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 101

ప్రశ్న 14.
a) ఒక నునుపైన క్షితిజ సమాంతర తలంపై విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార లూప్ ఉంది. లూప్ తన చుట్టూ తాను తిరిగే విధంగా ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చా? (నిలువు అక్షం పరంగా తిరగడం).
సాధన:
లేదు. అలా జరగాలంటే τ నిలువు దిశలో ఉండాలి. కాని τ = IA × B క్షితిజ సమాంతర లూప్ యొక్క A నిలువు దిశలో ఉంది. కాబట్టి ఏ B కైనా τ లూప్ తలంలో ఉంటుంది.

b) ఏకరీతి బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రంలో విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న వృత్తాకార లూప్ కలదు. ఈ లూప్ స్వేచ్ఛగా తిరగ గలిగితే దాని స్థిరమైన సమతాస్థితి యొక్క దిగ్విన్యాసం ఏది? ఈ దిగ్విన్యాసంలో మొత్తం క్షేత్ర (బాహ్య క్షేత్రం + లూప్ వల్ల ఏర్పడిన క్షేత్రం) అభివాహం గరిష్ఠం అని రూపండి.
సాధన:
లూప్ వైశాల్య సదిశ A బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలో ఉంటే అది ఒక స్థిర సమతాస్థితి దిగ్విన్యాసం అవుతుంది. ఈ దిగ్విన్యాసంలో లూప్ ఉత్పత్తి చేసిన అయస్కాంత క్షేత్రం, బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రం ఒకే దిశలో ఉంటూ, లూప్ తలానికి ఈ రెండూ లంబంగా ఉండటం వల్ల మొత్తం క్షేత్ర అభివాహం గరిష్టంగా ఉండేట్లు చేస్తుంది.

c) బాహ్య అయస్కాంత క్షేత్రంలో విద్యుత్ ప్రవహిస్తున్న క్రమరహిత లూప్ను ఉంచారు. తీగ నమ్యంగా (flexible) ఉంటే, ఎందుకు అది వృత్తాకారంగా మారుతుంది? లూప్ లోని విద్యుత్ ప్రవాహం, అయస్కాంత క్షేత్ర దిశలు ఏ విధంగా ఉంటాయి?
సాధన:
ఇచ్చిన చుట్టుకొలతకు, ఏ ఇతర ఆకారాల కంటే వృత్తం ఎక్కువ వైశాల్యాన్ని ఆవృతం చేస్తుంది. కాబట్టి, అభివాహం గరిష్ఠంగా ఉండేందుకు తలం క్షేత్రానికి లంబంగా ఉండేట్లు అది వృత్తాకారాన్ని పొందుతుంది.

ప్రశ్న 15.
పటంలో చూపిన వలయంలో విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని కొలవాలి. పటంలో చూపిన అమ్మీటర్ (a) నిరోధం R_G = 60.00 Ω తో గాల్వనామీటరు అయినప్పుడు; (b) పైన (a) లో వర్ణించిన విధంగా ఉన్న గాల్వనామీటరును, (b) షంట్ నిరోధం ద్వారా అమ్మీటరుగా మార్చినప్పుడు; (c) శూన్య నిరోధం కలిగిన ఆదర్శ అమ్మీటరు అయినప్పుడు, విద్యుత్ ప్రవాహ విలువలు ఎంత?
AP Inter 2nd Year Physics Study Material Chapter 7 చలించే ఆవేశాలు-అయస్కాంతత్వం 102
సాధన:

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం

February 6, 2023February 4, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 8th Lesson ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 8th Lesson ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఒమేగా వర్గీకరణ శాస్త్రం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
స్వరూప లక్షణాల మీదనే కాకుండా పిండోత్పత్తి శాస్త్రం, కణశాస్త్రం, పరాగరేణు శాస్త్రం, వృక్ష రసాయనశాస్త్రం, సిరాలజి వంటి అనేక వృక్ష శాఖల నుంచి లభించే విషయాల మీద ఆధారపడి చేయు వర్గీకరణను ఒమేగా వర్గీకరణ శాస్త్రము అంటారు.

ప్రశ్న 2.
మొక్కల సహజ వర్గీకరణ శాస్త్రం అంటే ఏమిటి? దీన్ని అనుసరించిన శాస్త్రవేత్తల పేర్లు తెలపండి.
జవాబు:
వీలైనన్ని ఎక్కువ స్వరూప లక్షణాలను పరిగణలోనికి తీసుకొని చేయు వర్గీకరణను సహజ వర్గీకరణ అంటారు. దీనిని బెంథామ్ మరియు హుకర్లు ప్రతిపాదించారు.

ప్రశ్న 3.
సాంఖ్యక వర్గీకరణశాస్త్ర (Numerical Taxonomy) పరిధిని, ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
జవాబు:
గణితశాస్త్ర పద్ధతులను ఉపయోగించి వర్గీకరణ సముదాయాల మధ్య గల గమనించదగ్గ విభేదాలను, పోలికలను లెక్క కట్టటానికి ఉపయోగించే శాస్త్రంను సాంఖ్యక వర్గీకరణ శాస్త్రం అంటారు. ఈ పద్ధతిలో అన్ని లక్షణాలను సంఖ్య, సంకేతాలను నిర్ణయించి తరువాత సమాచారాన్ని క్రమ పద్ధతిలో విశ్లేషించడం జరుగుతుంది. ప్రతి లక్షణానికి సమానమైన ప్రాధాన్యత ఇస్తూ అదే సమయంలో వందలాది లక్షణాలను పరిగణించవచ్చు.

ప్రశ్న 4.
భూఫలనం అంటే ఏమిటి ? ఈ దృగ్విషయాన్ని ప్రదర్శించే మొక్క పేరు తెలపండి.
జవాబు:
మృత్తికలో ఫలం అభివృద్ధి చెందుటను భూఫలనం అంటారు. ఉదా : వేరుశనగ

ప్రశ్న 5.
ఫాబేసికి చెందిన మొక్కలలో కనిపించే పరాగ సంపర్క యాంత్రిక రకం పేరు తెలపండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
ఫిస్టన్ యాంత్రికము

ప్రశ్న 6.
సొలానమ్ మొక్క పుష్ప సంకేతం రాయండి
జవాబు:

ప్రశ్న 7.
సొలానమ్ నైగ్రమ్ అండాశయం, సాంకేతిక వర్ణన ఇవ్వండి.
జవాబు:
ద్విఫలదళ, సంయుక్త, ద్విబిలయుత, ఊర్ధ్వ అండాశయము ఉబ్బిన స్థంభ అండన్యాసంపై అండాలు అమరి ఉంటాయి. ఫలదళాలు 45° ల కోణంలో ఏటవాలుగా అమరి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 8.
ఆలియమ్ సెపా పరాగకోశాల సాంకేతిక వర్ణనను ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఆలియమ్ సెఫాలో పరాగ కోణాలు, ద్వికక్షికం, పీఠసంయోజితము, అంతర్ముఖం, నిలువు స్పోటనము.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఒక నమూనా పుష్పించే మొక్క పాక్షిక సాంకేతిక వర్ణనను క్లుప్తంగా రాయండి.
జవాబు:
మొక్క వర్ణనలో ఆకృతి, ఆవాసము, వేరు, కాండము, పత్రము, పుష్పాలు, క్షణాలు, ఫలము వివరిస్తారు. తరువాత పుష్పచిత్రం, పుష్ప సంకేతము ఇస్తారు. పుష్ప సంకేతంలో Br అనగా పుచ్చ సహితము, Ebr అనగా పుచ్చ రహితము, Brl లఘు పుచ్ఛ
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 2 పుష్పభాగాల సంఖ్య, సంయుక్తమా లేక అసంయుక్తం, సంసంజనము లేక అసంజనం, కూడా పుష్ప సంకేతంలో సూచిస్తారు.

పుష్ప చిత్రంలో ప్రధాన అక్షం వైపు ఉన్న పుష్ప భాగాన్ని పరాంతభాగం అని, ప్రధాన అక్షాన్ని ఒక చుక్కతో పుష్ప చిత్రంపైన సూచిస్తారు. రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణపత్రావళి, కేసరావళి, అండకోశంలను ఏక కేంద్ర వలయాలుగా గీసి, రక్షక పత్రాలను వెలుపల వలయంలోను, మధ్యలో అండాశయం అడ్డుకోత పటం ద్వారా సూచిస్తారు. పుష్ప పుచ్ఛం, పుష్పం మొక్క పూర్వాంత భాగాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిని పుష్ప చిత్రానికి పీఠం వైపు సూచిస్తారు.

ప్రశ్న 2.
ఫాబేసికి చెందిన మొక్కల అనావశ్యక పుష్ప అంగాలను వివరించండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
ఫాబేసిలో అనావశ్యక అవయవాలు :
రక్షక పత్రావళి మరియు ఆకర్షణ పత్రావళి

రక్షక పత్రావళి :
రక్షక పత్రాలు 5, సంయుక్తము, చిక్కెన పుష్పరచన బేసిరక్షక పత్రం పూర్వాంతంలో ఉంటుంది.

ఆకర్షణ పత్రావళి :
ఆకర్షణ పత్రాలు – 5, అసంయుక్తం, పాపిలియోనేషియస్ రకము. పరాంతంలో ఉన్న ఆకర్షణపత్రం పెద్దది (ధ్వజము) పార్శ్వంగా ఉండే రెండు ఆకర్షణ పత్రాలు (బాహువులు) పూర్వాంతంలో రెండు ఉన్న ఆకర్షణపత్రాలు (ద్రోణులు) సంయుక్తమై ఆవశ్యక అంగాలను కప్పి ఉంచుతాయి. అవరోహక పుష్పరచన చూపుతాయి.

ప్రశ్న 3.
పుష్పచిత్రాన్ని గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
పుష్ప భాగాల సంఖ్య, వాటి అమరిక, ఒక భాగానికి మరియెక భాగానికి మధ్య సంబంధాలను పుష్ప చిత్రం తెలియచేస్తుంది. ప్రధాన అక్షం వైపు ఉండే పుష్ప భాగాన్ని పరాంతభాగం అని, ప్రధాన అక్షాన్ని ఒక చుక్క లేదా ఒక చిన్న వలయంతో పుష్ప చిత్రంపైన సూచిస్తారు. రక్షక, ఆకర్షణ, పత్రాలు, కేసరావళి, అండకోశాలను ఏక కేంద్రకవలయాలుగా గీసి, రక్షక పత్రాలను వెలుపలి వలయంలో చూపిస్తారు. అండకోశాన్ని పుష్ప చిత్రం మధ్యలో అండాశయం అడ్డుకోత ద్వారా చూపుతారు. పుష్ప పుచ్ఛం పుష్పం యొక్క పూర్వాంత భాగంలో ఉంటుంది. దీనిని పుష్ప చిత్రం పీఠ భాగం వైపున సూచిస్తారు.

ప్రశ్న 4.
లిలియేసికి చెందిన మొక్కల పుష్పభాగాలలోని ఆవశ్యక అంగాలను వివరించండి.
జవాబు:
లిలియేసిలో ఆవశ్యక అంగాలు = కేసరావళి, అండకోశము

ఎ) కేసరావళి :
6 కేసరాలు, రెండు వలయాలలో 3 చోప్పున ఉంటాయి. అసంయుక్తం పరిపత్రో పరిస్థితం, పరాగ కోశాలు ద్వికక్షితం, పీఠ సంయోజితం, అంతర్ముఖం, నిలువు స్పోటనం.

బి) అండకోశం :
త్రిఫలదళ, సంయుక్త, త్రిబిలయుతం, ఊర్థ్వ అండాశయము, అండాలు స్థంభ అండాన్యాసంపై అమరి ఉంటాయి. కీలము -అగ్రము, కీలాగ్రము త్రిశాఖాయుతము, శీర్షాకారం.

ప్రశ్న 5.
బెంథామ్ అండ్ హుకర్ల వర్గీకరణలో ద్విదళ బీజ (డైకాటిలిడనే) తరగతి మీద లఘుటీక వ్రాయండి.
జవాబు:
బెంథామ్ మరియు హుకర్ల వర్గీకరణలో డైకాటిలిడనే అను తరగతిని మూడు ఉపతరగతులుగా విభజించారు. అవి :
ఎ) పాలిపెటాలే బి) గామోపెటాలే సి) మోనోక్లామిడే పాలిపెటాలే అను ఉపతరగతిలో థలామిఫ్లోరే (6) క్రమాలు డిస్కిఫ్లోరే (4) క్రమాలు, కాలిసిస్లోరే (5) క్రమాలు అను మూడు శ్రేణులుగా విభజించారు. గామోపెటాలేను ఇన్ఫెరే (3) క్రమాలు హెటిరోమిరే (3) క్రమాలు బైకార్పెల్లేటె (4) క్రమాలు అను 3 శ్రేణులుగా విభజించారు. మోనోక్లామిడేలో ఎనిమిది శ్రేణులు కలవు.

ప్రశ్న 6.
పుష్ప సమీకరణాన్ని విశదీకరించండి.
జవాబు:
పుష్ప భాగాలను కొన్ని సంకేతాలతో పుష్ప సమీకరణంలో చూపిస్తారు. Br అనగా పుచ్చ సహితము, Ebr అనగా పుచ్చ రహితము (పుచ్ఛాలు లేకుండుట), Brl- లఘు పుచ్ఛ సహితము, Ebrl- లఘుపుచ్ఛరహితము (లఘు పుచ్ఛాలు లోపించుట)
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 3

ప్రశ్న 7.
ఫాబేసికి చెందిన మొక్కల ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను తెలపండి.
జవాబు:

కందులు (కజానస్ కజాన్), మినుములు (ఫెసియోలస్ ముంగో), పెసలు (ఫెసియోలస్ ఆరియస్), శనగలు (సైసర్ అరైటినయ్) మొదలైన అపరాల్లో (pulses) ప్రోటీన్లు అధికంగా ఉంటాయి.
డాలికాస్, గ్లైసిన్ల ఫలాలను కూరగాయలుగా వాడతారు.
పైసమ్, అరాబిన్ల విత్తనాలు తింటారు.
అరాఖిస్ హైపోజియా విత్తనాల నుంచి తీసే వేరుశనగ నూనెను, గ్లైసిన్ మాక్స్ విత్తనాల నుంచి తీసే సోయాబిన్ నూనెను వంటలకు వాడతారు.
అరిఖిస్ హైపోజియా నుంచి నూనె తీసిన తరువాత వచ్చే తెలగ పిండిని (oil cake) వంటకాల్లోను, పశువులకు ఆహారంగాను వాడతారు.
పొంగామియా పిన్నేటా విత్తనాల నుంచి వచ్చే నూనెను మందుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
ఆబ్రస్ ప్రికటోరియస్ విత్తనాలను కంసాలీలు తూకానికి వాడతారు.
చాలా మొక్కలు పశుగ్రాసంగా ఉపయోగపడతాయి (క్రొటలేరియా, ఫేసియోలస్)
నత్రజని స్థాపన ఆ శక్తి అధికంగా ఉండటం వల్ల చాలా పంటలను, పంటల మార్పిడికి ఉపయోగిస్తారు.
క్రొటలేరియా నుంచి లభించే నారలను తాళ్ళ తయారీకి ఉపయోగిస్తారు.
ట్రైగోనెల్లా విత్తనాలు వంటలలోను, మందుగాను ఉపయోగపడతాయి. లేక మెంతిఆకులను ఆకుకూరగా తింటారు.
ట్రైఫ్రోషియా, సెన్బానియా మొక్కలను హరిత ఎరువు (Green manure) గా వాడతారు.
ఇండిగోఫెరా నుండి నీలిమందు లభిస్తుంది.
టిరోకార్పస్ సాంటలైనస్ కలపను సంగీత వాయిద్యాల తయారీకి వాడతారు.
డాల్బెర్జియా లాటిఫోలియా కలపను ఫర్నిచర్ తయారీకి వాడతారు.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఫాబేసికి చెందిన మొక్కల లక్షణాల్ని వివరించండి.
జవాబు:
శాఖీయ లక్షణాలు :
ఎ) ఆకృతి :
ఏక వార్షిక గుల్మాలు. కొన్ని పొదలు, మరికొన్ని వృక్షాలు కొన్ని తిరుగుడు తీగల ద్వారా కాని (డాలికస్) నులి తీగల సహయంతో (పైసమ్) కాని ఎగబాకుతాయి.

బి) ఆవాసము :
మధ్యరకపు మొక్కలు

సి) వేరు వ్యవస్థ :
తల్లి వేరువ్యవస్థ. వేళ్ళపై వేరు బుడిపెలు ఉండి, వాటిలో నత్రజని స్థాపన చేసే రైజోబియమ్ అను బ్యాక్టీరియమ్లు సహజీవనం చేస్తు ఉంటాయి.

కాండం :
వాయుగతం, నిటారుగా, మృదువుగా లేక దృఢంగా ఉంటుంది.

పత్రం :
ప్రకాండ సంబంధం ఏకాంతరం, పుచ్ఛసహిత, పుష్టోదరం, తల్పం వంటి పత్రపీఠం, సరళ లేక పిచ్ఛాకార సంయుక్త పత్రాలు.

పుష్ప లక్షణాలు :
పుష్ప విన్యాసం : సామాన్య అనిశ్చితం (క్రొటలేరియా)

పుష్పం :
పుచ్ఛసహిత, లఘు పుచ్ఛసహిత, వృంతసహిత, సంపూర్ణ పాక్షికం సౌష్టవయుతం, ద్విలింగ, పంచభాగయుత, పర్యండకోశ పుష్పాలు. పుష్పాసనం గిన్నె ఆకారంలో ఉంటుంది.

రక్షక పత్రావళి :
రక్షక పత్రాలు 5, సంయుక్తం, చిక్కెన పుష్పరచన, బేసిరక్షక పత్రం పూర్వాంతంలో ఉంటుంది.

ఆకర్షణ పత్రావళి :
పాపిలియోనెషియస్ ఆకారం ఆకర్షణ పత్రాలు 5, అసంయుక్తం, పరాంతంలో ఉన్న ఆకర్షణ పత్రం పెద్దదీగా ఉంటుంది. దీనినే ‘ధ్వజం’ అంటారు. పార్శ్వంగా ఉన్న రెండు ఆకర్షణ పత్రాలను ‘బహుపత్రాలు’ లేక ‘అలే’ అంటారు. పూర్వాంతంలో బాహువుల కింద ఉన్న రెండు పడవ ఆకార ఆకర్షణ పత్రాలను ‘ద్రోణి పత్రాలు’ అంటారు. ఇవి అవశ్యకాంగాలను కప్పి ఉంచుతాయి. అవరోహక పుష్పరచన చూపుతాయి.

కేసరావళి :
కేసరాలు పది, సాధారణంగా కేసరదండాలు సంయుక్తమై, ద్విబంధకంగా ((9) + 1) గాని (డాలికస్ పైసమ్) ఏకబంధకంగా గాని (క్రోటలేరియా) ఉండవచ్చు. పరాగకోశాలు ద్వికక్షికం, అంతరోన్ముఖం, నిలువు స్ఫోటనంలను చూపిస్తాయి.

అండకోశం :
ఏక ఫలదళయుతం, ఏకబిలయుత అండాశయం అర్థ నిమ్నం (క్రోటలేరియా) అనేక అండాలు ఉపాంత అండన్యాసం మీద రెండు నిలువు వరసల్లో అమరి ఉంటాయి. కీలం పొడవుగా ఉండి శీర్షం వద్ద వంపు తిరిగి ఉంటుంది. కీలాగ్రం సామాన్యం.

పరాగ సంపర్కం :
పరపరాగ సంపర్కం, పైసమ్, లథిరస్లలో ఆత్మపరాగ సంపర్కం. పరపరాగ సంపర్కము ఫిస్టన్ యాంత్రికము ద్వారా జరుగుతుంది. అరాఖిస్లో భూఫలనము అవిదారకము.

ఫలము : ద్వివిదారక ఫలం

విత్తనము : అంకురచ్ఛద సహితము, రెండు బీజ దళాలు, ప్రొటీన్లు కలిగి ఉంటాయి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 5

ప్రశ్న 2.
సొలనేసీకి చెందిన ముఖ్య లక్షణాల్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
ఆకృతి :
ఏక వార్షికాలు లేక బహు వార్షిక గుల్మాలు, పొదలు (సెస్ట్రమ్)

ఆవాసం :
మధ్యరకపు మొక్కలు, సోలానం సూరతెన్స్

వేరు వ్యవస్థ :
తల్లి వేరు వ్యవస్థ

కాండము :
వాయుగతంగా, నిటారుగా పెరుగుతుంది. గుల్మాకారం, కాండంపై కేశాలు లేక ముళ్ళు ఉంటాయి. సొలానమ్ ట్యూబరోసమ్ భూగర్భంగా పెరిగే దుంపకాండం ఉంటుంది. పత్రవృతం కాండంతో ఆశ్లేషితం చూపిస్తుంది. కాండంలో ద్విసహ పార్శ్వ నాళికా పుంజాలు ఉంటాయి.

పత్రం :
పత్రాలు పుచ్ఛరహితం, వృంతసహితం, శాఖీయ భాగాలలో ఏకాంతరంగా ఉంటాయి. సాధారణంగా సరళ పత్రాలు లేదా తమ్మెలుగా చీలి ఉంటాయి. జాలాకార ఈనెల వ్యాపనం.

పుష్ప లక్షణాలు :
పుష్ప విన్యాసం :
సాధారణంగా గ్రీవస్థం లేదా శిఖరస్థం. నిశ్చిత పుష్ప విన్యాసం. సొలానమ్ జాతులలో గ్రీవస్థంగా ఏర్పడే వృశ్చికాకార సైమ్ దతూరలో శిఖరస్థం. ఏకాంతం, పొగాకులో పానికల్.

పుష్పం :
పుష్పాలు పుచ్ఛ సహితం లేదా పుచ్ఛరహితం, లఘు, పుచ్ఛరహితం, వృంతసహితం సంపూర్ణం, ద్విలింగకం పంచభాగయుతం, అండకోశాధస్థితం, సౌష్టవయుతం.

రక్షక పత్రావళి :
రక్షక పత్రాలు 5, సంయుక్తం, కవాటయుత పుష్పరచన. దీర్ఘకాలికం. ఉదా : సొలానమ్, కాప్సికమ్ ఆకర్షణ పత్రావళి : ఆకర్షణ పత్రాలు 5, సంయుక్తం, కవాటయుతం లేదా మెలితిరిగిన పుష్పరచన దతూర.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 6

కేసరావళి :
కేసరాలు 5, మకుటదళోపరిస్థితం, ఆకర్షణ పత్రాలలో ఏకాంతరంగా ఉంటాయి. పరాగకోశాలు పెద్దవి. ద్వికక్షికం, పీఠసంయోజితం అంతర్ముఖం,

అండకోశం :
ద్విఫలదళ సంయుక్తం, అండాశయం ఊర్ధ్వం, సాధారణంగా ద్విబిలయుతం, కాప్సికమ్ ఏకబిలయుతం, ఉబ్బిన అండాన్యాసస్థానంపై అనేక అండాలు స్తంభ అండన్యాసంలో అమరి ఉంటాయి. అగ్రకీలం, కీలాగ్రం శీర్షాకారం. 45° కోణంలో మెలితిరిగి ఉంటాయి. దీనివల్ల అండాశయం ఏటవాలుగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది.

పరాగ సంపర్కం :
పుష్పాలు పుంభాగ ప్రథమోత్పత్తి చూపిస్తాయి కొన్ని సొలానమ్ జాతులలో స్త్రీ భాగ ప్రథమోత్పత్తి కనిపిస్తుంది. కీటక పరాగ సంపర్కం ద్వారా పరపరాగ సంపర్కం జరుగుతుంది.

ఫలము :
ఎక్కువ మృదుఫలం (కాప్సికమ్, సొలానమ్, లైకోపర్సికాన్) దతూర, నికోటియానాలలో పటభేదక గుళిక ఉంటుంది.

విత్తనం : విత్తనాలు అంకురచ్ఛదయుతం, బీజదళాలు రెండు.

ప్రశ్న 3.
లిలియేసి కుటుంబం గురించి తెలపండి.
జవాబు:
శాఖీయ లక్షణాలు :
ఆవాసం :
ఈ కుటుంబంలో మధ్యరకం మొక్కలు (ఆలియమ్, లిల్లియమ్) ఎడారి మొక్కలు (ఆస్పరాగస్, ఆలో) ఉంటాయి.

ఆకృతి :
ఎక్కువగా బహువార్షిక గుల్మాలు, డ్రసీనా, యుక్కా, అలో వంటి ప్రజాతులలో పొదలు, వృక్షాలుగా పెరిగే జాతులు ఉంటాయి. కొన్ని బలహీనంగా ఉండి ఎగబ్రాకే మొక్కలు (స్మైలాక్స్) కూడా ఉంటాయి.

వేరు వ్యవస్థ :
అబ్బురపు వేళ్ళు ఉంటాయి. ఆస్పరాగస్లో దుంపవేళ్ళు గుత్తులుగా (Fasiculated) ఉంటాయి.

కాండం :
అనేక జాతులలో కాండం బహు వార్షిక భూగర్భ కాండం. అది లశునంగా గాని (సిల్లా, ఆలియమ్, లిల్లియమ్), కొమ్ముగా గాని (గ్లోరియోసా లేదా కందంగా గాని (కాల్చికమ్) ఉండవచ్చు. గ్లోరియోసా, స్మైలాక్స్ వంటి మొక్కలలో నులి తీగలతో ఎగబ్రాకే బలహీన కాండం ఉంటుంది. ఎడారి మొక్కలైన ఆస్పరాగస్, రస్కస్లలో కాండం క్లాడోఫిల్లుగా రూపాంతరం చెందుతుంది.

పత్రం :
మూల సంబంధంగా గాని (ఆలియమ్, లిలియమ్) ప్రకాండ సంబంధంగాగాని(స్మైలాక్స్, గ్లోరియోసా) ఉంటాయి. పత్ర విన్యాసం సాధారణంగా ఏకాంతరంగా (గ్లోరియోసా పత్ర పుచ్ఛాలు ఉండవచ్చు లేదా ఉండకపోవచ్చు పత్రాలు వృంతయుతం, సరళపత్రాలు, సమాంతర ఈనెల వ్యాపనం, స్మైలాక్స్లో జాలాకార ఈనెల వ్యాపనం ఉంటుంది.

పుష్ప లక్షణాలు :
పుష్ప విన్యాసం :
ముఖ్యంగా అనిశ్చిత పుష్పవిన్యాసం ఉంటుంది. పుష్పవిన్యాసం, అగ్రస్థంగా గాని, గ్రీవస్థంగా గాని ఏర్పడుతుంది సామాన్య అనిశ్చితం (ఆస్పరాగస్) గా గాని గుచ్చంగా గాని (ఆలియమ్, స్మైలాక్స్) ఉంటుంది

పుష్పం :
సాధారణంగా పుష్పాలు, పుచ్చసహితం, లఘు పుచ్చరహితం, వృంతయుతం, సౌష్టవ యుతం, సంపూర్ణం, ద్విలింగకం సమపరిపత్రయుతం, త్రిభాగయుతం, అండకోశాధస్థితం, స్మైలాక్స్, రస్కస్లలో ఏకలింగక పుష్పాలుంటాయి.

పరిపత్రావళి :
పరిపత్రాలు ఆరు, వలయానికి మూడు చొప్పున రెండు వలయాలలో ఉంటాయి. అసంయుక్తంగా గాని (ఆలియమ్) సంయుక్తంగా గాని (ఆస్పరాగస్) ఉంటాయి. ఇవి ఆకర్షణ పత్రాలలాగే ఉంటాయి. వెలుపలి వలయంలోని ” చేరి పరిపత్రంలో పూర్వాంతంలో ఉంటుంది. లోపలి వలయంలోని బేసి పరిపత్రం పరాంతంలో ఉంటుంది. కవాటయుత పుష్పరచన.

కేసరావళి :
కేసరాలు ఆరు, వలయానికి మూడు చొప్పున రెండు వలయాల్లో ఉంటాయి. స్వేచ్ఛగా గాని, పరిపత్రో పరిస్థితం (epiphyllous) గాగాని ఉండవచ్చు. (ఆస్పరాగస్) పరాగకోశాలు ద్వికక్షికం, పీఠ సంయోజితం, అంతర్ముఖం, నిలువు స్పోటనం.

అండకోశం :
త్రిఫలదళ సంయుక్త అండకోశం, అండాశయం ఊర్ధ్వం, త్రిబిలయుతం, అనేక అండాలు స్తంభ అండాన్యాసంపై అమరి ఉంటాయి. అగ్రకీలం సామాన్యం, కురచగా ఉంటుంది. కీలాగ్రం శీర్షాకారం లేదా మూడుగా చీలి ఉంటుంది.

పరాగ సంపర్కం :
కీటక పరాగ సంపర్కం. పుష్పాల్లో పుంభాగ ప్రథమోత్పత్తి వల్ల గాని (ఆలియమ్) స్త్రీ భాగ ప్రథమోత్పత్తి (కాల్చికమ్) హెర్కోగమి వల్లగాని (గ్లోరియోసా) ఆత్మపరాగ సంపర్కం నిరోధించబడుతుంది.

ఫలం :
మృదు ఫలం గాని (ఆస్పరాగస్, స్మైలాక్స్) కక్ష్మా విదారక గుళికగాని (లిలియమ్) పటవిదారక గుళిక దాని (గ్లోరియోసా) ఉండవచ్చు.

విత్తనం :
ఏకబీజ దళయుతం, అంకురచ్ఛద సహితం, పిండం నిటారుగా గాని, ఒక్కొక్కసారి వంపు తిరిగి గాని ఉంటుంది. ఆలియమ్లో బహు పిండత (polyembryony) ఉంటుంది.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 9

ప్రశ్న 4.
మొక్కలను వర్గీకరించడానికి అవసరమైన లక్షణాలను వ్రాయండి. వాటిని క్లుప్తంగా వివరించండి.
జవాబు:
శాఖీయ లక్షణాలు :
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 10
పీచువేరు వ్యవస్థ : కాండం పీఠభాగం నుండి వేర్లు గుంపుగా ఏర్పడతాయి.
ఉదా : ఏకదళబీజాలు

కాండము : వాయుగతము / భూగతము, నిటారుగా లేక సాగిలపడి పెరిగేవి, నులితీగలతో ఎగబాకేవి, కొక్కెములతో ఎగబాకే స్ట్రాగ్లర్స్, లయేనులు (దృఢంగా ఉండి ఎగబాకేవి) శాఖాయుతం లేక శాఖారహితము, ఆకుపచ్చ, గోధుమ లేక నలుపు వర్ణము.

పత్రము : ఉబ్బిన లేదా ఆచ్ఛాదన (కాండంను కప్పి ఉంచుతుంది)

పత్రపీఠం : పుచ్ఛసహిత – పుచ్చములు కలపత్రం

పత్రపుచ్చాలు : పుచ్ఛ సహిత – పుచ్చము లేని పత్రం

పత్రవృంతం : వృంతసహిత – వృంతం కల పత్రం
వృంతరహిత – వృంతం లేని పత్రం

పత్ర దళం : ఆకారము – అండాకారం / రేఖాకారము / మూత్రపిండాకారం, హృదయాకారము, బోలుగా, పొడవుగా ఉంటుంది.

ఈనెలవ్యాపనం : జాలాకార మధ్య ఈనె, పార్శ్వ ఈనెలు, చిరు ఈనెలు వల వలె ఉంటాయి – ద్విదళ బీజాలు

సమాంతర : మధ్య ఈనె నుండి వచ్చే పార్శ్వపు ఈనెలు అన్ని సమాంతరంగా ఉంటాయి. ఉదా : ఏకదళబీజాలు

పత్రరకము : సరళము – విభజన చెందని పత్రదళం కలది.
సంయుక్తము – పత్రదళం విభజనచెంది పత్రకాలుగా మారుతుంది.

పత్ర విన్యాసము : ఏకాంతర – ప్రతి కనుపు వద్ద 1 పత్రం ఏర్పడును
అభిముఖ – ప్రతికనుపు వద్ద 2 పత్రాలు ఏర్పడును
చక్రీయ – ప్రతి కనుపు వద్ద 2కన్నా ఎక్కువ పత్రాలు ఏర్పడి వలయాకారంలో ఉంటాయి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 11

సంపూర్ణ : 4 పుష్ప భాగాలు కల పుష్పము

అసంపూర్ణ : ఏదేని ఒక పుష్ప భాగం లోపించిన పుష్పము.

అచక్రీయ : పుష్ప భాగాలు సర్పిలాకారంలో అమరి ఉంటాయి.

చక్రీయ : పుష్ప భాగాలు వలయాకారంలో అమరి ఉంటాయి.

అర్థచక్రీయ : K, C లు వలయాకారంలో, A మరియు G లు సర్పిలాకారంలో ఉంటాయి.

లైంగికత : ద్విలింగ : రెండు లైంగిక అవయవాలు (A, G) ఉండుట ఏకలింగ, పురుష A మాత్రమే ఉన్న పుష్పము.
ఏకలింగ స్త్రీ – G మాత్రమే వున్న పుష్పము

అండకోశాధస్థితి : ఊర్ధ్వ అండాశయము

పర్యండకోశ : అర్ధ ఊర్ధ్వ అండాశయము
అండకోశాపరిస్థిత – నిమ్న అండాశయము

సంఖ్యాపరంగా : త్రిభాగయుత : ప్రతి వలయంలో 3 భాగాలు

చతుర్భాగయుత : ప్రతి వలయంలో 4 భాగాలు

పంచభాగయుత : ప్రతి వలయంలో 5 భాగాలు

సౌష్టవము : సౌష్టవయుతం, పాక్షిక సౌష్టవయుతము

రక్షక పత్రావళి : 3/ 4/5 అసంయుక్తము/సంయుక్తము, కవాటయుత పుష్పరచన / మెలితిరిగిన పుష్ప రచన

ఆకర్షణ పత్రావళి : సంఖ్య, అసంయుక్తమా / సంయుక్తమా, కవాటయుత/మెలితిరిగిన పుష్పరచన

కేసరావళి : 4/5/10/ అనేకము, ఏకబంధకము (ఒక కట్టగా ఉంటాయి)

ద్విబందకము : 2 సమూహాలుగా ఉంటాయి.

బహుబందకం : 2 కన్నా ఎక్కువ సమూహాలుగా ఉంటాయి.

ద్వి కక్ష్యయుత : 2 లంబికలు కల పరాగకోశము

ఏకకక్ష్యయుత : 1 లంబిక కల పరాగకోశము

పీఠసంయోజిత : కేసరదండం, పరాగకోశ పీఠభాగంలో అతుక్కుని ఉంటుంది.

పృష్ట సంయోజిత : కేసర దండం పరాగకోశము ప్రక్కన అతుక్కుని ఉంటుంది.
నిలువు స్ఫోటనము (నిలువుగా పగులుట) / అడ్డుస్ఫోటనం అడ్డంగా పగులుతాయి / రంధ్ర స్ఫోటనం అగ్రభాగంలో ఉన్న రంధ్రం ద్వారా పరాగరేణువులు విడుదలవుతాయి.

అండకోశము ఏకఫలదళయుత : అండాశయంలో ఒక ఫలదళం ఉంటుంది.

ద్విఫలదళయుత : అండాశయంలో 2 ఫలదళాలు ఉంటాయి.

త్రి ఫలదళయుత : అండాశయంలో 3 ఫలదళాలు ఉంటాయి. చతుర్భుజ ఫలదళయుత : అండాశయంలో 4 ఫలదళాలు ఉంటాయి. పంచ ఫలదళయుత : అండాశయంలో 5 ఫలదళాలు ఉంటాయి.

బహు ఫలదళయుత : అండాశయంలో 5 కన్నా ఎక్కువ ఫలదళాలు ఉంటాయి. సంయుక్తము : అన్ని ఫలదళాలు కలసి ఉంటాయి.

అసంయుక్తము : అన్ని ఫలదళాలు విడిగా ఉంటాయి.

ఊర్ధ్వ అండాశయము : K, C, A లు అండాశయం కిందనుండి ఏర్పడతాయి.

అర్ధఊర్ధ్వ అండాశయము : K, C, A లు అండాశయం మధ్య నుండి ఏర్పడతాయి.

నిమ్న అండాశయము : K, C, A లు అండాశయం పై నుండి ఏర్పడతాయి.

అండాన్యాసము : ఉపాంత : అండాలు అండాశయ అంచులలో ఉంటాయి.

అక్షయ : అండాలు అండాశయ మధ్యలో ఉంటాయి.

పీఠ : అండం అండాశయ పీఠంలో ఉంటాయి.

కీలము : కోనకీలము : అండాశయం పై నుంచి ఏర్పడును

పార్శ్వకీలము : అండాశయం ప్రక్కనుంచి ఏర్పడును

కీలాగ్రం : గుండ్రము / ద్విభాజితము / కేశయుతము

ప్రశ్న 5.
ఒక నమూనా పుష్పించే మొక్కను వర్గీకరణ శాస్త్ర దృష్టితో (Perspective) వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 8 ఆవృతబీజాల వర్గీకరణ శాస్త్రం 12
మొక్కను వర్ణించేటప్పుడు ఆకృతి, ఆవాసము, శాకీయ లక్షణాలు, పుష్ప లక్షణాలు, తర్వాత ఫలంను వర్ణిస్తారు. మొక్క వివిధ భాగాలను వర్ణించిన తర్వాత పుష్పచిత్రం, పుష్ప సమీకరణం ఇవ్వబడుతుంది. పుష్పభాగాలను కొన్ని సంకేతాల ద్వారా పుష్పసమీకరణంలో చూపుతారు.

పుష్ప సంకేతంలో Br అనగా పుచ్చ సహితము, Ebr అనగా పుచ్చ రహితము, Brl లఘు పుచ్ఛ సహితము, Ebrl లఘు పుచ్ఛ రహితము, © – సౌష్టవయుతము, % – పాక్షికసౌష్టవయుతము, రే – పురుష పుష్పము, స్త్రీ – పుష్పము, ధే – ద్విలింగ పుష్పము, K- రక్షక పత్రావళి, C- ఆకర్షణ పత్రావళి, P- పరిపత్రము, A- కేసరావళి, G- అండకోశం, G – ఊర్ధ్వ అండాశయము, G – అర్థ ఊర్థ్వ అండాశయము – G నిమ్న అండాశయము అని సూచన పుష్పభాగాల సంఖ్య, సంయుక్తమా లేక అసంయుక్తమా, సంసంజనము లేక అసంజనమా, కూడా పుష్ప సంకేతంలో సూచిస్తారు.

పుష్ప చిత్రంలో ప్రధాన అక్షం వైపు ఉన్న పుష్ప భాగాన్ని పరాంతభాగం అని, ప్రధాన అక్షాన్ని ఒక చుక్కతో పుష్ప చిత్రంపైన సూచిస్తారు. రక్షక పత్రావళి, ఆకర్షణ పత్రావళి, కేసరావళి, అండకోశాలను ఏక కేంద్ర వలయాలుగా గీసి, రక్షక పత్రాలను వెలుపల వలయంలోను, మధ్యలో అండాశయం అడ్డుకోత పటం ద్వారా సూచిస్తారు. పుష్ప పుచ్ఛం, పుష్పం మొక్క పూర్వాంత భాగాన్ని సూచిస్తుంది. దీనిని పుష్ప చిత్రానికి పీఠం వైపు సూచిస్తారు.

ప్రశ్న 6.
బెంథామ్ మరియు హుకర్ల మొక్కల వర్గీకరణ గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
బెంథామ్ మరియు హుకర్లు పుష్పించే మొక్కలను డైకాటిలిడనే (ద్విదళబీజాలు), జిమ్నో స్పెర్మే (వివృత బీజాలు), మోనోకాటిలిడనే (ఏకదళ బీజాలు) అను 3 తరగతులగా విభజించారు. డైకాటిలిడనేను పొలిపెటాలే, గామోపెటాలే, మోనోక్లామిడే అనే 3 ఉపతరగతులుగాను, పాలీపెటాలేను థలామిఫ్లోరే 6 క్రమాలతో, డిసిప్లోరే 4 క్రమాలతో, కాలిసిస్లోరే 5 క్రమాలతో విభజించారు. గామోపెటాలేను ఇన్ఫెరే 3 క్రమాలతోను హెటిరోమిరే (3 క్రమాలతో) బైకార్పల్లేటె – 4 క్రమాలతోను మూడు శ్రేణులుగాను, మోనోక్లామిడేను 8 శ్రేణులుగాను విభజించారు.

మోనోకాటిలిడనేను ఏడు శ్రేణులుగాను విభజించారు. పుష్పించు మొక్కలన్నీ ఇప్పుడు కుటుంబాలుగా వ్యవహరించబడుతున్న 202 సహజ క్రమాలుగా సముదీకరించబడినాయి. వీటిలో 165 ద్విదళబీజాలుగాను, 3 వివృత బీజాలుగాను, 34 ఏకదళ బీజాలకు చెందుతాయి.

ప్రశ్న 7.
వర్గీకరణ శాస్త్రము అంటే ఏమిటి? మొక్కల వివిధ వర్గీకరణ రకాల గురించి సంక్షిప్తంగా వివరించండి.
జవాబు:
లక్షణాలను వర్ణించుట, గుర్తించుట, నామీకరణం, వర్గీకరణ అనే అంశాలను గురించి చదివే శాస్త్రంను వర్గీకరణ శాస్త్రం అంటారు. వర్గీకరణలు 3 రకాలు.
1) కృత్రిమ వర్గీకరణ వ్యవస్థలు (Artificial systems of classification) :
ఇవి సహజ సంబంధాలతో నిమిత్తం లేకుండా బాహ్య స్వరూపం, పోషణ విధానం వంటి సులువుగా పోల్చగలిగిన కొన్ని లక్షణాల ఆధారంగా చేసిన వర్గీకరణ వ్యవస్థలు.
ఉదా : i) మొక్కలను బాహ్య స్వరూపం ఆధారంగా గుల్మాలు, పొదలు, వృక్షాలుగా తన హిస్టోరియా ప్లాంటారమ్ అనే పుస్తకంలో ధియోఫ్రాస్టస్ చేసిన వర్గీకరణ.
ii) లిన్నేయస్ ప్రతిపాదించిన లైంగిక వర్గీకరణ.

2) సహజ వర్గీకరణ వ్యవస్థలు (Natural systems of classification) :
ఇవి వీలైనన్ని ఎక్కువ బాహ్య లక్షణాలను ఆధారంగా చేసుకొని, మొక్కలలో గల సహజ సంబంధాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ చేసిన వర్గీకరణ వ్యవస్థలు
ఉదా : డీజస్సు (De Jussieu), డి కండోల్ (de Candolle), బెంథామ్-హూకర్ల (Bentham & Hooker) వర్గీకరణ.

3) వర్గ వికాసవ్యవస్థలు (Plylogenetic system) :
మొక్కలలోని పరిణామ క్రమ ప్రవృత్తులను పరిగణలోనికి తీసుకుని చేసిన వర్గీకరణ. ఈ వ్యవస్థలో ఆదిమ లక్షణాలు, పరిణతి చెందిన లక్షణాలు గుర్తించబడినాయి. ఒక టాక్సాన్ స్థాయిని పరిగణించేటప్పుడు అన్ని లక్షణాలను విపులంగా పరిగణలోనికి తీసుకుంటారు. “ది నేచురలిఖెన్ ఫ్లాంజన్ ఫెమిలియన్” గ్రంథంలో ఎంగ్లర్ & ప్రాంటల్ ప్రతిపాదించిన వ్యవస్థ. ఫామిలీస్ ఆఫ్ ప్లవరింగ్ ప్లాంట్స్ పుస్తకంలో హబిన్సన్ (1954) ప్రతిపాదించిన వ్యవస్థలు ఉదాహరణలు. ఆధునికమైన వర్గవికాస వ్యవస్థగా ఆంజియోస్పెర్మిక్ ఫైలోజెనిటిక్ గ్రూప్ (APG) ను చెప్పవచ్చు.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి

February 6, 2023February 4, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 7th Lesson పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 7th Lesson పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
పిండకోశంలోని స్త్రీ బీజకణ పరికరంలోని కణాలేవి?
జవాబు:

స్త్రీ బీజ కణము,
సహకణాలు

ప్రశ్న 2.
పరాగరేణువు యొక్క అవిరుద్ధ స్థితిని తెలుసుకొనే అండకోశ భాగాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
కీలాగ్రము

ప్రశ్న 3.
బీజదళాలు, అండాంతఃకణజాలం నిర్వహించే ఉమ్మడి విధులను పేర్కొనండి.
జవాబు:
ఇవి కొంతవరకు రసభరితంగా ఉండి, ఆహార పదార్థాలను నిల్వ ఉంచుతాయి. ఇవి అభివృద్ధి చెందే – పిండంనకు పోషణకు ఉపయోగపడతాయి.

ప్రశ్న 4.
అండకోశంలోని ఏ భాగాలు ఫలాలు? విత్తనాలుగా అభివృద్ధి చెందుతాయి?
జవాబు:
అండాశయము – ఫలంగా, అండాలు – విత్తనాలుగా మారతాయి.

ప్రశ్న 5.
బహి పిండతలో, ఒక పిండం సహాయకణాల నుంచి, మరొకటి అండాంతః కణజాలం నుంచి ఏర్పడితే, దీనిలో ఏది ఏకస్థితికం, ఏది ద్వయస్థితికం?
జవాబు:
సహాయ కణాల నుంచి ఏర్పడే పిండం ఏకస్థితికము. అండాంతఃకణజాలం నుంచి ఏర్పడే పిండం ద్వయస్థితికము.

ప్రశ్న 6.
ఫలదీకరణ జరగకుండా, అసంయోగజన్య పిండకోశం ఒక ద్వయస్థితిక పిండాన్ని ఏర్పరచగలదా? మీ సమాధానం అవును అయితే వివరించండి? ఎలా.
జవాబు:
ఫలదీకరణ జరగకుండా, అంసయోగజన్య పిండకోశం ఒక ద్వయస్థితిక పిండాన్ని ఏర్పరచగలదు. దీనివల్ల ఏర్పడిన పిండాలు జన్యురీత్యా జనకులను పోలి ఉంటాయి. ఇవి ఫలదీకరణం చెందని స్త్రీ బీజం నుండి లేక ప్రత్యక్షంగా అండాంతఃకణజాలం నుండి లేదా అండకవచాల నుండి గాని ఏర్పడతాయి.

ప్రశ్న 7.
మూడు కణాల దశలో విడుదలయ్యే పరాగరేణువులో కనిపించే మూడు కణాలు ఏవి?
జవాబు:
2 పురుష సంయోగబీజాలు, 1 శాఖీయ కణము

ప్రశ్న 8.
స్వయం విరుద్ధత (Self – incompatibility) అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
పరాగరేణువులు అదే పుష్పంలోని కీలాగ్రంపై పడినప్పుడు మొలకెత్తబడకుండా ఉండుటను “స్వయం విరుద్ధత” అందురు.

ప్రశ్న 9.
స్వయం విరుద్ధత చూపే మొక్కలలో ఏ రకమైన పరాగ సంపర్కం జరుగుతుంది?
జవాబు:
అబ్యూటిరాన్ – లో పరపరాగ సంపర్కము.

ప్రశ్న 10.
8-కేంద్రకాలు, 7 కణాలతో ఉన్న పక్వ పిండకోశ పటాన్ని గీసి, ఈ కింద పేర్కొన్న వాటిని గుర్తించండి. ప్రతిపాదకణాలు, సహాయ కణాలు స్త్రీ బీజకణం, కేంద్రకకణం, ధ్రువ కేంద్రకాలు.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 1

ప్రశ్న 11.
ఒక ఫలదీకరణ చెందిన అండంలో త్రయస్థితిక కణజాలం ఏది? ఈ త్రయస్థితిక స్థితి అనేది ఏ విధంగా సాధించబడింది?
జవాబు:
అంకురచ్ఛదము పిండకోశంలో 2వ పురుషబీజము ద్వయస్థితిక ద్వితీయ కేంద్రకంతో కలసి ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకము (3x) ఏర్పడుతుంది.

ప్రశ్న 12.
పరాగ సంపర్కం, ఫలదీకరణ అనేవి అసంయోగ జననంలో అవసరమా? కారణాలు తెల్పండి.
జవాబు:
అవసరం లేదు. ఆస్టరేసిలోని కొన్ని జాతులు, గడ్డిజాతులు ప్రత్యేక విధానం ద్వారా ఫలదీకరణ లేకుండా విత్తనాలను ఏర్పరుస్తాయి. ద్వయస్థితిక స్త్రీ బీజకణం క్షయకరణ విభజన చెందకుండా ఫలదీకరణ జరగకుండా పిండంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.

ప్రశ్న 13.
నీటి మొక్కలలో పరాగ సంపర్కం ఏవిధంగా జరుగుతుంది?
జవాబు:
వాలిన్నేరియాలో పరాగ సంపర్కం నీటి ఉపరితలంపై జరుగుతుంది. (ఊర్ధ్వజల పరాగ సంపర్కం). జోస్టర్లో పరాగ సంపర్కం నీటి లోపల జరుగుతుంది. (అథోః జల పరాగ సంపర్కం) గుర్రపుడెక్క నీటి కలువలలో కీటకాల ద్వారా లేదా గాలి ద్వారా పరాగ సంపర్కం జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 14.
ఆనృత బీజ మొక్కల పుప్పొడి రేణువు ఏర్పరిచే రెండు పురుష కేంద్రకాల విధులను తెలండి.
జవాబు:
పుప్పొడి రేణువు నుండి ఏర్పడే 2 పురుషకేంద్రకాలలో, 1 స్త్రీబీజ కణంతో కలిసి సంయుక్త బీజంను ఏర్పరుస్తుంది. 2వ పురుష కేంద్రకము ద్వయస్థితిక ద్వితీయ కేంద్రకంతో కలసి ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకము ఏర్పడును.

ప్రశ్న 15.
ఆవృత బీజ పుష్పంలోని ఏయే భాగాలలో పురుష, స్త్రీ సంయోగ బీజదాలు అభివృద్ధి జరుగుతుంది? వాటి పేర్లను తెలపండి.
జవాబు:
పురుష సంయోగ బీజదము – పరాగకోశంను, స్త్రీ సంయోగ బీజదము అండంలోను అభివృద్ధి చెందుతాయి. సూక్ష్మ సిద్ధబీజం పురుష సంయోగబీజంగాను, స్థూలసిద్ధబీజం స్త్రీ సంయోగబీజదంగాను మారుతాయి.

ప్రశ్న 16.
ఏక సిద్ధ బీజవర్థకాల (monosporic) స్త్రీ సంయోగ బీజద అభివృద్ధి అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
అభివృద్ధి ఒకే ఒక సిద్ధబీజం నుండి ఏర్పడితే దాని ఏకసిద్ధ బీజ వర్థక స్త్రీ సంయోగబీజద అభివృద్ధి అందురు.

ప్రశ్న 17.
ఆత్మ పరాగ సంపర్కం నివారణకు పుష్పాలు ఏర్పరుచుకొన్న రెండు ముఖ్యమైన అనుకూలన విధానాలను తెలపండి.
జవాబు:
హెర్కొగమీ :
కేసరాలు, కీలాగ్రాలు వేరు వేరు ఎత్తులలో ఉంటాయి. దీనివల్ల పరపరాగ సంపర్కం జరుగుతుంది.
ఉదా : మందార.

భిన్న కీలత :
ఒకే మొక్కపై ఉన్న పుష్పాలలోని కీలాలు వేరు వేరు ఎత్తులలో ఉంటాయి. దీని వల్ల ఆత్మ పరాగసంపర్కం జరుగును.

ప్రశ్న 18.
ఫలదీకరణ చెందిన అండంలో, సంయుక్త బీజం ఎందువల్ల కొంతకాలం సుప్తావస్థ స్థితిలో ఉంటుంది?
జవాబు:
అభివృద్ధి చెందే పిండానికి పోషణ కొరకు కొంత అంకురచ్ఛిదం ఏర్పడేంతవరకు సంయుక్త బీజం సుప్తావస్థలో ఉంటుంది. కొన్ని శిలీంధ్రాలు, శైవలాలలో సంయుక్త బీజం మందమైన కవచంను ఏర్పరుచుకొని, ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకోవడానికి సుప్తావస్థలో ఉంటుంది. పిండంలోని సాధారణ జీవక్రియా సంబంధ చర్యలు మొదలవ్వగానే తగిన తేమ, ఆక్సిజన్ ఉన్నప్పుడు విత్తనాలు మొలకెత్తుతాయి.

ప్రశ్న 19.
వృద్ధికారక పదార్థాల్ని ఉపయోగించి ప్రేరిత అనిషేక ఫలమును ప్రోత్సహించిన, మీరు ఏ ఫలాలను ఈ ప్రేరిత అనిషేక ఫలనము కొరకు ఎంచుకొంటారు? ఎందువల్ల?
జవాబు:
అరటి, ద్రాక్షా, వీటిలో ఎక్కువ గుజ్జు ఉండుట వల్ల జ్యూస్ తయారీ పరిశ్రమలలో ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 20.
స్కూటెల్లమ్ అంటే ఏమిటి? ఏరకం విత్తనాలలో అది ఉంటుంది?
జవాబు:
గడ్డిజాతి కుటుంబంలోని పిండంలో పెద్దదిగా డాలు ఆకారంలో ఉండే ఒకే బీజదళాన్ని స్కూటెల్లమ్ అంటారు. ఇది ఏకదళ బీజ విత్తనాలలో ఉంటుంది.

ప్రశ్న 21.
అంకురచ్ఛదయుతం, అంకురచ్ఛదరహిత విత్తనాలను సోదాహరణంగా నిర్వచించండి.
జవాబు:

అంకురచ్ఛదయుత విత్తనాలు

అంకురచ్చదరహిత విత్తనాలు

పరిపక్వమైన విత్తనంలో కోంతి అంకురచ్ఛిదం మిగిలి ఉంటుంది. ఆ విత్తనాలను అంకురచ్ఛదయుత విత్తనాలు అంటారు.
ఉదా : ఆముదం, కొబ్బరి

విత్తనం పరిపక్వం చెందేముందే అభివృద్ధి చెందుతున్న పిండం అంకురచ్ఛధాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోవచ్చు. ఆ విత్తనాలను అంకురచ్ఛద రహిత విత్తనాలు అంటారు.
ఉదా : బఠాని, వేరుశనగ, చిక్కుడు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఆత్మ పరాగ సంపర్కం (ఆత్మ ఫలదీకరణ) నిరోధించడానికి ఒక వికసించే ద్విలింగ పుష్పం ఏర్పరుచుకున్న అనుకూలనాలలో మూడింటిని గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
1) భిన్నకాలిక పక్వత :
కొన్ని జాతులలో పుప్పొడి విడుదల కీలాగ్రం దాన్ని స్వీకరించుట సమకాలికంగా ఉండదు. సూర్య కాంతం మొక్కలో కీలాగ్రం పక్వదశకు చేరక ముందే పుప్పొడి విడుదల కావడం (పుంభాగ ప్రథమోత్పత్తి) లేదా దతూరలో కీలాగ్రం పక్వదశకు చేరినా పుప్పొడి విడుదల కాకపోవడం (స్త్రీ భాగ ప్రథమోత్పత్తి) జరుగుతుంది.

2) హెర్కోగమి :
ఒక పుష్పంలోని పరాగకోశాలు, కీలాగ్రము వేరు వేరు స్థానాలలో (మందార) లేదా వేరు వేరు దిశలలో (గ్లోరియోస) ఉండుట వల్ల ఆత్మ పరాగ సంపర్కం జరుగుతుంది.

3) ఆత్మ వంధ్యత్వము :
ఒక పుష్పంలోని పుప్పొడి అదే పుష్పంలోని కీలాగ్రం పై పడినప్పుడు అది మొలకెత్తబడకుండా లేదా పరాగనాళాలు పెరగకుండా అండాలలో ఫలదీకరణ నిరోధించబడును.

ప్రశ్న 2.
కృత్రిమ సంకరణ పద్ధతిలో ఈ కింది సంభవాలను పరిశీలించడం జరిగింది. సంకరణ పద్ధతిలో పాటించే విధంగా, వీటిని ఒక సరియైన వరుస క్రమంలో అమర్చండి.
ఎ) రీ – బ్యాగింగ్, బి) జనకుల ఎంపిక, సి) బ్యాగింగ్, డి) కీలాగ్రంపై పుప్పొడి చల్చుట, ఇ) విపుం సీకరణ, ఎఫ్) పురుష మొక్క నుండి పుప్పొడిని సేకరించుట.
జవాబు:
ఎ) జనకుల ఎంపిక
బి) విపుంసీకరణ
సి) బ్యాగింగ్
డి) పురుషమొక్క నుండి పుప్పొడిని స్వీకరించుట
ఇ) కీలాగ్రంపై పుప్పొడిని చల్చుట
ఎఫ్) రీ – బ్యాగింగ్.

ప్రశ్న 3.
అండంలోనికి పరాగనాళం ప్రవేశించే వివిధ పద్ధతులను, పటాల సహాయంతో చర్చించండి.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 2
పరాగనాళం అండాశయం నుంచి అండంలోకి 3 రకాలుగా ప్రవేశిస్తుంది.
1) రంధ్ర సంయోగం :
పరాగనాళం అండంపై భాగంలో ఉన్న అండ ద్వారం ద్వారా అండంలోకి ప్రవేశించడాన్ని “రంధ్ర సంయోగం” అంటారు.
ఉదా : ఒట్టీలియ, హైబిస్కస్.

2) చలజో సంయోగం :
కొన్ని మొక్కలలో పరాగనాళం చలాజా ద్వారా అండంలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
ఉదా : కాజురైనా. దీనిని ట్రూబ్ అనే శాస్త్రవేత్త కనిపెట్టారు.

3) మధ్య సంయోగం :
ఒక్కొక్కసారి పరాగనాళం అండకవచం ద్వారా గాని, అండవృంతం ద్వారా గాని అండంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. దీనినే మధ్య సంయోగం అంటారు.
ఉదా : కుకుర్బిట.

ప్రశ్న 4.
సూక్ష్మ సిద్ధ బీజ జననం, స్థూల సిద్ధబీజ జననంల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని తెలపండి. వీటిలో ఏ రకమైన కణవిభజన జరుగుతుంది? ఈ రెండు సంఘటనలకు చివరగా ఏర్పడే నిర్మాణాలు ఏవి?
జవాబు:

సూక్ష్మ సిద్ధబీజ జననం	స్థూల సిద్ధ బీజ జననం
సూక్ష్మ సిద్ధబీజ మాతృకణం క్షయకరణ విభజన చెంది సూక్ష్మసిద్ధ బీజ చతుష్కాలు ఏర్పడే ప్రక్రియను సూక్ష్మ సిద్ధ బీజక జననం అంటారు.	స్థూల సిద్ధ బీజమాతృ కణము క్షయకరణ విభజన చెంది స్థూల సిద్ధబీజాలను ఏర్పరిచే ప్రక్రియను స్థూల సిద్ధబీజ జననం అంటారు.

పై రెండు సంఘటనలలో క్షయకరణ విభజన జరుగుతుంది. ఈ సంఘటనల చివర. సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజములు ఏర్పడతాయి.

ప్రశ్న 5.
బ్యాగింగ్ పద్ధతి అంటే ఏమిటి? మొక్కల ప్రజనన కార్యక్రమంలో ఈ విధానం ఉపయోగాన్ని తెలపండి?
జవాబు:
విపుంసీకరణ చేసిన పుష్పాలను సరియైన పరిమాణంలో ఉన్న బట్టర్పేపర్తో తయారయిన సంచులతో మూసి వేయుటను బాగింగ్ (bagging) అంటారు.

కృత్రిమ ప్రజనన కార్యక్రమంలో స్త్రీ జనక మొక్కను ఎన్నుకొని దీనిలో ద్విలింగ పుష్పాలను మొగ్గదశలో ఉన్నప్పుడు పరాగ కోశాలను శ్రావణంతో తీసివేయుటను విపుంసీకరణ అంటారు. వెంటనే విపుంసీకరణ చేసిన పుష్పాలను బట్టర్పేపర్తో తయారుచేసిన సంచులతో మూసివేయాలి. దీనిని బాగింగ్ అంటారు. దీనివల్ల అవాంఛనీయ పరాగ కేశవులు కీలాగ్రంను చేరకుండా నిరోధించవచ్చు.

ప్రశ్న 6.
త్రిసంయోగం అంటే ఏమిటి? ఇది ఎక్కడ, ఎలా జరుగుతుంది? ఈ త్రిసంయోగంలో పాల్గొనే కేంద్రకాల పేర్లను పేర్కొనండి.
జవాబు:
పిండకోశంలోనికి ప్రవేశించిన 2 పురుషబీజాలలో, రెండవ పురుష బీజము, ద్వితీయ కేంద్రకము (2 ధృవ కేంద్రకాలు కలయిక) తో కలిసి ప్రాథమిక అంకురచ్చ కేంద్రకంను ఏర్పరుచుటను త్రి సంయోగము అంటారు. ఇది పిండ కోశంలో జరుగుతుంది. దీనిలో పురుషకేంద్రకము. 2 ధృవ కేంద్రకాలు పాల్గొంటాయి.

ప్రశ్న 7.
ఈ క్రింది వాటి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని చూపండి.
a) అధోబీజదళం ఉపరి బీజదళం
b) ప్రాంకుర కంచుకం, మూలాంకుర కంచుకం
c) అండ కవచం, బాహ్యబీజ కవచం (టెస్ట్రా)
d) పరిచ్ఛదం, ఫలకవచం
జవాబు:

a) అథోబీజదళం పిండాక్షంలో బీజదళాల క్రింద ఉన్న స్థూపాకార భాగంను అథోబీజదళం అంటారు.	ఉపరి బీజదళం పిండాక్షంలో బీజదళాలకు పైన ఉన్న భాగాన్ని ఉపరి బీజదళము అంటారు.
b) ప్రాంకుర కంచుకం ఉపరిబీజదళంలోని ఒక ప్రకాండపు మొగ్గ కొన్ని పత్ర ఆద్యాలును కప్పుతూ బోలుగా ఉన్న పత్రం వంట నిర్మాణంను ప్రాకుర కంచుకం అంటారు.	మూలాంకుర కంచుకం ప్రథమమూలం, వేరు తొడుగును కప్పుతూ ఉన్న విభేదనం చూపని పొరను మూలాంకుర కంచుకం అంటారు.
c) అండకవచం అండమును కప్పుతూ ఉన్న రక్షణ కవచమును అండకవచం అంటారు.	బాహ్య బీజకవచం (టెస్టా) ఫలదీకరణ తర్వాత, అండంలోని వెలుపలి అండ కవచము నుండి ఏర్పడేపొరను టెస్టా అంటారు.
d) పరిచ్ఛదం అండాంతః కణజాలములో మిగిలిన దానిని పరిచ్ఛదం అంటారు. అంటారు.	ఫలకవచం ఫలమునకు ఉన్న కవచమును ఫలకవచం దీనిలో బాహ్య, మధ్య, అంతర ఫలకవచాలు అంటారు.

ప్రశ్న 8.
విపుంసీకరణ అంటే ఏమిటి? మొక్కల ప్రజనన కర్త ఎప్పుడు, ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తాడు? ఎందువలన?
జవాబు:
తల్లి మొక్కలుగా ఎంచుకున్న మొక్కలపై ఉన్న ద్విలింగ పుష్పాలు మొగ్గదశలో ఉన్నప్పుడు పరాగకోశాలు స్ఫోటనం చెందకముందే వాటిలోని పరాగ కోశాలను శ్రావణం సహాయంతో తీసి వేయుటను విపుంసీకరణ అంటారు.

సంకరణ ప్రయోగాలలో వాంఛనీయమైన పరాగ రేణువులను మాత్రమే పరాగసంపర్కం కోసం ఉపయోగిస్తూ కీలాగ్రాన్ని పంకిల పరిచే అవాంఛనీయ లేదా అవసరం లేని పుప్పొడి రేణువుల నుండి కాపాడటానికి విపుంసీకరణ చేస్తారు.

ప్రశ్న 9.
అసంయోగ జననము అంటే ఏమిటి? దీని ప్రాముఖ్యతను తెలపండి.
జవాబు:
ఫలదీకరణ లేకుండా విత్తనాలు ఏర్పడుటను అసంయోగ జననము అంటారు. ఇది లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిని పోలిన అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి విధానము. కొన్ని జాతులలో ద్వయస్థితిక స్త్రీ బీజకరణం క్షయకరణ విభజన చెందకుండా ఏర్పడి, ఫలదీకరణ జరగకుండా పిండంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. పరాగ సంపర్క సహకారులు లేకుండా, తీవ్ర వాతావరణ పరిస్థితులలో ఇది నిశ్చయంగా జరిగే ప్రత్యుత్పత్తి విధానము.

ప్రాముఖ్యత :

దీనిలో క్షయకరణ విభజన జరగదు కావున లక్షణాల పృథక్కరణ, జన్యువున : సంయోజనాలు ఏర్పడదు, కావున వాటి లక్షణాలు కొన్ని తరాలు స్థిరంగా ఉంటాయి.
సంకరజాతి విత్తనాలు పరిశ్రమలో అసంయోగ జననానికి మంచి ప్రాముఖ్యత ఉన్నది.

ప్రశ్న 10.
వివిధ రకాల అండాల గురించి క్లుప్తంగా వ్రాయండి.
జవాబు:
కవచయుత స్థూల సిద్ధబీజాశయాలను అండము అంటారు. ఆవృత బీజాలలో ముఖ్యంగా 3 రకాల అండాలు కనబడతాయి.
అవి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 3
1) నిర్వక్ర అండం :
ఇది నిటారుగా ఉండే అండం. ఈ రకం అండంలో అండద్వారం, చలాజీ, అండవృంతం ఒకే నిలువ రేఖపై అమరి ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిగోనమ్, పైపరేసి

2) వక్ర అండం :
ఇది తలకిందులైన అండం. దీనిలో అండ దేహం 180° కోణంలో వంపు తిరుగుటచే అండం తల కిందులై అండద్వారం అండవృంతానికి దగ్గరగా వస్తుంది.
ఉదా : సూర్యకాంతం కుటుంబం, ఆస్ట్రరేసి

3) కాంపైలోట్రోపస్ అండాలు: ఈ రకం అండాలలో అండదేహం అండవృంతానికి లంబకోణంలో ఉంటుంది. కాని అండాంతి కణజాలం మధ్య భాగంలో నోక్కుకోని పోవుట వల్ల అండద్వారం వైపుగల భాగం కిందికి వంపు తిరిగి ఉంటుంది. దీనిలో పిండకోశం కొద్దిగా వంపు తిరిగి ఉంటుంది.
ఉదా : చిక్కుడు కుటుంబం, (బాసికేసి).

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ద్విదళబీజ మొక్కలోని సంయుక్త బీజం నుంచి వివిధ పిండాభివృద్ధి దశలను పటాలుగా గీయండి.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 4

ప్రశ్న 2.
వికసించే పుష్పాలలో సాధ్యమయ్యే పరాగ సంపర్క రకాలను తెలపండి. వాటికి కారణాలను తెల్పండి.
జవాబు:
ఛాస్మోగమీ :
వికసించే పుష్పాలలో జరిగే పరాగ సంపర్కాన్ని వివృతసంయోగం (ఛాస్మోగమి) అంటారు. ఎక్కువ పుష్పాలలో అతి సాధారణ పరాగ సంపర్క విధానము, దీనిలో 2 రకాలు కలవు.

1) ఆత్మపరాగసంపర్కము :
ఒక పుష్పంలోని పరాగకోశాలలో గల పరాగరేణువులు అదే పుష్పంలోని కీలాగ్రం మీద పడుటను ఆత్మపరాగసంపర్కం అంటారు. ఇది జరగడం కోసం, పుష్పాల పుప్పొడి విడుదలలోను, కీలాగ్రం వాటిని గ్రహించుటలోను సమకాలీనతను పాటించాలి. అలాగే కీలాగ్రం, పరాగకోశాలు ఒకదానికొకటి దగ్గరగా ఉండాలి. ఇది వివృత సంయోగ, సంవృత సంయోగ పుప్పాలలోను జరుగుతుంది.

2) పరపరాగ సంపర్కము :
ఒక పుష్పంలోని పరాగరేణువులు వేరొక పుష్పంలోని కీలాగ్రం చేయుటను పరపరాగ సంపర్కం అంటారు. దీనిలో 2 రకాలు కలవు.

ఎ) భిన్నవృక్ష పరాగసంపర్కం :
ఒక పుష్పంలోని పరాగ కోశాలలోగల పరాగరేణువులు అదే మొక్క పై ఉన్న వేరొక పుష్పంలోని కీలాగ్రం మీద పడతాయి. ఇది క్రియాత్మక పరపరాగ సంపర్కమైనప్పటికి, పరాగరేణువులు అదే మొక్క నుండి రావటం వల్ల ఇది జన్యుపరంగా ఆత్మపరాగ సంపర్కం వంటిదే.

బి) ఏక వృక్ష పరాగసంపర్కం :
ఒక మొక్కపై ఉన్న పుష్పంలోని పరాగ రేణువులు అదే జాతికి చెందిన వేరొక మొక్క సై ఉన్న పుష్పంలోకి కీలాగ్రం మీద పడతాయి. దీనివల్ల జన్యుపరంగా వివిధ రకాల పరాగరేణువులు కీలాగ్రాన్ని చేరతాయి.

ప్రశ్న 3.
భాగములు గుర్తించిన చక్కటి పట సహాయంతో ఆవృతబీజ పక్వాదశలోని పిండకోశమును వర్ణించండి. సహాయకణాల పాత్రను సూచించండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 5
స్థూల సిద్ధబీజ మాతృకణంలో క్షయకరణ విభజన వల్ల ఏర్పడిన 4 స్థూల సిద్ధబీజాలలో 3 నశించి, ఒకటి క్రియత్మకంగా ఉంటుంది. ఇది పిండకోశం అభివృద్ధిలో పాల్గొంటుంది. దీనిలోని కేంద్రకం సమవిభజన చెంది రెండు కేంద్ర కాలనిస్తుంది. ఇది పిండకోశంలో వ్యతిరేక ధృవాలవైపుకు చేరి; 2 కేంద్రకాల పిండకోశాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. ఈ రెండు కేంద్రకాలలో మరొక 2 సమవిభజనలు జరిగి కేంద్రాలలో ఉన్న పిండకోశం ఏర్పడుతుంది. తర్వాత, వీటి చుట్టూ కవచాలు ఏర్పడి ఒక నమూనా స్త్రీ సంయోగబీజదం లేక పిండకోశం ఏర్పడుతుంది. మొత్తం 8 కేంద్రకాలలో ఆరుకేంద్రకాలచుట్టూ కణకవచాలు ఏర్పడి కణాలుగా అభివృద్ధి చెందుతాయి.

మిగిలిన రెండు స్త్రీబీజకణం కింద ఉన్న కేంద్ర కణంలో ఉంటాయి. వీటిని దృవ కేంద్రకాలు అంటారు. అండద్వారం కొనవైపు ఉన్న కణాలను స్త్రీబీజపరికరం అంటారు. దీనిలో ఒక స్త్రీ బీజకణం, రెండు సహాయకణాలు ఉంటాయి. సహాయకణాలలో పై వైపున ప్రత్యేక కణమందాలు ఉంటాయి. వీటిని ఫిలిఫారమ్ పరికరం అంటారు. ఇవి పరాగనాళాలు సహాయ కణాలలోనికి ప్రవేశించుటలో త్రోవచూపిస్తాయి. ఛలాజా వైపున ఉన్న 3 కణాలను ప్రతిపాదకకణాలు అంటారు. పక్వదశలో ఒక ఆవృత బీజ పిండకోశం 8 కేంద్రకాలతో ఉన్నప్పటికి, 7 కణాలతోనే ఉంటుంది. ఇది ఒకే ఒక స్థూలసిద్ధబీజం నుండి ఏర్పడుతుంది. కావున ఏకసిద్ధబీజవర్ధక పిండకోశం అంటారు.

ప్రశ్న 4.
సూక్ష్మసిద్ధబీజాశయ పటంగీసి, దానిని ఆవరించిన కుడ్య పొరలను గుర్తించండి. కుడ్యపొరల గూర్చి క్లుప్తంగా వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 6
ఒక నమూనా ఆవృతబీజ పరాగకోశం ద్విలంబికంగా ఉండి, ప్రతి లంబికలో రెండు తమ్మెలు కలిగి ఉంటుంది. దీనిని ద్విక్షియుత పరాగకోశాలు అంటారు. పరాగకోశం అడ్డుకోతలో నాలుగు పార్శ్వాల నిర్మాణంగా కనిపిస్తుంది. దీని మూలల వద్ద 4 సూక్ష్మ సిద్ధబీజాశయాలు ఉంటాయి.

ప్రతి సూక్ష్మ సిద్ధబీజాశయము గుండ్రంగా కనిపిస్తుంది. ఇది నాలుగు పొరల కుడ్యంతో కప్పబడి ఉంటుంది. అవి 1) బాహ్యచర్మం 2) ఎండోదీసియమ్ 3) మధ్యవరుస 4) టపెటమ్

1) బాహ్య చర్మము :
ఇది ఏకకణ మందంలో ఉంటుంది. పుప్పొడి సంచుల మధ్యన ఉన్న కణాలు మాత్రం పలుచని గోడలతో ఉంటాయి. ఈ ప్రదేశాన్ని స్టోమియమ్ అంటారు. ఇది పుప్పొడి సంచుల స్ఫోటనంలో ఉపయోగపడతాయి.

2) ఎండోథీసియమ్ :
బాహ్య చర్మం క్రింద ఉన్న పొర. దీనిలోని కణాలు వ్యాసార్ధంగా సాగి తంతుయుత మందాలను కల్గి ఉండి, పక్వదశలో నీటిని కోల్పోయి కుచించుకుని పుప్పొడి సంచుల స్ఫోటనానికి సహకరిస్తాయి.

3) మన్యవరుసలు :
ఎండోథీషియం క్రింద 1 5 వరుసలలో పలుచని గోడలు కల కణాలు వరుసలు ఉంటాయి. ఇవి పరాగకోశ స్ఫోటనానికి సహకరిస్తాయి.

4) టపెటమ్ :
పరాగకోశ కుడ్యంలోని లోపలి పొర; దీనిలోని కణాలు పెద్దవిగా, ఎక్కువ కణ ద్రవ్యంలో, ఒకటికంటే ఎక్కువ కేంద్రకాలతో ఉంటాయి. ఇది అభివృద్ధిచెందుచున్న పరాగ రేణువులకు పోషకపదార్థాలను సరఫరాచేస్తుంది.

పుప్పొడి సంచి కుడ్యంలోపల సిద్ధబీజ జనక కణజాలం ఉంటుంది. దీనిలో క్షయకరణ విభజనలు జరిగి సూక్ష్మసిద్ధబీజ చతుష్కాలు ఏర్పడతాయి. దీనిని సూక్ష్మ సిద్ధబీజజననం అంటారు.

ప్రశ్న 5.
ఆవృతబీజ మొక్కలలో జరిగే ఫలదీకరణ విధానాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
స్త్రీ, పురుష సంయోగబీజాల కలయికను ఫలదీకరణ అంటారు. ఆవృతబీజాలలో స్త్రీ సంయోగబీజదం అండంలో ఇమిడి ఉంటుంది. పురుష సంయోగబీజదం అయిన పరాగ రేణువులు పరాగ సంపర్కం ద్వారా సామాన్యంగా కీలాగ్రం మీద చేరతాయి. ఇవి కీలాగ్రంపైన మొలకెత్తి పరాగనాళాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ పరాగనాళాలు కీలం ద్వారా పెరిగి అండాన్ని ప్రవేశించి, పిండకోశంలో పురుష సంయోగబీజాన్ని విడుదల చేస్తాయి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 7

ఫలదీకరణ జరిగే విధానం :
ఆవృద బీజాలలో ఫలదీకరణ ఐద దశలలో పూర్తి అవుతుంది.

A. పరాగనాళం అండాశయం నుంచి అండము లోనికి ప్రవేశించడం :
పరాగనాళం అండాశయం నుంచి అండంలోకి మూడు రకాలుగా ప్రవేశిస్తుంది.

1. రంధ్ర సంయోగం :
పరాగ నాళం అండంపై భాగంలో ఉన్న అండ ద్వారా అండంలోకి ప్రవేశించడాన్ని రంధ్రసంయోగం అంటారు. ఇది చాలా మొక్కలలో సర్వసాధారణంగా జరిగే సంయోగం.
ఉదా : ఒట్టీలియ.

2. కలాజా సంయోగము :
పరాగనాళం కలాజా ద్వారా అండంలోనికి ప్రవేశిస్తుంది. దీనిని ట్రూబ్ అనే శాస్త్రవేత్త కాజురైనాలో కనిపెట్టారు.

3. మధ్య సంయోగము :
పరాగనాళం అండకవచం ద్వారా గాని, అండవృంతం ద్వారా గాని అండంలోనికి ప్రవేశిస్తుంది. ఉదా : కుకుర్భిటా.

B. పరాగనాళం పిండకోశములోనికి ప్రవేశించడం :
పై 3 పద్ధతులలో ఒక పద్ధతి ద్వారా పరాగనాళం అండంలోనికి ప్రవేశించిన తర్వాత, పిండకోశంలోనికి అండద్వార ప్రాంతం ద్వారా కాని స్త్రీ బీజకణం, సహాయ కణం మధ్య ద్వారా కాని, సహాయకణాన్ని ధ్వంసం చేసి కాని ప్రవేశిస్తుంది. పరాగనాళం పిండకోశంలోనికి చలించడానికి ఫిలిపార్మ్ పరికరం దిశాత్మక నిర్మాణంగా పనిచేస్తుంది.

C. పురుష సంయోగ బీజాలు పిండకోశములోనికి విడుదల కావటం :
పరాగనాళం పిండకోశంలోనికి ప్రవేశించిన తర్వాత పరాగనాళం కొన విచ్ఛిన్నం కావడం వల్ల లేదా నాళం చివరి భాగం నశించి పోవడం వల్ల కాని, పరాగనాళం అగ్రంలో రంధ్రం ఏర్పడుట వల్ల కాని, పరాగనాళంలో ఉన్న రెండు పురుష సంయోగబీజాలు, శాఖీయ కేంద్రకం పిండకోశంలోనికి విడుదలవుతాయి.

D. సంయోగ బీజాల సంపర్కము :
ఒక పురుష సంయోగబీజము (మొదటిది) స్త్రీ బీజకణంతో సంయోగం చెంది ద్వయస్థితిక కణమైన సంయుక్త బీజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని నిజమైన ఫలదీకరణ అంటారు. దీనిని స్ట్రాస్ బర్జర్ 1884లో కనుక్కొన్నారు.

4. త్రిసంయోగం, ద్విఫలదీకరణం :
రెండవ పురుష సంయోగబీజ కేంద్రకము పిండకోశం మధ్యలో ఉన్న ద్వితీయ కేంద్రకంతో సంయోగం చెందుతుంది. ఫలితంగా త్వయస్థితిక ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకం ఏర్పడుతుంది. ఈ సంయోగంలో ఏకస్థితికంగా ఉన్న పురుష సంయోగబీజం, ద్వయస్థితిక దశలో ఉండే ద్వితీయ కేంద్రకంతో కలుస్తుంది. కాబట్టి దీనిని “త్రిసంయోగం” అంటారు.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 7 పుష్పించే మొక్కలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి 8

దీనిని మొదట నవాషిన్ అను శాస్త్రవేత్త లిల్లియమ్ ఫ్రిటిల్లేరియాలలో కనుగొనెను.

ఈ విధంగా ఆవృత బీజాల్లో పరాగనాళం నుంచి వెలువడ్డ రెండు సంయోగ బీజాలు సంయోగంలో పాల్గొంటాయి. మొదటి పురుష సంయోగబీజ కేంద్రకం స్త్రీ బీజకణంతోను, రెండవ పురుష సంయోగబీజ కేంద్రకం ద్వితీయ కేంద్రకం తోను కలిసి వరుసగా సంయుక్త బీజాన్ని, ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకాన్ని ఏర్పరచడం వల్ల రెండు సంయోగాలు జరిగినట్లు భావించారు.

దీనినే ద్విఫలదీకరణ అంటారు. దీనివలన ఫలవంతమైన అంకు రఛ్ఛదయుత విత్తనాలు ఏర్పడతాయి.

ప్రశ్న 6.
పరాగ సంపర్కానికి తోడ్పడే సహకారాల గురించి క్లుప్తంగా వ్రాయండి.
జవాబు:
పరాసంపర్కం జరగడానికి రెండు నిర్జీవ మరియు జీవ సహకారాల సహాయాన్ని మొక్కలు ఉపయోగించుకుంటాయి. ఎక్కువ శాతం మొక్కలు జీవసహకారుల ద్వారా పరాగ సంపర్కాన్ని జరుపుకుంటాయి.
I) నిర్జీవ పరాగసంపర్క సహకారులు :
గాలి, నీరు మొదలగునవి సహయపడతాయి.

a) వాయు పరాగసంపర్కం :
గాలి జరిగే పరాగ సంపర్కాన్ని వాయు పరాగ సంపర్కం అంటారు. ఇది సర్వ సామాన్యమైన నిర్జీవ పరాగ సంపర్కరకం. పుష్పాలు చిన్నవిగా, వర్ణరహితమైన, సువాసన లేకుండా, ద్విలింగకాలై, పుంభాగ ప్రధమోత్పతులు వంటి లక్షణాలు వాయు పరాగ సంపర్కానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి.
ఉదా : గడ్డి జాతులలో వాయు పరాగ సంపర్కం సర్వసాధారణం

b) జలపరాగ సంపర్కం :
నీటిద్వారా మొక్కల్లో జరిగే పరాగ సంపర్కాన్ని జలపరాగ సంపర్కం అంటారు. ఇది రెండు
రకాలు అవి
1) ఊర్థ్వజల పరాగ సంపర్కం :
వాలిస్ నేరియా వంటి నీటిమొక్కల్లో స్త్రీ పుష్పాలు పొడవైన వృంతాల సహయంతో నీటిపై భాగానికి చేరగా పురుషపుష్పాలు లేదా పుప్పొడి రేణువులు నీటిపై విడుదలవుతాయి. ఇవి నీటి ప్రవాహంతో నిష్క్రియాత్మకంగా కదులుతూ చివరికి కొన్ని, స్త్రీ పుష్పాలను, కీలాగ్రాన్ని చేరతాయి. ఈ విధానాన్ని ఊర్థ్వజల పరాగ సంపర్కం అంటారు.

2) అథోజల పరాగ సంపర్కం :
నీటి యొక్క అడుగుతతిలంలో జరిగే పరాగ సంపర్కాన్ని అథోజల పరాగ సంపర్కం అంటారు.
ఉదా : సముద్రగడ్డిమొక్క జోస్టెరా.

II) జీవ పరాగ సంపర్క సహకారులు :
దీనిలో కీటకాలు, పక్షులు, గబ్బిలాలు, నత్తలు, జంతువులు మొదలగునవి పరాగ సంపర్కానికి సహాయపడతాయి.
a) కీటక పరాగ సంపర్కం :
కీటకాల ద్వారా జరిగే పరాగ సంపర్కం
ఉదా : తేనేటీగలు, చీమలు, పట్టుపురుగులు

b) పక్షి పరాగ సంపర్కం (ఆర్నిథోఫిలి) :
పక్షులు ద్వారా జరిగే పరాగ సంపర్కం ఉదా : తీతువు పిట్టలు, సన్బర్డ్స్

c) కీరోష్టిలిఫెలీ :
గబ్బిలాలు వల్ల జరిగే పరపరాగ సంపర్కాన్ని ‘కిరోస్టిలిఫెలీ’ అంటారు.

d) తెరోఫిలీ :
ఉడుతలు వల్ల జరిగే పరపరాగ సంపర్కాన్ని తెరోఫిలీ అంటారు.

e) ఒఫియోఫిలీ :
పాములు వల్ల జరిగే పరపరాగ సంపర్కాన్ని ఒఫియోఫిలీ అంటారు.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 6 ప్రత్యుత్పత్తి విధానాలు

February 6, 2023February 4, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 6th Lesson ప్రత్యుత్పత్తి విధానాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 6th Lesson ప్రత్యుత్పత్తి విధానాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఆవృత బీజ మొక్కల జీవిత చక్రంలో బహిర్గత దశ (Dominant phase) ఏది?
జవాబు:
ధ్వయస్థితిక సిద్ధ బీజద దశ.

ప్రశ్న 2.
భిన్న సిద్ధ బీజత అంటే ఏమిటి? ఆవృత బీజ మొక్క అభివృద్ధి చేసే రెండు రకాల సిద్ధ బీజాలను తెలపండి?
జవాబు:
ఒకటికంటె ఎక్కువ సిద్ధబీజాలు ఏర్పడుటను భిన్న సిద్ధ బీజత అంటాం. ఆవృత భీజమొక్కలలో సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధ బీజాలు ఏర్పడతాయి.

ప్రశ్న 3.
శైవలాలు, శిలీంధ్రాలలోని ప్రత్యుత్పత్తి విధానాలను తెలపండి.
జవాబు:
శైవలాలు (క్లామిడోమోనాస్) అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి చలన సిద్ధ భీజాల ద్వారా, శిలీంధ్రాలలో (రైజోపస్) అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి చలనరహిత సిద్ధబీజాల ద్వారా జరుగుతుంది. శైవలాలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి పురుష, స్త్రీ సంయోగ బీజాల కలయిక వల్ల జరుగుతుంది. శిలీంధ్రాలలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి రెండు భిన్న తెగలకు చెందిన శిలీంధ్ర తంతువుల మధ్య జరుగును.

ప్రశ్న 4.
లివర్ వర్ట్స్లు (Liverworts) ఏవిధంగా శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తిని జరుపుతాయి.
జవాబు:
లివర్ వర్ట్స్లు జెమ్మాలు ద్వారా శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.

ప్రశ్న 5.
బ్యాక్టీరియమ్లు, ఈస్ట్లు, అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి జరపటంకోసం చూపే రెండు లక్షణాలను తెలపండి?
జవాబు:

బ్యాక్టీరియమ్లలో, ఈస్ట్లలో, అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిలో ఏర్పడే సంతతి ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉండి, జనకానికి సరియైన నకలుగా ఉంటాయి.
పెరుగుదల త్వరితంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 6.
అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి పద్ధతి ద్వారా ఏర్పడే సంతతిని ‘క్లోన్’ అని ఎందుకు మనం అంటాము ?
జవాబు:
రెండు జనకాలు ప్రత్యుత్పత్తిలో పాల్గొనకపోవడంవల్ల, ఏర్పడే మొక్కలు జనక మొక్కలను పోలి ఉంటాయి. కావున వాటిని క్లోన్లు అంటారు.

ప్రశ్న 7.
ఏకవార్షిక, బహువార్షిక మొక్కల మధ్య దేనిలో తక్కువ శైశవ దశ (Juvenile phase) ఉంటుంది. ఒక కారణాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
ఏకవార్షిక మొక్కలు తక్కువ శైశవదశ ఉంటుంది. ఈ మొక్కలలో శాకీయ, లైంగిక మరియు జీర్ణత దశలు చక్కగా చూపుతాయి. బహూవార్షిక మొక్కలలో ఈ దశలు స్పష్టంగా ఉండవు.

ప్రశ్న 8.
ఒక పుష్పించే మొక్కలో లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా జరిగే విధానంలోని క్రింది సంభవాలను ఒక క్రమపద్ధతిలో తిరిగి పొందుపరచండి. పిండజననం, ఫలదీకరణ, సంయోగ బీజ జననం, పరాగ సంపర్కం.
జవాబు:
సంయోగ బీజ జననము, పరాగ సంపర్కం, ఫలదీకరణ, పిండజననము.

ప్రశ్న 9.
బహూకణయుత జీవులలో కణవిభజన అనేది ఒక రకమైన ప్రత్యుత్పత్తి అవునా లేక కాదా అనే దానికి సరియైన కారణాలు తెలపండి ?
జవాబు:
బహూకణయుత జీవులలో కణవిభజన ప్రత్యుత్పత్తి విధానము కాదు. వాటిలో ప్రత్యుత్పత్తి శాకీయ, అలైంగిక మరియు లైంగిక విధానాలు ద్వారా జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 10.
ఈ క్రింది వాటిలో ద్విలింగాశ్రయ, ఏకలింగాశ్రయ మొక్కలను గుర్తించండి. a) ఖర్జూరం, b) కొబ్బరి, c) కారా, d) మార్కాంషియా (Marchantia).
జవాబు:
a) ఖర్జూరం – ఏకలింగాశ్రయ
b) కొబ్బరి – ద్విలింగాశ్రయ
c) కారా – ద్విలింగాశ్రయ
d) మార్కాంషియా – ఏకలింగాశ్రయ

ప్రశ్న 11.
ఈ పట్టికలో ‘A’ లోని మొక్కలతో వాటి శాకీయ భాగాలున్న పట్టిక ‘B’ తో జతచేయండి. (IMP)

పట్టిక A	పట్టిక B
1) బ్రయోఫిల్లమ్	a) ఆఫ్సెట్
2) అగేవ్	b) కళ్లు
3) బంగాళాదుంప	c) పత్ర మొగ్గలు
4) గుఱ్ఱపుడెక్క	d) ముక్కలు కావడం
5) కారా	e) పిలక మొక్కలు
6) మెంథా	f) లఘ లశునాలు

జవాబు:

పట్టిక A	పట్టిక B
1) బ్రయోఫిల్లమ్	a) పత్ర మొగ్గలు
2) అగేవ్	b) లఘులశునాలు
3) బంగాళాదుంప	c) కళ్ళు
4) గుఱ్ఱపుడెక్క	d) ఆఫ్సెట్లు
5) కారా	e) ముక్కలు కావడం
6) మెంథా	f) పిలక మొక్కలు

ప్రశ్న 12.
ఈ క్రింది పుష్ప భాగాలు ఫలదీకరణ తరువాత ఏవిధంగా అభివృద్ధి చెందుతాయో తెలపండి?
a) అండాశయం
b) కేసరాలు
c) అండాలు
d) రక్షక పత్రావళి
జవాబు:
a) అండాశయము – ఫలంగా మారును
b) కేసరాలు – రాలిపోతాయి
c) అండాలు – విత్తనాలుగా మారును
d) రక్షక పత్రావళి – రాలిపోతాయి. కొన్ని మొక్కలలో ఫలాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉంటాయి. (వంగ)

ప్రశ్న 13.
‘వివిపారి’ (శిశు ఉత్పాదన) (vivipary) అనే దానిని ఒక ఉదాహరణతో నిర్వచించండి.
జవాబు:
కొన్ని మాంగ్రూవ్ మొక్కలలో విత్తనాలు తల్లి మొక్కలను అంటిపెట్టుకుని ఉండగానే అంకురిస్తాయి. దీనిని వివిపారి (శిశు ఉత్పాదన) అంటారు.
ఉదా : రైజోఫోరా.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఉదాహరణలతో సంయోగ బీజజననం గురించి క్లుప్తంగా వ్రాయండి?
జవాబు:
ద్వయస్థితిక లేక ఏకస్థితిక పూర్వగామి కణాలు, కణ విభజన, కణవిభేదనము ద్వారా పరిపక్వ ఏకస్థితిక సంయోగ బీజాలను ఏర్పరిచే ప్రక్రియనే సంయోగ బీజజననం అంటారు. సంయోగబీజాలు రెండు రకాలుగా ఉంటాయి. అవి

1. సమసంయోగబీజాలు :
స్త్రీ, పురుష సంయోగబీజాలు రెండు గుర్తించలేనంతగా ఒకే విధంగా ఉండే వాటిని సమ సంయోగబీజాలు అని అంటారు.
ఉదా : క్లాడోఫోరా

2. భిన్నసంయోగబీజాలు :
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ఓరిపే అనేక జీవులలో ఏర్పడే సంయోగబీజాలు రెండూ, స్వరూపంలో భిన్నంగా ఉంటాయి. ఈ జీవులలో పురుష సంయోగబీజాన్ని – చలన పురుషబీజము లేదా పురుషబీజం అని, సంయోగబీజాన్ని – స్త్రీ బీజకణం అని పిలుస్తారు.
ఉదా : ప్వునేరియా, టెరిస్, సైకస్

ప్రశ్న 2.
జీవులలో లైంగికత్వం గురించి తెలపండి.
జవాబు:
జీవుల లైంగికత్వం అనేది ఒకే జీవి లేదా విరుద్ధ లింగాలకు చెందిన భిన్న జీవుల్లో నుంచి వచ్చే సంయోగబీజాల కలయిక ద్వారా లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి జరుగుతుంది. లైంగికత్వం అనేది మొక్కల్లో వైవిధ్యంగా ఉంటూ అది ఆవృతి బీజాల్లో విభిన్న పుష్పరకాలు ఏర్పడటం వల్ల ఎక్కువగా ఉంటుంది. అవి ద్విలింగాశ్రయస్థితి, ఏకలింగాశ్రయస్థితిగా నిర్వచించవచ్చు.

ద్విలింగశ్రయస్థితి :
ఒకే మొక్కపై పురుష, స్త్రీ లైంగిక అవయవాలు ఏర్పడటాన్ని ద్విలింగాశ్రయ స్థితి అంటారు.
ఉదా : కుకుర్బిటా, కొబ్బరి.

ఏకలింగాశ్రయస్థితి :
పురుష, స్త్రీ లైంగిక అవయవాలు వేరు వేరు మొక్కలపై ఏర్పడటాన్ని ఏకలింగాశ్రయస్థితి అంటారు.
ఉదా : బొప్పాయి, ఖర్జూరం.

ఆవృతబీజాలలో లైంగికత్వం ఆధారంగా పుష్పాలను రెండురకాలుగా పేర్కొనవచ్చు అవి
1) పురుషపుష్పం :
కేసరావళి మాత్రమే కలిగిన ఏకలింగపుష్పాన్ని పురుషపుష్పం అంటారు.

2) స్త్రీ పుష్పం :
అండకోశాన్ని మాత్రమే కలిగిన ఏకలింగ పుష్పాన్ని స్త్రీపుష్పం అంటారు.

ప్రశ్న 3.
“కొన్ని మొక్కలలో ఫలాలు ఏర్పడడానికి ఫలదీకరణ అనేది అవశ్యకమైన (obliga – tory) సంఘటన కాదు”. ఈ వాక్యాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ఫలదీకరణం జరగకుండా పుష్పంలోని అండాశయం నుంచి ఫలం ఏర్పడటాన్ని అనిషేక ఫలనం అంటారు. ఇది అరటి, ద్రాక్ష, దోసలలో సాధారణంగా జరుగుతుంది. అనిషేక ఫలనము సహజంగా గాని లేదా ప్రేరితమైగాని ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియ ద్వారా విత్తన రహిత ఫలాలను వాణిజ్యపరంగా అభివృద్ధి చేయడంకోసం వినియోగిస్తారు. ఫలాలనిచ్చు పంట మొక్కలలో (టమాటో) అనిషేకజననము ముఖ్యమైనది. వాటిలో పుష్పాలపై ఆక్సిన్లు, జిబ్బరెల్లిన్లు, సైటోకైనిన్లు వంటి హార్మోనులను చల్లిన ఫలదీకరణ లేకుండానే ఫలాలు ఏర్పడతాయి. దీనిని కృత్రిమ అనిషేకజననం అంటారు. సహజకారకాలైన అల్పకాంతి, శీతల పరిస్థితులు కూడా అనిషేక ఫలాలను ఏర్పరుస్తాయి.

అనిషేకఫలాలు వల్ల ఉపయోగాలు :

ఫలాలు పెద్దవిగా ఉంటాయి.
తినుటకు సులభంగా ఉంటాయి. వ్యర్ధం ఉండదు.
షెల్ఫ్ లైఫ్ ఎక్కువ కాలము ఉంటుంది.
విత్తన రహిత ఫలాల్లో ఎక్కువ కరిగే పదార్థాలు ఉంటాయి. కావున ఫలదీకరణ అనేది అవశ్యకరమైన సంఘటనకాదు.

ప్రశ్న 4.
ఆవృత బీజ పుష్పంలో పరాగసంపర్కం, ఫలదీకరణ తరువాత ఏర్పడే మార్పులను తెలపండి? [Mar. ’14]
జవాబు:
ఆవృత బీజాలలో ఫలదీకరణ తర్వాత పుష్పంలో జరిగే మార్పులను ఫలదీకరణానంతర మార్పులు అంటారు.

అండాశయం బాగా ఆహార పదార్థాలను సేకరించి ఫలంగా మారుతుంది.
ఫలదీకరణం చెందిన అండాలు విత్తనాలుగా మారతాయి.
సంయుక్త బీజం-పిండంగాను మారతాయి.
ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకం – అంకురచ్ఛదంగాను మారతాయి.
సహకణాలు, ప్రతిపాద కణాలు క్షీణిస్తాయి.
అండవృంతము విత్తనవృంతంగాను మారుతుంది.
బాహ్య అండకవచం బాహ్య బీజ కవచంగాను, (టెస్ట్గా), అంతర అండకవచం అంతర బీజకవచం (టెగ్మన్) గాను
అండ ద్వారం – విత్తన ద్వారంగాను మారును.
విత్తుచార- విత్తనచారగాను మారతాయి.
పుష్పంలోని రక్షక పత్రావళి, ఆకర్షణ పత్రావళి, కేసరావళి, కీలం, కీలాగ్రం వడలి రాలిపోతాయి.

ప్రశ్న 5.
ఈ క్రింది పదాలను వివరించండి.
a) శైశవదశ
b) ప్రత్యుత్పత్తి దశ.
జవాబు:
శైశవ దశ :
అన్ని జీవులు జీవితంలో కొంత పెరిగి పక్వస్థితిలో ప్రత్యుత్పత్తి దశకు చేరుకునే ముందు దశను శాకీయ లేక శైశవ దశ అంటారు.

ప్రత్యుత్పత్తి దశ :
శైశవదశ తర్వాత, మొక్కలలో పుష్పాలు ఏర్పడుట ద్వారా గుర్తించేదశను ప్రత్యుత్పత్తి దశ అంటారు.

ప్రశ్న 6.
అలైంగిక, లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తుల మధ్య తేడాలను గుర్తించండి. శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తిని కూడా ఒక రకమైన అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి రకంగా ఎందుకు పరిగణిస్తారు?
జవాబు:

అలైంగిక	లైంగిక
1) ఒక జనకుడు పాల్గొంటారు.	1) ఇద్దరు జనకులు పాల్గొంటారు.
2) సంతతి ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉండి జనకానికి నకలుగా ఉంటాయి.	2) సంతతిలో వైవిద్యాలు ఉంటాయి.
3) బాహ్య, అంతర ఫలదీకరణలు ఉండవు.	3) ఫలదీకరణ జరుగును.
4) సంయోగ బీజాలు ఏర్పడవు.	4) సంయోగ బీజాలు ఏర్పడతాయి.
5) అనువంశిక పదార్థాల కలయిక ఉండదు.	5) అనువంశిక పదార్థాల కలయిక జరుగును.

బహూకణయుత లేదా సహనివేశక శైవలాలు, బూజులు, పుట్టగొడుగులలోని శరీరం కొంతభాగం ముక్కలై చిన్న చిన్న ఖండితాలుగా విడిపోతాయి. ఈ ఖండితాలు ప్రౌఢజీవిగా అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఈ విధానమును ముక్కలు కావడం (fragmentation) అంటారు. కొన్ని మొక్కలలో ప్రత్యేక నిర్మాణాలు ఏర్పడి ప్రత్యుత్పత్తికి తోడ్పడతాయి. ఉదా : లివర్ వర్ట్స్లోని జెమ్మాలు.

పుష్పించే మొక్కలలో రన్నర్లు, స్టోలన్లు, పిలకమొక్కలు, ఆఫ్సెట్లు, భూగర్భ కాండాలైన కొమ్ము, కందం, దుంపకాండం లశునం, పత్ర రూపాంతరాలైన లఘులశునాలు, ప్రత్యుత్పత్తి పత్రాలు వంటి శాకీయ నిర్మాణాలు కూడా శాకీయ వ్యాప్తి ద్వారా కొత్త సంతతిని అభివృద్ధి చేసుకోగలవు. ఈ నిర్మాణాలను శాకీయ వ్యాప్తికారకాలు అంటారు. ఇవి ఏర్పడటానికి రెండు జనకాలు పాల్గొనకపోవడం వల్ల ఇది కూడా అలైంగిక పద్దతే.

ప్రశ్న 7.
ఈ క్రింది పుష్పించే మొక్క భాగాలను గుర్తించి, అవి ఏకస్థితికాలా (n) లేక ద్వయ స్థితికాలా (2n) అనేది వ్రాయండి.
a) అండాశయము
b) పరాగకోశం
c) స్త్రీ బీజకణం
e) పురుషసంయోగబీజం
d) పరాగరేణువు
f) సంయుక్తబీజం
జవాబు:
అండాశయము : ద్వయస్థితికము
పరాగకోశం : ద్వయస్థితికము
పురుష సంయోగ బీజకణం : ఏకస్థితికము
స్త్రీబీజకణం : ఏకస్థితికము
పరాగరేణవు : ఏకస్థితికము
సంయుక్త బీజము : ద్వయస్థితికము

ప్రశ్న 8.
ఆవృత బీజ మొక్క జీవిత చక్రంలోని దశల గురించి క్లుప్తంగా రాయండి.
జవాబు:
ఆవృతబీజ మొక్క జీవిత చక్రములో రెండు దశలు ఏకాంతరంగా ఏర్పడుతూ ఉంటాయి. అవి :
1) సిద్ధ బీజదదశ
2) సంయోగ బీజదదశ.

1) సిద్ధ బీజద దశ :
జీవిత చరిత్రలో ఇది ద్వయస్థితిక దశ. సంయుక్త బీజం నుండి ఏర్పడుతుంది. ఈ మొక్కపై ప్రత్యుత్పత్తి అంగాలు ఏర్పడతాయి.

2) సంయోగ బీజదదశ :
ఇది ఏకస్థితిక దశ. సిద్ధబీజ మాతృ కణాలు క్షయకరణ విభజన ఫలితంగా ఏర్పడిన సిద్ధబీజం నుంచి ఈ దశ ఏర్పడుతుంది. ఆవృతబీజాలలో సిద్ధబీజ మాతృ కణాలు రెండు రకములు. సూక్ష్మ సిద్ధబీజ మాతృకణాలు పరాగకోశములోను, స్థూలసిద్ధబీజ మతృకణాలు అండములోని అండాంతః కణజాలంలోను అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఈ మతృకణాలలో క్షయకరణ విభజన జరగటం ద్వారా సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి. సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజాలు వరుసగా పురుష, స్త్రీ సంయోగ బీజదాలను ఏర్పరుస్తాయి. పురుష, స్త్రీ సంయోగ బీజదాలు వరుసగా పురుష, స్త్రీ బీజ కణాలను ఏర్పరుస్తాయి. పురుష సంయోగ బీజము, స్త్రీ బీజ కణముతో సంయోగము చెంది ద్వయస్థితిక సంయుక్త బీజము ఏర్పడుతుంది. అనేక సమవిభజనల అనంతరము విత్తనములో సంయుక్త బీజము పిండముగా ఏర్పడును. విత్తనము మొలకెత్తి సిద్ధబీజద మొక్క ఏర్పడును.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అలైంగిక, లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తుల మధ్య తేడాలను గూర్చి రాయండి. ఏకకణ జీవులు చూపే అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి రకాలను వివరించండి?
జవాబు:

అలైంగిక	లైంగిక
1) ఒక జనకుడు పాల్గొంటారు.	1) ఇద్దరు జనకులు పాల్గొంటారు.
2) సంతతి ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉండి జనకానికి నకలుగా ఉంటాయి.	2) సంతతిలో వైవిద్యాలు ఉంటాయి.
3) బాహ్య, అంతర ఫలదీకరణలు ఉండవు.	3) ఫలదీకరణ జరుగును.
4) సంయోగ బీజాలు ఏర్పడవు.	4) సంయోగ బీజాలు ఏర్పడతాయి.
5) అనువంశిక పదార్థాల కలయిక ఉండదు.	5) అనువంశిక పదార్థాల కలయిక జరుగును.

ప్రొటిస్టా, మొనెరా జీవులలో జనక కణం రెండుగా విభజన చెంది కొత్త సంతతిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. (ద్విధావిచ్ఛిత్తి) అనేక ఏకకణజీవులలో ద్విధావిచ్ఛిత్తి ద్వారా కణం రెండు భాగాలుగా విభజన చెంది, ప్రతి భాగము త్వరితంగా ప్రౌఢజీవిగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. యూగ్లినా, బాక్టీరియం ఈస్ట్లలో అలైంగికోత్పత్తి ప్రరోహోత్పత్తి ద్వారా జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 2.
పుష్పంలోని ఫలదీకరణాంతర మార్పుల గూర్చి వివరించండి.
జవాబు:
ఆవృత బీజాలలో ఫలదీకరణ తర్వాత పుష్పంలో జరిగే మార్పులను ఫలదీకరణానంతర మార్పులు అంటారు.

అండాశయం బాగా ఆహార పదార్థాలను సేకరించి ఫలంగా మారుతుంది.
ఫలదీకరణం చెందిన అండాలు విత్తనాలుగా మారతాయి.
సంయుక్త బీజం-పిండంగాను మారుతుంది.
ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకం అంకురచ్ఛదంగా మారుతుంది.
సహకణాలు, ప్రతిపాద కణాలు క్షీణిస్తాయి.
అండవృంతము విత్తనవృంతంగా మారుతుంది.
బాహ్య అండకవచం బాహ్య బీజ కవచంగాను, (టెస్ట్గా), అంతర అండకవచం అంతర బీజకవచం (టెగ్మన్) గాను విత్తన ద్వారంగాను మారుతుంది.
అండ ద్వారం
విత్తుచార-విత్తనచారగాను మారతాయి.
పుష్పంలోని రక్షక పత్రావళి, ఆకర్షణ పత్రావళి, కేసరావళి, కీలం, కీలాగ్రం వడలి రాలిపోతాయి.

అంకురచ్ఛదము :
ఆవృత బీజాలలో ఫలదీకరణ అనంతరం ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకం నుండి అంకురచ్ఛదం ఏర్పడుతుంది. ఇది అభివృద్ధి చెందే పిండాలకు పోషకాలను అందిస్తుంది. ఇది త్రయ స్థితికం కాని వివృత బీజాలలో అంకురచ్ఛదం ఫలదీకరణకు ముందుగా స్త్రీ సంయోగబీజకణజాలం నుంచి నేరుగా ఏర్పడుతుంది. ఇది ఏకస్థితికం.

పరిచ్ఛదము :
విత్తనం పక్వమయ్యేసరికి అంకురచ్ఛదంవలె, అండాంత కణజాలం హరించుకుపోతుంది. కాని కొన్ని విత్తనాలలో కొంత అండాంతకణజాలం మిగిలిపోతుంది. దానిని పరిచ్ఛదము అంటారు.
ఉదా : మిరియాలు, కలువ గింజలు.

Intext Question and Answers

ప్రశ్న 1.
జీవులకు ప్రత్యుత్పత్తి అనేది ఎందుకు అవసరం?
జవాబు:
ప్రత్యుత్పత్తి ఒక ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. ఇది జరగనిదే, జీవుల సంతతి అంతరించిపోతుంది. తరతరాలు పెంపొందటానికి ప్రత్యుత్పత్తి అవసరము.

ప్రశ్న 2.
లైంగిక లేదా అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి విధానంలో ఏది మేలైనది? ఎందువల్ల?
జవాబు:
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి మేలైనది. వీటివల్ల ఏర్పడిన సంతతిలో ఉన్న వైవిధ్యాలవల్ల, అవి ఎక్కువకాలం జీవిస్తాయి.

ప్రశ్న 3.
అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి పద్ధతి ద్వారా ఏర్పడే సంతతిని ‘క్లోన్’ అని ఎందుకంటారు?
జవాబు:
అలైంగిక విధానంలో ఏర్పడే సంతతి ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉండి, జనకానికి సరిఅయిన నకలుగా ఉంటాయి. కావున వాటిని ‘క్లోన్’లు అంటారు.

ప్రశ్న 4.
అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా ఏర్పడే సంతతి, లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా ఏర్పడే సంతతితో ఏవిధంగా విభేదిస్తుంది?
జవాబు:
అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా ఏర్పడే సంతతి ఒకదానితో ఒకటి పోలివుండి జనకానికి సరిఅయిన నకలుగా ఉంటాయి. ఇవి వివిధ వాతావరణ పరిస్థితులలో జీవించే అవకాశం తక్కువగా ఉంటుంది.
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా ఏర్పడే సంతతిలో వైవిధ్యాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి మరియు జనకులను పోలి ఉండవు. ఇవి వివిధ వాతావరణ పరిస్థితులలో జీవించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 5.
శాకీయ వ్యాప్తి అనగానేమి? సరియైన రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
పుష్పించు మొక్కలలో శాకీయ వ్యాప్తి ఒకరకమైన అలైంగిక విధానము. జనకమొక్కలపై కొన్ని బహుకణయుత నిర్మాణాలు ఏర్పడి, రాలి నేలపై పడి ప్రౌఢ మొక్కలుగా అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఇవి జన్యురీత్యా, బాహ్యస్వరూప రీత్యా జనకమొక్కలను పోలి ఉంటాయి. ఉదా : రణపాల, అల్లం, పసుపు, చామదుంప, జెమ్మా.

ప్రశ్న 6.
ఉన్నతమైన జీవులు సంక్లిష్టమైన నిర్మాణంలో ఉన్నప్పటికి లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తిని ఆశ్రయిస్తాయి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి వల్ల ఏర్పడిన సంతతిలో వైవిధ్యాలు ఎక్కువగా ఉండుటవల్ల, అవి వివిధ వాతావరణ పరిస్థితులను తట్టుకొని జీవించగల్గుతాయి.

ప్రశ్న 7.
క్షయకరణ విభజన, సంయోగ బీజ జననంల మధ్య పరస్పర బంధం అనేది ఎల్లప్పుడు ఉంటుంది. ఎందువల్ల? వివరించండి.
జవాబు:
ఆవృత బీజాలలో క్షయకరణ విభజన సూక్ష్మ, స్థూలసిద్ధబీజ మాతృకణాలలో తప్పనిసరిగా జరగాలి. లేకుంటే పురుష స్త్రీ సంయోగబీజాలు ఏర్పడవు.

ప్రశ్న 8.
బాహ్య ఫలదీకరణాన్ని నిర్వచించండి. దీనిలోని నష్టాలను తెలపండి.
జవాబు:
జీవి దేహం బయట జరిగే సంయోగ బీజాల సంయోగాన్ని బాహ్య ఫలదీకరణ అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో సంయుక్త బీజము జీవి దేహం వెలుపల ఏర్పడుతుంది. అవి అభివృద్ధిచెందే అవకాశాల వాతావరణ పరిస్థితులమీద ఆధారపడి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 9.
గమన సిద్ధబీజం, సంయుక్త బీజంల మధ్య తేడాను తెలపండి.
జవాబు:
గమనసిద్ధబీజం 1) చలనసహిత, అలైంగిక సిద్ధబీజము. 2) కశాభాలు ఉంటాయి. ఉదా : శైవలాలు, శిలీంధ్రాలు. సంయుక్త బీజం 1) చలనరహిత, లైంగిక ప్రక్రియవల్ల ఏర్పడును. 2) కశాభాలు ఉండవు. ఉదా : లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి జరిపే మొక్కలు.

క్రియాశీలత

ప్రశ్న 1.
కుకుర్బిటా మొక్కలోని కొన్ని పుష్పాలను పరిశీలించి, పురుష, స్త్రీ పుష్పాలను గుర్తించండి. ఏకలింగ పుష్పాలను కలిగి ఉండే మరొక మొక్క మీకేదైనా తెలుసా?
జవాబు:
లూఫా సిలిండ్రికా, సిట్రుల్లస్, లాజినేరియా, కుకుమిస్లలో ఏకలింగ పుష్పాలు ఉంటాయి.

ప్రశ్న 2.
ద్విలింగక పుష్పం అంటే ఏమిటి? మీ దగ్గరి పరిసరాల నుంచి 5 ద్విలింగక పుష్పాలను సేకరించి మీ ఉపాధ్యాయుని సహాయంతో వాటి సాధారణ, శాస్త్రీయ నామాలను తెలుసుకోండి.
జవాబు:
పురుష, స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి అవయవాలు ఒకే మొక్కపై పుష్పంలో ఉంటే దానిని ద్విలింగక పుష్పం అంటారు.
ఉదా : 1) హైబిస్కస్ రోజా సైనెన్సిస్ మందార
2) గ్లోరియోసా సుపర్భా – అడవినాభి
3) ఉమ్మెత్త – దతూరమెటల్
4) చిక్కుడు – డాలికాస్ లాబ్లబ్
5) సోలానం మెలోంజినా వంగ

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం

February 6, 2023February 3, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 5th Lesson పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 5th Lesson పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
పీచువేర్లకు, అబ్బురపు వేర్లకు గల భేదాలు రాయండి.
జవాబు:

పీచువేర్లు	అబ్బురపు వేర్లు
కాండము దిగువ భాగము నుండి గుంపుగా ఏర్పడు వేర్లను పీచువేర్లు అంటారు.	ప్రథమ మూలము నుండి కాకుండా మొక్కలోని ఇతర భాగాల నుండి ఏర్పడే వేర్ల సముదాయమును అబ్బురపు వేర్లు అంటారు.

ప్రశ్న 2.
‘రూపాంతరం’ను నిర్వచించండి. మర్రి వృక్షం, మాంగ్రూప్ మొక్కలలో వేరు ఏవిధంగా రూపాంతరం చెందిందో తెలపండి.
జవాబు:
ప్రత్యేక విధులను నిర్వర్తించడానికి మొక్కలలో అంగాలలో ఏర్పడే నిర్మాణాత్మకమైన, శాశ్వత మార్పును రూపాంతరం అంటారు. మర్రి వృక్షంలో పెద్దశాఖల నుండి వేర్లు ఏర్పడి నేలలోనికి పెరిగి స్థంభాలవలె మారతాయి. వాటిని ఊడవేర్లు లేదా స్థంభాల వంటి వేర్లు అంటారు. మాంగ్రూవ్లలో అనేక వేర్లు భూమిపైకి, నిటారుగా పెరుగుతాయి. వీటిని శ్వాసమూలాలు అంటారు. ఇవి శ్వాసక్రియకు సహాయపడతాయి.

ప్రశ్న 3.
వృక్షోపజీవుల మొక్కలలో ఏరకం ప్రత్యేకమైన వేర్లు ఏర్పడతాయి ? వాటి విధిని తెలపండి.
జవాబు:
వృక్షోపజీవుల మొక్కలలో వెలమిన్ వేర్లు ఏర్పడి వాతావరణంలోని తేమను శోషించడానికి తోడ్పడతాయి.

ప్రశ్న 4.
క్రిసాంథిమమ్ (చామంతి) లో గల పిలక మొక్క, జాస్మిన్ (మల్లె) లో గల స్టోలను ఏవిధంగా విభేదిస్తుంది?
జవాబు:

పిలక మొక్కలు

స్టోలన్లు

ప్రధాన అక్షం పీఠభాగము, భూగర్భ కాండ భాగాల నుండి పార్శ్వపుశాఖలు ఏర్పడి, కొంతవరకు మృత్తికలో సమాంతరంగా వృద్ధిచెంది, తరువాత ఏటవాలుగా పెరిగి భూమిపై పత్రయుత శాఖలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ శాఖలను పిలకమొక్కలు అంటారు.
ఉదా : చామంతి.

ప్రధాన అక్షం పీఠభాగం నుండి సున్నితమైన పార్శ్వపుశాఖలుఏర్పడి, కొంతకాలం వాయుగతంగా పెరిగిన తర్వాత వంగి భూమిని తాకినప్పుడు అబ్బురపు వేర్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ శాఖలను స్టోలన్లు అంటారు.
ఉదా : మల్లె.

ప్రశ్న 5.
తల్పం వంటి పత్రపీఠం అంటే ఏమిటి? ఏ ఆవృత బీజపు కుటుంబ మొక్కలలో అవి కనిపిస్తాయి? [Mar. ’14]
జవాబు:
ఉబ్బివున్న పత్రపీఠంను తల్పం వంటి పత్రపీఠం అంటారు. ఇవి “లెగ్యుమినోసి” కుటుంబ మొక్కలలో కనిపిస్తుంది.

ప్రశ్న 6.
‘ఈనెల వ్యాపనం’ ను నిర్వచించండి. ద్విదళ బీజాలు, ఏకదళబీజాల నుంచి ఈనెల వ్యాపనంలో ఏవిధంగా విభేదిస్తాయి?
జవాబు:
పత్రదళంలో ఈనెలు, చిరు ఈనెలు అమరి ఉండే విధానాన్ని ఈనెల వ్యాపనము అంటారు. ద్విదళ బీజ పత్రాలలో చిరు ఈనెలు వలలాగా అమరి ఉంటాయి. దానిని జాలాకార ఈనెల వ్యాపనము అంటారు. ఏకదళబీజ పత్రాలలో చిరు ఈనెలు ఒకదానినొకటి సమాంతరంగా అమరి ఉంటాయి. దానిని సమాంతర ఈనెల వ్యాపనము అంటారు.

ప్రశ్న 7.
పిచ్ఛాకార సంయుక్త పత్రం, హస్తాకార సంయుక్త పత్రాన్ని ఏ విధంగా విభేదిస్తుంది? ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
అనేక పత్రకాలు ఒకే విన్యాసాక్షంపై అమరి ఉన్నచో దానిని పిచ్ఛాకార సంయుక్త పత్రము అంటారు. ఉదా: వేప. పత్రకాలు, పత్ర వృంతం కోన భాగంలో సంలగ్నమైవున్న దానిని హస్తాకార సంయుక్త పత్రము అంటారు. ఉదా : బూరుగ.

ప్రశ్న 8.
కీటకాహారి మొక్కలలో కీటకాన్ని బంధించడానికి ఏ అంగం రూపాంతరం చెందింది? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
కీటకాహార మొక్కలలో, కీటకాన్ని బంధించడానికి పత్రాలు బోనులుగా మారతాయి. ఉదా : నెపంథిస్, డయోనియా.

ప్రశ్న 9.
మధ్యాభిసార, నిశ్చిత పుష్ప విన్యాసాల మధ్యగల భేదాన్ని తెలపండి.
జవాబు:

మధ్యాభిసార పుష్పవిన్యాసము	నిశ్చిత పుష్పవిన్యాసము
1) పుష్పవిన్యాస అక్షం అనిశ్చితంగా పెరుగుతుంది.	1) పుష్ప విన్యాస అక్షం నిశ్చితంగా పెరుగుతుంది.
2) పుష్పాలు అగ్రాభిసార క్రమంలో అమరి వుంటాయి.	2) పుష్పాలు ఆధారాభిసార క్రమంలో అమరి వుంటాయి.
3) పుష్పాలు కేంద్రాభిసార క్రమంలో వికసిస్తాయి.	3) పుష్పాలు కేంద్రాపసార క్రమంలో వికసిస్తాయి.

ప్రశ్న 10.
సయాథియమ్లోని గిన్నెవంటి నిర్మాణం స్వరూపాన్ని తెలపండి. ఏ కుటుంబంలో అది కనిపిస్తుంది?
జవాబు:
సయాథియమ్లో గిన్నెవంటి నిర్మాణము పరిచక్రపుచ్ఛావళి నుండి (పుష్ప పుచ్ఛాలు) ఏర్పడుతుంది. ఇది యూఫోర్బియేసి కుటుంబ మొక్కలలో కనిపిస్తుంది.

ప్రశ్న 11.
ఫిగ్ (మర్రి జాతి) వృక్షాలలో ఏ పుష్ప విన్యాసం కనిపిస్తుంది ? బ్లాస్టోఫాగా కీటకం ఆ వృక్షంలోని పుష్ప విన్యాసాన్ని ఎందుకు చేరుతుంది?
జవాబు:
ఫిగ్ (మర్రి జాతి) వృక్షంలో హైపనోడియమ్ పుష్పవిన్యాసము కనిపిస్తుంది. ‘బ్లాస్టోఫాగా’ అను కీటకము ఆ పుష్ప విన్యాసంలోని గాల్ పుష్పాలలో తన గుడ్లను పొదుగుతుంది.

ప్రశ్న 12.
సౌష్ఠవయుత పుష్పానికి, పాక్షిక సౌష్టవయుత పుష్పానికి గల భేదాన్ని తెలపండి.
జవాబు:

సౌష్టవయుత పుష్పము	పాక్షిక సౌష్టవయుత పుష్పము
పుష్పాన్ని మధ్య నుంచి ఏ వ్యాసార్థం తలంనుంచైనా రెండు సమభాగాలుగా విభజించగలిగిన దానిని సౌష్టవయుత పుష్పం అంటారు. ఉదా : ఉమ్మెత్త.	పుష్పాన్ని మధ్యనుంచి ఏదో ఒక తలంనుంచి మాత్రమే నిలువుగా రెండు సమభాగాలుగా విభజించగలిగితే దానిని పాక్షిక సౌష్టవయుత పుష్పం అంటారు. ఉదా : చిక్కుడు.

ప్రశ్న 13.
బఠానీ మొక్కలో ఆకర్షణ పత్రాలు ఏవిధంగా అమరి ఉంటాయి? అటువంటి అమరికను ఏమంటారు?
జవాబు:
బఠాణీ, చిక్కుడు మొక్కలలో పుష్పాలలో ఐదు ఆకర్షణ పత్రాలు ఉంటాయి. వాటిలో అతిపెద్ద ఆకర్షణ పత్రం (ధ్వజం) రెండు పార్శ్వ ఆకర్షణ పత్రాలను (బాహువులు) కప్పి ఉంచుతుంది. ఈ రెండు బాహువులు తిరిగి పూర్వాంతంలో ఉన్న రెండు అతిచిన్నవైన ఆకర్షణ పత్రాలను (ద్రోణులు) కప్పి ఉంచుతాయి. ఈ రకము అమరికను “వెక్సిల్లరీ” లేక “పాపిలియోనేషియన్” పుష్పరచన అంటారు.

ప్రశ్న 14.
మకుదశోపరిస్థితం అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
కేశరాలు, ఆకర్షణ పత్రాలతో సంయుక్తమగుటను “మకుటదళో పరిస్థితము” అంటారు. ఉదా : వంగ.

ప్రశ్న 15.
అసంయుక్త, సంయుక్త అండాశయాల మధ్య భేదాలను తెలపండి.
జవాబు:

అసంయుక్త అండాశయం	సంయుక్త అండాశయం
అండాశయంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఫలదళాలు ఉన్నప్పుడు, అవిస్వేచ్చగా ఉంటే, దానిని అసంయుక్త అండాశయం అంటారు. ఉదా : గులాబీ.	అండాశయంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఫలదళాలు ఉన్నప్పుడు అవి కలిసివుంటే, దానిని సంయుక్త అండాశయం అంటారు. ఉదా : టొమాటో.

ప్రశ్న 16.
‘అండాన్యాసం’ ను నిర్వచించండి. డయాంథర్లో ఏ రకం అండన్యాసం కనిపిస్తుంది?
జవాబు:
అండాశయంలో అండాలు అమరి ఉండే విధానాన్ని అండన్యాసం అంటారు. డయాంథస్ లో స్వేచ్ఛా కేంద్ర అండన్యాసం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 17.
అనిషేక ఫలం అంటే ఏమిటి? అది ఏ విధంగా ఉపయోగపడుతుంది?
జవాబు:
ఫలదీకరణం చెందని అండాశయం నుండి ఏర్పడే ఫలాన్ని అనిషేకఫలం అంటారు. దీని ద్వారా వాణిజ్య పరంగా విత్తన రహిత ఫలాలను పొందవచ్చు.

ప్రశ్న 18.
మామిడిలో ఏ రకం ఫలం ఉంది? అది కొబ్బరి ఫలాన్ని ఏ విధంగా విభేదిస్తుంది?
జవాబు:
‘మామిడి’లో ‘టెంకెగల ఫలం’ ఉంటుంది. మామిడిలో బాహ్య ఫల కవచం పలుచగా, మధ్య ఫలకవచం కండగల్గి, విధంగా లోపల టెంకెలాంటి అంతరఫలకవచంతో ఉంటుంది. కొబ్బరిలో మధ్య ఫలకవచము పీచులాగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 19.
కొన్ని ఫలాలను అనృత ఫలాలు అని ఎందుకు అంటారు? రెండు ఉదాహరణలను ఇవ్వండి.
జవాబు:
అండాశయంతోపాటు, పుష్పంలో ఏ ఇతర భాగాలైనా ఫలంగా మారిన, వాటిని అనృతఫలాలు అంటారు.
ఉదా : ఆపిల్లో పుష్పాసనం నుంచి అనృతఫలం ఏర్పడుతుంది. జీడిమామిడిలో పుష్పవృంతం నుంచి అనృతఫలం ఏర్పడుతుంది.

ప్రశ్న 20.
ఒకే విత్తనంగల శుష్క ఫలాలను ఏర్పరచే రెండు మొక్కల పేర్లను తెలపండి.
జవాబు:

వరి
జీడి మామిడి
గడ్డి చేమంతి.

ప్రశ్న 21.
షైజోకార్పిక్ శుష్క ఫలాలను నిర్వచించండి. ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఫలాలు పక్వదశలో పగిలి ఒక్క విత్తనం కల మొక్కలు ఏర్పడుతాయి. దానిని షైజోకార్పిక్ శుష్క ఫలాలు అంటారు. ఉదా : అకేసియా, ఆముదం.

ప్రశ్న 22.
‘ఫలాంశం’ను నిర్వచించండి. ఏ మొక్కలో అది ఏర్పడుతుంది?
జవాబు:
షైజోకార్పిక్ ఫలాలలోని ఒక విత్తనం కల మొక్కలను ఫలాంశాలు అంటారు.
ఉదా : అకేసియా.

ప్రశ్న 23.
సంకలిత ఫలాలు అని వేటిని అంటారు? రెండు ఉదాహరణలు తెలపండి.
జవాబు:
సీతాఫలంలో అనేక ఫలదళాలు స్వేచ్ఛగా ఉంటాయి. ప్రతిఫలదళం ఒక చిరుఫలంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. అటువంటి గుమిగూడిన ఫలాలను సంకలిత ఫలాలు అంటారు.
ఉదా : అనోనా, నరవేలియా.

ప్రశ్న 24.
పుష్ప విన్యాసం అంతా ఒక ఫలంగా ఏర్పరచే మొక్కను తెలపండి. అటువంటి ఫలాన్ని ఏమంటారు? [Mar. ’14]
జవాబు:
పైన్ ఆపిల్ (ఆనాస). దీనిలోని ఫలమును సంయోగఫలము అంటారు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
వేరులోని వివిధ మండలాలను పటం సహాయంతో వివరించండి.
జవాబు:
వేరులో నాలుగు మండలాలు కనిపిస్తాయి. అవి :
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 1
1) వేరు తొడుగు మండలము :
వేరు కొనభాగమును కప్పుతూ ఉన్న టోపీ వంటి నిర్మాణమును వేరు తొడుగు అంటారు. ఇది వేరు మృత్తికలోకి చొచ్చుకు పోయేటప్పుడు వేరు కొనను రక్షిస్తుంది.

2) విభజన జరిగే మండలము :
వేరు తొడుగుపైన ఈ మండలం ఉంటుంది. దీనిలోని కణాలు చిన్నవిగా, పలుచని కణకవచాలు కలిగి, చిక్కని కణద్రవ్యంతో ఉంటాయి. ఇవి మరల, మరల విభజన చెందుతూ క్రొత్త కణాలను ఏర్పరుస్తాయి.

3) పొడవు పెరిగే మండలము :
విభజన జరిగే మండలానికి సమీపంగా ఉన్న కణాలు పొడవుగా సాగి పరిమాణంలో పెరుగుట ద్వారా వేరు పొడవు ఎదగటానికి తోడ్పడతాయి.

4) ముదిరిన మండలము :
ఈ ప్రాంతంలోని వేరు కణాలు క్రమేణా విభేదన చెంది పక్వమవుతాయి. కావున దీనిని ముదిరిన మండలం అంటారు. దీనిలోని కొన్ని బాహ్య చర్మ కణాల నుండి చాలా సన్నని, సున్నితమైన దారాల వంటి మూలకేశాలు ఏర్పడతాయి. ఇవి నేల నుండి నీరు, ఖనిజలవణాలను శోషించడానికి తోడ్పడతాయి.

ప్రశ్న 2.
“మొక్కలోని భూగర్భ భాగాలన్నీ వేర్లు కావు” ఈ వాక్యాన్ని బలపరచండి.
జవాబు:
కొన్ని మొక్కలలో కాండాలు మృత్తికలోనికి పెరిగి, ఆహారపదార్థాలను నిల్వచేయడమే కాకుండా, పెరుగుదలకు, ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొని దీర్ఘకాలికతను చూపే అంగాలుగాను పనిచేస్తాయి. అంతేకాక శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తికి మరియు గడ్డితినే జంతువుల నుండి రక్షణ పొందుతాయి. భూగర్భ కాండాలపై కనుపులు, కనుపు నడిమిలు, మొగ్గలు, పొలుసాకులు ఉంటాయి. కావున మొక్కలోని భూగర్భ భాగాలన్ని వేర్లు కావు అని చెప్పవచ్చు.
ఉదా : బంగాళదుంపలోని దుంపకాండము, అల్లంలోని కొమ్ము, చేమదుంపలోని కందము, ఉల్లిలోని లశునము.

ప్రశ్న 3.
పత్ర విన్యాసంలోని వివిధ రకాలను ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
కాండంపైన లేదా శాఖలపైన పత్రాలు అమరి ఉండే విధానాన్ని పత్రవిన్యాసం అంటారు. ఇవి మూడు రకాలు.

1) ఏకాంతర పత్రవిన్యాసము :
ప్రతి కణుపు వద్ద ఒకే పత్రం ఏకాంతరంగా ఏర్పడుతుంది.
ఉదా : మందార, ఆవ

2) అభిముఖ పత్రవిన్యాసము :
ప్రతి కణుపు వద్ద రెండు పత్రాలు ఏర్పడి, ఎదురెదురుగా అమరి ఉంటాయి. ఉదా : జిల్లేడు, జామ

3) చక్రియ పత్రవిన్యాసము :
ప్రతి కణుపు వద్ద రెండు కంటే ఎక్కువ పత్రాలు ఏర్పడి వలయంగా అమరి ఉంటాయి. ఉదా : గన్నేరు, ఆలోస్టోనియ.

ప్రశ్న 4.
పత్రరూపాంతరాలు మొక్కలకు ఏవిధంగా తోడ్పడతాయి?
జవాబు:
పత్రరూపాంతరాలు మొక్కలకు అనేక విధాలుగా ఉపయోగపడతాయి. అవి
1) నులితీగలు :
బలహీనకాండం కల మొక్కలైన బఠాణీలో పత్రాలు నులితీగలుగా మారి మొక్క ఎగబాకుటకు తోడ్పడతాయి.

2) కంటకాలు :
ఎడారి మొక్కలలో భాష్పోత్సేకమును తగించుటకు, రక్షణకు పత్రాలు కంటకాలుగా మారతాయి.
ఉదా : కాక్టై

3) పొలుసాకులు :
నీరుల్లి, వెల్లుల్లిలలో పత్రాలు ఆహార పదార్థాలను నిల్వచేసి, కండగల పత్రాలుగా మారతాయి.

4) ప్రభాసనము :
ఆస్ట్రేలియన్ అకేసియాలో పత్రాలు పిచ్చాకార సంయుక్త పత్రాలుగా ఉంటాయి. వీటిలో గల పత్రకాలు చిన్నవిగా ఉండి లేతదశలో రాలిపోతాయి. ఆ మొక్కలోని పత్రవృంతాలు విస్తరించి ఆకుపచ్చగా మారి ఆహార పదార్థాలను తయారు చేస్తాయి. వాటిని ప్రభాసనము అంటారు.

5) బోను పత్రాలు :
కొన్ని మొక్కలలో కీటకాలను బంధించుట కొరకు పత్రాలు బోనులుగా రూపాంతరం చెంది, వాటిని చంపి, నత్రజని సంబంధ పదార్థాలను గ్రహిస్తాయి.
ఉదా : నెఫంథిస్, డయోనియా.

6) ప్రత్యుత్పత్తి పత్రాలు :
బ్రయోఫిల్లమ్ పత్రపు అంచులలో గల గుంటలలో పత్రోపరిస్థిత మొగ్గలు ఏర్పడి, పత్రం నుండి విడిపోయేటప్పుడు అబ్బురపు వేర్లను ఏర్పరుచుకుని స్వతంత్ర మొక్కలుగా పెరిగి శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తికి తోడ్పడతాయి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 2

ప్రశ్న 5.
ఏవైనా రెండు రకాల ప్రత్యేక పుష్పవిన్యాసాలను వివరించండి.
జవాబు:
సయాథియమ్ :
ఈ ప్రత్యేక పుష్పవిన్యాసం ఒకే పుష్పంలా కనిపిస్తుంది. ఇది యుఫర్బియేసి కుటుంబ మొక్కలలో కనిపిస్తుంది. పుష్పవిన్యాసాన్ని ఆవరించి లోతైన గిన్నెవంటి పరిచక్రపుచ్ఛావళి ఉంటుంది. దీని వెలుపలి భాగంలో మకరంద గ్రంథులు ఉంటాయి. గిన్నె మధ్యభాగంలో పొడవైన వృంతంగల త్రిఫలదళ సంయుక్త అండకోశం ఉంటుంది. ఇది స్త్రీ పుష్పం. దీనిచుట్టూ అనేక పురుషపుష్పాలు వృశ్చికాకార సైవ్లో అమరిఉంటాయి. ప్రతీ పురుషపుష్పం ఒక్కొక్క వృంతయుత కేసరాన్ని పోలి ఉంటుంది. స్త్రీ, పురుషపుష్పాలు పరిపత్రరహితాలు. పుష్పాలు కేంద్రాపసారక్రమంలో అమరి ఉంటాయి.
ఉదా : యుఫర్బియా, పోయిన్సెట్టియా.

హైపస్ థోడియమ్ :
ఇది ఒక ఫలాన్ని పోలిన పుష్పవిన్యాసం. దీనిలో పుష్పవిన్యాసాక్షం సంక్షిప్తమై ఉబ్బి, రసభరితమైన గిన్నెవంటి నిర్మాణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీని అగ్రంలో చిన్నరంధ్రం ఉంటుంది. ఈ పుష్పవిన్యాస వృంతం లోపలి కవచంపై అనేక సూక్ష్మమైన, వృంతరహిత, ఏకలింగక పుష్పాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. పురుషపుష్పాలు అగ్ర రంధ్రానికి దగ&గరగాను, స్త్రీ పుష్పాలు క్రింది భాగంలోను ఏర్పడతాయి. వీటి మధ్యలో కొన్ని వంధ్య స్త్రీ పుష్పాలుంటాయి. వీటిని ‘గాల్ పుష్పాలు’ అంటారు. ఈ పుష్పాలు వికసించే పద్ధతి నిర్ణీత క్రమంలో ఉండదు.
ఉదా : ఫైకస్

ప్రశ్న 6.
పుష్పభాగాలు పుష్పాసనం మీద అమరి ఉన్న విధానాన్ని బట్టి వర్ణించండి.
జవాబు:
పుష్పాసనంపై అండాశయ స్థానమును ఇతర పుష్పభాగాలలో పోల్చిపుష్పాలను మూడు రకాలుగా వర్గీకరించారు. అవి :
1) అండకోశాథస్థిత పుష్పము :
పుష్పాసనం అగ్రభాగంలో అండకోశం ఉంటుంది. మిగిలిన పుష్పభాగాలు దాని కింద అమరి ఉంటాయి. దీనిలోని అండాశయాన్ని ఊర్థ్వము అంటారు. ఉదా : ఆవాలు, వంగ

2) పర్యండ కోశ పుష్పము :
పుష్పాసనం మధ్యలో అండకోశం అమరి ఉండి, మిగిలిన పుష్పభాగాలు, పుష్పాసనం అంచునుండి ఒకే ఎత్తులో అమరి ఉంటాయి. దీనిలోని అండాశయాన్ని అర్థ-ఊర్ధ్వ అంటారు.
ఉదా : గులాబీ, బఠాణీ

3) అండకోశోపరిస్థిత పుష్పము :
పుష్పాసనం అంచు పైకి పెరిగి, అండాశయాన్ని పూర్తిగా ఆవరించి ఉంటుంది. మిగిలిన పుష్పభాగాలు అండాశయం పైనుంచి ఏర్పడతాయి. దీనిలో అండాశయాన్ని నిమ్నం అని అంటారు.
ఉదా : జామ, దోస
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 3

ప్రశ్న 7.
“రక్షకపత్రాలు, ఆకర్షణపత్రాలు కలిగిన ఆవృతబీజ మొక్కల పుష్పాలు రక్షక, ఆకర్షణపత్రాలు వాటి వలయాల్లోని అమరికలో విభేదిస్తాయి” వివరించండి.
జవాబు:
పుష్పం మొగ్గదశలో ఉన్నప్పుడు, రక్షకపత్రావళి, ఆకర్షణ పత్రావళి అమరి ఉన్న విధానాన్ని పుష్పరచన అంటారు. దీనిలో 4 రకములు కలవు.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 4
1) కవాటయుత పుష్పరచన :
రక్షక లేక ఆకర్షణ పత్రాలు ఒక వలయంలో అంచుల వద్ద తాకి ఒకదానికొకటి అతివ్యాప్తంగా గాకుండా ఉంటాయి.
ఉదా : జిల్లేడు.

2) మెలితిరిగిన పుష్పరచన :
రక్షక, ఆకర్షణ పత్రాల ఒక భాగము అంచుదాని పక్కనే ఉన్న భాగపు అంచును కప్పుతూ అతివ్యాప్తంగా ఉంటుంది.
ఉదా : పత్తి,

3) ఇంబ్రికేట్ పుష్పరచన :
రక్షక ఆకర్షణ పత్రాల అంచులు ఏదో ఒక దిశలోగాకుండా, ఒకదానికొకటి అతివ్యాప్తమై ఉంటాయి.
ఉదా : కాసియా

4) వెక్సిల్లరీ :
బఠాణీ, చిక్కుడు పుష్పాలలో ఐదు ఆకర్షణ పత్రాలు ఉంటాయి. ఒక పెద్ద ఆకర్షణ పత్రము (ధ్వజం) రెండు పార్శ్వ ఆకర్షణ పత్రాలును (బాహువులు) కప్పిఉంచుతుంది. ఈ రెండు బాహువులు తిరిగి’ పూర్వాంతంలో ఉన్న రెండు అతి చిన్నవైన ఆకర్షణ పత్రాలను (ద్రోణులు) కప్పి ఉంచుతాయి.
ఉదా : చిక్కుడు, బఠాణీ.

ప్రశ్న 8.
పుష్పించే మొక్కలలోని నాలుగు అండన్యాస రకాలను వర్ణించండి.
జవాబు:
అండాశయంలో అండాలు అమరి ఉండే విధానాన్ని అండన్యాసం అంటారు. దీనిలో 5 రకాలు కలవు.
1) ఉపాంత అండన్యాసము :
అండన్యాస స్థానము అండాశయపు ఉదరపు అంచువెంట గట్టు లాంటి నిర్మాణాన్ని ఏర్పరచి, దానిపై రెండు వరుసలలో అండాలను కలిగి ఉంటుంది.
ఉదా : బఠాణీ

2) అక్షియ అండన్యాసం :
బహూబిలయుత అండాశయంలో అండన్యాసస్థానం అక్షయంగా ఉండి, దానిపై అండాలు అతుక్కుని ఉంటాయి.
ఉదా : టొమాటో

3) కుడ్య అండన్యాసము :
అండాలు, అండాశయం లోపలి గోడలపైగాని, పరధీయ భాగపై గాని అభివృద్ధి చెంది ఉంటాయి. ఏకబిలయుత అండాశయంలో అనృతకుడ్యం ఏర్పడుట వల్ల ద్విబిలయుతము అవుతుంది.
ఉదా : ఆవ

4) స్వేచ్ఛాకేంద్ర అండన్యాసము :
పటరహిత కేంద్రీయ అక్షంమీద అండాలు ఏర్పడతాయి.
ఉదా : డయాంథస్

5) పీఠ అండన్యాసము :
అండన్యాస స్థానము అండాశయ పీఠంనుంచి వృద్ధి చెంది, ఒకే అండాన్ని కల్గిఉంటుంది.
ఉదా : పొద్దు తిరుగుడు.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 5

ప్రశ్న 9.
మీరు అధ్యయనం చేసిన కండగల ఫలాలను క్లుప్తంగా వర్ణించండి.
జవాబు:
అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత పక్వమయ్యే ఫలాలను కండగల ఫలాలు అంటారు. ఇవి 5 రకాలు.
1) మృదుఫలము :
ఇది ద్విఫలదళ లేక బహుఫలదళ సంయుక్త అండకోశము నుంచి అభివృద్ధి చెందుతుంది. దీనిలో మధ్య ఫలకవచము, అంతఃఫలకవచం సంయుక్తమై గుజ్జును ఏర్పరుస్తాయి. విత్తనాలు గట్టిగా ఉంటాయి.
ఉదా : టొమాటో, జామ

2) పెపో :
ఇవి త్రిఫలదళ, సంయుక్త నిమ్న అండాశయం నుంచి ఏర్పడుతుంది. బాహ్య ఫలకవచము పెచ్చులాగా, మధ్యఫలకవచము కండ కలిగి, అంతఃఫలకవచము మెత్తగాను ఉంటాయి.
ఉదా : దోస

3) పోమ్ :
ఈ ఫలము ద్వి లేక బహుఫలదళ, సంయుక్త నిమ్న అండాశయము నుంచి ఏర్పడి, కండ గల పుష్పాసనంతో ఆవరించబడి ఉంటుంది. అంతః ఫలకవచము గట్టిగా సాగే భాగంగా ఉంటుంది.
ఉదా : ఆపిల్

4) హెస్పిరీడియమ్ :
ఈ ఫలకము బహూఫలదళ సంయుక్త, ఊర్థ్వ అండాశయము నుంచి ఏర్పడుతుంది. బాహ్యఫలకవచము చర్మిలమై తైలగ్రంథులతో ఉంటుంది. మధ్యఫలకవచము పలుచని కాగితము వలె, అంతఃఫలకవచము రసభరితకేశాలను కలిగి ఉంటాయి.
ఉదా : నిమ్మ.

5) టెంకెగల ఫలము :
ఈ ఫలం ఏకఫలదళ, ఊర్థ్వ అండాశయము నుంచి ఏర్పడి ఒక విత్తనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. మామిడిలో బాహ్య ఫలకవచము పలుచగా, మధ్యఫలకవచము కండగల తినే భాగంగా, అంతఃఫలకవచము గట్టి టెంకెలాగా ఉంటాయి. ‘కొబ్బరిలో మధ్యఫలకవచము పీచులాగా ఉంటుంది.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 6

ప్రశ్న 10.
మీరు అధ్యయనం చేసిన వివిధ రకాల శుష్కఫలాలను ఉదాహరణలతో వర్ణించండి.
జవాబు:
అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత, ఎండిపోయి లేదా కండరహితంగా ఉండే ఫలాలను శుష్కఫలాలు అంటారు. ఇవి 3 రకాలు.
1) శుష్కవిధారక ఫలాలు :
పక్వదశలో ఎండి, పగిలి విత్తనాలను విడుదల చేస్తాయి. ఉదా : చిక్కుడు, బఠాణీలలో ఫలాలు వృష్టోదర తలాలలో పగిలి రెండు భాగాలుగా విడిపోతాయి. వాటిని ద్వివిదారక ఫలాలు అంటారు. పత్తి దత్తూరలలో గుళిక అనేక విధాలుగా పగిలి విత్తనాలను విడుదల చేస్తుంది.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 7

2) శుష్క అవిధారక ఫలాలు :
ఇవి ఒక విత్తనం మాత్రమే కలిగి, ఫలకవచం క్షీణించిన తర్వాత విత్తనాన్ని విడుదల చేస్తాయి.
ఉదా : a) వరిలో ఫలకవచము, బీజ కవచము సంయుక్తమై అంటాయి. దీనిని కవచబీజకము అంటారు.
b) జీడి మామిడిలో పెంకులాంటి ఫలకవచము కలిగి బహుఫలదళ సంయుక్త అండాశయం నుంచి ఏర్పడిన పెంకుగల ఫలం ఉంటుంది.
c) గడ్డి చేమంతిలో ఒక విత్తనం కల ‘సిప్సెలా’ ఫలము దీర్ఘకాలిక కేశగుచ్ఛము కలిగి ఉంటుంది.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 8
c) బిదుర ఫలాలు : ఫలము అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత ఒక విత్తనం కల ముక్కలుగా పగిలే ఫలాలు.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 9
ఉదా : అకేసియా, ఆముదము

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
వేరును నిర్వచించండి. వేరు వ్యవస్థలోగల రకాలను తెలపండి. వివిధ విధులను నిర్వర్తించడానికి వేరు ఏ విధంగా రూపాంతరం చెందిందో వివరించండి.
జవాబు:
పిండంలోని ప్రథమ మూలము నేరుగా సాగి మృత్తికలోకి ప్రాథమిక వేరుగా పెరుగుతుంది. ఆవృత బీజాలలో రెండు రకాల వేరు వ్యవస్థలు ఉంటాయి.
అవి :
1. తల్లివేరు వ్యవస్థ
2. పీచువేరు వ్యవస్థ

1) తల్లివేరు వ్యవస్థ :
ప్రథమ మూలము నుండి ఏర్పడిన ప్రాథమిక వేరు మృత్తికలోనికి పెరిగి, ద్వితీయ, తృతీయలాంటి అనేక క్రమాల వేర్లను పార్శ్వంగా కలిగి తల్లివేరు వ్యవస్థగా మారుతుంది. ఇది ద్విదళ బీజ మొక్కలలో కనిపిస్తుంది.

2) పీచువేరు వ్యవస్థ :
ప్రథమ మూలము నుండి ఏర్పడిన తల్లివేరు స్వల్పకాలికంగా ఉండి దాని స్థానంలో అనేక సంఖ్యలో వేర్లు కాండము దిగువ భాగం నుంచి ఏర్పడతాయి. ఇది ఏకదళ బీజ మొక్కలలో కనిపిస్తుంది.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 10

వేరు రూపాంతరాలు :
కొన్ని మొక్కలలో వేర్లు నీరు, ఖనిజలవణాల శోషణ, సరఫరా కాకుండా ఇతర విధులు నిర్వర్తించడానికి వాటి ఆకారం, నిర్మాణంలో మార్పు చెందుతాయి. వాటిని వేరు రూపాంతరాలు అంటారు. ఇవి
వివిధ రకాలు :
1) నిల్వవేర్లు :
క్యారట్, టర్నిప్లలో తల్లివేర్లు, చిలకడదుంపలలో అబ్బురపు వేర్లు. ఆస్పరాగస్ లో పీచువేర్లు ఆహార పదార్థములను నిల్వచేయుట వల్ల ఉబ్బుతాయి.

2) ఊడవేర్లు :
మర్రి వృక్షంలో శాఖల నుంచి అబ్బురపు వేర్లు ఏర్పడి, నేలలోకి పెరిగి క్రమంగా స్థంబాలవవె మారతాయి. వాటిని ఊడవేర్లు లేదా స్థంభాల వంటి వేర్లు అంటారు.

3) ఊతవేర్లు :
మొక్కజొన్న, చెరకులలో వేర్లు కాండము కింది కణుపుల నుండి ఏర్పడి, ఆధారాన్నిస్తాయి.

4) శ్వాసవేర్లు :
రైజోఫోరా, అవిసీనియా వంటి బురద ప్రాంతాలలో పెరిగే మాంగ్రూవ్లలో అనేక వేర్లు భూమిపైకి పెరిగి, శ్వాసక్రియకు అవసరమైన ఆక్సిజన్ పొందుటకు సహాయపడతాయి.

5) వృక్షోపజీవవేర్లు :
ఇతర మొక్కలపై పెరిగే వృక్షోపజీవులలో అబ్బురపు వేర్లు ఏర్పడి వాతావరణంలోని తేమను శోషిస్తాయి. వాటిని వెలమిన్ వేర్లు అంటారు.

6) పరాన్న జీవవేర్లు :
విస్కమ్, స్ట్రెగా వంటి మొక్కలలో (పాక్షిక పర్నాజీవులు) హాస్టోరియల్ అనేవేర్లు ఆతిథేయి దారువులోనికి ప్రవేశించి నీరు, ఖనిజలవణాలను శోషిస్తాయి. కస్క్యూట, రఫ్టీసియావంటి మొక్కలలో (సంపూర్ణ పరాన్నజీవులు) హస్టోరియల్ వేర్లు ఆతిథేయి దారువు, పోషక కణజాలములోనికి ప్రవేశించి, నీరు, ఖనిజ లవణాలు, పోషక పదార్థాలను శోషిస్తాయి.

7) బుడిపెలు కల వేర్లు :
ఫాబేసి కుటుంబానికి చెందిన మొక్కలో వాతావరణంలోని నత్రజనిని మొక్కలలో స్థాపించడానికి ‘రైజోబియమ్’ అనే బాక్టీరియమ్, వాటి వేరు వ్యవస్థలో నివాసం ఉంటూ బుడిపెలను ఏర్పరుస్తుంది.

8) కిరణజన్య సంయోగక్రియా వేర్లు :
టీనియోఫిల్లమ్ వంటి కొన్ని మొక్కలలో వేర్లు పత్రహరితం కలిగి కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుకుంటాయి.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 11

ప్రశ్న 2.
వివిధ విధులను నిర్వర్తించడం కోసం కాండం ఏ విధంగా అనేక రకాలుగా రూపాంతం చెందిందో వివరించండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
వివిధ విధులు నిర్వర్తించడానికి కాండము వివిధ రకాలుగా రూపాంతరం చెందుతుంది. కొన్ని మొక్కలలో కాండము మృత్తికలోనికి పెరిగి ఆహార పదార్థములను నిల్వ చేయుటమే కాక, పెరుగుదలకు, ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొని దీర్ఘకాలికత చూపుటకు, శాఖీయ వ్యాప్తికి తోడ్పడతాయి. వాటిని భూగర్భ కాండరూపాంతరాలు అంటారు.
ఉదా : బంగాళదుంపలో దుంపకాండము, అల్లంలో కొమ్ము, చేమ దుంపలో కందము, నీరుల్లిలో లశునము. కొన్ని మొక్కలలో వాయుగత కాండాలు అనేక రూపాంతరాలను చూపిస్తాయి. అవి
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 12

దోస, గుమ్మడిలో గ్రీవపు మొగ్గల నుంచి, ద్రాక్షలో కొనమొగ్గనుంచి ఏర్పడే సున్నితమైన చుట్టుకుని ఉన్న నిర్మాణాలు ఏర్పడి, ఎగబాకుటలో తోడ్పడతాయి.
కాండపు మొగ్గులు చేవదేరిన, నిటారు, మొనదేలిన ముళ్ళుగా మారి గడ్డితిని జంతువుల నుండి రక్షించుకుంటాయి.
వర్షాభావ ప్రాంతాలలోని కొన్ని మొక్కలలో కాండాలు రూపాంతరం చెంది రసభరితమై బల్లపరుపుగా ఉండే (బ్రహ్మజెముడు) లేదా స్థూపాకారంగా (యుఫోర్బియ) లేదా సూదులవంటి (సరుగుడు) నిర్మాణాలుగా మారతాయి. వాటిలో పత్రాలు కంటకాలు లేక పొలుసులుగా రూపాంతరం చెంది భాష్పోత్సేకాన్ని తగ్గిస్తాయి. కావున వాటి కాండాలు పత్రహరితాన్ని కలిగి కిరణజన్య సంయోగక్రియను జరుపుకుంటాయి. వాటిని పత్రాభాకాండాలు అంటారు. ఆస్పరాగస్ నిర్ణీత పెరుగుదల కల శాఖలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుతాయి. వాటిని క్లాడోఫిల్స్ అంటారు.
కొన్ని మొక్కలలో (డయాస్కోరియా) లో శాకీయ మొగ్గలు, లేదా పూమొగ్గలు (అగేవ్) ఆహార పదార్థాలను నిల్వ చేస్తాయి. అవి తల్లి మొక్కనుంచి విడిపోయినప్పుడు, నేలను తాకి అబ్బురపు వేర్లను ఏర్పరుచుకుని శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తికి తోడ్పడతాయి.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 13
కొన్ని ఉపవాయుగత కాండాలలో శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తికి ఉపయోగపడే నిర్మాణాలు ఏర్పడతాయి అవి :
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 14

1) రన్నర్లు :
కొన్ని గడ్డిమొక్కలు, ఆక్సాలిస్లో ఉపవాయుగత కాండాలు కొత్త ప్రదేశాలకు విస్తరించి, వృద్ధ బాగాలు నశించినపుడు కొత్త మొక్కలను ఏర్పరుస్తాయి. వాటిని రన్నర్లు అంటారు.

2) స్టోలన్లు :
నీరియమ్, మల్లెలులలో ప్రధాన అక్షం పీఠభాగం నుండి సున్నితమైన పార్శ్వశాఖలు ఏర్పడి వాయుగతంగా పెరిగిన తర్వాత, వంగి భూమిని తాకినప్పుడు అబ్బురపు వేర్లను ఏర్పరుచుకుని కొత్త మొక్కగా పెరుగుతాయి.

3) ఆఫ్సెట్లు :
పిస్టియా, ఐకార్నియా వంటి నీటి పై తేలేమొక్కలలో ఒక కణుపు. మధ్యమండల పార్శ్వశాఖ ఏర్పడుతుంది. ప్రతికణుపు వద్ద రోజెట్ క్రమంలో ఉండే పత్రాలను, చక్రాభ కాండం పీఠభాగం నుంచి ఏర్పడిన సంతులనంజరిపే వేర్లను కలిగి ఉంటుంది.

4) సక్కర్లు :
అరటి, అనాసలలో ప్రధాన అక్షం పీఠభాగము భూగర్భ కాండాల నుండి పార్శ్వశాఖలు ఏర్పడి, కొంతవరకు నేలలో సమాంతరంగా పెరిగి తర్వాత ఏటవాలుగా భూమిపైకి వచ్చి పత్రయుత శాఖలను ఏర్పరుస్తాయి. వీటిని పిలకమొక్కలు అంటారు.

ప్రశ్న 3.
వివిధ రకాల మధ్యాభిసార పుష్పవిన్యాసాలను వివరించండి.
జవాబు:
మధ్యాభిసార పుష్పవిన్యాసములో అనేకరకములు కలవు అవి :
1) మధ్యాభిసార :
పుష్పవిస్యాస అక్షము శాఖారహితంగా లేదా శాఖాయుతంగా సరళంగా ఉండి, అనేక వృంతసహిత పుచ్చసహిత పుష్పాలను అగ్రాభిసార క్రమంలో కల్గి ఉంటుంది.
ఉదా : జనుము, మామిడి

2) సమశిఖి :
పుష్పవిన్యాసఅక్షం పొడవుగా అనేక పుష్పాలను అగ్రాభిసార క్రమంలో ఏర్పడుస్తుంది. పుష్పాలు వివిధ – కణుపుల వద్ద ఏర్పడినప్పటికి, పుష్పవృంతాలు వేర్వేరు పొడవుల్లో ఉండుటవల్ల, పుష్పాలన్నీ ఒకే ఎత్తులో అమరి ఉంటాయి.
ఉదా : కాసియా, కాలిఫ్లవర్

3) గుచ్చము :
పుష్పవిన్యాస అక్షం కొనభాగంలో పుష్పాలన్ని ఒకే స్థానం నుంచి ఉద్భవించినట్లు కనిపిస్తాయి. ఇవి పరిచక్రపూచ్ఛావః అనే పుచ్చాల వలయంచే కప్పబడి ఉంటుంది.
ఉదా : నీరుల్లి, కారట్ (ఏపియేసి)

4) కంకి :
పుష్పవిన్యాస అక్షం పై అనేక వృంతరహిత పుష్పాలు అగ్రాభిసార క్రమంలో అమరి ఉంటాయి.
ఉదా : ఉత్తరేణి, గడ్డి (పోయేసి)

5) స్పాడిక్స్ :
పుష్ప విన్యాసం, మట్టి అనే పుష్పపుచ్చ రూపాంతరంతో రక్షించబడుతూ, వృంతరహిత, ఏకలింగక, వంధ్య పుష్పాలను అగ్రాభిసార క్రమంలో కలిగి ఉంటుంది.
ఉదా : అరటి, కొబ్బరి

6) శీర్షవత్ పుష్పవిన్యాసము :
కుచించుకు పోయిన పుష్పవిన్యాస అక్షంపై ఏకలింగక, ద్విలింగక, వృంతరహిత పుష్పాలు కేంద్రాభిసారంగా వృద్ధి చెందుతాయి.
ఉదా : గడ్డి చేమంతి, పొద్దుతిరుగుడు.
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 5 పుష్పించే మొక్కల స్వరూపశాస్త్రం 16

Intext Question and Answers

ప్రశ్న 1.
ఏ మొక్కలోని భూగర్భ కాండము, మృత్తికలో భూమికి సమాంతరంగా పెరుగుతూ దీర్ఘకాలికంగా జీవించడానికి తోడ్పడుతుంది?
జవాబు:
అల్లం – జింజిబర్ అఫీషినాలిస్

ప్రశ్న 2.
సూదుల వంటి పత్రాభకాండాలు ఏ మొక్కలో ఉంటాయి?
జవాబు:
సరుగుడు (కాజురైనా)

ప్రశ్న 3.
నెఫంథిస్ వంటి మొక్కలు ఎందుకు కీటకాలను బంధిస్తాయి?
జవాబు:
నత్రజని – కొరకు

ప్రశ్న 4.
ఆస్టరేసి కుటుంబపు మొక్కలలో గల స్వాభావిక పుష్పవిన్యాసాన్ని తెలపండి?
జవాబు:
శీర్షవత్ విన్యాసము

ప్రశ్న 5.
తన పుష్పవిన్యాసంలో అతి తక్కువ సంఖ్యలో పుష్పాలను కలిగిన ఒక మొక్క పేరు తెలపగలరా?
జవాబు:
మందార (హైబిస్కస్ రోజా సైనెన్సిస్)

ప్రశ్న 6.
ఏ కుటుంబంలో నగ్న పుష్పాలు కనిపిస్తాయి?
జవాబు:
యుఫోర్బియేసి – సయాథియమ్

ప్రశ్న 7.
మర్రి వృక్షాలలోని ఏ పుష్పాలలో బ్లాస్టోఫాగా కీటకం గుడ్లు పెడుతుంది?
జవాబు:
గాల్ పుష్పాలలో

ప్రశ్న 8.
కెన్నా పుష్పాలు ఏ రకం సౌష్ఠవాన్ని చూపిస్తాయి?
జవాబు:
సౌష్టవ రహితము

ప్రశ్న 9.
బఠానీ పుష్పాల్లో ద్రోణి ఆకర్షణ పత్రాలు పుష్పానికి ఎటువైపు ఉంటాయి?
జవాబు:
పూర్వాంతంలో

ప్రశ్న 10.
చిక్నైన పుష్పరచనలో ఆకర్షణపత్రాలు కప్పిన అంచులకు, కప్పబడిన అంచులకు గల నిష్పత్తి ఎంత?
జవాబు:
5 : 4

ప్రశ్న 11.
పీఠ అండాన్యాసంలో ఎన్ని అండాలు అతుక్కొని ఉంటాయి?
జవాబు:
1

ప్రశ్న 12.
జీడిమామిడి మొక్కలో ఏ పుష్పభాగం అనృత ఫలాన్ని ఏర్పరుస్తుంది?
జవాబు:
పుష్పవృంతం

ప్రశ్న 13.
ఏ మొక్క గట్టి టెంకులాగా ఉండే అంతః ఫలకవచము, రసభరిత, తినే మృధ్య, ఫలకకవచాన్ని కలిగి ఉంటుంది?
జవాబు:
మామిడి

ప్రశ్న 14.
స్పాడిక్స్ పుష్ప విన్యాసంలో ‘మట్టి’ స్వరూపం?
జవాబు:
పుష్ప పుచ్చ రూపాంతరము

ప్రశ్న 15.
ఒకే పుష్పంలోని అసంయుక్త అండాశయం నుంచి వృద్ధి చెందే ఫలం ఏ రకానికి చెందుతుంది?
జవాబు:
సంకలిత ఫలము

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 4 వృక్షరాజ్యం

February 6, 2023January 31, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 4th Lesson వృక్షరాజ్యం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 4th Lesson వృక్షరాజ్యం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
శైవలాల వర్గీకరణకు ఆధారం ఏమిటి?
జవాబు:
వర్ణ పదార్థాలు, నిల్వ ఆహార పదార్థ రకాలు ఆధారంగా శైవలాలు విభజితము అయ్యాయి.

ప్రశ్న 2.
లివర్వర్ట్ మాస్, ఫెర్న్, వివృతబీజ, ఆవృతబీజ మొక్కలలో క్షయకరణ విభజన ఎప్పుడు, ఎక్కడ జరుగుతుంది?
జవాబు:
లివర్ వర్ట్లలో :
క్షయకరణ విభజన సిద్ధబీజదంలో జరుగుతుంది. ఫలితంగా గుళికలో సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి.

మాస్ మొక్కలలో :
సిద్ధబీజదంలోని సిద్ధబీజ మాతృ కణాలలో క్షయకరణ విభజన జరుగుతుంది.

ఫెర్న్ మొక్కలలో :
క్షయకరణ విభజన స్థూల, సూక్ష్మ సిద్ధబీజాశయాలలో జరిగి, స్థూల మరియు సూక్ష్మ సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి.

వివృత బీజాలలో :
క్షయకరణ విభజనలు సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజ మాతృకణాలలో జరుగుతాయి.

ఆవృత బీజాలలో :
క్షయకరణ విభజనలు సూక్ష్మ సిద్ధబీజ మాతృకణం (పరాగ కోసం) మరియు స్థూలసిద్ధ మాతృకణం (అండం) లో జరుగుతాయి.

ప్రశ్న 3.
సంయుక్త సంయోగానికి, త్రి సంయోగానికి గల భేదం ఏమిటి ?
జవాబు:

సంయుక్త సంయోగం

త్రిసంయోగము

పిండకోశంలో విడుదలయిన రెండు పురుషబీజాలలో, ఒక పురుషబీజం, స్త్రీ బీజంతో కలసి సంయుక్త బీజం ఏర్పడుతుంది. దీనిని సంయుక్త సంయోగం అని అంటారు.

పిండంలో విడుదల అయిన రెండు పురుష బీజాలలో రెండవ పురుషబీజము, ద్వయస్థితిక ద్వితీయ కేంద్రకంతో, కలసి ప్రాధమిక అంకు రచ్ఛదం ఏర్పడుతుంది. దీనిని త్రి సంయోగం అంటారు.

ప్రశ్న 4.
పురుష బీజాశయం, స్త్రీ బీజాశయానికి గల తేడా ఏమిటి?
జవాబు:

పురుష బీజాశయము	స్త్రీ బీజాశయము
i) ఇది గన ఆకారంలో ఉంటుంది.	i) ఇది కూజా ఆకారంలో ఉంటుంది.
ii) ద్వికశాఖయుత పురుష బీజాలు ఏర్పడతాయి.	ii) ఒకే ఒక స్త్రీ బీజం ఏర్పడుతుంది.

ప్రశ్న 5.
‘మాస్’ మొక్కల్లో గల రెండు సంయోగబీజద దశలు ఏవి? అవి వేటినుంచి వృద్ధి చెందుతాయో తెలపండి.
జవాబు:
మాస్ మొక్కలలో సంయోగబీజదంలో రెండు దశలు కలవు.
అవి :

సిద్ధబీజం నుంచి నేరుగా ఏర్పడే శైశవదశ లేదా ప్రథమతంతువు.
ప్రథమ తంతువు యొక్క పార్శ్వ అబ్బురపు మొగ్గ నుంచి పెరిగే ప్రౌఢ దశకు చెందిన పత్రాలు కల సంయోగ బీజదం (gametophore)

ప్రశ్న 6.
గోధుమ వర్ణ, ఎరుపు వర్ణ శైవలాల్లో ఉన్న నిలువ ఆహార పదార్థాలను తెలుపండి.
జవాబు:
గోధుమ వర్ణశైవలాలలో నిల్వ ఆహారము లామినారిన్ లేదా మానిటాల్ రూపంలో ఉంటుంది.ఎరుపువర్ణ శైవలాలలో నిల్వ ఆహారము ఫ్లోరిడియన్ పిండి పదార్థం రూపంలో ఉంటుంది.

ప్రశ్న 7.
గోధుమ వర్ణ, ఎరుపు వర్ణ శైవలాల్లో ఆ రంగులకు కారణమైన పదార్థాల పేర్లు తెలుపండి.
జవాబు:
‘ఫియోఫైసీ’ శైవలాలకు గోధుమ రంగు – ఫ్యూకోజాంధిన్ వల్ల కల్గుతుంది. రోడోఫైసీ శైవలాలకు ఎరుపురంగు – ఫైకోఎరిత్రిన్ వల్ల కల్గుతుంది.

ప్రశ్న 8.
బ్రయోఫైటా మొక్కల్లోని వివిధ శాకీయోత్పత్తి విధానాలను తెలపండి.
జవాబు:
బ్రయోఫైట్లులో శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి ముక్కలు అగుటద్వారా, లేదా జెమ్మాల ద్వారా లేదా ద్వితీయ ప్రథమ తుంతువుపై ఏర్పడే మొగ్గల ద్వారా జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 9.
వివృతబీజాల్లో ఉన్న అండ కవచయుత స్థూల సిద్ధబీజాశయాన్ని ఏమంటారు? స్థూల సిద్ధబీజాశయంలోపల ఎన్ని స్త్రీ సంయోగ బీజదాలు ఏర్పడతాయి?
జవాబు:
వివృత బీజాలలో అండకవచయుత స్థూల సిద్ధబీజాశయాన్ని అండము అంటారు. స్థూల సిద్ధబీజాశయంలో ఒక బహుకణయుత స్త్రీ సంయోగబీజదం ఏర్పడి రెండులేక ఎక్కువ స్త్రీ బీజాశయాలను కల్గి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 10.
వివృత బీజ మొక్కల్లో శిలీంధ్ర మూలాలు, ప్రవాళాభ వేళ్లు ఉండే మొక్కలను వరసలో తెలపండి.
జవాబు:
వివృత బీజాల్లో శిలీంధ్ర మూలాలు కల మొక్క = పైనస్
వివృత బీజాల్లో ప్రవాళాభ వేళ్లు కల మొక్క = సైకస్

ప్రశ్న 11.
ఈ కింది వాటిలో ఏ నాలుగింటికైనా క్రోమోసోమ్ సంఖ్యా స్థితులను తెలపండి.
a) మాస్ మొక్కలోని ప్రథమ తంతుకణం
b) ద్విదళ బీజాల్లోని ప్రాథమిక అంకురచ్ఛద కేంద్రకం
c) మాస్ మొక్కలోని పత్రకణం
d) ఫెర్న్ మొక్కలోని ప్రథమాంకురం
e) మార్కాంషియాలోని జెమ్మాకణం
f) ఏకదళ బీజ విభాజ్య కణం
g) లివర్ వర్ట్ లోని స్త్రీబీజ కణం
h) ఫెర్న్లోని సంయోగబీజం
జవాబు:
a) మాసె మొక్కలోని ప్రథమతంతుకణం = ఏకస్థితికణము
b) ద్విదళ బీజాల్లోని ప్రాథమిక అంకురచ్చద కేంద్రకము = త్రయస్థితికము
c) మాస్మిక్కలలో పత్రకణం = ఏకస్థితికము
d) ఫెర్న్ మొక్కలోని ప్రథమాంకురం = ఏకస్థితికము
e) మార్కంషియాలోని జెమ్మాకణం = ఏకస్థితికము
f) ఏకదళబీజ విభాజ్య కణం = ద్వయస్థితికము
g) లివర్ వర్ట్ లోని స్త్రీబీజ కణం = ఏకస్థితికము.
h) ఫెర్న్లోని సంయోగ బీజం = ద్వయస్థితికము

ప్రశ్న 12.
టెరిడోఫైటాలోని నాలుగు తరగతులను ఒకొక్క ఉదాహరణతో తెలపండి.
జవాబు:

సిలోప్సిడా = సైలోటం
లైకాప్సిడా = లైకోపోడియం
స్ఫినోప్సిడా = ఈక్విజిటం
టెరోప్సిడా = టెరిస్

ప్రశ్న 13.
రాతి ఉపరితలంపై పెరిగే మొట్టమొదటి జీవులు ఏవి ? ‘పీట్’ ను అందించే ‘మాస్’ మొక్క ప్రజాతి నామం ఏది?
జవాబు:
మాస్ మొక్కలు లైకెనులు కలసి సహానివేశానికి తోడ్పడతాయి. ఉదా : స్పాగ్నం

ప్రశ్న 14.
సైకస్లోని ఫెర్న్ లక్షణాలను తెల్పండి.
జవాబు:

లేత పత్రాలు వలితకిసలయ విన్యాసం చూపుట
రామెంటా కలిగి ఉండటం
బహుశైలికాయుత పురుష సంయోగబీజాలు
స్త్రీ బీజాశయాలను కలిగి ఉండటం

ప్రశ్న 15.
బ్రయోఫైటా మొక్కలకు వృక్షరాజ్య ‘ఉభయచరాలు’ అని ఎందుకు అంటారు?
జవాబు:
బ్రయోఫైటా తేమగల ప్రదేశాలలో పెరగడంవల్ల లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తికి నీటిపై ఆధారపడుటవల్ల వీటిని వృక్షరాజ్యపు ఉభయచరాలు అంటారు.

ప్రశ్న 16.
a) ఏకద్వయస్థితిక, b) ద్వయస్థితిక జీవిత చక్రాలు కల్గిన శైవలాలను పేర్కొనండి.
జవాబు:
ఏకద్వయ స్థితిక జీవిత చక్రం కల శైవలము = ఎక్టోకార్పస్, ద్వయ స్థితిక జీవిత చక్రంగల శైవలము = ఫ్యూకస్

ప్రశ్న 17.
ఏకకణ, సహనివేశ, తంతురూప శైవలాలకు ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
క్లామిడోమోనాస్, వాల్వాక్స్, స్పైరోగైరా

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఎరుపువర్ణ, గోధుమవర్ణ శైవలాల మధ్య తేడాలను తెలపండి. [Mar. ’14]
జవాబు:

ఎరుపు వర్ణ శైవలాలు	గోధుమ వర్ణ శైవలాలు
1) ఇవి రోడోఫైసీ తరగతికి చెందుతాయి.	1) ఇవి ఫియోఫైసీ తరగతికి చెందుతాయి.
2) ఎక్కువ జాతులు సముద్ర జలాల్లో ఉంటాయి.	2) ఇవి మంచి నీటిలోనూ సముద్రజలాల్లోను ఉంటాయి.
3) కణకవచము సెల్యులోజ్ పెక్టిన్ మరియు పాలీసల్ఫైడ్ ఎస్టర్స్తో నిర్మితము.	3) కణకవచము సెల్యులోజ్ మరియు ఆల్జిన్తో నిర్మితము.
4) తంతు దేహం బహుకణయుతము.	4) దేహము సరళ శాఖాయుతంగాగాని, తంతు రూపంగా గాని ఉంటుంది.
5) కశాభాలు ఉండవు.	5) కశాభాలు 2, అసమానము పార్శ్వము.
6) వీటిలో క్లోరోఫిల్ a, d ఫైకోఎరిత్రిన్ వర్ణద్రవ్యాలు ఉంటాయి.	6) వీటిల్లో క్లోరోఫిల్ a, C కరోటినాయిడ్లు, జాంథోఫిల్స్ ఉంటాయి.
7) ఆహార పదార్థాలు ఫ్లోరిడియన్ పిండి పదార్థ రూపంలో ఉంటాయి.	7) ఆహార పదార్థాలు లామినారిన్ లేదా మానిటాల్ రూపంలో ఉంటాయి.
8) అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి నిశ్చల సిద్ధబీజాల ద్వారా జరుగును.	8) అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి ద్వికశాభయుత గమన సిద్ధబీజాల ద్వారా జరుగును.
9) లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి నిశ్చల సంయోగ బీజాలద్వారా జరుగును. ఉదా : పాలిసైఫోనియా పోర్ఫైరా	9) లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి చలన సంయోగ జరుగును. ఉదా : ఎక్టోకార్పస్, ఫ్యూకస్

ప్రశ్న 2.
లివర్ వర్ట్స్, మాస్ మొక్కల మధ్య తేడాలు తెలపండి.
జవాబు:

లివర్ వర్ట్సలు	మాస్లు
1) మొక్క దేహం థాలస్ వలె, సాగిలబడి పృష్టోదర విభేదనం కలిగి ఆధారాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉంటుంది.	1) ప్రౌఢదశకు చెందిన సంయోగబీజదం నిటారుగా ఉండి, సర్పిలాకారంలో ఉన్న పత్రాలను శాఖాయుతమైన బహుకణయుత రైజాయిడ్ల ద్వారా నేలలో స్థిరీకరించబడతాయి.
2) శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తి ముక్కలవడం వల్ల లేదా జెమ్మాల ద్వారా జరుగుతుంది.	2) శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి ముక్కలవడం వల్ల లేదా జమ్మాల లేదా ద్వితీయ ప్రథమ తంతువులోని మొగ్గల ద్వారా ద్వారా జరుగుతుంది.
3) స్త్రీ, పురుష బీజాశయాలు ఒకే థాలస్ మీదా లేక వేర్వేరు థాలస్ల మీద ఏర్పడతాయి.	3) లైంగిక అవయవాలు పత్రయుత గామిటోఫోర్ పైన ఏర్పడతాయి.
4) సహతంతువులు ఉండవు.	4) సహతంతువులు ఉంటాయి.
5) గుళికలో ఇలేటర్లు ఉంటాయి. ఇవి సిద్ధబీజ వ్యాప్తికి సహకరిస్తాయి.	5) గుళికలో పరిముఖ దంతాలు ఉంటాయి. ఇవి సిద్ధబీజ వ్యాప్తిలో సహకరిస్తాయి.
6) సిద్ధబీజాలు మొలకెత్తి స్వేచ్ఛగా జీవించే సంయోగ బీజదం ఏర్పడుతుంది. ఉదా : మార్కాన్షియా	6) సిద్ధబీజం మొలకెత్తి ఆకుపచ్చని, శాఖాయుత ప్రథమ తంతువును ఏర్పరుస్తుంది. ఉదా : ఫ్యూనేరియా

ప్రశ్న 3.
సమసిద్ధ బీజ, భిన్న సిద్ధబీజ టెరిడోఫైట్లు అంటే ఏమిటి? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
సమసిద్ధబీజ మొక్కలు :
ఒకేరకమైన సిద్ధబీజాలను ఏర్పరిచే మొక్కలు ఉదా : లైకోపోడియం, టెరిస్

భిన్నసిద్ధబీజ మొక్కలు :
సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజాలును ఏర్పరిచే మొక్కలు ఉదా : సెలాజినెల్లా, సాల్వినియా.

ప్రశ్న 4.
భిన్న సిద్ధబీజత అంటే ఏమిటి ? దాని ప్రాముఖ్యం గురించి క్లుప్తంగా వ్రాయండి. రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
భిన్నమైన సిద్ధబీజాలు ఏర్పడటను భిన్నసిద్ధబీజత అంటారు.

ప్రాముఖ్యత :

సూక్ష్మ సిద్ధబీజ మాతృకణాల నుండి ఏర్పడే సూక్ష్మసిద్ధ బీజాలు చిన్నవిగా 0.015 – 0.05mµ ఉంటాయి. స్థూల సిద్ధబీజ మాతృకణం నుంచి ఏర్పడే స్థూల సిద్ధబీజాలు పెద్దవిగా 1-5 mµ ఉంటాయి.
సూక్ష్మసిద్ధబీజము పురుష సంయోగ బీజదంగాను, స్థూలసిద్ధబీజం స్త్రీసంయోగ బీజదంగాను ఏర్పడతాయి.
సిద్ధబీజదంపై స్త్రీ సంయోగ బీజదం ఉంటుంది.
స్త్రీ సంయోగ బీజదంపై సంయుక్త బీజం ఏర్పడి, పిండంగా మారుతుంది.
స్త్రీ సంయోగ బీజదంలో ఎక్కువ ఆహారం నిల్వ ఉంటుంది. ఉదా : సెలాజినెల్లా, సాల్వినియా.

ప్రశ్న 5.
శైవలాలు, బ్రయోఫైటా మొక్కల ఆర్థిక ప్రాముఖ్యాన్ని వివరించండి.
జవాబు:

శైవలాల ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత : కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా భూమిపై జరిగే కర్బన స్థాపనలో కనీసం సగభాగం శైవలాలద్వారా జరుగుతుంది. దీనివల్ల చుట్టు పక్కల వాతావరణంలో ఆక్సిజన్ స్థాయిని పెంచుతాయి.
పోరైరా, లామినేరియా, సర్గాసమ్లాంటి శైవలాలు ఆహారంగా ఉపయోగపడతాయి.
కొన్ని గోధుమ, ఎరుపు వర్ణ సముద్ర శైవలాలు నీటిని పట్టి ఉంచే హైడ్రోకార్బన్లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
ఉదా : ఆల్జిన్, కర్రాజీన్.
జెలిడియం, గ్రాసిలేరియా వంటి శైవలాల నుండి జున్నుగడ్డి (Agar) లభిస్తుంది. ఇది సూక్ష్మజీవులను పెంచడానికి ఐస్క్రీమ్లు, జెల్లీల తయారీలోను వాడతారు.
లామినేరియా వంటి కెలనుండి అయోడిన్ను సేకరిస్తారు.
క్లోరెల్లా, స్పైరులినా వంటి ఏకకణ శైవలాలను అంతరిక్షయాత్రికులు ఆహారంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.

బ్రయోఫెట్లు ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత :

కొన్ని మాస్లు శాకాహారులైన క్షీరదాలకు, పక్షులకు ఇతర జంతువులకు ఆహారంగా ఉపయోగపడతాయి.
స్ఫాగ్నం అనేమాస్ జాతులు ఇంధనంగా వాడబడుతున్న “పీట్” ను ఇస్తాయి. ఇది నీటిని నిలుపుకునే శక్తిని కల్గిఉంటుంది.
కావున జీవ పదార్థాలను ఇతర ప్రదేశాలకు రవాణా చేయడంలో ఉపయోగిస్తారు.
మాస్ మొక్కలు, లైకేన్లతో కలిసి బండరాళ్ళపై సహనివేశానికి తోడ్పడే మొట్టమొదటి జీవులు.
ఇవి రాతిముక్కలను విచ్ఛిన్నం చేసి, మొక్కల అనుక్రమకంలో ప్రధాన పాత్ర వహిస్తాయి.
మాస్ మొక్కలు మృత్తిక ఉపరితలంపైన ఒక మందమైన చాప వంటి నిర్మాణంగా ఏర్పడి, మృత్తిక క్రమక్షయాన్ని నివారిస్తాయి.

ప్రశ్న 6.
ఏకదళ, ద్విదళ బీజాలను ఏ విధంగా గుర్తిస్తారు?
జవాబు:

ఏకదళబీజాలు	ద్విదళ బీజాలు
1) విత్తనంలో ఒకే ఒక బీజదళం ఉంటుంది.	1) విత్తనంలో బీజదళాలు ఉంటాయి.
2) పీచు వేరు వ్యవస్థ ఉంటుంది.	2) తల్లివేరు వ్యవస్థ ఉంటుంది.
3) పత్రాలలో సమాంతర ఈనెల వ్యాపనం ఉంటుంది.	3) పత్రాలలో జాలాకార ఈనెల వ్యాపనం ఉంటుంది.
4) పుష్పాలు త్రిభాగయుతము	4) పుష్పాలు చతుర్భాగ లేక పంచ భాగయుతము.
5) పుష్పాలు ఏక పరి పత్రయుతము	5) పుష్పాలు ద్విపరి పత్రియుతము.

ప్రశ్న 7.
ప్రథమాంకురం గురించి క్లుప్తంగా వివరించండి.
జవాబు:
టెరిడోఫైట్లలో సిద్ధబీజాలు మొలకెత్తి అతిచిన్న బహుకణయుత స్వయం పోషక థాలస్ వంటి నిర్మాణం కల “ప్రథమాంకురం” అనే సంయోగ బీజదంగా అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఇవి పెరగటానికి చల్లని, తేమగల, నీడ ప్రాంతాలు అవసరము. ఈ పరిస్థితులు, ఫలదీకరణకు నీటి అవసరం దృష్ట్యా. టెరిడోఫైటా మొక్కల వ్యాప్తి అతి తక్కువ భౌగోళిక ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉంటుంది. సంయోగబీజదాలు ఆంథరీడియం, ఆర్కీగోనియం అనే పురుష, స్త్రీ లైంగికావయవాల్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి బహుకణ యుతాలు, కంచుక యుతాలు, వృంత రహితాలు.

ప్రశ్న 8.
ఈ కింది వాని పటాలు గీసి, భాగాలను గుర్తించండి.
a) లివర్ వర్ట్ స్త్రీ, పురుష థాలస్లు
b) ఫ్యునేరియా మొక్క సంయోగ బీజదం, సిద్ధబీజదం.
జవాబు:
AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 4 వృక్షరాజ్యం 1

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
‘ఆర్కిగోనియం’ ను కలిగిన మూడు విభాగాలను తెలుపుతూ వాటిలో ఒకదాని జీవితచక్రం గురించి సంగ్రహంగా వివరించండి.
జవాబు:
బ్రయోఫైట్లు, టెరిడోఫైట్లు, వివృత బీజాలులో ఆర్కిగోనియాలు కలవు.

బ్రయోఫైట్లలో జీవిత చక్రం :
బ్రయోఫైటా మొక్కల ప్రధాన దేహం ఏకస్థితికము. ఇది సంయోగ బీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. కనుక సంయోగ బీజదం అంటారు. వీటిలోని లైంగిక అవయవాలు బహుకణయుతంగా, కంచుకాన్ని, వృంతాన్ని కలిగి ఉంటాయి. పురుషబీజాశయాన్ని ఆంథరీడియం అంటారు. ఇది ద్వికశాభయుత చలన పురుష బీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. స్త్రీ బీజాశయము (ఆర్కిగోనియం) కూజా ఆకారంలో ఉండి ఒక అండకణాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. చలన పురుష బీజాలు నీటిలో విడుదలై స్త్రీ బీజాశయాన్ని చేరతాయి. ఒక చలన పురుష బీజం ఒక స్త్రీ బీజకణంతో సంయోగం చెంది సంయుక్త బీజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని జాయిడోగమి అంటారు.

సంయుక్త బీజము బహుకణ నిర్మతమైన సిద్ధబీజదంను ఏర్పరుస్తుంది. సిద్ధబీజదం, సంయోగ బీజదం నుంచి ఆహారాన్ని గ్రహిస్తుంది. దీనిలోని కొన్ని కణాలు సిద్ధబీజ మాతృకణాలుగా మారి, క్షయకరణ విభజన చెంది ఏకస్థితిక సిద్ధబీజాలును ఏర్పరుస్తాయి. ఇవి మొలకెత్తి సంయోగబీజదాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. సంయోగబీజదాలు, సిద్ధబీజదాలు చాలా విభేదాన్ని చూపిస్తాయి. కావున బ్రయోఫైట్లు బిన్నరూప ఏకాంతర జీవితదశలను ప్రదర్శిస్తాయి. ఇటువంటి జీవిత చక్రాన్ని “ఏకద్వయస్థితిక జీవిత చక్రం” అంటారు.

ప్రశ్న 2.
వివృత బీజాల ముఖ్యలక్షణాలను వివరించండి.
జవాబు:

ఇవి పిండయుతమైన, నాళికా కణజాలంగల ఆర్కిగోనియమ్లను కలిగిన పుష్పించే మొక్కలు.
ఇవి మధ్యరకపు వృక్షాలు లేక పొడవైన వృక్షాలు లేక పొదలుగా ఉంటాయి.
తల్లి వేరు వ్యవస్థ ఉంటుంది. పైనస్లో వేళ్ళలో శిలీంధ్ర మూలాలు ఉంటాయి. సైకస్ వంటి జాతులలో సయనో- బాక్టీరియమ్లు కల ప్రత్యేకమైన ప్రవాళాల వేర్లు ఉంటాయి.
కాండము శాఖారహితం (సైకస్) లేక శాఖాయుతంగా (పైనస్) ఉంటాయి.
పత్రాలు సరళంగాగాని, సంయుక్తంగాగాని, ఉంటాయి.
అంతర్నిర్మాణంలో కాండంలో నిజమైన ప్రసరణ స్థంభం ఉంటుంది. నాళికాపుంజాలు సంయుక్తం, సహపార్శ్వం, వివృతం.
దారువులో దారునాళాలు, పోషక కణజాలంలో సహకణాలు ఉండవు.
కాండం, వేరులలో ద్వితీయ వృద్ధి జరుగుతుంది.
వివృత బీజాలలో సూక్ష్మ, స్థూల సిద్ధబీజాలు (భిన్నసిద్ధ బీజత) కలిగి ఉంటాయి.
సిద్ధబీజాలు, సిద్ధబీజాశయాలలోను, ఇవి సిద్ధబీజాశయ పత్రాలపై ఉంటాయి. ఈ పత్రాలు ఒక అక్షంపై సర్పిలాకారంలో అమరి శంకువు లేక స్ట్రోబిలస్ గా ఉంటాయి.
పురుష మొక్కపై ఉండే సూక్ష్మ సిద్ధబీజాశయాలను కల్గిన సూక్ష్మసిద్ధబీజాశయ పత్రాలు పురుష శంకుగా ఏర్పడతాయి.
సూక్ష్మ సిద్ధబీజాలు/పరాగరేణువులు పురుషసంయోగబీజదాన్నిస్తాయి.
అండాలు కల స్థూల సిద్ధబీజాశయ పత్రాలు కలిగిన శంకును స్త్రీ స్ట్రోబిలస్ అంటారు.
స్థూల సిద్ధబీజము స్త్రీ సంయోగ బీజదంగా పని చేస్తుంది.
పరాగ సంపర్కం : ప్రత్యక్షం, గాలి ద్వారా జరుగును.
దీనిలో సైకడోప్సిడా, కోనిఫెరాప్సిడా, నీటాప్సిడా అను 3 తరగతులు కలవు.

ప్రశ్న 3.
టెరిడోఫైటా మొక్కల ముఖ్యలక్షణాలను తెలపండి.
జవాబు:

నాళికా కణజాలాలను కలిగిన నేల మీద నివసించే మొక్కలలో మొట్ట మొదటవి.
ఇవి పిండాన్ని ఏర్పరచే, ఆర్కిగోనియంలు గల నాళికా కణజాలయుత పుష్పించని మొక్కలు.
ఇవి చల్లని, తేమ నీడగల ప్రాంతాలలో, కొన్ని ఇసుక నేలల్లో పెరుగుతాయి.
టెరిడోఫైట్లలో ప్రధాన మొక్క నిజమైన వేర్లు, కాండము పత్రాలు కల సిద్ధ బీజదము.
అబ్బురపు వేర్లు వ్యవస్థ కలిగి ఉంటాయి.
ప్రథమ ప్రసరణ స్థంభం లేదా నాళాకార ప్రసరణ స్థంభం లేదా సొలెనోస్టీల్ లేదా డిస్ట్రియోస్టీల్ ఉంటుంది.
పత్రాలు చిన్నవిగా లేదా పెద్దవిగా (ఫ్రెర్న్లు) ఉంటాయి.
సిద్ధబీజదాలలో సిద్ధబీజాశయాలు ఉన్న ఫలవంతమైన పత్రాలను సిద్ధ బీజాశయ పత్రాలు అంటారు.
ఎక్కువ టెరిటోఫైటా మొక్కలు సమసిద్ధబీజయుతాలు – కాని సెలాజినెల్లా, సాల్వినియాలలో భిన్న సిద్ధబీజత ఉంటుంది.
సిద్ధబీజం మొలకెత్తి స్వయంపోషక ప్రధమాంకురం ఏర్పడుతుంది.
ప్రధమాంకురంపై పురుష, స్త్రీ బీజాశయాలు ఏర్పడతాయి.
లైంగిక అవయవాలు బహుకణ యుతాలు, కంచుకయుతాలు, వృంత రహితాలు.
చలన పురుషబీజము, స్త్రీ బీజకణంతో సంయోగం చెంది సంయుక్త బీజం ఏర్పడుతుంది.
సంయుక్త బీజం మొలకెత్తి సిద్ధబీజదంగా వృద్ధి చెందుతుంది.

ప్రశ్న 4.
మొక్కల జీవితచక్రాలు, ఏకాంతర దశల గురించి వివరించండి.
జవాబు:
మొక్కలలో ఏకస్థితిక, ద్వయస్థితిక కణాలు సమవిభజన ద్వారా విభజన చెందుతాయి. దీనివల్ల రెండు విభిన్నమైన ఏకస్థితిక ద్వయస్థితిక మొక్కల దేహాలు ఏర్పడతాయి. ఏకస్థితిక మొక్క దేహం సమవిభజన ద్వారా సంయోగ బీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దీనిని సంయోగ బీజదం అంటారు. ఫలదీకరణ తర్వాత సంయుక్తబీజం కూడ సమవిభజన ద్వారా ద్వయస్థితిక సిద్ధబీజదాన్ని ఇస్తుంది. సిద్ధబీజదాలు క్షయకరణ విభజన ద్వారా సిద్ధబీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి సమవిభజనలు చెంది ఏకస్థితిక మొక్కను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ విధంగా ఏకస్థితిక సంయోగ బీజదం, ద్వయ స్థితిక సిద్ధబీజదంతో ఏకాంతరంగా ఉంటాయి. వివిధ రకాల మొక్కలు వివిధ రకాల జీవిత చక్రాలు చూపుతాయి.
ఉదా :1) వాల్వాక్స్, స్పైరోగైరా, కొన్ని క్లామిడోమోనస్ వంటి శైవలాలు ఏకస్థితిక జీవిత చక్రంను చూపుతాయి. దీనిలో సంయుక్త బీజంలో క్షయకరణ విభజన వల్ల ఏకస్థితిక సిద్ధబీజాలు ఏర్పడతాయి. ఇవి సమవిభజన చెంది సంయోగ బీజదాన్నిస్తాయి. కావున ఈ మొక్కలలో స్వతంత్ర జీవనం గడిపే సంయోగ బీజదమే ప్రధానమైన దశ.

2) కొన్ని జాతులలో ద్వయస్థితిక సిద్ధబీజదం స్వయం పోషకంగా స్వతంత్ర జీవనం కలిగి ప్రబలంగా ఉంటుంది.

ఏకస్థితికదశ సంయోగ బీజాలకు మాత్రమే పరిమితమై ఉంటుంది. దీనిని ద్వయస్థితిక జీవితచక్రం అంటారు. ఉదా : కొన్ని టెరిడోఫైటా మొక్కలు, విత్తనాలు కల అన్ని మొక్కలలో సంయోగ బీజదము కొన్ని కణాలు కలిగి ఉంటుంది. దీనికి ద్వయ – ఏక స్థితికం అంటారు.

3) బ్రయోఫైటా మొక్కలు ఏక ద్వయ స్థితిక జీవిత చక్రంను చూపుతాయి. దీనిలో బహుకణ నిర్మిత ప్రబలమైన సంయోగ బీజదశ, సంయోగ బీజదంపై ఆధారపడి ఉండే సిద్ధబీజద దశ కలిగి ఉంటాయి. ఉదా : ఎక్టోకార్పస్, లామినేరియా.

ప్రశ్న 5.
వివృత బీజాలు, ఆవృత బీజాలు రెండూ విత్తనాలను కలిగిన మొక్కలైనప్పటికీ వాటిని వేర్వేరుగా ఎందుకు వర్గీకరించారు?
జవాబు:

వివృత బీజాలు, ఆవృతబీజాలు విత్తనాలు కలిగి ఉన్నప్పటికి వాటి మధ్య బాహ్యంగా అంతరంగా మార్పులు కలవు. అవి :

వివృత బీజాలు	ఆవృత బీజాలు
1) గుల్మములు ఉండవు.	1) ఎక్కువ మొక్కలు గుల్మములు.
2) ప్రత్యుత్పత్తి భాగాలను శంఖువులు అంటారు.	2) ప్రత్యుత్పత్తి భాగాలు పుష్పాలు.
3) శంఖువులు ఏక లింగములు.	3) పుష్పాలు ఏక లేక ద్విలింగాశ్రయులు.
4) అండాలు నగ్నంగా ఉంటాయి.	4) అండాలు అండాశయంలో దాగి ఉంటాయి.
5) పరాగ రేణువులు అండాలను ప్రత్యక్షంగా చేరతాయి.	5) పరాగ రేణువులు కీలాగ్రంను చేరతాయి.
6) పురుష సంయోగ బీజదంలో ప్రథమాంకుర కణాలు ఉంటాయి.	6) ప్రథమాంకుర కణాలు ఉండవు.
7) స్త్రీ బీజాశయాలు ఉంటాయి.	7) స్త్రీబీజాశయాలు ఉండవు.
8) ఫలదీకరణ ఒక్కసారి జరుగును.	8) ఫలదీకరణ 2 సార్లు జరుగును.
9) స్త్రీ సంయోగ బీజదమే అంకురచ్చదంగా వ్యవహరిస్తుంది. ఫలదీకరణకు ముందు ఏర్పడుతుంది. ఇది ఏకస్థితికము.	9) అంకురచ్చదం ఫలదీకరణకు తర్వాత ఏర్పడుతుంది. ఇది త్రయ స్థితికము
10) పిండ జననంలో స్వేచ్ఛా కేంద్రక విభజనలు జరుగుతాయి.	10) స్వేచ్ఛాకేంద్రక విభజనలు ఉండవు.
11) దారునాళాలు, సహకణాలు ఉండవు.	11) దారు నాళాలు సహకణాలు ఉంటాయి.
12) శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి అరుదుగా జరుగుతుంది.	12) శాఖీయ ప్రత్యుత్పత్తి సాధారణము.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 3 మొక్కల విజ్ఞానం – వృక్షశాస్త్రం

February 6, 2023January 31, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 3rd Lesson మొక్కల విజ్ఞానం – వృక్షశాస్త్రం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 3rd Lesson మొక్కల విజ్ఞానం – వృక్షశాస్త్రం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
‘బొటనీ’ అనే పదం ఏ విధంగా వాడుకలోకి వచ్చిందో వివరించండి.
జవాబు:
బోటనీ అనే గ్రీకు పదం బౌస్సికీన్ (Bouskein) అనే పదం నుండి ఏర్పడింది. బౌస్సికీన్ అంటే పశువుల చేత మేయబడేది అని అర్థం. బోస్కిన్ అను పదము బొటానే గాను, బొటానే అనే పదం క్రమంగా బోటనీ అనే పదంగా రూపాంతరం చెందింది.

ప్రశ్న 2.
పరాశరుడు రచించిన పుస్తకాల పేర్లు తెలిపి వాటిలోని ముఖ్యాంశాలను వివరించండి.
జవాబు:
కృషిపరాశరంలో (వ్యవసాయం) పంట మొక్కలు, కలుపు మొక్కలు గురించి వివరించబడ్డాయి. వృక్షాయుర్వేదంలో ఎన్నో రకాల అడవులు గురించి; మొక్కల బాహ్య, అంతర్నిర్మాణ లక్షణాలు; ఔషధ మొక్కల గురించి వివరించబడ్డాయి.

ప్రశ్న 3.
వృక్షశాస్త్ర పిత అని ఎవరిని అంటారు ? అతను రచించిన గ్రంథం ఏది?
జవాబు:
థియోఫ్రాస్టస్ ను వృక్షశాస్త్ర పిత అని పిలుస్తారు. అతను దీ హిస్టోరియా ప్లాంటారమ్ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు.

ప్రశ్న 4.
హెర్బలిస్టులు అంటే ఎవరు? వారు రచించిన గ్రంథాలేవి?
జవాబు:
సజీవంగా, సహజ ఆవరణలో ఉన్న ఔషద మొక్కలను సాంకేతికంగా వర్ణన చేయు శాస్త్రజ్ఞులను హెర్బలిస్టులు అంటారు. వీరు రచించిన గ్రంథాలను హెర్బల్స్ అంటారు. పుక్స్, బ్రన్ఫెల్స్, బోవెల్ అనువారు ప్రముఖ హెర్బలిస్టులు.

ప్రశ్న 5.
వృక్ష వర్గీకరణ శాస్త్రాభివృద్ధికి కెరోలస్ వాన్ లిన్నేయస్ చేసిన కృషి ఏమిటి?
జవాబు:
కెరోలస్ వాన్ లిన్నేయస్ వృక్షవర్గీకరణ శాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. ఈయన స్పిషీస్ ప్లాంటారమన్ను రచించి ద్వినామ నామీకరణ విధానాన్ని వాడుకలోకి తెచ్చాడు. ఈయన లైంగిక వర్గీకరణ విధానాన్ని ప్రతిపాదించాడు.

ప్రశ్న 6.
మెండల్ను ‘జన్యుశాస్త్ర పిత’ గా ఎందుకు పరిగణిస్తున్నారు?
జవాబు:
బఠాణి మొక్కలపై సంకరణ ప్రయోగాలు జరపటం వల్ల; అనువంశిక సూత్రాలను ప్రవేశపెట్టటం వల్ల మెండల్ జన్యుశాస్త్ర పితగా ప్రసిద్ధికెక్కాడు.

ప్రశ్న 7.
కణాన్ని కనుక్కొన్నదెవరు? ఆయన రచించిన పుస్తకం ఏమిటి?
జవాబు:
రాబర్ట్ హుక్ కణాన్ని మొదటిసారి కనుగొన్నాడు. ఆయన మైక్రోగ్రాఫియా అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు.

ప్రశ్న 8.
పురావృక్ష శాస్త్రం అంటే ఏమిటి ? దాని ఉపయోగం ఏమిటి? [Mar. 14]
జవాబు:
మొక్కల శిలాజాల గురించి అధ్యయనం చేయు శాస్త్రమును “పురావృక్షశాస్త్రము” అందురు. దీనివల్ల మొక్కలలో పరిణామక్రమాన్ని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ప్రశ్న 9.
హరితసహిత, స్వయంపోషక థాలోఫైట్ల హరితరహిత, పరపోషకత థాలోఫైట్లకు సంబంధించిన వృక్షశాస్త్ర విభాగాలను తెలపండి.
జవాబు:
పత్రహరితయుత, స్వయంపోషక థాలోఫైటా మొక్కలను అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని శైవలశాస్త్రం (ఫైకాలజీ) అంటారు. పత్రహరితరహిత, పరపోషిత థాలోఫైటా మొక్కలను అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని శిలీంధ్రశాస్త్రం (మైకాలజీ) అంటారు.

ప్రశ్న 10.
లైకెన్లలో సహజీవనం చేసే మొక్కల సముదాయాలు ఏవి? లైకెన్ల అద్యయనాన్ని ఏమంటారు?
జవాబు:
లైకెన్లలో సహజీవనం గడిపే భాగస్వామి మొక్కల వర్గాలు శైవలాలు, శిలీంధ్రాలు. లైకెన్లను గురించి అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని లైకెనాలజీ అంటారు.

ప్రశ్న 11.
ఏ మొక్కల సముదాయాన్ని నాళికాకణజాలయుత పుష్పించని మొక్కలు అంటారు? వీటి అద్యయనానికి సంబంధించిన వృక్షశాస్త్రశాఖ పేరేమిటి?
జవాబు:
టెరిడోఫైటాకు చెందిన మొక్కలను నాళికాయుత పుష్పించని మొక్కలు అంటారు. వాటిని అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని అంటారు.

ప్రశ్న 12.
ఏ మొక్కల సముదాయాన్ని వృక్ష రాజ్యపు ఉభయచరాలు అని అంటారు? వాటిని అద్యయనం చేసే విభాగాన్ని ఏమంటారు?
జవాబు:
మొట్టమొదటగా నేలమీద పెరిగిన మొక్కలను (వృక్షరాజ్యపు ఉభయచరాలు) బ్రయోఫైట్లు అంటారు. వాటిని అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని బ్రయాలజీ అంటారు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
వ్యవసాయ, ఉద్యానవన, ఔషధపరంగా వృక్షశాస్త్ర పరిధిని క్లుప్తంగా వర్ణించండి.
జవాబు:

హరితవిప్లవం ద్వారా వ్యాధి నిరోధక, కీటక నిరోధక పంటలను జీవ సాంకేతిక పద్ధతులలో అభివృద్ధి పరిచి, జనాభా పెరుగుదల, వనరుల తరుగుదల వంటి సమస్యలను చాలా వరకు పరిష్కరించవచ్చు.
సంకరణం, జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రయోగాల ద్వారా వృక్షశాస్త్రంలోని వ్యవసాయము, అటవీసంపద, ఉద్యానవన, పుష్పోత్పత్తి తాంటి అనువర్తన శాస్త్రాలలో మంచి పురోగతి సాధించవచ్చు.
సాగు మొక్కలైన వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న, చెరుకులలో కొత్త వంగడాలను ఏర్పరచడానికి క్రొత్త ప్రజనన పద్ధతులు ఉపయోగపడును.
వృక్ష వ్యాధి శాస్త్రంలో జరిపిన పరిశోధనల ఫలితాలు మొక్కల్లో వచ్చే అనేక వ్యాధులను నివారించడం, నిర్మూలనకు ‘ఉపయోగపడతాయి.
మొక్కల వృద్ధి నియంత్రికాల పాత్ర, వాటి పరిజ్ఞానం వల్ల వ్యవసాయ, ఉద్యాన వనరంగాల్లో అభివృద్ధి సాధించడమైంది.
కణజాల, అవయవవర్ధనం వల్ల అతితక్కువ సమయంలో అధిక సంఖ్యలో మొక్కలను ప్రయోగశాలలో ఉత్పత్తిచేయవచ్చు.
వృక్షశాస్త్ర అభివృద్ధి వల్ల బట్టలు, కాగితం, చక్కెర లాంటి ఎన్నో, పరిశ్రమలు వృద్ధిచెందాయి.
ఆర్నికా, సింకోనా, వేప, దతురా, డిజిటాలిస్, రావుల్ఫియా, తులసి మొదలైన ఔషధ విలువలు గల మొక్కల పరిజ్ఞానం, వాటిని మానవుని ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఉపయోగించుటలో దోహదపడును.
సూక్ష్మజీవనాశక పదార్థాలైన పెనిసిలిన్, జీవకీటకనాశినిలు, స్పైరులినా, క్లోరెల్లా లాంటి ఏకకణ ప్రోటీన్ల ఉత్పత్తి కూడా ఆయా పదార్థాలనిచ్చే మొక్కల విస్తృత అధ్యయనం వల్ల సాధ్యమవుతుంది.

ప్రశ్న 2.
వృక్షశరీర ధర్మ శాస్త్రాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకొని వృక్షశాస్త్ర పరిధిని వివరించండి.
జవాబు:

మొక్కల పోషణలో మూలకాలపాత్ర తెలియుట వల్ల రసాయన ఎరువులను ఉపయోగించి, మూలకలోపాలను అధిగమించి అధిక దిగుబడులు సాధించవచ్చు.
మొక్కల వృద్ధి నియంత్రికాల పాత్ర, వాటి పరిజ్ఞానం వల్ల కలుపు మొక్కలు నివారణ, విత్తనాలు సుప్తావస్థను తొలగించుట స్పినాచ్ వంటి ఆకుకూరలు ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉంచడం, అరటి, ఆపిల్, పుచ్చకాయ లాంటి పళ్ళు కృత్రిమంగా పక్వానికి వచ్చేట్లు చేయటం, శాఖీయోత్పత్తి కోసం కాండపు ఖండికలతో వేళ్ళను ప్రేరేపించడం జరిపి వ్యవసాయ, ఉద్యాన వనరంగాలలో అభివృద్ధి సాధించడమైనది.

ప్రశ్న 3.
వృక్ష స్వరూప శాస్త్రంలోని వివిధ శాఖలు, వాటి లక్షణాలను రాయండి.
జవాబు:
మొక్కలలో వివిధ భాగాల అధ్యయనానికి వర్ణనకు సంబంధించిన శాస్త్రము. ఇది మొక్కల వర్గీకరణకు మౌలిక ఆధారము దీనిలో “2 రకాలు” కలవు.

1) బాహ్యస్వరూప శాస్త్రము:
మొక్క భాగాలైన వేరు, కాండం, పత్రం, పుష్పం, ఫలం, విత్తనం బాహ్యస్వరూప లక్షణాలను అధ్యయనం చేసి వర్ణించుట.

2) అంతరస్వరూప శాస్త్రము :
వివిధ భాగాల అంతర్నిర్మాణాన్ని తెలిపే శాస్త్రము. దీనిలో “2 రకాలు” కలవు
a) కణజాల శాస్త్రము : మొక్కలోని వివిధ కణజాలాలను అధ్యయనం చేసే విభాగము.
b) అంతర్నిర్మాణ శాస్త్రము : మొక్కల్లోని వేరు, కాండం, పత్రం, పుష్పంలోని అంతర్నిర్మాణ వివరాలకు సంబంధించినది.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
వృక్షశాస్త్రంలోని వివిధ శాఖల పరిధిని సోదాహరణంగా వివరించండి.
జవాబు:

వ్యవసాయము : హరిత విప్లవం ద్వారా వ్యాధి నిరోధక కీటక నిరోధక పంటలను జీవ సాంకేతిక పద్ధతులలో అభివృద్ధి చేసి జనాభా పెరుగుదల, వనరుల తరుగుదల వంటి సమస్యలను పరిష్కరించవచ్చు.
సంకరణం జన్యు ఇంజనీరింగ్ ప్రయోగాల ద్వారా వృక్షశాస్త్రంలోని వ్యవసాయం, అటవీసంపద, ఉద్యానవన పుష్పోత్పత్తి లాంటి అనువర్తన శాస్త్రాలలో పురోగతి సాధించవచ్చు.
సాగు మొక్కలైన వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న, చెరకులలో కొత్త వంగడాలను ఏర్పరచడానికి కొత్త ప్రజనన పద్ధతులు ఉపయోగపడతాయి.

వృక్షవ్యాధి శాస్త్రము :
మొక్కలలో వచ్చే అనేక వ్యాధులను నివారించడం, నిర్మూలనకు వృక్షవ్యాధి శాస్త్రంలో జరిపిన ఫలితాలు ఉపయోగపడతాయి.

వైద్య రంగం :

ఆర్నికా, సింకోనా, వేప, దతురా, రావుల్ఫియా, తులసి, కలబంద వంటి ఔషధ విలువలు కల మొక్కల పరిజ్ఞానం వాటిని మానవ ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఉపయోగించవచ్చు.
సూక్ష్మజీవనాశక పదార్థాలైన పెనిసిలిన్, జీవ కీటకనాశినిలు, ఏకకణ ప్రోటీన్ల ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.

వాతావరణ కారకాలు :

హరిత గృహ ప్రభావాన్ని విరివిగా మొక్కలునాటుట ద్వారా నియంత్రించడం, బయోరెమిడియేషన్ ద్వారా మృత్తికా కాలుష్యాన్ని పూతికాహారుల ద్వారా పోషక పదార్థాల పునశ్చక్రీయం, రసాయన ఎరువుల వల్ల కలిగే మృత్తిక, నీటి కాలుష్యాలను అరికట్టుట కోసం జీవఎరువులు వాడుట, మృత్తిక క్రమక్షయాన్ని తగ్గించడంకోసం ఇసుకను పట్టుకొనే మొక్కలను పెంచడం.
క్లోరెల్లా లాంటి శైవలాలను అంతరిక్ష పరిశోధనలో వ్యోమగాముల ఆహారంగా ఉపయోగించుట, సముద్ర కలుపుమొక్కల నుంచి అయోడిన్, అగార్-అగార్ తయారు చేయుట సమకాలీన ప్రపంచంలో వృక్షశాస్త్రానికి ఉన్న అవకాశాలను సూచిస్తాయి.

వాణిజ్య ఉత్పత్తులు :

వాణిజ్యపరంగా ప్రాముఖ్యం ఉన్న కలప, నారలు, కాఫీ, తేయాకు లాంటి పానీయాలు సుగంధ ద్రవ్యాలు, రబ్బరు, జిగురు పదార్థాలు, రెసిన్లు అద్దకాలు, సుగంధతైలాలు లాంటి పదార్థాలు, వాటిని సక్రమంగా వినియోగించుకోవడానికి మొక్కల పరిజ్ఞానం ఉపయోగపడును.
వృక్షశాస్త్రం అభివృద్ధి వల్ల బట్టలు, కాగితం, ఆయుర్వేద ఔషధాలు, చక్కెర లాంటి పరిశ్రమలు వృద్ధిచెందాయి.

AP Inter 1st Year Botany Study Material Chapter 2 జీవశాస్త్ర వర్గీకరణ

February 6, 2023January 31, 2023 by Mahesh

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Botany Study Material 2nd Lesson జీవశాస్త్ర వర్గీకరణ Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Botany Study Material 2nd Lesson జీవశాస్త్ర వర్గీకరణ

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
డయాటమ్లలో కణకవచ స్వభావం ఏది?
జవాబు:
డయాటమ్ కణకవచము సిలికాతో నిర్మితమై ఉండుట వల్ల నాశనం చెందవు.

ప్రశ్న 2.
వైరాయిడ్లకూ, వైరస్లకూ ఉన్న తేడాలు ఏమిటి? [Mar. ’14]
జవాబు:

వైరాయిడ్లు	వైరస్లు
ప్రోటీన్ కవచం లేకుండా, కేంద్రకామ్లము (RNA) మాత్రమే కల వైరస్లను వైరాయిడ్లు అంటారు. ఉదా : పొటాటో స్పిండిల్ ట్యూబర్ వైరస్.	ప్రోటీన్ కవచము, కేంద్రకామ్లము కల జీవులను వైరస్లు అంటారు. ఉదా : TMV

ప్రశ్న 3.
ఫైకోబయాంట్, మైకోబయాంట్ అనే పదాలు వేటిని తెలియజేస్తాయి?
జవాబు:
లైకెన్లోని శైవల భాగస్వామిని ఫైకోబయాంట్ అని, లైకెన్లోని శిలీంధ్ర భాగస్వామిని మైకోబయాంట్ అని అంటారు.

ప్రశ్న 4.
శైవల మంజరి (algal bloom), ఎరుపు అలలు (Red tides) అనే పదాలు వేటిని సూచిస్తాయి?
జవాబు:
సయనోబాక్టీరియమ్లలో సహనివేశకాలు, ట్రైకోమ్లు లేదా తంతువులు జిగురుపొరతో కప్పబడి, కలుషితమైన నీటిలో ఇవి మంజరులను ఏర్పరుస్తాయి. వీటిని శైవల మంజరులు అంటారు. ఉదా : నాస్టాక్, అనబీనా, గోనియోలాక్స్ లాంటి ఎరుపు రంగులోని డైనో ప్లాజెల్లేట్లు అతి త్వరితగతిలో వృద్ధి చెందడంవల్ల సముద్రమంతా ఎరుపు రంగులో (మధ్యదరా సముద్రములోని ఎరుపు అలలు) కనబడుతుంది.

ప్రశ్న 5.
పరపోషిత బాక్టీరియమ్లకు గల రెండు ఆర్థిక ప్రాముఖ్యం గల ఉపయోగాలను తెలపండి.
జవాబు:
పరపోషిత బాక్టీరియాలు పాల నుంచి పెరుగు తయారీకి, జీవనాశక పదార్థాల ఉత్పత్తి, లెగ్యూమ్ వేర్లలో నత్రజని స్థాపనలకు తోడ్పడతాయి.

ప్రశ్న 6.
వ్యవసాయ భూములలో పంటల పెంపుదలకు ‘సయనోబాక్టీరియమ్లను ఉపయోగించడంలో ఇమిడి ఉన్న ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
జవాబు:
సయనోబాక్టీరియమ్లు వ్యవసాయ భూములలో పెంచిన నత్రజని స్థాపన జరిగి, నేలలు సారవంతమై పంట దిగుబడి పెరుగుతుంది మరియు ఇవి ఆక్సిజనిక్ కిరణజన్య సంయోగక్రియ చూపుతాయి.

ప్రశ్న 7.
మొక్కలు స్వయంపోషితాలు. పాక్షికంగా పరపోషితాలైన కొన్ని మొక్కలను తెలపండి.
జవాబు:
పాక్షికంగా పరపోషితాలు అయిన మొక్కలు :
విస్కం, లోరాంధస్, స్ట్రెగా.

ప్రశ్న 8.
ఐదు రాజ్యాల వర్గీకరణను ఎవరు ప్రతిపాదించారు? ఈ వర్గీకరణలో నిజ కేంద్రక జీవులు ఎన్ని రాజ్యాలలో ఉన్నాయి?
జవాబు:
5 రాజ్యాలు వర్గీకరణను ఆర్. హెచ్. విటాకర్ (1969) ప్రతిపాదించారు. దీనిలో 4 రాజ్యాలు (ప్రొటిస్టా, శిలీంధ్రాలు, మొక్కలు జంతువులు) నిజకేంద్రక జీవులను కలిగి ఉన్నాయి.

ప్రశ్న 9.
విటాకర్ వర్గీకరణలో పాటించిన ముఖ్యమైన ప్రాతిపదికలు ఏవి?
జవాబు:
విటాకర్ వర్గీకరణలో కణ నిర్మాణము, థాలస్ సంవిధానము, పోషణ రకము, ప్రత్యుత్పత్తి, వర్గవికాస సంబంధాలు ముఖ్యమైన ప్రాతిపదికలు.

ప్రశ్న 10.
మైకోప్లాస్మా కలిగించే రెండు వ్యాధులను తెలపండి.
జవాబు:
మొక్కలలో మైకోప్లాస్మాలు వల్ల మంత్రగత్తె, చీపురు కట్ట (witches broom), పశువులలో పూరోనిమోనియా, మానవులలో మైకోప్లాస్మల్ యురిథ్రెటిస్ అను వ్యాధులు కలుగుతాయి.

ప్రశ్న 11.
జిగురు బూజులంటే ఏమిటి? జిగురు బూజుల దృష్ట్యా ప్లాస్మోడియం అంటే ఏమిటో వివరించండి?
జవాబు:
జిగురు బూజులు ప్రొటిస్టా రాజ్యానికి చెందిన పూతికాహార జీవులు బహుకేంద్రకయుతమైన జీవపదార్థము ప్లాస్మా త్వచంలో కప్పబడి, అనుకూల పరిస్థితుల్లో ప్లాస్మోడియమ్ అనే సముచ్ఛయనం (aggregation) ఏర్పడుతుంది.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
యూగ్లినాయిడ్ల లక్షణాలు ఏవిటి?
జవాబు:

యూగ్లినాయిడ్లు ఎక్కువగా నిల్వవున్న నీటిలో పెరిగే మంచినీటి జీవులు.
ప్రోటీన్ అధికంగా వున్న ‘పెల్లికిల్’ అను పలుచని పొర ఉండటం వలన వీటి శరీరం సమ్యతను ప్రదర్శిస్తుంది.
ఇవి ఒక పొడవు, ఒక పొట్టి కశాభాలను కల్గి ఉంటాయి.
కణం పూర్వ భాగంలో గల అంతర్వలనంలో సైటోస్టోం (కణం నోరు) సైటోఫారింక్స్, రిజర్వాయర్ అను భాగాలు ఉంటాయి.
రిజర్వాయర్ త్వచంపై కాంతి సూక్ష్మగ్రాహ్యత కల స్టిగ్మా లేదా కంటి చుక్కను కలిగి ఉంటుంది.
సూర్యకాంతి లభించనప్పుడు పరపోషితాలుగా ఇతర చిన్నజీవులను భక్షిస్తాయి.
ఇవి అనుదైర్ఘ్య ద్విథా విచ్ఛిత్తి ద్వారా ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.

ప్రశ్న 2.
క్రైసోఫైట్ల ముఖ్య లక్షణాలు, ప్రాముఖ్యతలను తెలపండి?
జవాబు:
క్రైసోఫైట్లో డయాటమ్లు, బంగారు రంగు శైవలాలు ఉన్నాయి. ఇవి మంచినీరు, సముద్రపు నీటి పరిసరాలలో పెరుగుతాయి. ఇవి చాలా వరకు కిరణజన్య సంయోగక్రియను జరుపుకుంటాయి. డయాటమ్లలో కణకవచము రెండు అతివ్యాప్తమైన పలుచని పెంకువంటి నిర్మాణాలను కలిగి సబ్బుపెట్టెలాగా ఉంటుంది. పైదాన్ని ఎపిథీకా అని, క్రింది దాన్ని హైపోథీకా అని అంటారు. వీటి గోడలు సిలికాతో నిర్మితమై ఉండుట వల్ల నాశనం చెందవు. ఇవి నివసించే ఆవాసాలలో అత్యధిక పాళ్ళలో కణకవచ నిక్షేపాలు మిగిలి ఉంటాయి. అనేక సంవత్సరాలు ఇటువంటి పదార్థాలు సంచయనం చెందుటవల్ల ‘డయాటమేసియస్ మృత్తిక’ లేక ‘కైసిల్గర్’ అని అంటారు.

ప్రాముఖ్యత :
సిలికాను కలిగి ఉండుట వల్ల, పాలిష్ చేయటానికి, నూనెలు, ద్రవాల్ని వడగట్టటానికి వాడతారు. మహా సముద్రాలలో డయాటమ్లు ప్రముఖ ఉత్పత్తిదారులు.

ప్రశ్న 3.
డైనోఫ్లాజెల్లేట్ ల గురించి క్లుప్తంగా తెలపండి.
జవాబు:

డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు ఉప్పు నీటిలో పెరుగుతూ, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుకుంటాయి.
కణకవచాల బాహ్యతలంపై ధృడమైన సెల్యూలోస్ పలకలుంటాయి.
వీటికి రెండు కశాభాలు ఉంటాయి. అవి బొంగరం వంటి చలనాలను చూపిస్తాయి. కావున వీటిని విర్లింగ్ విప్లు అంటారు.
కేంద్రకం అంతర్దశలో కూడా సాంద్రీకరణ చెందిన క్రోమోసోమ్లను కలిగి ఉంటుంది. క్రోమోసోమ్లలో హిస్టోన్లు ఉండవు.
కొన్ని డైనోఫ్లాజెల్లేట్ (నాక్టిల్యూకా) లు జీవసందీప్తిని ప్రదర్శిస్తాయి.
గోనియాలాక్స్ వంటి డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు అతి త్వరితగతిలో చెందుటవల్ల, ఆ సముద్రమంతా ఎరుపురంగులో కనబడుతుంది (మధ్యధరా సముద్రములోని ఎరుపు అలలు)
వీటి నుండి వెలువడే విషపదార్థాలు చేపల వంటి సముద్రజీవులను చంపగలవు.

ప్రశ్న 4.
మన దైనందిన జీవితంలో శిలీంధ్రాల పాత్రను గురించి రాయండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
మన దైనందిన జీవితంలో శిలీంధ్రాల వల్ల లాభాలు, నష్టాలు కలవు. అవి :

లాభాలు :

ఈస్ట్ వంటి ఏకకణ శిలీంధ్రాలు రొట్టె, బీర్ తయారీలో ఉపయోగపడతాయి.
కొన్ని శిలీంధ్రాలు, “పెనిసిలియం” వంటి సూక్ష్మ జీవనాశక పదార్థాలకు మూలము.
అగారికస్ వంటి శిలీంధ్రాలు తినదగిన పుట్టగొడుగులుగా లభిస్తాయి.

నష్టాలు :

కొన్ని శిలీంధ్రాల వల్ల కమలాపండ్లు కుళ్ళిపోతాయి.
రొట్టెలపై బూజు ఏర్పడి, పాడైపోతుంది.
ఆవాల ఆకులపై తెల్ల మచ్చలు ఆల్బుగో అను శిలీంధ్రం వల్ల ఏర్పడతాయి.
కొన్ని శిలీంధ్రాలు (‘పక్సీనియా’) గోధుమ కుంకుమ తెగులును కలుగచేస్తాయి.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మీరు చదివిన శిలీంధ్రాలలో వివిధ తరగతుల ముఖ్య లక్షణాలు తెలిపి, వాటిని పోల్చండి.
జవాబు:
సాధారణ లక్షణాలు :
I. ఫైకోమైసిటీస్

ఇవి నీటి ఆవాసాలలోను, తడి, తేమ ప్రాంతాలలోని కుళ్ళే కొయ్యపైనా లేదా మొక్కలపై అవికల్ప పరాన్నజీవులుగా పెరుగుతాయి. వీటిని శైవలశిలీంధ్రాలు అని కూడా అంటారు.
శిలీంధ్రజాలము విభాజక పటరహితం మరియు సీనోసైటిక్గా ఉంటుంది.
అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి గమన సిద్ధబీజాలు లేక చలనరహిత సిద్ధబీజాల ద్వారా జరుగుతుంది.
రెండు సంయోగబీజాల కలయిక ఫలితంగా సంయుక్త సిద్ధబీజం ఏర్పడుతుంది. ఉదా : మ్యూకార్, రైజోపస్, ఆల్బుగో.

II. ఆస్కోమైసిటీస్

వీటిని సాక్ఫంగై అని అంటారు.
ఇవి ఏకకణయుతాలు (ఉదా : ఈస్ట్) లేదా బహుకణయుతాలు. (ఉదా : పెనిసిలియం)
ఇవి పూతికాహరులు, విచ్ఛిన్నకారులు, పరాన్నజీవులు లేదా కోప్రోఫిలస్ (పేడపై పెరిగేవి)
శిలీంధ్రజాలము శాఖాయుతము, విభాజకయుతము.
అలైంగికంగా కొనిడియంల ద్వారా ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.
లైంగికంగా ఆస్కోస్పోరులు ద్వారా ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.
ఉదా : ఆస్పర్జిల్లస్, క్లావిసెప్స్, పెనిసిలియం.

III. బెసీడియోమైసిటీస్

వీటిని పుట్టగొడుగులు, బ్రాకెట్ఫంగై లేదా పఫ్బల్స్ లేదా క్లబ్ ఫంగై అంటారు.
ఇవి మట్టి, దుంగలు, చెట్లు మోదులు, సజీవ మొక్కల శరీరాలలో పరాన్నజీవులుగా పెరుగుతాయి.
శిలీంధ్ర జాలము శాఖాయుతము, విభాజకయుతము.
శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తి ముక్కలవటం ద్వారా జరుగుతుంది.
లైంగిక అవయవాలు ఉండవు.
రెండు వేర్వేరు జన్యురూపాలకు చెందిన శిలీంధ్ర తంతువుల శారీరక కణాల సంయోగం ద్వారా ప్లాస్మోగమీ జరుగుతుంది.
ఉదా : అగారికస్, యుస్టిలాగో, పాలిపోరస్.

IV. డ్యుటిరోమైసిటీస్

వీటిని ఇంపర్ఫెక్ట్ ఫంగై అని అంటారు.
కొన్ని పూతికాహారులుగా లేదా పరాన్న జాతులుగా ఉంటాయి. ఎక్కువ జాతులు విచ్ఛిన్నకారులుగా ఉంటూ ఖనిజాల చక్రీకరణలో తోడ్పడతాయి.
శిలీంధ్రజాలము శాఖాయుతము, విభాజకయుతము.
ఇవి అలైంగికంగా కొనిడియంల ద్వారా, శాకీయంగాను ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.
లైంగిక దశలను గుర్తించిన తర్వాత, వీటిని వేరొక తరగతులలోకి మారుస్తారు.
ఉదా : ఆల్టర్నేరియా, కొల్లెటో ట్రైఖమ్, ట్రెఖోడెర్మా.

ప్రశ్న 2.
మీరు చదివిన మొనీరాలోని వివిధ సముదాయాలను క్లుప్తంగా వివరించండి.
జవాబు:
మొనీరా రాజ్యంలో ఆర్కిబాక్టీరియమ్లు, యూబాక్టీరియమ్లు మైకోప్లాస్మా, ఆక్టినోమైసిటీస్ వంటి అన్ని కేంద్రక పూర్వజీవులు చేర్చబడినాయి.

I. ఆర్కిబాక్టీరియమ్ :

ఇవి అధిక లవణయుత ప్రాంతాలు, వేడినీటి చలమలు మరియు బురద ప్రదేశాలలో నివసిస్తాయి.
కణ కవచంలో సూడోమ్యూరిన్ ఉంటుంది.
కణ కవచంలో శాఖాయుత లిపిడ్ శృంఖలాలుంటాయి.
ఆవులు, గేదెలు లాంటి రూమినేట్ జంతువుల జీర్ణాశయంలో జీవిస్తూ, వాటి పేడ నుండి మీథేన్ గ్యాస్ ను ఉత్పత్తిచేయటానికి మిథనోజెన్లు తోడ్పడతాయి.

II. యూబాక్టీరియమ్ :

ఇవి సర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వేడినీటి చలమలు, ఎడారులు, మంచు, లోతైన సముద్రాలలో పరాన్న జాతులుగాను, మరికొన్ని సహజ జాతులుగాను నివసిస్తాయి.
ఆకారమును బట్టి, గోళాకారము (కోకస్), దండాకారము (బాసిల్లస్), సర్పిలాకారము (స్పైరిల్లం) మరియు కామా (విబ్రియో) ఆకారంలో ఉంటాయి.
కణ కవచము పెఫ్టిడోగ్లైకాన్ తో నిర్మితము.
కణ త్వచంలో మీసోసోమ్లు ఉంటాయి.
వీటిలో ప్రధాన జన్యుపదార్థమైన న్యూక్లియాయిడ్, 70’s రకపు రైబోసోమ్లు ఉంటాయి.
కొన్ని యూ బాక్టీరియాలు స్వయంపోషితాలు. ఎక్కువ పరాన్న జీవులుగా ఉంటాయి.
నాస్టాక్, అనబీనా వంటి నీలి ఆకుపచ్చ శైవలాలు సహనివేశాలుగా తంతువులుగా ఉంటూ హెటిరోసిస్ట్లలో నత్రజని స్థాపనలో తోడ్పడతాయి.
ఇవి కలుషిత నీటిలో శైవల మంజరులు ఏర్పరుస్తాయి.

III. మైకోప్లాస్మాలు :

ఇవి పూర్తిగా కణకవచం లేకుండా బహుళరూపాలలో ఉండే జీవులు.
జీవ కణాలన్నింటిలోను అతి చిన్నవి. ఆక్సిజన్ లేని పరిస్థితులను కూడా తట్టుకోగలవు.
ఇవి మొక్కలలో మంత్రగత్తె చీపురుకట్ట, పశువులలో పూరోనిమోనియా, మానవులలో మైకోప్లాస్మల్ యురిథ్రెటిస్ అను వ్యాధులు కలుగచేస్తాయి.

IV. ఆక్టినోమైసిటిస్ :

ఇవి శాఖాయుత, తంతురూప బాక్టీరియమ్లు.
కణకవచంలో మైకోలిక్ ఆమ్లాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
ఇది ఎక్కువగా పూతికాహార జీవులు లేదా విచ్ఛిన్నకారులు.
మైకోబాక్టీరియమ్, కొరినిబాక్టీరియమ్ లు పరాన్న జీవులు.
స్ట్రెప్టోమైసిస్ ప్రజాతులు నుండి అనేక సూక్ష్మ జీవనాశకాలు తయారుచేస్తాయి.

ప్రశ్న 3.
ప్రొటిస్టాలోని వివిధ సముదాయాల ముఖ్యలక్షణాలను సోదాహరణగా రాయండి.
జవాబు:
I. క్రైసోఫైట్లు :
క్రైసోఫైట్లో డయాటమ్లు, బంగారు రంగు శైవలాలు ఉన్నాయి. ఇవి మంచినీరు, సముద్రపు నీటి పరిసరాలలో పెరుగుతాయి. ఇవి చాలా వరకు కిరణజన్య సంయోగక్రియను జరుపుకుంటాయి. డయాటమ్లలో కణకవచము రెండు అతివ్యాప్తమైన పలుచని పెంకువంటి నిర్మాణాలను కలిగి సబ్బుపెట్టెలాగా ఉంటుంది. పైదాన్ని ఎపిథీకా అని, కింది దాన్ని హైపోథీకా అని అంటారు. వీటి గోడలు సిలికాతో నిర్మితమై ఉండుట వల్ల నాశనం చెందవు. ఇవి నివసించే ఆవాసాలలో అత్యధిక పాళ్ళలో కణకవచ నిక్షేపాలు-మిగిలి ఉంటాయి. అనేక సంవత్సరాలు ఇటువంటి పదార్థాలు సంచయనం చెందుటవల్ల ‘డయాటమేసియస్ మృత్తిక లేక ‘కైసిల్గాగర్’ అని అంటారు.

II. డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు :

డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు ఉప్పు నీటిలో పెరుగుతూ, కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరుపుకుంటాయి.
కణకవచాల బాహ్యతలంపై దృడమైన సెల్యూలోస్ పలకలుంటాయి.
వీటికి రెండు కశాభాలు ఉంటాయి.’ అవి బొంగరం వంటి చలనాలను చూపిస్తాయి. కావున వీటిని విర్లింగ్ విప్లు అంటారు.
కేంద్రకం అంతర్ధశలో కూడా సాంద్రీకరణ చెందిన క్రోమోసోమ్లను కలిగి ఉంటుంది. క్రోమోసోమ్లలో హిస్టోన్లు ఉండవు.
కొన్ని డైనోఫ్లాజెల్లేట్ (నాక్టిల్యూకా) లు జీవ సందీప్తిని ప్రదర్శిస్తాయి.
గోనియాలాక్స్ వంటి డైనోఫ్లాజెల్లేట్లు అతి త్వరితగతిలో చెందుటవల్ల, ఆ సముద్రమంతా ఎరుపురంగులో కనబడుతుంది (మధ్యదరా సముద్రములోని ఎరుపు అలలు)
వీటి” నుండి వెలువడే విషపదార్థాలు చేపల వంటి సముద్రజీవులను చంపగలవు.

III. యూగ్లినాయిడ్లు :

యూగ్లినాయిడ్లు ఎక్కువగా నిల్వవున్న నీటిలో పెరిగే మంచినీటి జీవులు,
ప్రోటీన్ అధికంగా వున్న ‘పెల్లికిల్’ అను పలుచని పొర ఉండటం వలన వీటి శరీరం నమ్యతను ప్రదర్శిస్తుంది.
ఇవి ఒక పొడవు, ఒక పొట్టి కశాభాలను కల్గి ఉంటాయి.
కణం పూర్వ భాగంలో గల అంతర్వలనంలో సైటోస్టాం (కణం నోరు) సైటోఫారింక్స్, రిజర్వాయర్ అను భాగాలు ఉంటాయి.
రిజర్వాయర్ త్వచంపై కాంతి సూక్ష్మగ్రాహ్యత కల స్టిగ్మా లేదా కంటి చుక్కను కలిగి ఉంటుంది.
సూర్యకాంతి లభించనప్పుడు పరపోషితాలుగా ఇతర చిన్నజీవులను భక్షిస్తాయి.
ఇవి అనుదైర్ఘ్య ద్విధా విచ్ఛిత్తి ద్వారా ప్రత్యుత్పత్తి జరుపుకుంటాయి.

IV. జిగురు బూజులు :

ఇవి ప్రొటిస్టాకు చెందిన పూతికాహార జీవులు. బహుకేంద్రకయుతమైన జీవపదార్థము ప్లాస్మాత్వచంచే కప్పబడి ఉంటుంది.
అనుకూల పరిస్థితులలో ఇవి సముచ్ఛయనం చెంది ప్లాస్మోడియమ్ ఏర్పడుతుంది.
ప్రతికూల పరిస్థితులలో ప్లాస్మోడియమ్ విభేదన చెంది ఫలనాంగాలు ఏర్పడతాయి. ఇవి వాటి కొనలలో సిద్ధబీజాలను కలిగి ఉంటాయి.
సిద్ధబీజాలు అత్యధిక నిరోధకతను కలిగి ప్రతికూల పరిస్థితులలో కూడా అనేక సంవత్సరాలు జీవించగలవు.

V. ప్రోటోజోవన్లు :

ఇవి పరభక్షితాలుగా లేదా పరాన్నజీవులుగా జీవిస్తాయి.
వీటికి కణకవచము ఉండదు.
జీవపదార్థము ప్లాస్మాత్వచంచే ఆవరించబడి ఉంటుంది.
అమీబాయిడ్ ప్రోటోజోవన్ లు మంచినీరు, సముద్రపు నీరు లేదా తడినేలలో జీవిస్తాయి. ఇవి అమీబావలె మిధ్యాపాదాలను ఏర్పరిచి ఆహారంను బంధిస్తాయి.
ఫ్లాజెల్లేటెడ్ ప్రోటోజోవన్లు ఇవి స్వేచ్ఛగా గానీ పరాన్నజీవులుగా గానీ ఉంటాయి.
ఇవి కశాభాలను కలిగి ఉంటాయి.
పరాన్నజీవులుగా పెరిగే ట్రిపానోసోమా – నిద్రా వ్యాధిని కలుగచేస్తుంది.
సీలియేటెడ్ ప్రోటోజోవన్లు : ఇవి చురుకుగా చలించే నీటిజీవులు.
వీటిలోని గుంట కణం యొక్క ఉపరితలం వెలుపలికి తెరుచుకొని ఉంటుంది.
ఉదా : పారమీసియమ్.

స్పోరోజోవన్లు :
సంక్రామక సిద్ధబీజం లాంటి దశలను కలిగి ఉంటాయి. ప్లాస్మోడియమ్ – మలేరియాను కలిగించి మానవ జనాభాను అస్తవ్యస్తం చేసే ప్రభావం కలిగి ఉంటుంది.

Intext Question and Answers

ప్రశ్న 1.
వీటి రెండు ఆర్థిక ప్రాముఖ్యం గల ఉపయోగాలను తెలపండి.
a) పరపోషిత బాక్టీరియమ్లు
b) ఆర్కి బాక్టీరియమ్లు
జవాబు:
a) పరపోషిత బాక్టీరియమ్లు :
ఇవి పాల నుంచి పెరుగు తయారీ, జీవనాశక పదార్థాలు ఉత్పత్తి, లెగ్యూమ్ వేర్లలో నత్రజని స్థాపనలో తోడ్పడతాయి.

b) ఆర్కిబాక్టీరియమ్లు :
ఆవులు, గేదెలు లాంటి రూమినేట్ జంతువుల జీర్ణాశయంలో జీవిస్తూ వాటి పేడ నుండి మీథేన్ గ్యాస్ నన్ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

ప్రశ్న 2.
ఈ కింది వాటి ఆధారంగా శిలీంధ్ర రాజ్యంలోని తరగతులను పోల్చండి
a) పోషణ విధానము
b) ప్రత్యుత్పత్తి పద్ధతి
జవాబు:
a) పోషణ ఆధారంగా :
i) ఫైకోమైసిటీస్: అవికల్ప పరాన్నజీవులు.
ii) ఆస్కోమైసిటీస్ : పూతికాహారులు, విచ్ఛిన్నకారులు.
iii) బెసిడియోమైసిటీస్ : పరాన్నజాతులు
iv) డ్యుటిరోమైసిటీస్ : పూతికాహారులు, విచ్ఛిన్నకారులు.

b) ప్రత్యుత్పత్తి ఆధారంగా :
i) ఫైకోమైసిటీస్ phycomycetes :
అలైంగిక గమనసిద్ధ బీజాల ద్వారా, లైంగికంగా – సంయోగ బీజాల ద్వారా.

ii) ఆస్కోమైసిటీస్ :
అలైంగికంగా కొనీడియాల ద్వారా, లైంగికంగా ఆస్కోస్ఫోరుల ద్వారా.

iii) బెసీడియోమైసిటీస్ :
అలైంగికంగా ముక్కలగుట ద్వారా, లైంగికంగా శాకీయ కణాల సంపర్కం వల్ల.

iv) డ్యుటిరోమైసిటీస్ :
అలైంగికంగా కొనిడియంల ద్వారా.

ప్రశ్న 3.
నిర్మాణం జన్యుపదార్థ స్వభావం దృష్ట్యా వైరస్ల ను గురించి క్లుప్తంగా రాయండి. ఏవైనా నాలుగు సాధారణ వైరస్ వ్యాధులను తెలపండి.
జవాబు:
వైరస్లలో కేంద్రకామ్లము, ప్రోటీన్లు ఉంటాయి. కేంద్రకామ్లము సంక్రమణ స్వభావంతో RNA లేక DNA గా ఉంటుంది. ప్రోటీను భాగము ఒక తొడుగులాగా ఉంటుంది. దీన్ని కాప్సిడ్ అంటారు. ఇది మధ్య ఉన్న కేంద్రకామ్లాన్ని చుట్టి ఉంటుంది.

కొన్ని వైరస్ వ్యాధులు :

టొబాకో మొజాయిక్ వ్యాధి
పొటాటో స్పిండిల్ ట్యూబర్ వ్యాధి
హ్యూమన్ ఇమ్యునో వైరస్
గొర్రెలలో పీ వ్యాధి

ప్రశ్న 4.
వైరస్లు, జీవులా లేదా నిర్జీవ పదార్థాలా ? అనే విషయాన్ని గురించి మీ తరగతిలో ఒక చర్చా కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేయండి.
జవాబు:
వైరస్లు వాస్తవంగా సజీవులు కాదు. జీవకణం వెలుపల అచేతనంగా ఉండి స్ఫటిక నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి అవికల్ప పరాన్న జాతులుగా ఉంటాయి.

ప్రశ్న 5.
నీకు కాకతాళీయకంగా ఒక పాత భద్రపరచబడిన లేబుల్ ని శాశ్వత గాజుపలక దొరికింది. దీన్ని గుర్తించడానికి సూక్ష్మదర్శిని కింద ఉంచినప్పుడు ఈ కింది లక్షణాలను గుర్తించావు.
a) ఏకకణ నిర్మిత శరీరం b) స్పష్టమైన కేంద్రకం c) ద్వికశాభయుత పరిస్థితి ఒక కశాభం నిలువుగానూ, మరొకటి అడ్డంగానూ ఉంది. దీనిని దేనిగా గుర్తిస్తావు? అది ఏ రాజ్యానికి చెందిందో తెలుపగలవా?
జవాబు:
ప్రొటిస్టియన్ కణము. అని ప్రొటిస్టా రాజ్యానికి చెందుతుంది.

ప్రశ్న 6.
కలుషిత నీటిలో అత్యధికంగా నాస్టాక్, ఆసిల్లటోరియా వంటి మొక్కలుంటాయి. కారణాలను తెలపండి.
జవాబు:
కలుషిత నీటిలోని ఆక్సిజనిక్ కిరణజన్య సంయోగక్రియను జరుపుతాయి. మరియు నత్రజని స్థాపనలో తోడ్పడతాయి. నీటిలోని భారమూలకాలను తొలగిస్తాయి.

ప్రశ్న 7.
ఐదు రాజ్యాల వర్గీకరణ ప్రకారం చాలా తేడా ఉన్నప్పటికీ సయనోబాక్టీరియమ్లు, పరపోషిత బాక్టీరియమ్లు రెండు మొనీరా రాజ్యంలో యూబాక్టీరియమ్ల కింద చేర్చారు. ఈ రెండు రకాలు వర్గాలనూ ఒకే రాజ్యంలో చేర్చడం సమంజసమా? అయితే ఎందువల్ల?
జవాబు:
సయనోబాక్టీరియాలు, పరపోషితబాక్టీరియమ్లను మొనీరా రాజ్యంలో యూబాక్టీరియమ్ కింద చేర్చడం సమంజసమే. ఎందువల్లననగా అవి రెండు నత్రజని స్థాపనలో పాల్గొంటాయి.

ప్రశ్న 8.
మీరు గమనించిన ఏ లక్షణాల వల్ల ట్రిపోనోజోమాను ప్రోటిస్టా రాజ్యంలో చేర్చగలరు?
జవాబు:
ఇవి స్వేచ్ఛగా లేక పరాన్న జాతులుగా ఉంటాయి. ఇవి కశాభాలను కలిగి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 9.
జీవిత చరిత్రలోని ఒక దశలో ఆస్కోమైసిటీస్కు చెందిన శిలీంధ్రాలు క్లీస్టోథీసియం, పెరిథీసియం లేదా అపోథీసియం అనే ఫలనాంగాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ మూడు రకాల ఫలనాంగాలు ఒకదానినుంచి మరొకటి ఏవిధంగా వేరుగా ఉంటాయి?
జవాబు:
ముఖరంధ్రం లేని గుండ్రటి ఆస్కోకార్ను క్లీసోథీసియం అంటారు. కూజా ఆకారంలో ఉండి కొనభాగంలో తెరుచుకునే ఆస్కోకార్ను పెరిథీసియం అంటారు. కప్పు లేదా సాసర్ ఆకారంలో ఈ ఆస్కోకార్ప్న అపోథీసియం అంటారు.

AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు

January 24, 2023 by Mahesh

Students get through AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు which are most likely to be asked in the exam.

AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు

ప్రశ్న 1.
ఒక పాచికను దొర్లించారు. దాని ముఖంపై కనబడే సంఖ్య X యొక్క అంకమధ్యమం, విస్తృతులను కనుక్కోండి.
సాధన:
శాంపిల్ ఆవరణ S, దీనితో అనుబంధమయ్యే యాద్టచ్చిక చలరాశిని X అనుకుందాం. P(x) క్రింది పట్టిక ద్వారా ఇవ్వబడింది.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 1

ప్రశ్న 2.
ఒక యూదృచ్ఛిక చలరాశి X సంభావ్యతా ఎఖాజనం క్రింద ఇవ్వడమైనది.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 2
k విలువను, X డొక్క అంకమధ్యమం, విస్తృతులను కనుక్కోండి.
సాధన:
$\sum_{i=1}^5 P\left(X=x_i\right)=1$
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 3

ప్రశ్న 3.
P(X = K) = $\frac{(k+1) c}{2^k}$, (k = 0, 1, 2, 3,..) సంభాప్యతా విఖాజనంతో x యాద్లచ్చిక చలరాశి అయితే, c ని కనుక్కోండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 4

ప్రశ్న 4.
P(X=-2)=P(X=-1)=P(X=2)=P(X=1)=$\frac{1}{6}$, P(X=0)=$\frac{1}{3}$ ను తృప్తిపరిచేటట్ల X యాదృచ్ఛిక చలరాశి అంకమధ్యమం, వస్తృతులను కనుక్కోండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 6

ప్రశ్న 5.
రెండు పాచికలను యాద్చ్చికంగా ణొర్లంచారు. రండింటి పై కనణడే సంఖ్యల మొత్తానికి సంభావ్యతా విభాజనాన్ని కనుక్కోండి. యాద్చ్ళిక చలరాశి అంక మధ్ళమాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
రెండు పాచికలను దొర్లించనప్పుడు శాంపల్ ఆవరణ S నందు 6 × 6 = 36 శాంపుల్ బిందువులు ఉంటాయి. అవి :
S = {(1,1),(1,2) …………….. (1,6),(2,1),(2,2) ………….. (2,6) …………… (6,6)}
రెండు పాచికలపై కనబడే సంఖ్యల మొత్తాన్ని X తో సూచిద్దాం. అప్పుడు X వ్యాప్తి ={2,3,4, ……………… 12} X కు సంభావ్యతా విభాజనాన్ని ఈ క్రింద ఇవ్వడమైనది.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 7

ప్రశ్న 6.
8 నాణేలను ఏకకాలంలో ఎగరవేశారు. కనీసం 6 బొమ్మలు పడటానికి గల సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
బొమ్మ రావటానికి సంభావ్యత =$\frac{1}{2}$
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 8

ప్రశ్న 7.
ఒక ద్విపద విభాజనం అంకమాధ్లమం, విస్తృతి వరుసగా 4, 3. ఆ విభాజనాన్ని సంధానించి, P(X ≥1) ను కనుక్కోండి.
సాధన:
ద్విపద విభాజనానికి అంకమధ్యమం = np = 4
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 9

ప్రశ్న 8.
యాదృచ్ఛికంగా ఎంపిక చేసిన ఒక వ్యక్తికి ఎడమచేతి వాటం (రాయడానికి సంబంధించి) ఉండే సంభావ్యత 0.1. 10 మంది వ్యక్తుల సముదాయంలో ఒకరికి ఎడమ చేతి వాటం టండే సంభావ్యత ఎంత ?
సాధన:
ఇచ్చట n=10
p=0.1
q=1-p=1-0.1=0.9
10 మందిలో ఒకరికి ఎడమచేతి వాటం ఉండే సంభావ్త
$P(X=1)={ }^{10} C_1(0.1)^1(0.9)^{10-1}$
= 10 × 0.1 × (0.9)⁹
= 1 × (0.9)⁹
= (0.9)⁹

ప్రశ్న 9.
450 పేజీల ఉన్న ఒక పె్తకంలో 400 ముద్రణ లోపాలు ఉన్నాయి. ఒక పేజీలోని డోషాల సంఖ్ల పాయిజాన్ న్యాయాన్న్ అసుసరిస్తుందనుకొని, 5 పేజీల యాదృచ్ఛిక శాంపుల్, ముద్రణ దోషాలను ఏమీ కలిగి ఉండని సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఈ పుస్తకంలోని ఒక పేజీకి. గం సగటు దోషాల సంఖ్య
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 10

ప్రశ్న 10.
రక్తంలోని ఎర్కణాల లోటును, రక్రం నమూనాను మైక్రోస్కోస్తో పరీక్షించి నిర్ధాఠిస్తారు. ఆరోగ్రాంతకడికి ఒక నిర్డిష్ట పరిమాణ నమానాలో సగటున 20 ఎక్ర కణాలు ఉంటాయనుకుందాం. పాయిజాన్ విఖాజనాన్ని ఉపమోగించి, అరోగ్యవంతుడి నుంచి తీసుకున్న ఒక రక్త నమూనాలో 15 కంటే తక్కువ ఎగ్ర కణాలను కలిగి ఉండే సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇచ్చట λ =20
ఒక ఆరోగ్యవంతుడ నుంచి తీసుకున్న నమూనాలో r ఎ(ర్ర
కణాలు ఉండగల సంభావ్యత P (X=r).
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 11

ప్రశ్న 11.
ఒక పాయిజాన్ చలరాశి P(X=1)=P(X=2) ను తృృప్తిపరుగ్తుంది. P(X = 5) ను కనుక్కోండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 10 యాదృచ్ఛిక చలరాశలు, సంభావ్యత విభాజనాలు 12

AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత

January 25, 2023January 24, 2023 by Mahesh

Students get through AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత which are most likely to be asked in the exam.

AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత

ప్రశ్న 1
రెండు పాచికలను ఒకే తడవ దార్లంచినప్ణుడు ఆ పాచికల ముఖాలపై ఒకే సంఖ్ల రావడానికి గల సంఖావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
రెండు పాచికల ముఖాలపై ఒకే సంఖ్య వచ్చే ఘటనను ‘E’ అనుకొందాం.
‘E’ జరగడానికి దోహదం చేసే సందర్భాల సంఖ్య = 6 శాంపిల్ ఆవరణంలోని మొత్తం లఘు ఘటనల సంఖ్య
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 1

ప్రశ్న 2.
1 నుంచి 20 వరకు గల 20 సంఖ్లల నుంచి ఒక సంఖ్యను ఎన్నుకొన్నాం. ఆ సంఖ్య ప్రధాన సంఖ్య అయ్యే సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
శాంపుల్ ఆవరణ S లో 20 మూలకాలున్నాయి. ఎన్నుకన్న సంఖ్య ప్రధాన సంఖ్య అయ్యే ఘటన E అనుకోండి. అప్పుడు
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 2

ప్రశ్న 3.
ఒక సంచిలో 4 ఎర్రని, 5 నల్లని, 6 నీలం రంగును కలిగిన ఐంతులున్నాయి. యాదృచ్చింగా ఏకకాలంలో ఎన్నుకొన్న రెండు బంతులలో ఒకట ఎర్రది అయ్యే సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
రెండు బంతులను ఒకసారి తీసినపుడు ఒకటి నల్ల బంతి, ఒకటి ఎర్రబంతి వచ్చే ఫుటన ‘E’ మరియు ‘S’ అనేది శాంపుల్ ఆవరణం. నంచిలోని వెుత్తం బంతుల నంఖ్ = 4+5+6 = 15
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 3

ప్రశ్న 4.
పది పాచికలను ఒకే తడవ దొర్లించినప్పుడు అందుల ఏ పాచికా 1 చూపకపోవడానికి గల సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఏ పాచిక 1 చూపని ఘటనను A అనుకొందాం.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 4

ప్రశ్న 5.
{1,2,3, ………… 100} నుంచి ఒక సంఖ్య x ను యాదృచ్ఛికంగా తీయడంజరిగింది. $\left(x+\frac{100}{x}\right)$> 29 అయ్యే సంఖావ్యత ఎంత?
సాధన:
ఇక్కడ మొత్తం ఫలితాల సంఖ్య 100.
{1,2,3, ………….. 100} లో నుంచి ఎన్నుకొన్న సంఖ్య x
అనేది ${x}+\frac{100}{\mathrm{x}}$ > 29 ని ధ్రువపరిచే ఘటనను A అనుకొందాం.
అప్పుడు x+ $\frac{100}{\mathrm{x}}$ >29
⇔ x²-29 x+100 > 0
⇔ (x-4)(x-25) > 0
⇔ x < 4 లేదా x > 25
⇔ x ∈ {1,2,3,26,27, ………………….. 100} = A (అనుకొందాం)
∴ A అనుకూల ఫలితాల సంఖ్య 78
∴ కావలసిన సంభావ్యత = P(A) = $\frac{78}{100}$ = 0.78

ప్రశ్న 6.
ఒక చదరంగం బల్లపై రెండు చతురస్రాలను యాదృచ్ఛికంగా ఎన్నుకొన్నారు. వాటికి ఉమ్మడి భుం ఉండటానికి గల సంభావ్యత $\frac{1}{18}$ అని చూపండి.
సాధన:
మొదటి చతురస్సాన్ని 64 విధాలుగా, రెండోదాన్ని 63 విధాలుగా ఎన్నుకోవచ్చు.
కాబట్టి రెండు చతురస్సాలను ఎన్నుకొనే విధాలు 64× 63
ఈ చతురస్రాలు ఒక ఉమ్మడి భుజాన్ని కలిగిఉండే ఘటన E అనుకొందాం.
ఇప్పుడు E అనుకూల ఫలితాల సంఖ్యను కనుక్కొందాం. మొదటగా ఎగ్నుకొన్న చతురస్రం మూలనున్న నాలుగు చతురస్సాల్లో ఒకటి అయితే రెండో చతురస్సాన్ని (ఉమ్మడి భుజం ఉండేటట్లు) రెండు రకాలుగా ఎన్నుకోవచ్చు.
మొదటిగా ఎన్నుకొన్న చతురస్సం చదరంగం ఐల్ల భుజం వెంబడి గల (మూలల వద్ద ఉన్నవాటిని మినహాయిస్తే) 24 చదరాల్లో ఒకటి అయితే, రెండో చతురప్రాన్ని 3 విధాలుగా ఎన్నుకోవచ్చు.
మొదటిగా ఎన్నుక్న్న చతురక్సం మిగిలిన 36 చతురస్సాల్లో ఒకటి అయితే రెండోదాన్ని 4 విధాలుగా ఎన్నుకోవచ్చు.
కాబట్టి అనుకూల ఫలితాల సంఖ్
(4 × 2)+(24 × 3)+(36 × 4)=224
∴ కావలసిన సంభావ్యత = $\frac{224}{64 \times 63}=\frac{1}{18}$

ప్రశ్న 7.
ఒక నిష్బాక్షక నాణేన్ని 200 సార్లు ఎగరవేశారు. జేసి సంఖ్యలో (అన్నిసార్ల) ణొమ్మహడే సంఖావ్యత కనుక్కోండి.
సాధన:
మొత్తం ఫలితాల సంఖ్య 2²⁰⁰
బేసి సంఖ్యలో దొమ్మపడే ఘటనను E అనుకొందాం.
E కి అనుకూల ఫలితాల సంఖ్య
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 5

ప్రశ్న 8.
యాదృచ్ఛికంగా ఒక గుండ్రని ణల్ల చుట్టా కూర్చన్న 20 మంది వ్యక్తలలో A, Bలు ఉన్నారు. A, Bల మధ్య ఎవరైనా ఆరుగురు వ్యక్తులండే సంఖావ్యత కనుక్రోండి.
సాధన:
గుండ్రటి బల్లచుట్టూ ఏ ఆసనం పైనెనా ‘A’ కూర్చోవచ్చు. అప్పుడు Bకి అందుబాటులో ఉన్న ఆసనాల సంఖ్ 19. కాని A, Bల మధ్య ఆరుగురు వ్యక్తులు ఉండాలంటే Bకి గల అవకాశాలు రెండే.
∴ కావలసిన సంభావ్యత $\frac{2}{19}$.

ప్రశ్న 9.
30 వరస హార్ణాంకాల నుంచి రెండింటిని యాదృచ్కంగా ఎన్నకకొన్నారు. వాటి మొత్తం జేసససంఖ్య అజ్యే సంఖావ్యత ఎంత ?
సాధన:
30 సంఖ్యల నుంచి 2 సంఖ్యలను ఎన్నుకొనే విధాలు ³⁰C₂. ఈ 30 సంఖ్లల్లో 15 సంఖ్యలు జేసి కాగా 15 సంఖ్యలు సరి సంఖ్యలు. ఎన్నుకొన్న రెండు సంఖ్యల మొత్తం బేసిసంఖ్య కావాలంటే అందులో ఒకటి సరిసంఖ్య మరాకటి దేసిపంఖ్య కావాలి. కాబట్టి అనుకూల ఫలిజాల సంఖ్య = ¹⁵C₁x ¹⁵C₁∴ కావలసిన సంభావ్యత
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 6

ప్రశ్న 10.
పుట్టిన పిల్లలు 1,00,000 మందిలో 20 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే వరకు జీవించేవారి సంఖ్య 77,181. ఇప్పుడు పుట్టిన ఐిడ్డ 20 సంవత్సరాల వరకు జీవించగల సంఖావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇక్కడ m=77,181
n=1,00,000
కావలసిన సంభావ్యత = $\frac{m}{n} = \frac{77,181}{1,00,000}$
= 0.77181

ప్రశ్న 11.
సంఖావ్యతకు సంకలన సిద్ధాంతం.
సాధన:
ప్రవచనం : ఒక యాదృచ్ఛిక ప్రయోగంలో E₁, E₂ ఏవైనా రెండు ఘటనలు, P సంభావ్యతా ప్రమేయం అయితే
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 7

ప్రశ్న 12.
రెండు పాణికలతో మొత్తం స్కోరు 7 దొర్లించే సంఖావ్యత ఎంత ?
సాధన:
ఇచ్చిన (పయోగం శాంపిల్ ఆవరణం
S={(1,1),(1,2), ……………… (1,6),
(2,1),(2,2), …………….. ,(2,6),
..
..
..
..
(6,1,(6,2), …………….. ,(6,6)}
ఏదైనా ఒక మూలకంలోని మొదటి నిరూపకం మొదటి పాచికపై స్కోరును, రెండో నిరూపకం రెండో పాచికపై స్కరును సూచిస్తాయి. Sలో మొత్తం 36 మూలకాలున్నాయి. S లోని మూలకాలన్నీ సమసంభవాలు.
మొత్తం స్కోరు 7 పొందే ఘటనను E అనుకోండి. అప్పుడు
E={(1,6),(2,5),(3,400),(4,3),(5,2), (6,1)}, E లో మొత్తం 6 మూలకాలున్నాయి.
∴ P(E) = $\frac{6}{36}$ = $\frac{1}{6}$

ప్రశ్న 13.
మాడు నాణేలను ఎగరవేసినప్పండు రెండు ణొరుసులు, ఒక జొమ్ము పొందే సంఖావ్యత ఎంత ?
సాధన:
మూడు నాణేలను ఎగరవేసే ప్రయోగం శాంపిల్ ఆవరణం S = {H H H, H H T, H T H, H T T, T H H, T H T, T T H,TT T}
n(S)=, 8
రెండు బొరుసులు, ఒక దొమ్మ పడే ఘటనను E అనుకోండి.
అప్పుడు E = {H TT, T H T, TT H}
$P(E)=\frac{n(E)}{n(S)}=\frac{3}{8}$
∴ P(E) $\frac{3}{8}$

ప్రశ్న 14.
200 పేజీలు గల ఒక పుస్తకంలో నుంచి ఒక పేజీని యాదృచ్చికంగా తెరిచారు. పేజీ సంఖ్య సంపూర్ద వర్గమయ్యే సంఖావ్యత ఎంత ?
సాధన:
పై సమస్యలోని ప్రయోగపు శాంపిల్ ఆవరణం
S = {1,2,3, ………………… , n(S) = 200
తెరిచిన పేజీపై సంఖ్య సంపూర్ణ వర్గమయ్యే ఘటన E అనుకోండి. అప్పుడు
E = {1,4,9, ………………….. 196}, n(E)=14
$P(E)=\frac{n(E)}{n(S)}=\frac{14}{200}=\frac{7}{100}=0.07$

ప్రశ్న 15.
బాగా కలిపిన 52 పేకముక్కల కట్ట నుంచి ఒక ముక్కను తీస్తే అది ఆసు గాని, ఇన్పేటి గాని అహ్యే సంఖావ్యత ఎంత? గమనిక : పేక ముక్కల కట్ట అంటే 52 కార్కులు ఉన్న పేక ముక్కల కట్ట అని అర్థం. అందులో 26 ఎర్రనివి, 26 నల్లనివి. ఈ 52 కార్డును నాలుగు సెట్లుగా విభజిస్తూ వీటిని ఆఠీను, కళావరు, డైమండ్, స్పేడ్ (ఇస్పేటు) అనే పేర్లతో పిలుస్తారు. ప్రతి సెట్లోనూ 13 కార్డులుంటాయి. అవి A, 2,3,4,5,6,7,8,9,10, K, Q, J
( A= ఆసు, K= రాజు, Q= రాణి, J = జాకీ)
సాధన:
తీసిన ముక్క ఇస్పేటు అయ్యే ఘటన E₁, ఆసు అయ్యే ఘటన E₂ అనుకోండి. E₁, E₂ లు పరస్పర వివర్జిత ఘటనలు కావని గమనించండి. P(E₁ ∪ E₂) ని కనుక్కోవాలి.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 8
ప్రశ్న 16.
A, B లు రెండు ఘటనలైతే
(i) P(A∩B^c)=P(A) – P(A∩B),
(ii) A, B లలో ఒక్కటి మాత్రమే జరిగే సంభావ్యత P(A)+P(B) – 2P(A∩B) అని చూపండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 9

ప్రశ్న 17.
A, B ఫటనలల P(A)=0.5, P(B)=0.4, P(A∩B) = 0.3 అయ్యేటట్లు ఉన్నాయనుకోండ.
i) A జరగకపోవడానికి
ii) A కానీ, B కానీ (A, B లు రెండూ) జరగకపోవడానికి సంభావ్యతలను కనుక్కోండి.
సాధన:
i) A జరగకపోమే ఘటన A^c; A కానీ, B కానీ జరగకపోయే ఘటన P(A∪B)^c , అని మనకు తెలుసు.
∴ P(A^c) = 1 – P(A) = 1 – 0.5 = 0.5

ii) P(A∪B) = P(A) + P(B) – P(A∩B)
కాబట్టి P(A∪B) = 0.5 + 0.4 – 0.3
= 0.6
∴ P[(A∪B)^c] = 1 P(A∪B)
= 1 – 0.6 = 0.4

ప్రశ్న 18.
A, B, C లు మాడు ఘటనలైతే, P(A∪B∪C) P(A) + P(B) + P(C) – P(A∩B) – P(B∩C) – p(C∩A) + P(A∩B∩C) అని చూపండి.
సాధన:
B∪C = D అని వ్రాస్తే P(A∪B∪C) = P(A∪D)
P(A∪D) = P(A) + P(D) – P(A∩D)
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 10

ప్రశ్న 19.
సంభావ్యతకం గుణాన సిద్ధాంతం.
సాధన:
ప్రవచనం : P(A)>0, P(B) > 0 తో A, B లు ఒక యాద్చిక (పయోగపు ఘటనలు అయితే,
P(A∩B)=P(A) P(B|A)=P(B) P(A|B)
ఉపపత్తి : యాద్యచ్చక (పయోగంతో సాహచర్యమైన శాంపల్ ఆవరణాన్ని S అనుకొందాం.
P(A) > 0, P(B) > 0 అయ్యేటట్లుగా A, B లు S లో ఘటనలు. అప్పుడు షరతు సంభావ్యత నిర్వచనం నుంచి,
$P(B \mid A)=\frac{P(A \cap B)}{P(A)}$
∴ P(B∩A) = P(A).P(B|A)
P(B) > 0 కాబట్టి పై సమీకరణంలో A, B లను తారుమారు (వినియమం) చేస్తాం.
P(A∩B)=P(B∩A)=P(B).P(A|B)

ప్రశ్న 20.
ఒక పాచిక ఆ యుగ్మాన్ని దార్లించారు. పాచికలపై సంఖ్యల మొత్తం 6 అయినప్పుడు వాటిలో ఏదో ఒకట 2ను చూపే సంభావ్యత ఎంత ?
సాధన:
రెండు పాచికలను దొర్లంచినప్పుడు, ఏదైనా ఒక పాచికపై 2 వచ్చే ఘటన ‘A’, పాచికలపై సంఖ్యల మొత్తం 6 అయ్యే ఘటన ‘B’ అనుకొందాం.
A = {(2,1),(2,2),(2,3),(2,4),(2,4),(2,5),(2,6),(1,2),(3,2),(4,2),(5,2),(6,2)}
n(A) = 11
P(A) = $\frac{11}{36}$
B = {(1,5),(2,4),(3,3),(4,2)(5,1)}
n(B)=5
P(B)= $\frac{5}{36}$
A∩B = {(2,4),(4,2)}
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 12

ప్రశ్న 21.
ఒక పెట్టెలో 4 పనిచేయని, 6 పనిచేసే బల్టలి ఉన్నాయి. దీని నుంచి తీసిన బల్బాను తిరి భర్తీచేయని రీతిలో రెండు ఐల్బులను తీశారు. తీసిన రెండు బల్బులు పనిచేసే ఐల్కాలు అమ్యే సంభావ్యతను కనుక్రోండి.
సాధన:
పది బంతులలో 6 బంతులు ఎర్రటివి కాబట్టి ముందుగా తీసిన బంతి ఎర్రటిదయ్యే సంభావ్యత ‘A’ రెండోసారి తీస్తే ఎర్రటిదయ్యే సంభావ్యత ‘B’, మరియు ‘S’ అనేది శాంపిల్ల ఆవరణం అనుకొందాం.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 13

ప్రశ్న 22.
ఒక తరగతిలో పన్నెండుమంది బాలురు, నలుగురు బాలికలున్నారు. ఒకరి తరువాత ఒకరిని వరుసగా ముగ్గురు పిల్లలను ఎన్నుకొంటే, ఆ ముగ్గురూ బాలురు ఆయ్యే సంభావ్యత ఎంత ?
సాధన:
iవ ప్రయత్నంలో బాలుడిని ఎన్నుకొనే ఘటన E_iఅనుకొందాం.
అప్పుడు కనుక్కోవలసిన సంభావ్యత
(i = 1,2,3) P(E₁∩E₂∩E₃) లబ్ద సిద్ధాంతం నుంచి,
P(E₁∩E₂∩E₃) = P(E₁) P(E₂/E₁) P(E₃/E₁∩E₂)
$=\frac{12}{16} \times \frac{11}{15} \times \frac{10}{14}=\frac{11}{28}$

ప్రశ్న 23.
75 % సందర్భాలలో A నిజం మాట్లాడతాడు, B 80% సందర్భాలలో B నిజం మాట్లాడతాడు. ఒక సంఘటన గురించి వారు చెప్పే విషయం పరస్పరం విభేదించడానికి సంభావ్యత ఎంత ?
సాధన:
ఒక సంఘటన గురించి A, B లు నిజం చెప్పే ఘటనలు వరుసగా E₁, E₂ అనుకోండి. అప్పుడు
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 14
ఒక సంఘటన గురించి వారు చెప్పే విషయం పరస్పరం విభేదించే ఘటన E అనుకొండాం. ఇది రెండు విధాలుగా జరగవచ్చు.
i) A నిజం, B అబద్ధం చెబుతాడు.
ii) A అబద్ధం, B నిజం చెబుతాడు.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 17

ప్రశ్న 24.
కలన గణితంలోని ఒక సమస్యను ఇద్దరు విద్యార్థులు A, Bలకు ఇస్తే వారు సమస్యను సాధించే సంభావ్యతలు వరుసగా $\frac{1}{3}$, $\frac{1}{4}$. వారిద్దరూ స్వతంత్గా సమస్యను సాధించడానికి (పయత్నిస్తే, ఆ సమస్ల సాధించగల సంభావ్యత ఎంత ?
సాధన:
A, Bలతో సమస్య సాధించబడే ఘటనలు వరుసగా E₁, E₂ లు అనుకుందాం.
దత్తాంశం ప్రకారం
$\mathrm{P}\left(\mathrm{E}_1\right)=\frac{1}{3}, \mathrm{P}\left(\mathrm{E}_2\right)=\frac{1}{4}$
ఈ రెండు ఘటనలు, స్వతంత్త ఘటనలని గమనిద్దాం.
కాబట్టి కావలసిన సంభావ్యత
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 18

ప్రశ్న 25.
A, B లు ఒక్కొక్కరు ఒక నాణేన్ని 50 సార్లు ఏకకాలంలో ఎగరవేస్తారు. ఇద్దరికీ ఒకే ఎగరవేతలో దొరుసు పడక పోవటానికి సంభావ్యతను కనుక్రోండి.
సాధన:
A, B లు ఇద్దరికి ఒక ఎగరవేతలో దొరుసు పడకపోతే ఫటనను E తీసుకొందాం.
ప్రతి ఎగరవేతలో నాలుగు రకాల అవకాశాలున్నాయి.
i) A కి H రావడం, B కి H రావడం
ii) A కి T రావడం, B కి H రావడం
iii) A కి H రావడం, B కి T రావడం
iv) A కి T రావడం, B కి T రావడం
ఇక్కడ 50 యత్నలు.
కాబట్టి మొత్తం అవకాశాల సంఖ్య 4⁵⁰. పైన పేర్కొన్న నాలుగు సందర్భాల్లో, (i), (ii), (iii) లు మా(తమే ఘటన E కు అనుకూల సందర్భాలు. E కి (iv) అనుకూలం కాదు.
∴ $\mathrm{P}(\mathrm{E})=\frac{3^{50}}{4^{50}}=\left(\frac{3}{4}\right)^{50}$

ప్రశ్న 26.
ఒక యాద్చ్ఛిక ప్రయోగంలో A, B లు స్వతంత్ర ఘటనలైతే A^c,B^c లూ రెండూ స్వతంత్ర ఘటలని చూపండి.
సాధన:
A; B స్వతంత్ర ఘటనలు కాబట్టి
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 19

ప్రశ్న 27.
ఒక సంచిలో 10 ఒకే మాదిరి బంతులున్నాయి. వీటిలో 4 నీలం రంగువి, 6 ఎర్ర రంగువి. ఒకదాని తరువాత ఒకటి మూడు బంతులను యాధృచ్ఛికంగా ఆ సంచి నుంచి తీస్తే ఆ మూడూ ఎర్రటి బంతులు అయ్యే సంభావ్యతను కనుకొందాం.
సాధన:
మొదట తీసినపుడు అది ఎర్రటి బంతి అడ్యేసంభావ్యత $\frac{6}{10}$,
రెండోసారి తీసినపుడు ఎర్ర బంతి అమ్యే సంభావ్యత $\frac{5}{9}$
మూడోసారి తీసినపుడు ఎర్ర బంతి అమ్యే సంభావ్యత $\frac{4}{8}$
కాబట్టి గుణన సిద్ధాంతం నుంచి, కావలసిన సంభావ్యత
$ =\frac{6}{10} \cdot \frac{5}{9} \cdot \frac{4}{8}=\frac{1}{6}$.

ప్రశ్న 28.
ఒక పాత్రలో 7 ఎర్రని, 3 నల్లని బంతులున్నాయి. తీసన ఐంతిని తిరిగి పాత్రలో పెట్టకంండా, రెండు బంతులను తీశారు. ముందుగా తీసన బంతి ఎర్రదని తెలిస్తే, రెండోబంతి ఎర్రనిదయ్యే సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
మొదట తీసిన బంతి ఎర్రనిదడ్యే ఘటన R₁ రెండో బంతి ఎళ్రనిదమ్యే ఘటన R₂ అనుకాందాం.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 20

ప్రశ్న 29.
A, B లు రెండు స్వతంత్ర ఘటనలా
P(A)=0.2, P(B)=0.5
(i) $P\left(\frac{A}{B}\right)$
(ii) $\mathrm{P}\left(\frac{\mathrm{B}}{\mathrm{A}}\right)$
(iii)P(A∩B)
(iv) P(A∪B) లను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇచ్చినది P(A) = 0.2, P(B) = 0.5
మరియు A, B లు రెండు స్వతంత్ర ఘటనలు.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 21

ప్రశ్న 30.
సంచి B₁ లో 4 తెల్లటి, 2 నల్లటి బంతులున్నాయి. సంచి B₂ లో 3 తెల్లటి, 4 నల్లటి బంతులున్నాయి. ఒక సంచిని యాధృచ్ఛికంగా ఎంచుకొని, అందులో నుంచి ఒక బంతిని యాధృచ్ఛికంగా తీస్తే, అది తెల్లటి బంతి అయ్యే సంఖావ్యత ఎంత ?
సాధన:
B₁, B₂ సంచులను ఎంచుకొనే ఘటనలు వరుసగా E₁, E₂ అనుకొందాం.
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 22

ప్రశ్న 31.
బేయీ సిద్ధాంతం.
సాధన:
ప్రవచనం : ఒక యాధృచ్ఛిక ప్రయోగంలో E₁, E₂, ……………………. E_nలు n పరస్పర వివరిత, పూర్ణ ఘటనలు: P(E_i )≠ 0,
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 23

ప్రశ్న 32.
మూడు పెట్టెలు B_{1 ,}B₂, B₃ లలోని ఐంతులు క్రింద వివరించిన రంగులలో ఉన్నాయి.

ఒక పాచికను దొర్లించారు. పాచిక పై ముఖంపై 1 లేదా 2 వస్తే B₁ ను ఎన్నుకొంటారు ; 3 లేదా 4 వస్తే B₂ ను ఎన్నుకొంటారు ; 5 లేదా 6 వస్తే B₃ ను ఎన్నుకొంటారు. ఈ విధంగా ఒక పెట్టెను ఎన్నుకొన్నాక, అందులో నుంచి ఒక బంతిని యాదృచ్ఛికంగా ఎన్నుకొన్నారు. అలా ఎన్నుకొన్న బంతి ఎర్రనిదైతే అది పెట్టె B₂ నుంచి వచ్చే సంభావ్త ఎంత ?
సాధన:
పెట్టె B_i ను ఎన్నుకొనే సంభావ్యత P(E_i)(i=1,2,3) అనుకొందాం. అప్పుడు
$P\left(E_i\right)=\frac{2}{6}=\frac{1}{3} ; i=1,2,3$
పెట్టె B_i ఎర్రనిదయ్యే సంభావ్యత P(R / E_i) అనుకొంటే
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 26

ప్రశ్న 33.
ఒక పార్రలో w తెల్లని b నల్లని బంతులున్నాయి. Q, R అనే ఇద్దరు ఆటగాళ్ళు పాత్ర నుంచి ఒకరి తరువాత ఒకరు, తీసిన బంతిని తిరిగి ఫర్తీ చేస్తూ, బంతులను తోస్తున్నారు. తెల్లటి బంతి ఎవరు ముందుగా తీస్తే వారు గెలిచినట్లు. Q ఆటను వైదలుపెడితే, Q గెలిచే సంభావ్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
తెల్లటి బంతిని తీసే ఘటన W తో, నల్లని బంతిని తీసే ఘటనను B తో సూచించామనుకోండి. అప్పుడు
AP Inter 2nd Year Maths 2A Important Questions Chapter 9 సంభావ్యత 27

AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System

April 24, 2023January 23, 2023 by Mahesh

AP State Board Syllabus AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System Textbook Questions and Answers.

AP State Syllabus SSC 10th Class Biology Solutions 1st Lesson Nutrition – Food Supplying System

10th Class Biology 1st Lesson Nutrition – Food Supplying System Textbook Questions and Answers

Improve your learning

Question 1.
Write differences between
(a) Autotrophic nutrition – Heterotrophic nutrition:
Answer:

Autotrophic nutrition	Heterotrophic nutrition
1. Organism makes its own food.	1. Organism can not makes its own food.
2. Food is prepared from C0₂, water and sunlight.	2) Food is prepared from other organism.
3. Chlorophyll is required.	3. Chlorophyll is not required.
4. It takes place during day time.	4. It takes place throughout the day.
5. Examples are all green plants and photosynthetic bacteria.	5. All animals, Fungi and some bacteria.

(b) Ingestion – Digestion :
Answer:

Ingestion	Digestion
1. Taking in of food into the body through mouth is called ingestion.	1. Breaking up of complex molecules of food into simple and small molecules is called digestion.
2. Ingestion does not change the chemical and mechanical structure of food.	2. Digestion changes the chemical and mechanical structure of food.

(c) Light reaction – Dark reaction :
(OR)
Differentiate the reactions that take place in presence of light and the reactions which do not require light in photosynthesis.
Answer:

Light reaction	Dark reaction
1. It occurs in the grana of the chloroplast.	1. It occurs in the stroma of the chloroplast.
2. It occurs only in the presence of light.	2. It occurs in the presence or absence of light.
3. It occurs in the grana of the chloroplast.	3. It occurs in the stroma of the chloroplast.
4. Light reaction absorbs oxygen and light energy.	4. Dark reaction absorbs only CO₂
5. End products are O₂, ATP and NADPH.	5. End product is Glucose.
6. Photolysis of water occurs.	6. Carbon fixation occurs.
7. First stage of photosynthesis.	7. Second stage o: photosynthesis.

(d) Chlorophyll – Chloroplast:
Answer:

Chlorophyll	Chloroplast
1. Chlorophyll is the green coloured pigment present in the chloroplast.	1. It is the green coloured plastid enclosed by membranes.
2. It contains one atom of magnesium.	2. It consists of 3 membranes.
3. It harvests solar energy and convert into chemical energy.	3. It is responsible for enzymatic reactions leading to the synthesis of glucose.

Question 2.
Give reasons.
a) Why photosynthesis is considered as the basic energy source for most of living world?
(OR)
Why can we say that photosynthesis is the basic energy source for the living world?
Answer:

All living organisms constantly need energy to be alive.
They get energy from the food they eat.
The food directly or indirectly comes from the green plants through photosynthesis.
Hence photosynthesis can be considered as the basic energy source for most of living world.

b) Why is it better to call the dark phase of photosynthesis as a light independent phase?
Answer:

The term dark reaction or light independent does not mean that they occur when it is dark at night.
It only means that the reactions are not depend on light.
Hence we call the dark phase of photosynthesis as a light independent phase.

c) Why is it necessary to destarch a plant before performing any experiment on photosynthesis?
Answer:
1) To get better results, it is necessary to destarch a plant before performing any experiment on photosynthesis.
2) Because if starch is present it may interfere with the result of the experiment.

d) Why is it not possible to demonstrate respiration in green plants kept in sunlight?
Answer:

We cannot demonstrate an experiment of respiration in green plants kept in sunlight.
Because if sunlight is present, the C02 produced in respiration will be used in photosynthesis.
So we must conduct an experiment on respiration in green plants in a dark room.

Question 3.
Give examples.
a) Digestive enzymes
Answer:
The digestive enzymes are:

Salivary Amylase (Ptyalin),
Pepsin,
Trypsin,
Lipase,
Peptidases,
Sucrase,
Amylase (Pancreatic juice)

b) Organisms having heterotrophic nutrition is seen in organisms like:
Answer:
Heterotrophic nutrition is seen in organisms like:

All animals and human beings.
Some protozoans Ex: Amoeba.
Some parasitic plants Ex: Cuscuta
Saprophytes Ex: Bread moulds, yeast, mushrooms, etc.

c) Vitamins
Answer:
Water soluble vitamins:
B complex (B₁) Thiamine, (B₂) Riboflavin, (B₃) Niacin, (B₆) Pyridoxine,
(B₁₂) Cyanocobalamine, Folic acid, Pantothenic acid, Biotin, (C) Ascorbic Acid.
Fat soluble: (A) Retinol, (D) Calciferol, (E) Tocoferol, (K) Phylloquinine.

d) Nutritional deficiency diseases
Answer:
Eg: Kwashiorkor, Marasmus etc.

Question 4.
Where do plants get each of the raw materials required for photosynthesis?
Answer:

Raw materials	Sources
External factors: 1. Carbondioxide	Atmosphere
2. Sunlight	Sun
Internal factors: 3. Water	Ground water
4. Chlorophyll and enzymes	Present in leaf.

Question 5.
Explain the necessary conditions for autotrophic nutrition and what are its by products.
Answer:
A. Necessary conditions:

Autotrophic nutrition takes place through the process of photosynthesis.
Carbon dioxide, water, chlorophyll pigment and sunlight are the necessary conditions required for autotrophic nutrition.
The rate of photosynthesis depends on availability of sunlight.

B. By products:

Photosynthesis is the main process for autotrophic nutrition.
Carbohydrates and oxygen are the by products of photosynthesis.

Question 6.
With the help of chemical equation explain the process of photosynthesis In detail with the help of a flow chart.
Answer:
Process of photosynthesis:

The chemical equation representing the process of photosynthesis is
Definition: Photosynthesis is a photochemical reaction during carbohydrates are formed using carbon dioxide and water in the chloroplasts of the green plants in the presence of sunlight.
CO₂ water, sunlight and chlorophyll are the requirements of photosynthesis.
Glucose, O and water are the end products of the reaction.
Photosynthesis have two phases.
1) Light reaction 2) Dark reaction
Light reaction have three steps, i) Oxidation of chlorophyll ii) Photolysis iii) Formation of ATP, NADPH and O₂
In dark reaction CO₂ is utilized and finally glucose is formed which is converted and stored as starch.

FLOW CHART:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 2

Question 7.
Name the three end products of photosynthesis.
Answer:
Glucose, oxygen and water are the three end products of photosynthesis.

Question 8.
What is the connecting substance between light reaction and dark reaction?
Answer:
The hydrogen of NADPH present in the stroma is the connecting substance between light reaction and dark reaction.

Question 9.
Most leaves have the upper surface is more green and shiny than the lower ones. Why?
(OR)
In most of leaves the upper surface will be more green and shiny than the lower surface. Why?
Answer:

The upper surface comprising of the palisade parenchyma.
The lower surface comprising of the spongy parenchyma.
Palisade parenchyma contains more number of chloroplasts than the spongy parenchyma.
Thus the upper surface is more green and shiny than the lower ones.

Question 10.
Explain the structure of chloroplast with a neatly labelled sketch.
(OR)
Explain the structure of a chloroplast with the help of a rough diagram.
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 3

Chloroplast is a membranous structure consisting of 3 membranes.
The third layer forms stacked sac like structures called granum.
The intermediatery fluid filled colourless portion is called stroma.
It is responsible for enzymatic reaction leading to the synthesis of glucose in plants.
Substances found in chloroplast, capture sunlight are called photosynthetic pigments.
Chlorophyll pigment contain one atom of magnesium.
Two major kinds of chlorophylls are associated with thyakoid membranes.
Chlorophyll-a is blue-green in colour and chlorophyll-b is yellow-green colour.
Around 250-400 pigments molecules are grouped as light harvesting complex units in granum.
Some of the events occur in chloroplast are :
a) Conversion of light energy to chemical energy.
b) Splitting of water molecule.
c) Reduction of carbondioxide to carbohydrates.

Question 11.
What is the role of acid in stomach?
Answer:

The internal walls of stomach has number of gastric glands. They secret gastric juice.
It contains HCl and enzymes.
HCl kills the bacteria present in the food and protects us from their harmful effects.
And also denatures the proteins so that enzymes can act easily on them.

Question 12.
What is the function of digestive enzyme?
Answer:

The function of digestive enzyme is to increase the process of breaking up of complex molecules into simpler and absorb molecules.
This makes easy for the body to absorb food.

Question 13.
How is the small intestine designed to absorb digested food? Explain.
(OR)
How is food absorbed by villi in small intestine?
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 4

Small intestine is the largest part in digestive system.
Absorption is its main function including last stage of digestion.
The inner surface of small intestine has millions of tiny finger-like projections called villi.
Due to the presence of villi, the absorbing surface area of small intestine increases.
And the large surface area of small intestine helps in the rapid absorption of digested food.
The digested food which is absorbed through the walls of the small intestine goes into our blood.
Long and folding structure increase the ability of small intestine.

Question 14.
How are fats digested in our bodies? Where does this process take place?
What is emulsification? How it helps in digestion of fats? (OR)
How are fats digested? Where do they get digested?
Answer:

Bile juice and lipase enzymes helps in fat digestion.
Bile juice is secreted by liver.
Fats are digested by converting them into small globules like forms by the help of the bile juice.
This process is called emulsification.
Lipase enzyme is secreted by pancreas.
It converts emulsified fats into fatty acids and glycerol.
This process takes place in duodenum and small intestine.

Question 15.
What is the role of saliva in the digestion of food ?
(OR)
How does saliva digest food ?
Answer:

Saliva is secreted by three pairs of salivary glands present in the mouth.
Human saliva contains an enzyme called amylase (ptyalin).
It converts starch into maltose (a sugar).
The food is mixed thoroughly with saliva and becomes wet and slippery.
Saliva helps in the smooth passage of food in the food pipe.

Question 16.
What will happen to protein digestion as the medium of intestine is gradually rendered alkaline ?
Answer:

The food coming from the stomach to intestine is acidic in nature.
Bile and pancreatic juices render the internal condition of the intestine gradually to a basic or alkaline one.
Protein digestion continues even if the medium of intestine is gradually changed to alkaline.
In the alkaline medium pancreatic enzyme trypsin can act on the food and digests the proteins.
The enzymes present in the intestinal juice like peptidases complete the digestion of proteins into amino acids.

Question 17.
What is the role of roughages in the alimentary tract?
Answer:

Roughages are the fibres of either carbohydrates or proteins.
Plenty of roughages in the diet avoid constipation.
Roughages help in the easy movement of faeces in the large intestine.
They help in the easy digestion of food and keep the alimentary canal clean and healthy.

Question 18.
What is malnutrition? Explain some nutrition deficiency diseases.
Answer:
Malnutrition: Eating of food that does not have one or more than one nutrients in required amount is known as malnutrition.
Malnutrition is of three types:

Calorie malnutrition,
Protein malnutrition,
Protein calorie malnutrition.

Nutrition deficiency diseases:

Kwashiorkor disease: This is due to protein deficiency in diet.
Symptoms:
i) Body parts becomes swollen due to accumulation of water in the intercellular spaces,
ii) Very poor muscle development,
iii) Swollen legs,
iv) Fluffy face,
v) difficult to eat,
vi) diarrhoea,
vii) Dry skin.
Marasmus: This is due to deficiency of both protein and calories. Generally this disease occurs when there is an immediate pregnancy or repeated child births.
Symptoms:
i) Lean and weak,
ii) Swelling in joints of limbs,
iii) Less developed muscles,
iv) Dry skin,
v) diarrhoea.

Question 19.
How do non-green plants such as fungi and bacteria obtain their nourishment?
Answer:

Bacteria and fungi are non-green plants. So they cannot prepare their own food materials.
They are saprophytes which feed on dead and decaying plant and animal bodies.
The fungi and bacteria breakdown the complex organic molecules present in dead and decaying matter by releasing chemical substances into simple substances out¬side the body.
These simpler substances are then absorbed by fungi and bacteria as their food.

Question 20.
If we keep on increasing CO₂ concentration in the air, what will be the rate of photosynthesis?
Answer:

If the CO₂ concentration in the air increases, the rate of photosynthesis also increases.
If the CO₂ concentration raises above 5% then the rate of photosynthesis reduces.
At certain CO₂ concentration the rate of photosynthesis is constant.
Here a rise in CO₂ levels has no affect on the rate of photosynthesis as the other factors such as light intensity become limited.

Question 21.
What happens to plant if the rate of respiration becomes more than the rate of photosynthesis ?
Answer:

Respiration is a catabolic (destructive) process and photosynthesis is an anabolic (constructive) process.
If the rate of respiration becomes more than the rate of photosynthesis, the amount of food oxidised will be more than the food produced.
This affects the growth and development of plants and may even results in the death of the plant.

Question 22.
Why do you think that carbohydrates are not digested in the stomach?
(OR)
Where are carbohydrates digested in alimentary canal?
Answer:

For the digestion of carbohydrates enzyme ptyalin or amylase are required.
The gastric juice produced by stomach do not contain the enzyme ptyalin or amylase, it contains only pepsin which digests proteins.
Hence carbohydrates are not digested in the stomach.
Carbohydrates are partially digested in the mouth and completely in small intestine.

Question 23.
What process do you follow in your laboratory to study the presence of starch in leaves?
(OR)
(Activity – 1)
How do you test the presence of starch in leaves ? (OR)
Mention the materials required and explain the experiment to prove the presence of starch in leaves. What inference do you draw from this experiment?
Answer:
Aim: To study the presence of starch in leaves.
Apparatus: Beaker, test tube, bunsen burner, tripod stand, asbestos gauze, ethanol, leaf, petridish, iodine solution.
Procedure:

Select a leaf of a potted plant with soft thin leaves.
Boil the leaf in methylated spirit over a water bath till it becomes pale white due to the removal of chlorophyll.
Observe the leaf.
Spread the leaf in a dish and add a few drops of tincture iodine / betadine solution on it. Again observe the leaf.

Observation: The presence of starch will be indicated by a blue-black colour in leaf. Result: The experiment proves that starch is present in leaves. It is formed by Photo-synthesis.
Precautions:

Do not boil the methylated spirit test tube directly on flame.
Boil the water bath with low flame.

Question 24.
How would you demonstrate that green plants release oxygen when exposed to light? (OR) (Lab Activity)
Write the experimental procedure to prove that oxygen is produced during photosynthesis in the presence of light. (OR)
What materials are required to prove that oxygen is produced during photosynthesis in the presence of light? What procedure we need to follow to perform the above experiment?
We have conducted experiment that prove the release of oxygen when photosynthesis happens?
i) What are the plants used for this experiment? Where do they grow?
ii) How did you conduct the above experiment? In which context large number of air bubbles released? Do you noticed?
Answer:
i) Hydrilla plants are used for this experiment they grow in water.
ii) Experiment to demonstrate the release of oxygen during photosynthesis.
Aim: To prove that oxygen is produced during photosynthesis by hydrilla funnel experiment.
Apparatus: Beaker with water, test tube, funnel, hydrilla twigs, glowing splinter.
Procedure:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 11

Arrange the apparatus as shown in the figure.
Place some water plant hydrilla in a beaker containing pond water, and cover these by a short stemmed funnel.
Invert a test – tube full of water over the stem of the funnel.
Ensure that the level of water in the beaker is above the level of stem of the inverted funnel.
Place the apparatus in the sun for at least 2 or 3 hours.
After sometime it is observed that gas bubbles come from the hydrilla plant. These bubbles are collected at the end of the test tube pushing the water into the beaker.
After sufficient gas is collected test – tube is taken out of the beaker carefully by closing it with thumb.

Observation: Test the gas in the test – tube by inserting a glowing incense stick which would burst into flames. This shows the presence of oxygen.
Result: This shows that oxygen is produced during photosynthesis.
Precautions:

Funnel should be smaller than the beaker.
Necessary care is to be taken while removing the test tube from the stem of the funnel.

Question 25.
Collect information from your primary health centre of malnutrition child at various ages and make a table your own and display in the classroom.
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 12 Answer:

Question 26.
If there were no green plants, all life on the earth would come to an end ! Comment.
(OR)
The survival of organisms would become difficult, if there are no green plants on the earth. How do you support?
Answer:

Plants play the most important part in the cycle of nature.
Without plants there could be no life on earth.
Plants are the only organisms that can make their own food and all other living beings directly or indirectly depend on plants for their food.
Moreover plants release oxygen into the atmosphere through photosynthesis.
Oxygen is essential for the organisms to respire.
Hence without green plants, all life on the earth would come to an end.

Question 27.
Draw a neat labelled diagram of chloroplast found in leaf, and its role in photosynthesis.
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 14 Role of Chloroplast in photosynthesis:

Chloroplasts trap solar energy.
They convert that solar energy into chemical energy.
They help in the formation of glucose.

Question 28.
Draw the label diagram of human digestive system. List out the parts where peristalsis takes place.
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 15 Parts where peristalsis takes place: Oesophagus, stomach, small intestine and large intestine.

Question 29.
Raheem prepared a model showing the passage of the food through different parts of the alimentary canal. Observe this and label its parts.
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 16 Answer:

Question 30.
Observe the following diagram and write a note on light dependent, light independent reactions.
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 18 Answer:
Note on light dependent reactions:

Light dependent reactions are also called as photochemical phase.
The light dependent reaction takes place in chlorophyll containing thylakoids called grana of chloroplasts.
Several steps occur in the light dependent reaction.
Step – 1: The chlorophyll on exposure to light energy becomes activated by absorbing photons.
Step – II: The energy is used in splitting the water molecule into two component ions named hydrogen (H⁺), hydroxyl ion (OH^–). This reaction is known as photolysis.
Step – III: OH^– ions through a series of steps produce water (H₂O) and O₂.
The end products of light reaction are ATP, NADPH and O₂.

Note on dark reaction or light independent reaction:

In light independent phase the hydrogen of the NADPH is used to combine it with CO₂, by utilizing ATP energy and to produce glucose.
This synthesis occurs in a number of steps using certain special intermediate compounds (mainly RUBP – Ribulose hi phosphate) and enzymes. Finally glucose is converted to starch.
All these reactions occur in the stroma region of the chloroplast.

Question 31.
Almost all the living world depends on plants for food material. How do you appreciate the process of making food by the green plants?
(OR)
What facts about the green plants do you appreciate?
Answer:
Leaf is a wonderful machine to synthesize food:

The leaf is the important site of photosynthesis and is called as food factory of the plant.
This plant organ can be treated as a wonderful natural machine which converts solar energy into useful chemical energy.
With all his scientific knowledge and technical skills, man has not produced anything similar leaf for utilization of solar energy without polluting the atmosphere.
This machine provides food and supports the life by providing oxygen for all the organisms including man on this planet.
Nature has given us such a wonderful machine free !!

Question 32.
Even a hard solid food also becomes smooth slurry in the digestive system by the enzymes released at a particular time. This mechanism is an amazing fact. Prepare a cartoon on it.
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 19

Question 33.
What are good food habits?
Answer:
The food habits I am going to follow after reading this chapter are:

I take balanced diet which contains proper amounts of carbohydrates, proteins, fats, vitamins and minerals.
I avoid taking food containing high proportion of fat.
I eat food as much required by my body. I do not over eat.
I will not eat rich meals over several days.
I eat simple balanced meals, eat it leisurely and thoroughly masticating the food.
I avoid doing violent exercise soon after eating food.
I empty the bowels regularly avoiding constipation.
I will see to have plenty of roughages in the diet.

(OR)
After reading the chapter nutrition, I would like to follow the following food habits.

Having simple, well balanced meals.
Eating them in a leisurely manner.
Thoroughly masticating the food.
Avoiding strenuous exercise soon after eating food.
Drinking plenty of water and having regular bowel movement.
Decreasing consumption of coffee or tea per day.
Taking leafy vegetables at least 3 times a week and taking of fruits and vegetables plenty.
Maintaining regular timings for daily food consumption.

Fill in the blanks.

The food synthesized by the plant is stored as ———–.
———– are the sites of photosynthesis.
Pancreatic juice contains enzymes for carrying the process of digestion of ———– and ———–.
The finger-like projections which increases the surface area in small intestine are called ———–.
The gastric juice contains ———– acid.
———– vitamin is synthesized by bacteria present in intestine.

Answer:

carbohydrates
Chloroplasts
proteins, fats
Villi
HCl
Cyanocobalamin

Choose the correct answer.

Which of the following plant take the food by parasitic nutrition? [ ]
A) Yeast
B) Mushrooms
C) Cuscuta
D) Leeches
Answer: C & D
The rate of photosynthesis is not affected by [ ]
A) Light intensity
B) Humidity
C) Temperature
D) Carbon dioxide concentration
Answer: B
A plant is kept in dark cupboard for about forty eight hours before conducting any experiment on photosynthesis in order to [ ]
A) Remove chlorophyll from leaves
B) Remove starch from leaves
C) Ensure that no photosynthesis occurred
D) Ensure that leaves are free from the starch
Answer: B
The digestive juice without enzyme is [ ]
A) Bile
B) Gastric juice
C) Pancreatic juice
D) Saliva
Answer: A
In single-celled animals, the food is taken by [ ]
A) the entire body surface
B) mouth
C) teeth
D) vacuoles
Answer: A
Which part of the plant takes in carbon dioxide from the air for photosynthesis? [ ]
A) Root hair
B) Stomata
C) Leaf veins
D) Sepals
Answer: B

10th Class Biology 1st Lesson Nutrition – Food Supplying System Activities

Activity – 1

How do you prove experimentally that carbon dioxide is necessary for photosynthesis by Mohl’s half leaf experiment?
(OR)
List out the materials required and the procedure to be followed to prove that ‘carbon dioxide’ is essential for photosynthesis.
(OR)
You know that the factors like CO₂, Light and Chlorophyll are essential for photosynthesis. Write any one of experiment related to the factors essential for photosynthesis.
Answer:
Aim:
To prove-that carbon dioxide is essential for photosynthesis by Mohl’s half leaf experiment.
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 20 Apparatus:
Wide mouthed transparent bottle, KOH solution, potted plant, vertically split cork, Iodine solution.
Procedure:
Arrange the apparatus as shown in the figure.

Take a healthy potted plant and keep it in the dark for nearly a week for the removal of starch from the leaves.
A wide mouthed transparent bottle is taken.
Put potassium hydroxide pellets or potassium hydroxide solution (KOH) in the bottle.
This KOH absorbs CO₂ present in the bottle.
Insert splitted cork in the mouth of the bottle.
Insert one of the leaves of destarched plant through a split cork into transparent bottle.
Arrange half of the leaf is inside bottle and the remaining half outside.
Leave the plant in the sunlight for 2-3 hours.
After a few hours, test this leaf and other leaf of this plant for starch.

Observation :

The part of the leaf outside the bottle turns blue-black because starch is formed in this part due to photosynthesis.
The part of the leaf inside the bottle does not turn blue-black because the carbon dioxide present inside the bottle is absorbed by potassium hydroxide solution.
All the other factors water, sunlight and chlorophyll are available but not CO₂. Hence starch is not formed in the leaf part which is inside the bottle.

Result: This experiment proves that CO₂ is necessary for photosynthesis. Precautions:

The part of the leaf kept inside the bottle should not touch potassium hydroxide solution.
The apparatus should be kept air tight by applying grease or vaseline.

Activity – 2

Sunlight is necessary to form starch in green leaves.
(OR)
Write the materials required and the procedure to prove that light is essential for Photosynthesis.
(OR)
Write the procedure, precautions and observations in the lab activity, “Sunlight is necessary for photosynthesis”.
Answer:
Aim:
To prove that light is necessary for photosynthesis to form starch.
Apparatus:
Potted plant, light screen, iodine solution.

Keep potted plant in dark for one week to remove starch.
Take one black paper and cut it with your own design.
Keep design paper properly on the both sides with the help of clips.
Ensure that light does not pass through the covered area with black paper.
Keep the arranged apparatus at sunlight available area.
After few hours of exposure to bright sunlight detach the leaf.
Boil the leaf in methylated spirit over water bath. It becomes pale white due to the removal of chlorophyll. Take the leaf from test tube and spread the leaf in a petridish.
Add few drops of Iodine on leaf. The parts of the leaf, which could get light through the cut out design, turns blue-black colour.
The parts of the leaf which could not get light are not turned into blue – black colour.

Observation:
It is observed that only the parts of the leaf, which could get light through the cut out design, turn blue black, showing the presence of starch.

Result:
This experiment proves that light is necessary to form starch in the process of photosynthesis.

Activity – 3

Demonstrate litmus paper test on salivary amylase in the mouth.
Answer:

Before taking food into the mouth, take a litmus indicator paper and touch it to the tongue.
We observe no colour change in litmus paper.
Perform the litmus test again after chewing the food and swallowing it.
The red litmus paper turns to blue colour.
The blue litmus paper do not turns to red colour.
This demonstrates that amylase converts complex carbohydrates to simple sugar.
Amylase is alkaline in nature. This turns litmus paper blue when touches glucose at the second time.

Activity – 4

Observe different digestive enzymes and their role in digesting food in a tabular form.
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 23

10th Class Biology 1st Lesson Nutrition – Food Supplying System InText Questions and Answers

10th Class Biology Textbook Page No. 2

Question 1.
Can you think of some raw materials needed for photosynthesis?
Answer:
Yes. Photosynthesis needs the following raw materials.

Sunlight, CO₂ water are external factors.
Chlorophyll and enzymes are internal factors.

Question 2.
What could be the end products of the process of photosynthesis?
Answer:
Glucose, water and oxygen are the end products of photosynthesis.

10th Class Biology Textbook Page No. 4

Question 3.
Do you think solar energy transforms into chemical energy by the process of photosynthesis?
Answer:
Yes, solar energy transforms into chemical energy by the process of photosynthesis.

Question 4.
What are the materials that you think would be essential for the synthesis of carbohydrates in the process of photosynthesis?
Answer:
The materials essential for the synthesis of carbohydrates in the process of photosynthesis are carbon dioxide, water, sunlight and chlorophyll.

Question 5.
Do you think the equation tells us about all the materials involved?
Answer:
Yes, the materials which are essential for photosynthesis and the products formed are involved in the equation.

10th Class Biology Textbook Page No. 5

Question 6.
What had Priestly done to introduce the mint plant without disturbing the experimental setup?
Answer:
AP SSC 10th Class Biology Solutions Chapter 1 Nutrition – Food Supplying System 24 Priestly should have tilted the bell jar to one side and introduced the mint plant without disturbing the experimental set up.

Question 7.
How did Priestly light the candle from outside?
Answer:
Priestly might have used convex lens through which beam of sun rays can light the candle from outside or he might have used long burning stick, to light the candle by lifting the jar partially.

Question 8.
Do you find any relationship between candle, rat, mint plant? Discuss.
Answer:
Priestly’s experiment confirmed that gaseous exchange was going on and plants were giving out a gas that supported burning and was essential for the survival of animals.
By combustion process candle releases carbondioxide. By respiration process rat also releases carbondioxide. During photosynthesis process mint plant uses this carbondioxide and releases oxygen. This oxygen will be used by rat to stay alive and for the candle to burn.
So there is a relationship between respiration and photosynthesis by candle, rat and mint plant.

10th Class Biology Textbook Page No. 6

Question 9.
Why was the plant kept in dark and then in sunlight?
Answer:

The plant is kept in the dark for nearly a week to remove the starch from the leaves.
Then only we can understand that the starch is formed in the leaves or not after the experiment when the plant is kept in the sunlight.

Question 10.
Why did we study two leaves in the Mohl’s half leaf experiment?
Answer:

To test CO₂ is essential or not for photosynthesis, two leaves are used in the experiment.
One leaf with the plant and another one used in the experiment.
The leaf which is exposed to the atmospheric air becomes bluish-black. It proves that starch is prepared in the leaf by using CO₂ from atmosphere.
The leaf inside the flask containing potassium hydroxide, which absorbs CO₂ present in the bottle does not become bluish black. It shows that CO₂ is necessary for photosynthesis.

10th Class Biology Textbook Page No. 7

Question 11.
What precautions do you need while removing test tube from the beaker? Discuss with your teacher.
Answer:

When sufficient gas is collected lift the test tube carefully from the beaker by closing its mouth with the thumb.
Because of that the gas present in the test tube cannot escape into the atmosphere.

10th Class Biology Textbook Page No. 8

Question 12.
Which part of leaf turns blue black? What about the remaining part?
Answer:

The part of the leaf, which could get light through the cut design turns to blue black showing the presence of starch.
The remaining part of the leaf which did not get light, do not turn blue, indicating that starch is not prepared.

Question 13.
Observe the colour of the leaf stained with iodine. Can you tell why it is stained differently?
Answer:

Some parts of the leaf prepared starch.
Some parts of the leaf does not prepared starch.
So it is stained differently.

Question 14.
What about plants having coloured leaves?
Answer:
Plants having coloured leaves also carry out photosynthesis. The coloured leaves containing pigments pass on the energy of sunlight trapped by them to chlorophyll.

Question 15.
How is that new leaves which look dark red in colour in several plants turn green?
Answer:

The new leaves which look dark red in colour contain coloured chromoplasts.
As the leaf grows the chromoplasts turns to chloroplasts and the leaf appears green in colour.

Question 16.
Do plants having reddish or yellowish leaves also carry out photosynthesis?
Answer:

Yes. Plants having reddish or yellowish leaves also carry out photosynthesis.
The pigments present in reddish or yellowish leaves pass on the energy of sunlight trapped by them to chlorophyll.

Question 17.
What made plants carry out photosynthesis while even green coloured animals (like some birds) could not?
Answer:

Chlorophyll and other pigment molecules trap (harvest) solar energy, convert it into chemical energy in the thylakoid membranes of the chloroplast.
But animals having green colour on their body cannot trap solar energy and cannot perform photosynthesis. Photosynthesis is possible only in plants but not in animals.

10th Class Biology Textbook Page No. 9

Question 18.
Where is chlorophyll and other pigments present in the plant?
Answer:
Chlorophyll and other pigments are present in the grana thylakoids of chloroplast in leaf.

Question 19.
Do you think the new reddish leaves of plants also carry out photosynthesis? What could be the role of their colour?
Answer:

Yes. New reddish leaves of plants also carry out photosynthesis.
Chromoplasts are responsible for the reddish colour of leaves.
They also pass on the energy of sunlight which they trap to the photosystems.

10th Class Biology Textbook Page No. 10

Question 20.
What makes chloroplast appear completely different from other cell organelles?
Answer:

Substances found in chloroplast, which capture sunlight are called photosynthetic pigments.
Two major kinds of chlorophyll are associated with thylakoid membranes.
Chlorophyll – a (blue – green in colour) and chlorophyll – b (yellow – green); around 250 to 400 pigment molecules are grouped as light harvesting units in each granum.
Such innumerable units in chloroplasts make them appear completely different from other organelles.

10th Class Biology Textbook Page No. 13

Question 21.
What happens to the food once it enters our body?
Answer:

The food once enters our body it gets digested by various enzymes in different parts of alimentary canal.
Digestion starts in the mouth and it completes in the small intestine.
Finally it absorbed in the small intestine into the circulatory system.

10th Class Biology Textbook Page No. 15

Question 22.
Name the enzymes which act on carbohydrates.
Answer:
Ptyalin (salivary amylase), amylase and sucrose are the enzymes that act on carbohydrates.

10th Class Biology Textbook Page No. 16

Question 23.
What are the end products of fats?
Answer:
The end products of fats are fatty acids and glycerol.

Question 24.
What are the enzymes that act on proteins?
Answer:
Pepsin, Trypsin and Peptidases are the enzymes that act on proteins.

Question 25.
Which digestive juice contains no enzymes?
Answer:
Bile juice produced by liver contains no enzymes.

Question 26.
What do you think about the process of digestion?
Answer:

The process of digestion occurs in the alimentary canal or digestive system.
During the process of digestion large complex macro molecules present in the food are converted to simple and small molecules.
Digestion provides the food material properly absorbed by the body.

Question 27.
What are the major steps of digestion?
Answer:
The major steps of digestion are

Ingestion
Digestion
Absorption and
Defecation.

10th Class Biology Textbook Page No. 18

Question 28.
Collect information about pellagra and discuss with your teacher.
Answer:

Pellagra is a vitamin-deficient disease.
Niacin (Vitamin – B₃) is essential for the metabolism of carbohydrates, proteins and fats.
The resources for vitamin – B₃ are kidney, liver, meat, egg, fish, oil seeds and legumes.
Deficiency of niacin results in a disease called PELLAGRA.

Symptoms: Pellagra is described by 3 Ds – Diarrhoea, Dermatitis, Dementia.
A more comprehensive list of symptoms include

Sensitivity to sunlight
Aggression
Dermatitis
Alopecia (hair loss)
Edema (swelling)

Smooth, beefy red, glossitis, red skin lesions, insomnia (sleepless), weakness, mental confusion, nerve damage are the symptoms of this pellagra.

Prevention: By taking of yeast, meat, fish, milk, eggs, green vegetables, beans and cereal grains, we can prevent this disease.