Mahesh

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

by

SCERT AP Board 10th Class Social Solutions 9th Lesson Rampur: A Village Economy Textbook Questions and Answers.

AP State Syllabus SSC 10th Class Social Studies Solutions 9th Lesson Rampur: A Village Economy

10th Class Social Studies 9th Lesson Rampur: A Village Economy Textbook Questions and Answers

Improve your learning

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 1.
Every village in India is surveyed once in ten years during the Census and the details are presented in the following format. Fill up the following based on information on Rampur.
a. Location :
b. Total Area of the Village:
c. Land Use (in hectares):
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 1

Answer:
a. Location: RAMPUR
b. Total Area of the Village: 290 hectares
c. Land Use (in hectares):
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 2

Question 2.
Why are the wages for farm labourers in Rampur less than minimum wages?
Answer:

  1. Farming requires a great deal of hard work.
  2. Many landless farm labourers work on daily wages in Rampur.
  3. They must regularly look for work.
  4. Their wages are less than what the Uttar Pradesh government has set as minimum wages for labourers.
  5. There is heavy competition for work among form labourers in Rampur.
  6. So they agree to work for lower wages.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 3.
Talk to two labourers from your region. Choose either farm labourers or labourers working at construction sites. What wages do they get? Are they paid in cash or kind? Do they get work regularly? Are they in debt?
Answer:

  1. Raju is a farm labourer.
  2. He gets wages ₹ 200 per day.
  3. He is paid in cash.
  4. He does not get work regularly,
  5. He is in debt.
  6. Mohan is labourer at the construction site.
  7. He is paid ₹ 350 per day.
  8. He gets work regularly.
  9. He is paid in cash.
  10. He is not in debts.

Question 4.
What are the different ways of increasing production on the same piece of land? Use examples to explain.
Answer:

  1. There are different ways of increasing production in the same piece of land.
  2. Multiple cropping i.e., growing more than one crop on the same piece of land is one such thing.
  3. Modern farming method i.e., use of High Yielding Variety (HYV) seeds, assured irrigation, fertilizers and pesticides is another such technique.

Question 5.
How do the medium and large farmers obtain capital for farming? How is it different from the small farmers?
Answer:

  1. The medium and large farmers generally have their own savings from farming for the capital of farming.
  2. They are able to arrange for seeds, fertiliser, pesticide, payments to labour etc.
  3. They have tractors, threshers and harvesters as well as tubewells.
  4. In contrast to this, small farmers have to borrow money to arrange for working capital.
  5. They borrow money for inputs for cultivation.
  6. The rate of interest is very high on such loans.
  7. They are put great distress to repay the loan.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 6.
On what terms did Savita get a loan from Tejpal? Would Savita’s condition be different if she could get a loan from the bank at a low rate of interest?
Answer:

  1. Savita got a loan from Tejpal.
  2. He imposed many conditions to give her loan.
  3. He agreed to give loan at 36% per annum interest rate.
  4. He also sought a promise from Savita that she should work on his field as a farm labourer during the harvest season at ₹ 100 a day.

Question 7.
Talk to some elderly persons in your region and write a small report on the changes in irrigation and changes in production methods during the last 30 years.
Answer:
I met Koya Sunil Kumar of Krishna district and Yeluri Rajakumar of Guntur district to conduct the survey.
Changes in irrigation:

  1. Thirty years back, there were no proper irrigation facilities.
  2. Canals were not dug completely.
  3. Not only that there were very few tubewells, that too were owned by the government.
  4. The system of production was customary and the yield was also not great. All the villages were not completely electrified.
  5. Last thirty years saw a great improvement.
  6. Now there were canals dug. Many tubewells were dug by medium and large farmers.
  7. The system of production also saw few changes.
    Changes in production method :
  8. Modern farm methods like the usage of High Yield Varieties, use of pesticides, fertilizers and water management and machinery for all activities of farming like harvesters, threshers, sowing and weeding machines came into existence.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 8.
What are the main non-farm production activities taking place in your region? Write a brief report on any one such activity.
Answer:

  1. Many non-farm activities are taking place in this region.
  2. Shopkeeping, small scale manufacturing, transport and handlooms etc. are famous among them.
  3. Handloom working involves entire families in looming.
  4. They work under contractors, who provide them with raw material and collect the finished handlooms.
  5. He pays them less wages.
  6. Workers cannot weave for themselves and market their handlooms.

Question 9.
Imagine a situation where labour is the scarce factor of production instead of land. Would the story of Rampur be different? How? Discuss in class.
Answer:

  1. Usually land is a scarce factor of production.
  2. If we imagine labour to be the scarce factor, the story of Rampur would be different.
  3. The wages for the labourers will be high.
  4. Not only farm labourers other labourers also get a benefit.
  5. Government also fixes higher minimum wages.

Question 10.
Gosaipur and Majauli are two villages in North Bihar. Out of a total of 850 households in the two villages, there are more than 250 men who are employed in rural Punjab and Haryana or in Delhi, Mumbai, Surat, Hyderabad or Nagpur. Such migration is common in most villages across India. Why do people migrate? Can you describe (based on your imagination and previous chapter) the work that the migrants of Gosaipur and Majauli might do at the place of destination?
Answer:

  1. Migration is common in most villages in India.
  2. Usually the distress of rural unemployment drives men to migrate.
  3. They migrate in search of employment.
  4. Many urban migrants get employment in the unorganised sector.
  5. They work as rickshaw pullers, hawkers, daily labour, casual labour in many unorganised sectors

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 11.
Land is also required for produc&>n of goods in an urban area. In what ways is the use of land different from a rural area?
Answer:

  1. Land is required for production of goods in an urban area.
  2. But the use of land in urban area is different from that of a rural area.
  3. In urban area land is mostly used for non-farm production activities.
  4. They are like industrial complexes, commercial complexes, dairies, small, medium and large scale manufacturing units, market yards, shops etc.
  5. Whereas in the village most land is under land farming activity.
  6. Thus we can say that land is also required for production of goods in an urban area.

Question 12.
Read again the meaning of “land” in the production process. Give three examples, other than agriculture, where this requirement is most significant in the process of production.
Answer:

  1. Land is the most crucial factor necessary for farm production.
  2. Land is required most significantly in the process of production other than agriculture also.
  3. Non-farm activities also require land.
  4. To establish any small scale manufacturing unit, land is required.
  5. To set up and operate a dairy, land is required.
  6. To set up any shop or market yard, land is required.

Question 13.
Water, a natural resource for production, particularly agricultural production, now requires greater capital for its use. Can you explain the statement?
Answer:

  1. Water is the natural resource required for agricultural production.
  2. But now it requires greater capital for its use.
  3. People now use electricity-run tubewells for irrigation.
  4. The electricity charges are more. ‘
  5. Farmers are setting up their own tubewells.
  6. In situations of power cut, they use diesel to run motors to draw water from the tubewell.
    So, now it requires greater capital for its use.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

10th Class Social Studies 9th Lesson Rampur: A Village Economy InText Questions and Answers

10th Class Social Textbook Page No. 115

Question 1.
What do you know about agriculture? How do crops change in various seasons? Do most people depending on agriculture belong to land owning groups or are laborers?
Answer:

  1. Land is the most crucial factor necessary for agriculture.
  2. Well developed irrigation facilities help us in changing of the crops in various seasons.
  3. Villages like Rampur has the land where even three crops can be grown during a year’s three seasons.
  4. Most people that depend on agriculture are landless labourers.
  5. Majority of the working people are dependent on farming for their livelihood.
  6. The well-being of these people is closely related to the production on the farms.

10th Class Social Textbook Page No. 117

Question 2.
Looking at your state or district physical map and identify areas that are well irrigated. Does your region fall under this category?
Answer:

  1. Well irrigated areas in India are Punjab, Haryana and Uttar Pradesh.
  2. Moderate to high irrigated areas are Bihar, Tamil Nadu, Jammu & Kashmir, Manipur, Telangana and Andhra Pradesh.
  3. In our state most of the region is tank irrigated.
  4. Quite a considerable region is under canal irrigation.
  5. Our region falls under this category.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 3.
The following table shows the land under cultivation in India in units of million hectares. Plot this on the graph provided. What does the graph show? Discuss in class.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 3
Answer:

  1. The graph shows that the cultivated area from 1970 to 2010 remained the same.
  2. New area was not brought under cultivation.
  3. Even some area was brought, the same amount of area from cultivated land was used as non¬farm area.
  4. The area of the country is not extending.
  5. The demand for non-farm land is also increasing.
  6. So there was no growth recorded in cultivated area for the last 40 years or so.
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 4

Question 4.
You have read about the crops gr^nin Rampur. Fill the following table based on information? on the crops grown in your region.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 5Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 6

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 5.
What are the reasons for multiple cropping in cultivation?
Answer:

  1. The cultivation which is under multiple cropping has many reasons for it.
  2. It has a well-developed irrigation system.
  3. Different crops are grown in three crop seasons.
  4. It increases the production from the land.
  5. They may have two main crops and a third crop.
  6. There is no land that is left idle.
  7. There is no possibility of expansion in land area under cultivation.
  8. The plants grown also used as cattle feed.

(OR)

The factors that contribute to the multiple cropping in village areas.

  1. Availability of more labour.
  2. Availability of irrigation facilities.
  3. Availability of fertile soil.
  4. Experienced farmers.

10th Class Social Textbook Page No. 118 & 119

Question 6.
In the map given below, shade the small plots of land.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 7Answer:
Students’ Activity

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 7.
Why do so many families of farmers cultivate such small plots of land?
Answer:

  1. Not all the people engaged in agriculture have sufficient land for cultivation.
  2. The upper caste families own a majority of the land in the village.
  3. They have land extending over 10 hectares or more.
  4. Many families cultivate small plots of land less than 2 hectares.
  5. Cultivation of such plots doesn’t bring adequate income to the farmer family.
  6. Even these small plots were divided among sons when their father was dead.
  7. Thus so many families of farmers cultivate such small plots.

Question 8.
The distribution of farmers in lndj£ and the amount of land they cultivate are in the following table and pie-charts.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 8What do the arrows indicate? Would you agree that the distribution of cultivated land is unequal in India? Explain. (OR)
a) Who are called small farmers?
b) Would you agree that the distribution of culivated land is unequal in India? Explain.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 9Answer:

  1. The arrows indicate that 87% of the total farmers are cultivating only 48% of the total cultivated land.
  2. The remaining 13% of the farmers are cultivating the remaining 52% of the land.
  3. This indicates that there is no equal distribution of land among farmers.
  4. I would agree that the distribution of cultivated land is unequal in India.

(OR)
a) The farmers who possess less than 2 hectares of land.
b) Yes. I agree because 87% of farmers are cultivating only 48% of land. On the other hand only 13% of farmers are cultivating 52% of land.

10th Class Social Textbook Page No. 120

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 9.
Small farmer, Big farmer. After reading next section (Labour for the Farm’ on Text P. 121) write a caption that would describe their relation with the factors of production.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 10Answer:
Small farmer should carry the field while the field carries big farmer.

10th Class Social Textbook Page No. 121

Question 10.
Why are farm labourers like Dala poor?
Answer:

  1. Dala is a landless farm labourer who works on daily wages in Rampur.
  2. He must regularly look for work.
  3. His wages are less that government fixed minimum wages.
  4. There is heavy competition for work among the farm labourers in Rampur.
  5. So they agree to work for low wages.
  6. As machines are increasing, the number of days of work available to a worker is very low.
  7. Thus farm labourers like Dala are poor.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 11.
What do the large and medium farmers in Rampur do to get labour for their farms? Compare with your region.
Answer:

  1. Medium and large farmers generally have their own savings from farming.
  2. They make that money as the working capital needed for farming.
  3. They agree to give small farmers the loan at 36% per annum interest rate for four months, which is very high.
  4. They also take promise from the small farmers to work on their lands as farm labourers during the harvest season for ₹ 100/- a day, which is quite low.
  5. Thus they have the required labour.
  6. In our region also that is one practice.
  7. They get landless labourers for less wages.

(OR)
The large and medium farmers offer lower wages to get labour for their farms.
In our region most of the villagers are job holders in the nearest town. So there is no such competition. The farm labourers are less in number. So they get better wages.

Question 12.
Fill in the following table :
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 11Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 12

Question 13.
What are the ways of providing labour, in the production of goods or services that you observe in your region?
Answer:

  1. In our area farm activities are more prominent.
  2. Different crops are grown here in different seasons.
  3. Crops like rice, turmeric, banana, maize, cauliflower, cabbage, jasmine, etc. are grown here.
  4. Labour is provided to the farmers here.
  5. Other non-farm activities also are here like Coca-Cola factory where cool drinks are manufactured.
  6. Many shopkeepers, small manufacturing units, dairies, transport facilities are present which are provided with labour.

10th Class Social Textbook Page No. 122

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 14.
Read the following table.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 13Answer:

  1. For every activity mentioned above in the farms, daily wages decided by government are less, they seem to be. However, there is a lot of variation across regions.
  2. For ploughing men get more than the amount mentioned above.
  3. For sowing and weeding also more earnings will be here.
  4. Here all activities are charged per acre and distributed among those who worked there.
  5. So, comparatively they earn more compared to those mentioned wages of government.

Question 15.
Find out the minimum wage and compare with this.
Answer:

  1. Minimum wage mentioned above is ₹ 118 for women for threshing.
  2. Whereas women here is get more than that nearly ₹ 300/- per day when they are doing threshing work.
  3. So the amount they get here is more than that was listed by government.

Question 16.
Why do you think men receive a higher wage than women for the same job? Discuss.
Answer:

  1. There are works in farming like ploughing fixed for men.
  2. There are several others like transplanting and picking cotton are fixed for women.
  3. But the remaining farm works can be done by both men and women.
  4. Among them also more wages were set up by the government for men compared to women.
  5. Because men are physically strong.
  6. With that energy they got, they complete the works neatly and quickly.
  7. Thus men receive higher wage than women.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

10th Class Social Textbook Page No. 124

Question 17.
Surplus and Capital for Production
Consider three farmers. Each has grown wheat on his field though the production is different as in Column 2. To analyse the situation faced by different farmers we need to assume that some conditions are the same for all. To keep things simple, let us suppose the following conditions:

  1. The consumption of wheat by each farmer family is the same (Column 3).
  2. The whole of surplus wheat this year is used as seeds for working capital for the next year’s production by all the farmers. They also have land to do so.
  3. Also suppose, production output is twice the working capital used in production in all the farms. There is no sudden loss in production.

Complete the table.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 14Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur A Village Economy 15

a) Compare the production of wheat by the three farmers over the years.
Answer:

  1. Farmer 1 will have more surplus over the years.
  2. Farmer will have surplus which is enough for next year’s capital.
  3. Farmer 3 will have to borrow the capital from second year onwards.

b) What happens to the Farmer 3 in Year 3? Can he continue production? What will he have to do to continue production?
Answer:

  1. The farmer 3 in year 3 will not have any capital.
  2. He cannot continue production like that.
  3. He will have to borrow capital for third year.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

10th Class Social Textbook Page No. 126

Question 18.
What physical capital did Mishrilal need to set up this process?
Answer:

  1. Mishrilal set up the process wherein he can prepare jaggery.
  2. Earlier sugarcane was crushed by using bullocks.
  3. But these days people prefer to do it by machines.
  4. Mishrilal has purchased mechanical sugarcane crushing machine run on electricity.
  5. That is the physical capital he needed to set up this process.

Question 19.
Who provides the labour in this case?
Answer:

  1. The labour in this case is provided by Mishrilal himself.
  2. At times, he may be supported by his family members.

Question 20.
Why is Mishrilal unable to increase his profit? Think of reasons when he could face a loss.
Answer:

  1. Mishrilal prepares jaggery from sugarcane with a machine.
  2. He sells it to traders at Jahangirabad.
  3. He uses the sugarcane he has cultivated and also buys sugarcane from others.
  4. Thus he is making a small profit.
  5. His production is in small scale, he also buys from others, the sugarcane and there is mechanism to provide him with minimum support price.
  6. He sells to traders at Jahangirabad which results in transportation expenses.
  7. So he is unable to increase his profit.
  8. He could face loss when the prices of jaggery in the marked are decreased sharply.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 21.
Why does Mishrilal sell jaggery to traders in Jahangirabad and not in his village?
Answer:

  1. Mishrilal sells jaggery to traders in Jahangirabad.
  2. He cannot sell all the jaggery he has made in Rampur itself.
  3. So he would sell it to the traders of Jahangirabad.

Question 22.
On whose land is the shop located?
Answer:
The shop is located on the land of the shopkeeper.

Question 23.
Who supplies labour to these small shops selling eatables?
Answer:
1) These small shops selling eatables are run by the shopkeepers.
2) They are assisted by the woman and the children in the family.

Question 24.
Guess what working capital would such shops require.
Answer:

  1. Shopkeepers buy goods that villagers produce.
  2. They supply it to shops/markets in bigger villages/towns.
  3. They sell wide range of small items like rice, wheat, sugar, tea, oil, biscuits, soap, toothpaste, batteries, candles, notebooks, pen, pencil and even some cloth.
  4. Shopkeepers need working capital to buy and stock all these to sell off.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 25.
List the physical capital items.!?
Answer:

  1. They need shop set up that is prepared.
  2. Different almirahs, boxes, weights and measures like balance, stones etc.

Question 26.
From a hawker in your area find out the daily sales. How will you find out if there is some savings? Discuss with your teacher.
Answer:

  1. Srinivas is a hawker from our area.
  2. He has a fruit vending career,
  3. He invests nearly a thousand rupees to buy fruits like guava, apple or orange etc.
  4. He sells and makes a profit of nearly ₹ 400 per day.
  5. It is learnt that he has some savings around ₹ 50,000 after meeting all his family expenditures.

10th Class Social Textbook Page No. 127

Question 27.
What is Kishore’s fixed capital?
Answer:

  1. Kishore bought a buffalo.
  2. He attached a wooden cart to his buffalo.
  3. Buffalo and cart are the only fixed capital of Kishore.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 9 Rampur: A Village Economy

Question 28.
What do you think would be his working capital?
Answer:

  1. He gets the fodder for the buffalo.
  2. He takes care of the minor repairs of the wooden cart.
  3. These would be his working capital.

Question 29.
In how many production activities is Kishore involved?
Answer:

  1. Kishore is involved in four different production activities.
  2. With his buffalo and wooden cart he transports various items.
  3. Once in a week, he goes to Ganges to bring clay for the potter to prepare pots.
  4. Sometimes he goes to Jahangirabad with a load of jaggery or other commodities.
  5. Every month he gets some work in transport.

Question 30.
Would you say that Kishore has benefited from better roads in Rampur?
Answer:

  1. Kishore has definitely benefited from the better roads in Rampur.
  2. Because of them he is able to transport various items and people.
  3. He is able to earn more than what he used to do some years back.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

by

SCERT AP Board 10th Class Social Solutions 6th Lesson The People Textbook Questions and Answers.

AP State Syllabus SSC 10th Class Social Studies Solutions 6th Lesson The People

10th Class Social Studies 6th Lesson The People Textbook Questions and Answers

Improve your learning

Question 1.
Identify the false statements and correct them :
a) Census data is collected every 10 years.
b) Sex ratio refers to the number of females in an adult population.
c) Age structure shows us the distribution of people according to their age.
d) Population density is higher in mountains as people like the climate there.
Answer:
a) The statement is correct.
b) Sex ratio refers to the number of females per 1000 males.
c) The statement is correct.
d) Population density is lower in mountains due to hilly, dissected and rocky nature of the terrain, moderate to low rainfall, shallow and less fertile soils.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 2.
Based on the following table answer the questions below.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 1(a) Identify roughly how many centuries it took for the world population to double for the first time.
Answer:
300 years.

(b) In earlier classes you had studied about colonisation. Look at the table and identify in which of the continents the population decreased by 1800.
Answer: Oceania.

(c) Which continent has been most populous for most period of time?
Answer:
Asia.

(d) Is there any continent that is projected to show a significant decrease in population in future?
Answer:
Europe.

Question 3.
List out the impacts on society if sex ratio is too low or too high.
Answer:

  1. The unbalanced sex ratios should be reflected in various social settings, including the modern college campus.
  2. This ratio impacts the distribution of wealth, alter who sits in boardrooms and at the executive levels of the corporation and what governments do overtime.
  3. A high sex ratio can have many implications, including on crime.
  4. When there is a shortage of women in the marriage market the women can “marry up”, inevitably leaving the least desirable men with a marriage prospectus.
  5. Gender imbalance will lead to a reduction in birth rate.

(OR)

The variations of sex ratio shows serious impact on society.
If the sex ratio is high: (i.e., more women than men)

  1. Increase in women literacy – Better family management.
  2. Better financial management.
  3. Increases rural economy.
  4. Controls rural-urban migration.
  5. Increase in self-employment through self-help groups.

If sex ratio is low: (i.e., less women than men)

  1. Scarcity of women.
  2. It leads to illegal trafficking of women Ex: From Southern States to UP, Bihar etc.
  3. Unequal distribution of resources like health, nutrition, education etc.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 4.
Compare the Indian literacy rates with other countries:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 2
What similarities and differences do you note?
Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 3AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 4a
Similarities and differences:

  1. Almost all Asian countries have similar literacy rate except one or two i.e., low.
    All the European countries have same literacy rate i.e., high.
  2. The male literacy rate is high in all the countries except Brazil and Norway.
  3. The difference between male and female literacy rate is too high in India and Nepal.
  4. Only Norway has achieved 100% literacy rate.

Question 5.
Which areas of Andhra Pradesh have high density of population and what may be some of the
reasons behind it ?
Answer:
Some of the coastal districts especially in delta area and the districts around the capital city Amaravathi have high density of population.
The reasons behind it are :

  1. The regions in and around the delta areas have fertile soils.
  2. They have plenty of water facilities and favourable living conditions.
  3. The region around the capital city are developing industrially, and in all sectors.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 6.
Distinguish between population growth and population change.

Population GrowthPopulation Change
1) Population growth is the difference between birth rate and death rate plus migration.1) Population change is the number of people added to the total population in a year.
2) It is expressed in percentage.2) It is expressed in the addition of number of people.
3) Growth rate was 2.14% per year as per census 1991. It has declined to 1.93% per year in 2001.3) Population was 84.64 crore in 1991. It increased to 102.87 crore in 2001, and addition of 18.23 crore in a decade.

Question 7.
Compare the population pyramid of India with the data of three other countries given here.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 5(a) Which country’s population is likely to grow ?
(b) Which country’s population is likely to reduce ?
(c) Compare the gender balance: What can you tell about each country’s family and welfare policies?
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 6AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 7Answer:
(a) India’s population is likely to grow.
(b) Sweden’s population is likely to reduce.
(c) Among the four countries Mexico has high sex ratio of 1041, Sweden follows with 1020 and Kenya with 1000, but India has a negative sex ratio – 940 females per 1000 males. As for family and welfare policies, they are well organized in Kenya.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 8.
Map work:
a. On a blank map of India showing state boundaries, plot the state-wise population density based on the 2011 census by taking five ranges.
Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 8
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 9

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

b. On a blank map of Andhra Pradesh showing district boundaries, plot the popula¬tion distribution using the dot method (one dot is equivalent to 10,000 population).
Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 10
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 11

Note: Students are advised to do the map work using the dot method. The number of dots is mentioned in the brackets.

10th Class Social Studies 6th Lesson The People InText Questions and Answers

10th Class Social Textbook Page No. 71

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 1.
1. Talk to a few people in your neighborhood who have different occupations and incomes. Find out about their views on the ideal family size.
Answer:
I have opted for the following persons in our neighborhood.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 12AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 13

Question 2.
Have you ever wondered how information about the people living in your locality or village, and the country as a whole is collected and recorded? Ask your teacher to explain their experiences of collecting census data.
Answer:
To collect census information, areas of the country are divided into enumeration districts. A census interviewer is assigned to each individual district. The interviewer is trained to fully understand each and every aspect of the census information needed. During the month before the census, the interviewer begins preliminary enumerations. The interviewer will visit each building in his or her assigned district and quickly and accurately complete the census questionnaires. Once the questionnaires have been completed, they are taken to a main census office to be checked and coded. The census information is then ready to be input into computers that can generate the required statistics.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 3.
What is the difference in collecting information using a census or a sample method? Discuss with few examples.
Answer:
Census and sampling both serve the purpose of providing data and information about a population.
Sample method: Under this technique, some representative units or informants are selected from the universe. These selected units are called samples. Based on the data collected from these samples, conclusions are drawn upon the whole universe.
It is to be noted that if the size of the sample is considerably large and the samples have been properly selected, various results obtained from the study of the sample units, also hold good for the entire universe.
Census method: Under this technique, each and every item or unit constituting the universe is selected for data collection.
In the Indian Census, which is conducted once in ten years, this technique is invariably followed.

10th Class Social Textbook Page No. 72 & 73

Question 4.
Conducting a Survey

  • Each group of two to three students will collect data from 10 families of their locality. The survey form is given below.
  • Each group will fill in the details and construct the tables indicated.
  • Based on the tables presented by each group, the class will discuss the questions.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 14

Answer:
Self Activity

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Before the survey:

The class needs to discuss and arrive at a common meaning for all the terms used in the survey form. Otherwise, there will be confusion in the actual survey and we would not be able to com¬pare the result of one group with another. With the help of your teacher discuss the following:

  1. How would a “household” be defined? Whom all would you include?
    Answer:
    A household consists of one or more people who live in the same dwelling and also share meals or living accommodation and may consist of a single-family or some other grouping of people. I would not include any others.
  2. For “Education” what are the categories that you would use?
    Examples: child below six; studying in school/college, class….; should be in school but not enrolled; studied up to class ..; did not attend school.
    Answer:

    1. School education – 6 to 15 years of age
    2. College education – 15+ to 20 years of age
    3. University education – 20+ to 25 years of age
    4. Other education – 15+ to 25 years of age
  3. What categories would you use for occupation?
    Examples: Homemaker, student, self-employed as …, unemployed, retired, non-employed, senior citizen.

    1. Home maker
    2. Student
    3. Employed
    4. Non-employed
    5. Retired
    6. Senior citizen etc.

After the Survey:

  1. Each group would construct a table to show a number of people in the surveyed families:
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 15
    Answer:
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 18
  2. What is the female/ male ratio for your group? Are the ratios very different among the groups? Discuss.
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 16
    Answer:
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 19
  3. What is the percentage of dropouts & never enrolled children as a whole-for all groups? What are the reasons for this?
    Answer:
    The percentage of dropouts never enrolled children as a whole = 8%
    Reasons:

    1. Parents’ economical background,
    2. Their superstitions,
    3. Teaching styles and
    4. Subjects like English, Mathematics etc.
  4. For those above 20 years, what is the average time they have spent at school? Find this for your group. Is this data useful?
    Answer:
    They spent 5\(\frac { 1 }{ 2 } \) hours per day at school.
    This data is useful for the assessment of their school education.
  5. For all people in the age group 15-59
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 17
    How do you classify those who are “working” and those who are “dependent” in your sample?
    Answer:
    AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 20

10th Class Social Textbook Page No. 74

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 5.
Observe the following.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 21(a) From the age pyramid given above, identify a rough estimate of the percentage of children in the population.
Answer:
It is 31%.
Male : 190, 075, 426;
Female : 172, 799, 553

(b) Based on your survey present the following items in a table: Population, Children, Working, Aged.
Answer:
Self Activity.

10th Class Social Textbook Page No. 76

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 6.
Do girls get similar opportunities for further studies as boys?
Answer:
Yes, at present girls also get similar opportunities for further studies as boys.

Question 7.
Do married women have opportunities for travel and work outside the home?
Answer:
Yes, many of the married women have opportunities for travel and work outside the home.

Question 8.
Are women expected to maintain a separation from their natal family and not ask for security or property rights?
Answer:
Yes, women are expected to maintain a separation from their natal family. But they are expected to ask for security or property rights.

Question 9.
Is there a strong preference for boys in your region?
Answer:
Yes, there is a preference for boys in our region, but it is not strong.

10th Class Social Textbook Page No. 77

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 10.
Find out if there are illiterate people in your village or town. What does your survey reveal?
Answer:
There are 10 to 15 illiterates in our village. They are all over 70 years.
Our survey reveals that they remained illiterate due to their family background and lack of knowledge.

Question 11.
Discuss: How does literacy impact development?
Answer:
Conclusion:
Low literacy rates reduce development in a country because people who are educated are more able to become doctors and lawyers and set up businesses.
e.g.: If a country has a lower literacy rate then it will have a negative impact on the country’s economy due to less people having well-paid jobs, reducing its overall development for that period of time.

Question 12.
How is an agriculture laborer different from a cultivator?
Answer:

  1. Cultivators are farmers who form or supervise the land that they own or take on rent.
  2. Agricultural laborers are those who work on another’s form for wages in cash or kind.
  3. Cultivator invests some capital and Agricultural laborer does not invest any capital.
  4. Cultivator bears the profit or loss but Agricultural laborer is not responsible for profit or loss.
  5. Cultivator avails credit facilities but Agricultural laborer does not get any credit facility.

Question 13.
Compare the type of workers that you find in your survey with that of the Census?
Answer:
Total workers: 84
Cultivators – 4%
Agricultural laborers – 10%
Workers in household industries – 15%
Others – 71%
This shows development in economy.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

10th Class Social Textbook Page No. 78

Question 14.
Observe the increment in the population of India and its growth 1901-2011.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 22

  1. In which year did the population decrease?
    Answer:
    In 1921.
  2. From which year onwards is the population continuously increasing?
    Answer:
    1931
  3. What could be the reasons for the speed with which increases took place after Indian independence?
    Answer:
    India has grown dramatically since achieving independence.
    Reasons:

    1. Contact with western nations, in particular Great Britain, brought with it western medicine.
    2. The infant mortality rate dropped.
    3. The life expectancy rose.
    4. As the largest democratic nation in the world, India has been unable to force population controls.
    5. High fertility rate due to early marriages.
    6. Some religious superstitions, etc.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

10th Class Social Textbook Page No. 79

Question 15.
Here are two posters from other countries. Can you guess the message given in them? Have you seen similar posters in India? Discuss.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 23Answer:
Messages:

  1. A small family is an ideal family (2 children).
  2. It is difficult to maintain a big family i.e., with 6 or more children.

Conclusion:
Yes, I have seen similar posters in India also.
“We two, ours two”
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 24

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

10th Class Social Textbook Page No. 80

Question 16.
The Magnitude and Rate of India’s Population Growth (calculate the missing figures and write them down)
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 25
Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 26

10th Class Social Textbook Page No. 81

Question 17.
When the fertility rate is near 2, what does this imply? Discuss. (OR)
When the fertility rate is 2, what does it imply?
Answer:
It implies the change in the outlook of people.
Families decide the number of children they want to have based on many considerations such as the resources they own, their security in old age, etc.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 18.
Talk to some couples who are recently married but do not have children. How many children do they plan for? What are the reasons?
Answer:

  1. Couple — I: Pavan and Nagalakshmi Planned for two children.
  2. Couple — II: Bindu Madhavi and Ravi Kiran Planned for two children.
  3. Couple — III: Syamala Gayathri and Sharma Planned for two children
  4. Couple — IV: Achyuth and Sita Planned for one child.

Reasons:

  1. Their economic status.
  2. They want to provide best facilities to their children.
  3. They want to provide best education, etc.

Question 19.
In your family trace the number of children for every woman in three generations. What changes do you observe ?
Answer:
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 27I observe that family planning was planned in the second generation itself. So the growth rate is decreasing at present.

Question 20.
Use the survey you have done in groups and find out total number of women in the age group 45 and above and number of their children. What is the average number of children per woman in your sample?
Answer:
The average number of children per woman in our sample is only 2.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 21.
What are the factors that influenced the decisions about children for Umed Singh? Do you think his daughter is thinking in a similar manner?
Answer:
Umed Singh wanted to have more living children, unlike his father. He believed in the saying ‘Puthrudu lenide Punnama Narakam Tappadu.’ He has a regular income and assets to feed up his large family.
These are the factors that influenced the decisions about children for Umed Singh.
I think his daughter is also thinking in a similar manner. So she planned for 3 children.

10th Class Social Textbook Page No. 82

Question 22.
By which year was all the land in the village cultivated?
Answer:
By 1970 all the land in the Rampur village was cultivated.

Question 23.
How do you think landed people responded to increasing family’s size ?
Answer:
1) The landed people can feed their children well.
2) They can share the property up to the needs of their children.
So I think landed people responded to increasing family size.

Question 24.
What was the response of small farmers, like Govind, when families expanded? How far was tubewell irrigation useful?
Answer:
Small farmers like Govind should minimize their families. Otherwise, their lands will be divided into small holdings.
The tubewell irrigation is useful up to some extent. The over usage of underground water leads to disaster.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Question 25.
Look at the following map. Find out if there is any relationship between re¬lief features of India and population density. Identify major urban centers across the country. How do you ex¬plain the high population density in the cities?
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 28Answer:
Yes, there is a relationship between the relief features of India and population density. The population density is high in the coastal plains and the Ganga Sutlej plain. And it is also high on the river banks also. It is less in mountain¬ous regions and in desert areas.

10th Class Social Textbook Page No. 83

Question 26.
Observe the following map.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 29Here are the data for the population density of Andhra Pradesh – 2011. On the above blank district map of AP plot them in ranges.
Compare a high-density district and a low-density district on the following.

  1. Terrain and potential for agriculture development
  2. History of agriculture in that region- use of land, water and other natural resources
  3. Migration to or from that region and reasons for this

Answer:

  1. Highest – Krishna
    Lowest – YSR Kadapa
  2. AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 30
  3. 1) Migration to YSR Kadapa is almost NIL.
    2) Migration from YSR Kadapa is due to education and employment.
    3) Migration to and from Krishna district is mainly due to education and employment.

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 31

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People

Project work

Look at the following two maps of density and the graphs on growth of population. Use various aspects of the population you studied in this chapter and describe them.
AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 32AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 33

AP SSC 10th Class Social Studies Solutions Chapter 6 The People 34
Answer:

  1. The population density is high in India when compared to Bangladesh.
  2. The population distribution is more or less equal in all the regions in India. But in Algeria population is concentrated along the Mediterranean Sea coastline as the country is over 80% desert.
  3. As the forests decrease population increases.

 

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 13th Lesson నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 13th Lesson నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లు వ్రాసి ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ ఎమీన్లుగా వర్గీకరించండి.
ఎ) (CH3)3 CHNH2 బి) CH3 (CH2)2 NH, సి) (CH3 (CH2)2 NCH3
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 1

ప్రశ్న 2.
నీటిలో ఇథైల్ ఎమీన్ ఎక్కువ కరుగుతుంది కానీ ఎనిలీన్ కరగదు. ఎందుకో వివరించండి.
జవాబు:
హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరచే సామర్థం ఉన్నందున ఇథైల్ ఎమీన్ నీటిలో అధికంగా కరుగును. ఎనిలీన్ నందు పెద్ద హైడ్రో కార్బన్ భాగం కలిగి యున్నందున హైడ్రోజన్ బంధాన్ని ఏర్పరుచు సామర్థ్యం తక్కువగా ఉండును. కావున ఎనిలీన్ నీటిలో కరుగదు.

ప్రశ్న 3.
ఎనీలీన్పై ఫ్రీడల్ క్రాఫ్ట్ చర్య ఎందుకు జరగదు?
జవాబు:
ఎనిలీన్ ఒక లూయీక్షారము మరియు AlCl3 లూయి ఆమ్లము. ఫ్రీడల్ క్రాఫ్ట్ చర్యనందు ఈ రెండు సంయోగం చెంది సంక్లిష్టమును ఏర్పరుచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 2
సంక్లిష్టమును ఏర్పరుచుట వలన ఎనిలీన్ నందు ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్య జరుపు సామర్థ్యం తగ్గును. కావున ఎనిలీన్ ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్య జరుపదు.

ప్రశ్న 4.
గేబ్రియల్ థాలిమైడ్ చర్యలో ప్రైమరీ ఎమీన్లు మాత్రమే ఏర్పడతాయి. ఎందువల్ల? వివరించండి.
జవాబు:
గేబ్రియల్ థాలిమైడ్ చర్యలో 29, 3°ఎమీన్లు కొద్ది మొత్తంలో కూడా ఏర్పడవు. కావున ఈ చర్య 1° ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 5.
క్రింది క్షారాలను pK, విలువలు తగ్గే క్రమంలో అమర్చండి.
C2H5NH2, C6H5NHCH3, (C2H5)2 NH, C6H5NH2.
జవాబు:
pkb విలువలు తగ్గే క్రమం : C6H5NH2 > C6H5NHCH3 > C2H5NH2 > (C2H5)2 NH

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 6.
క్రింది క్షారాలను వాటి క్షార బలం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
ఎనిలీన్, P – నైట్రోఎనిలీన్ P – టోలిడీన్
జవాబు:
క్షార బలం పెరిగే క్రమం
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 3

ప్రశ్న 7.
ఏదైనా ఎలిఫాటిక్ ఎమీన్తో కార్బైల్ ఎమీన్ చర్య సమీకరణాలు వ్రాయండి. [AP & TS. Mar.’16; TS. Mar.’15]
జవాబు:
ఇథైల్ ఎమైన్ క్లోరోఫాంతో క్షార సమక్షంలో చర్య జరిపి ఇథైల్ ఐసోసైనైడ్ను ఏర్పరుచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 4

ప్రశ్న 8.
క్రింది చర్యలో A, B, C నిర్మాణాలు వ్రాయండి. [TS. Mar.’17]
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 5
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 6
A – ఫినైల్ సయనైడ్ B బెంజోయిక్ ఆమ్లము C – బెంజమైడ్

ప్రశ్న 9.
క్రింది చర్యలను వివరించండి.
ఎ) బెంజోయిక్ ఆమ్లాన్ని బెంజమైడ్గా
బి) ఎనిలీన్ ను P – బ్రోమో ఎనిలీన్ గా మార్చే చర్యలు.
జవాబు:
ఎ) బెంజోయిక్ ఆమ్లాన్ని బెంజమైడ్గా :
బెంజోయిక్ ఆమ్లం నుండి బెంజమైడ్ ఏర్పడుట
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 7

బి) ఎనిలీన్ను P – బ్రోమో ఎనిలీన్ గా మార్చే చర్యలు :
ఎనిలీన్ నుండి P – బ్రోమో ఎనిలీన్ ఏర్పడుట.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 8

ప్రశ్న 10.
గేబ్రియాల్ థాలిమైడ్ సంశ్లేషణ ద్వారా ప్రైమరీ ఎమీన్లను ఎందుకు తయారు చేయలేరు?
జవాబు:
గేబ్రియాల్ థాలిమైడ్ సంశ్లేషణ ద్వారా ఏరోమాటిక్ 1° – ఎమైన్లను తయారు చేయలేము. దీనికి కారణం థాలిమైడ్ అయాన్ ద్వారా ఏర్పడిన ఆనయాన్తో ఎరైల్ హేలైడ్ న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్య జరుపదు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
ఎ) CH3CH2NHCH2CH2CH3
బి) Ph-CH2-CN
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 9
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 10

ప్రశ్న 2.
క్రింది జతల సమ్మేళనాలలో ఒకదాని నుంచి ఇంకొక దానిని గుర్తించండి. ఒక రసాయన చర్య వ్రాయండి.
ఎ) మిథైల్ ఎమీన్, డైమిథైల్ ఎమీన్
బి) ఎనిలీన్, N – మిథైల్ ఎనిలీన్
సి) ఇథైల్ ఎమీన్, ఎనిలీన్
జవాబు:
ఎ) మిథైల్ ఎమైన్ కార్బెల్ ఎమైన్ చర్య జరిపి మిథైల్ ఐసోసైనైడ్ను ఏర్పరచును కానీ డై మిథైల్ ఎమైన్ ఐసోసైనైడ్ పరీక్ష జరుపదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 11
బి) ఎనిలీన్ కార్బెల్ ఎమైన్ చర్య జరిపి దుర్గంధం కలిగినటువంటి ఫినైల్ ఐసోసైనైడ్ను ఏర్పరచును. కానీ N – మిథైల్ -ఎనిలీన్ కార్బెల్ ఎమైన్ పరీక్ష జరుపదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 12
సి) ఎనిలీన్ డైఎజోటైజేషన్ చర్యను జరిపి బెంజీన్ డై ఎజోనియం లవణాన్ని ఏర్పరుచును. కానీ ఇథైల్ ఎమైన్ డైఎజోటైజేషన్ చర్యను జరిపి అస్థిరమైన ఇథైల్ డైఎజోనియం లవణాన్ని ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 13

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 3.
క్రింది విషయాలను సమర్థించండి.
ఎ) ఎనిలీన్ pK, విలువ మిథైల్ ఎమీన్ కంటే ఎక్కువ.
బి) ఆల్కైల్ సయనైడ్ క్షయకరణం చెంది ప్రైమరీ ఎమీన్ ను ఏర్పరిస్తే ఆల్కైల్ ఐసోసయనైడ్ క్షయకరణం చెంది సెకండరీ ఎమీన్ ను ఏర్పరుస్తుంది.
జవాబు:
ఎ) ఎనిలీన్ నందు నైట్రోజన్పై ఎలక్ట్రాన్జంట. బెంజీన్ వలయంతో సంయుగ్మత కలిగియుండి ప్రోటోనీకరణం చేయుటకు మిథైల్ ఎమీన్ కన్నా తక్కువ అవకాశం కలిగియుండును.
కావున ఎనిలీన్ యొక్క pKb విలువ మిథైల్ ఎమీన్ కన్నా ఎక్కువగా ఉండును.

బి) ఆల్కైల్ సయనైడ్లలో ఆల్కైల్ సమూహం సయనైడ్ సమూహంలోని కార్బన్తో బంధింపబడి ఉంటాయి. కావున వీటిని క్షయకరణం చేసినపుడు 1 – ఎమీన్ లు ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 14
ఆల్కైల్ ఐసోసయనైడ్లలో ఆల్కైల్ సమూహం ఐసోసయనైడ్ సమూహంలోని నైట్రోజన్తో బంధింపబడి ఉంటాయి. కావున వీటిని క్షయకరం చేయగా 2°- ఎమైన్లు ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 15

ప్రశ్న 4.
క్రింది సమ్మేళనాలను ఎలా తయారుచేస్తారు?
ఎ) N,N–డైమిథైల్ ప్రొపనమీన్ అమోనియా నుంచి
బి) ప్రొపనమీన్ ను క్లోరో ఈథేన్ నుంచి
జవాబు:
ఎ) అమ్మోనియా నుండి N, N – డై మిథైల్ ప్రొపనమైన్ తయారీ :
క్లోరోప్రోపేన్ అమ్మోనియాతో చర్యజరిపి తదుపరి మిథైల్ క్లోరైడ్తో చర్చ జరుపుట ద్వారా N, N – డై మిథైల్ ప్రొపనమైనన్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 16

బి) క్లోరో ఈథేన్ నుండి ప్రొపనమైన్ తయారీ :
క్లోరో ఈథేన్ ను KCN తో చర్య జరుపగా వచ్చిన ఉత్పన్నాన్ని క్షయకరణం చేయుట ద్వారా ప్రొపనమైన్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 17

ప్రశ్న 5.
క్రింది సమ్మేళనాల క్షారబలాన్ని వాయుస్థితిలోను, జలద్రావణంలోను పోల్చి, వాటి క్షారబలం పెరిగే క్రమంలో వ్రాయండి.
CH3NH2, (CH3)2NH, (CH3)3N, NH3.
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలు CH3NH2, (CH3)2NH, (CH3)3 N మరియు NH3

పైన ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో మిథైల్ సమూహం యొక్క ధనావేశం వలన మిథైల్ ప్రతిక్షేపిత అమ్మోనియం అయాన్ స్థిరత్వం పొందును. కావున మిథైల్ ఎమైన్లు అమ్మోనియాకంటే బలమైన క్షారాలు. వాయుస్థితిలో ఇవ్వబడిన ఎమైన్ల యొక్క క్షార ‘స్వభావం మిథైల్ సమూహాల పెరుగుదలతో పెరుగును.
(CH3)3 N > (CH3)2 NH > CH3 NH2 >NH3

జలద్రావణంలో మిథైల్ ప్రతిక్షేపిత అమ్మోనియం అయాన్ యొక్క స్థిరత్వం కేవలం ఎలక్ట్రాన్ విడుదల ప్రభావంతోనే కాకుండా నీటి ద్రావణీకరణ ప్రభావం మరియు మిథైల్ సమూహాల ప్రాదేశిక అవరోధంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
(CH3)2 NH > CH3 NH2 > (CH3)3 N > NH3

ప్రశ్న 6.
క్రింది మార్పులను ఎలా చేస్తారు?
ఎ) N – ఇథైల్ ఎమీన్ ను N, N – డై ఇథైల్ ప్రొపనమీన్ గా
బి) ఎనిలీన్ ను బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్గా
జవాబు:
ఎ) N – ఇథైల్ ఎమీన్ ను N, N – డై ఇథైల్ ప్రొపనమీన్ గా :
ఇథైల్ ఎమీన్ ఇథైల్ క్లోరైడ్ మరియు ప్రొపైల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరుపుట ద్వారా N, N – డై ఇథైల్ ప్రొపనమైన్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 18

బి) ఎనిలీన్ నుండి బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్ :
ఎనిలీన్, బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరిపి N – ఫినైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 19

ప్రశ్న 7.
సరైన ఉదాహరణలు తీసుకొని ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ ఎమీన్లను బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్తో చర్య ద్వారా ఎలా గుర్తించవచ్చో వివరించండి.
జవాబు:
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్ను హిన్స్బర్గ్ కారకం అంటారు. దీనిని ఉపయోగించి 1°, 2°, 3° – ఎమైన్లను వేరుపరచవచ్చు.

1° – ఎమీన్లతో చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్ 1° – ఎమీన్తో చర్య జరిపి క్షారంలో కరిగే స్వభావం ఉన్న N-ఆల్కెల్ బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్ను ఏర్పరుచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 20

2° – ఎమీన్ చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్ 2° – ఎమీన్తో చర్య జరిపి క్షారంలో కరగనటువంటి N, N- డై ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 21

3° – ఎమీన్తో చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్, 3° ఎమీన్తో చర్య జరపదు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 8.
ఎ) ఎరోమాటిక్ బి) ఎలిఫాటిక్ ఎమీన్ల నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్యను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎ) నైట్రస్ ఆమ్లంతో ఆరోమాటిక్ 1° – ఎమీన్ల చర్య :
ఆరోమాటిక్ 1° – ఎమీన్లు నైట్రస్ ఆమ్లంతో అల్ప ఉష్ణోగ్రత (0 – 5°C) -ల వద్ద చర్య జరిపి డై ఎజోనియం లవణాలను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 22

బి) నైట్రస్ ఆమ్లంతో ఎలీఫాటిక్ 19 – ఎమీన్తో చర్య :
ఎలీఫాటిక్ 1° – ఎమీన్లు నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి అధిక అస్థిరమైన డైఎజోనియం లవణాలను ఏర్పరచును. ఈ లవణాలు విఘటనం చెంది ఆల్కహాల్ మరియు నైట్రోజన్ వాయువును ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 23

ప్రశ్న 9.
ఎమీన్ లు సమాన అణుభారం ఉన్న ఆల్కహాల్ల కంటే ఎందుకు తక్కువ ఆమ్ల ధర్మాలు చూపిస్తాయో తెలపండి.
జవాబు:
ఎమీన్లు సమాన అణుభారం ఉన్న ఆల్కహాల్ల కంటే తక్కువ ఆమ్ల ధర్మాలు చూపిస్తాయి. ఆల్కహాల్లలో O – H బంధం ఎమీన్లలో N – H బంధం కంటే అధిక ధృవణతను కలిగి ఉంటుంది. కావున ఎమీన్లు త్వరితగతిన H+ అయాన్ ను విడుదల చేయవు.

ప్రశ్న 10.
ఒకే ఆలైల్రోలైడ్ నుంచి ఇథైల్ సయనైడ్, ఇథైల్ ఐసోసయనైడ్లను ఎలా తయారు చేస్తారు?
జవాబు:
ఇథైల్ సయనైడ్ తయారీ :
ఇథైల్ క్లోరైడ్ KCN (ఆల్కహాల్) జలద్రావణంతో చర్య జరిపి ఇథైల్ సయనైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 24

ఇథైల్ ఐసోసయనైడ్ తయారీ :
ఇథైల్ క్లోరైడ్ AgCN (ఆల్కహాల్) జలద్రావణంతో చర్య జరిపి ఇథైల్ ఐసోసయనైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 25

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
‘A’ అను ఎరోమాటిక్ సమ్మేళనం అమోనియా జలద్రావణంతో వేడిచేస్తే ‘B’ అనే సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. Bని Br2, KOH తో వేడిచేస్తే C6H7N అణు సంకేతం ఉన్న ‘C’ ను ఇస్తుంది. A, B, Cల నిర్మాణాలు, IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
జవాబు:
‘A’ అను ఎరోమాటిక్ సమ్మేళనం అమ్మోనియా జలద్రావణంతో వేడిచేస్తే ‘B’ అనే సమ్మేళనం ఏర్పరచును. Bని Br2, KOH తో వేడి చేస్తే C6H7N అణు సంకేతం ఉన్న ‘C’ ను ఇస్తుంది. అని ఇవ్వబడినది.
1. ఇవ్వబడిన దానిని పరిశీలించినచో ‘B’ అనునది ఎమైడ్ మరియు ‘C’ అనునది ఎమీన్.
2. ‘C’ యొక్క అణు ఫార్ములా C6H7N కావున ‘C’ ఎనిలీన్ (C6H5NH2)
3. ‘A’ సమ్మేళనం NH3 జలద్రావణంతో చర్య జరిపి ‘B’ ఏర్పరచును.
కావున A – బెంజోయిక్ ఆమ్లం (C6H5 – COOH)
B – బెంజమైడ్ (C6H5 – CONH)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 26

ప్రశ్న 2.
క్రింది చర్యలను పూరించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 27
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 28

ప్రశ్న 3.
ఎ) C9H13N అణు సంకేతానికి సరయిన ఎమీన్ సదృశకాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
బి) నైట్రోబెంజీను క్షయకరణం చేయగల కారకాలను తెలపండి.
సి) బెంజైల్ క్లోరైడ్ను అమోనియాతో చర్య జరిపి తరువాత వరసగా మిథైల్ క్లోరైడ్, ఇథైల్ క్లోరైడ్లతో చర్య జరిపితే ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎ) ఇవ్వబడిన సమ్మేళన అణుఫార్ములా C9H13N
ఇవ్వబడిన ‘అణు ఫార్ములాకు ఎమీన్ సాదృశక నిర్మాణాలు ఈ క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 29

బి) నైట్రోబెంజీన్ ను క్షయకరణం చేయగల కారకాలు ఈ క్రింది ఇవ్వబడ్డాయి.
1) H2/Pd (or) Pt (లేక) Ni
2) Sn + HCl (లేక) Fe + HCl
3) Li AlH4
4) Zn + alc. KOH
5) Zn + NH4Cl

సి) i) బెంజైల్ క్లోరైడ్ను అమోనియాతో చర్య జరిపి బెంజైల్ ఎమైన న్ను ఏర్పరచును. ఇది మిథైల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరిపి N, N- డై మిథైల్ ఫినైల్ మిధనమైనన్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 30
ii) బెంజైల్ క్లోరైడ్, అమ్మోనియాతో చర్య జరిపి బెంజైల్ ఎమైన న్ను ఏర్పరచును. ఇది ఇథైల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరిపి, N, N- డై ఇథైల్ ఫినైల్ మిథనమైన న్ను ఏర్పరుచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 31

ప్రశ్న 4.
ఎ) ఏ ఎమైడ్, సయనైడ్ క్షయకరణితో n – బ్యుటైల్ ఎమీన్గా క్షయకరణం చెందుతాయో గుర్తించండి.
బి) హాఫ్మన్’ బ్రోమమైడ్ చర్యా విధానాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) i) ప్రొపైల్ సయనైడ్ క్షయకరణం చెంది n – బ్యుటైల్ ఎమైనన్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 32
ii) బ్యుటనమైడ్ను క్షయకరణం చేయగా n – బ్యుటైల్. ఎమీన్ ను ఏర్పరచును
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 33

బి) హాఫ్మన్ బ్రోమమైడ్ చర్యా విధానం :
ఈ చర్య ఎమైడ్ను ఎమైనా మార్చుటకు ఉపయోగపడును. ఈ చర్యలో బ్రోమిన్ మరియు క్షారం సమక్షంలో పునరమరిక జరుగును. ప్రారంభ ఎమైడ్ కన్నా ఒక కార్బన్ పరమాణువు తక్కువగా ఉన్న ఎమీన్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 34

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 5.
క్రింది మార్పులను ఎలా చేయగలరు?
ఎ) క్లోరో ఫినైల్ మీథేనన్ను ఫినైల్ ఎసిటిక్ ఆమ్లంగా
బి) క్లోరో ఫినైల్ మీథేన్ను 2- ఫినైల్ ఇథనమీన్గా
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 35

ప్రశ్న 6.
బ్రోమిన్, సోడియమ్ హైడ్రాక్సైడ్తో చర్య జరిపి ఏ ఎమైడ్ p – మిథైల్ ఎనిలీన్ న్ను ఏర్పరుస్తుందో గుర్తించి దానితో చర్యా సమీకరణాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
p – మిథైల్ ఎసిటానిలైడ్ ను బ్రోమిన్తో NaOH సమక్షంలో చర్య జరుపగా p – మిథైల్ ఎనిలీన్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 36

ప్రశ్న 7.
ఇథైల్ ఎమీన్ N, N – డై మిథైల్ ఎమీన్ N, N, N- ట్రైమిథైల్ ఎమీన్లు వాయుస్థితిలో, జలద్రావణంలో వాటి క్షారబలాల క్రమం ఎందుకు మారుతుందో వివరించండి.
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలు CH3 NH2, (CH3)2 NH, (CH3)3 N మరియు NH3

పైన ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో మిథైల్ సమూహం యొక్క ధనావేశం వలన మిథైల్ ప్రతిక్షేపిత అమ్మోనియం అయాన్ స్థిరత్వం పొందును. కావున మిథైల్ ఎమైన్లు అమోనియాకంటే బలమైన క్షారాలు. వాయుస్థితిలో ఇవ్వబడిన ఎమైన్ల యొక్క క్షార స్వభావం మిథైల్ సమూహాల పెరుగుదలతో పెరుగును.
(CH3)3 N > (CH3)2 NH >CH3 NH2 > NH3

జలద్రావణంలో మిథైల్ ప్రతిక్షేపిత అమోనియం అయాన్ యొక్క స్థిరత్వం కేవలం ఎలక్ట్రాన్ విడుదల ప్రభావంతోనే కాకుండా నీటి ద్రావణీకరణ ప్రభావం మరియు మిథైల్ సమూహాల ప్రాదేశిక అవరోధంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
(CH3)2 NH>CH3 NH2 > (CH3)3 N > NH3

ప్రశ్న 8.
ఇథైల్ ఎమీన్, ఎనిలీన్ల నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్యల సమీకరణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
ఇథైల్ ఎమైన్, నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య :
ఇథైల్ ఎమైన్, నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి అస్థిరమైన డైఎజోనియం లవణాలను ఏర్పరచును. ఈ లవణం విఘటనం చెంది నైట్రోజన్ వాయువు, ఇథైల్ ఆల్కహాల్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 37

ఎనిలీస్ నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య :
ఎనిలీన్, నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి బెంజీన్ డైఎజోనియం లవణం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 38

ప్రశ్న 9.
సమీకణాలతో క్రింది విషయాన్ని వివరించండి. మిథైల్ ఎమీన్, N, N- డై మిథైల్ ఎమీన్ N, N N ట్రైమిథైల్ ఎమీన్లు బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్తో చర్య పొందుతాయి. ఈ చర్యపై ఎమీన్లను వేరుచేయడానికి ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
జవాబు:
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్్న హిన్స్బర్గ్ కారకం అంటారు. దీనిని ఉపయోగించి 1,2°, 3° – ఎమైన్లను వేరుపరచవచ్చు.

1° – ఎమీన్లతో చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్ 1° – ఎమీన్తో చర్య జరిపి క్షారంలో కరిగే స్వభావం ఉన్న N – ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్పోనమైడ్ను ఏర్పరుచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 39

2° – ఎమైన్తో చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్ 2° – ఎమైన్తో చర్య జరిపి క్షారంలో కరగనటువంటి N, N-డై ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనమైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 40

3° – ఎమైన్తో చర్య :
బెంజీన్ సల్ఫోనైల్ క్లోరైడ్, 3° – ఎమీన్ తో చర్య జరపదు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 10.
ఎనిలీన్ గాఢ ఆమ్లం సమక్షంలో నైట్రో ఎనిలీన్ల మిశ్రమాన్ని ఎందుకు ఏర్పరుస్తుంది? P – నైట్రో ఎనిలీన్ ను మాత్రమే తయారు చేయాలంటే ఏం చేయాలి?
జవాబు:
బలమైన ఆమ్ల యానకంలో ఎనిలీన్ నైట్రేషన్ చర్య జరిపి నైట్రోఎనిలీన్ల మిశ్రమం ఏర్పరుచును. బలమైన ఆమ్ల యానకంలో ఎనిలీన్, ఎనిలీనియం అయాన్ను ఏర్పరచును ఇది మెటా నిర్దేశకం. కావున పారా, ఆర్థో ఉత్పన్నాలతో పాటు మెటా ఉత్పన్నం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 41

ఎసైలేషన్ చర్య ద్వారా – NH2 సమూహంను పరిరక్షించుట ద్వారా నైట్రేషన్ చర్య నియంత్రణ జరిగి P – నైట్రో ఉత్పన్నం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 42

ప్రశ్న 11.
ఎ) ఎరోమాటిక్ డయజోనియమ్ లవణాలు ఎలిఫాటిక్ డయజోనియమ్ లవణాల కంటే ఎక్కువ స్థిరమైనవి. వివరించండి.
బి) బెంజీన్ డయజోనియమ్ క్లోరైడ్ను క్రింది సమ్మేళనాలుగా మార్చడానికి అవసరమైన సమీకరణాలు వ్రాయండి.
i) క్లోరోబెంజీన్, ii) అయోడోబెంజీన్, iii) బ్రోమోబెంజీన్
జవాబు:
ఎ) 1° – ఏలిఫాటిక్ ఎమీన్ లనుండి ఏర్పడిన డై ఎజోనియం లవణాలు అస్థిరమైనవి ఇవి విఘటనం చెంది ఆల్కహాల్, నైట్రోజను ఏర్పరచును.
→ 1° – ఏరోమాటిన్ ఎమీన్ల నుండి ఏర్పడిన డై ఎజోనియం లవణాలు అల్ప ఉష్ణోగ్రత (0 – 5°C) వద్ద స్థిరమైనవి. ఈ స్థిరత్వం ఎరీన్ డై ఎజోనియం అయాన్ ద్వారా వివరించబడినది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 43 AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 44

ప్రశ్న 12.
ఎనిలీన్ను ఎ) ఫ్లోరోబెంజీన్ బి) సయనో బెంజీన్ సి) బెంజీన్ డి) ఫినాల్గా మార్చే చర్యలు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 45

ప్రశ్న 13.
క్రింది చర్యలను వివరించండి.
ఎ) సాండ్మేయర్ చర్య బి) గాటర్మన్ చర్య [AP. Mar. 17, ’16, ’15; TS. Mar.’17]
జవాబు:
ఎ) సాండ్ మేయర్ చర్య :
బెంజీన్ డయజోనియం లవణాల నుండి క్లోరో బెంజీన్, బ్రోమోబెంజీన్, సయనోబెంజీన్ ను ఏర్పరచుటకు సాండ్ మేయర్ చర్య అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 46

బి) గాటర్మన్ చర్య :
బెంజీన్ డయజోనియం లవణాల నుండి క్లోరో బెంజీన్, బ్రోమో బెంజీను, ఏర్పరచుట.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 47

ప్రశ్న 14.
బెంజీన్ డయజోనియమ్ క్లోరైడ్ ఎనిలీస్ ఫినాల్తో జరిపే యుగళీకరణ చర్యలను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎజో ఉత్పన్నాలలో పొడిగింపబడిన సంయుగ్మ వ్యవస్థ (extended conjugate system) ఉంటుంది. దీనికి కారణం వీటిలో రెండు ఎరోమాటిక్ వలయాలు – N = N – ద్వారా బంధితమై ఉండటమే. దీనివల్ల ఈ పదార్థాలకు రంగు ఉండి రంజనాలుగా ఉపయోగపడతాయి. బెంజీన్ డయజోనియమ్ క్లోరైడ్ ఫినాల్ అణువులోని పారాస్థానంలో యుగళీకరణం జరిపి p- హైడ్రాక్సీఎజోబెంజీన్ ను ఇస్తుంది. ఇటువంటి చర్యను యుగళీకరణ లేదా కప్లింగ్ చర్య అంటారు. డయజోనియమ్ లవణం ఇటువంటి చర్యను ఎనిలీన్తో జరిపి p- ఎమైనో ఎజోబెంజీన్ను ఇస్తుంది. ఇది ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యకు ఒక ఉదాహరణ.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 48

ప్రశ్న 15.
ఎసిటమైడ్, ప్రొపనాల్డిహైడ్ ఆక్సైమ్లను వరసగా మిథైల్ సయనైడ్, ఇథైల్ సయనైడ్గా మార్చే చర్యల సమీకరణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 49

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
క్రింది చర్యలకు రసాయన సమీకరణాలు వ్రాయండి.
i) ఇథనోలిక్ అమోనియ C2H5Cl తో చర్య జరపడం.
ii) బెంజైల్ క్లోరైడ్ అమోనాలిసిస్, ఇందులో ఏర్పడిన ఎమీన్, రెండు అణువుల CH3Cl తో చర్య జరపడం.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 50 AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 51

ప్రశ్న 2.
క్రింది మార్పులకు సరయిన రసాయన సమీకరణాలు వ్రాయండి.
i) CH3 – CH2 – Cl నుంచి CH3 – CH2 – CH2 – NH2
ii) C6H5 – CH2 – Cl నుంచి C6H5 – CH2 – CH2 – NH2
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 52

ప్రశ్న 3.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాల క్రియాజనకాల నిర్మాణాలు, IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
i) హాఫ్మన్ బ్రోమమైడ్ చర్యలో ప్రొపనమీన్ను ఏర్పరచే ఎమైడ్.
ii) హాఫ్మన్ నిమ్నీకరణ చర్యలో బెంజమైడ్ నుంచి ఏర్పడే ఎమీన్.
సాధన:
i) ప్రొపనమీన్ మూడు కార్బన్లు ఉంటాయి. కాబట్టి ఎమైడ్ అణువులో నాలుగు కార్బన్లు ఉంటాయి. నాలుగు కార్బన్లున్న క్రియాజనకం ఎమైడ్ నిర్మాణం, IUPAC పేరు :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 53

ii) బెంజమైడ్ ఏడు కార్బన్ పరమాణువులున్న ఒక ఎరోమాటిక్ ఎమైడ్. కాబట్టి బెంజమైడ్ నుంచి ఏర్పడిన ఎమీన్ ఆరు కార్బన్ పరమాణువులున్న ఒక ఎరోమాటిక్ ప్రైమరీ ఎమీన్.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 54

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 4.
కింది సమ్మేళనాలను క్షారబలం తగ్గే క్రమంలో అమర్చండి. [TS. Mar.’15]
C6H5NH2, C2H5NH2, (C2H5)2 NH, NH3
సాధన:
పైన ఇచ్చిన ఎమీన్లు, అమోనియాల క్షారబలం తగ్గే’ క్రమం.
(C2H5)2NH > C2H5NH2 > NH3 C6H5NH2

ప్రశ్న 5.
4–నైట్రోటోలీస్ ను 2-బ్రోమోబెంజోయిక్ ఆమ్లంగా ఎలా మారుస్తారు?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 55

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
కింది ఇచ్చిన ఎమీన్లను ప్రైమరీ, సెకండరీ లేదా టెర్షియరీ ఎమీన్లుగా వర్గీకరించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 56
సాధన:
i) ప్రైమరీ
ii) టెర్షియరీ
iii) ప్రైమరీ
iv) సెకండరీ

ప్రశ్న 2.
i) CHN అణు సంకేతానికి తగిన సదృశ ఎమీన్ల నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ii) పైన సదృశకాలన్నింటికి IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
సాధన:
i) మరియు ii) 8 ఐసోమర్లైన C4H11N:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 57
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 58

ప్రశ్న 3.
క్రింది మార్పులు ఎలా చేస్తారు?
i) బెంజీన్ ను ఎనిలీన్
ii) బెంజీన్ ను N, N-డైమిథైల్ ఎనిలీన్ గా మార్చడం.
iii) Cl-(CH2)4 — Cl ను హెక్సేన్ -1, 6-డైఎమీన్ గా మార్చడం.
సాధన:
i) బెంజీన్ న్ను ఎనిలీన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 59
iii) Cl – (CH2)4 – Cl) ను హెక్సేన్-1, 6 – డైఎమీన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 60

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 4.
క్రింది వానిని వాటి క్షారబలం పెరిగే క్రమంలో వ్రాయండి.
i) C2H5NH2, C6H5NH2, NH3, C6H5CH2NH2 and (C2H5)2NH
ii) C2H5NH2, (C2H5)2NH, (C2H5)3N, C6H5NH2
iii) CH3NH2, (CH3)2NH, (CH3)3N, CHẠNH,, C6H5CH2NH2
సాధన:
i) C6H5NH2 < NH3 < C6H5CH2NH2 < C2H5NH2 < (C2H5)NH
ii) C6H5NH2 < C2H5NH2 < (C2H5)3N < (C2H5)2 NH
iii) C6H5NH2 < C6H5CH2NH2 < (CH3)3N < CH3NH2 < (CH3)2 NH

ప్రశ్న 5.
క్రింది ఆమ్ల క్షార చర్యలను పూర్తిచేసి ఉత్పన్నాలను పేర్కొనండి.
i) CH3CH2CH2NH2 + HCl →
ii) (C2H5)3N + HCl →
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 61

ప్రశ్న 6.
ఎనిలీన్ను ఎక్కువ మిథైల్ అయోడైడ్తో ఆల్కైలేషన్ ఉత్పన్నాన్ని వ్రాయండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 62

ప్రశ్న 7.
ఎనిలీన్ను బెంజోయల్ క్లోరైడ్తో చర్య జరపడానికి సంబంధించిన చర్యా సమీకరణాలను, ఉత్పన్నం పేరు వ్రాయండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 63

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 8.
C3H9N అణు సంకేతం గల సమ్మేళనం ఏర్పరచగల సదృశకాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి. ఏ సదృశకాలయితే నైట్రస్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి నైట్రోజన్ ను వెలువరిస్తాయో వాటి IUPAC నామాలు వ్రాయండి.
సాధన:
C3H9N నాలుగు ఐసోమర్లను కలిగి ఉంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 13 నైట్రోజన్లో ఉన్న కర్బన సమ్మేళనాలు 64

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింద ఇచ్చిన సమ్మేళనాలను దానికి ఇచ్చిన ధర్మం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
ఎ) ఎసిటాల్డిహైడ్, ఎసిటోన్, మిథైల్, టెర్షియరీ బ్యుటైల్ కీటోన్ HCN తో చర్య
బి) ఫ్లోరోఎసిటిక్ ఆమ్లం, మోనోక్లోరో ఎసిటిక్ ఆమ్లం, ఎసిటిక్ ఆమ్లం, డైక్లోరో ఎసిటిక్ ఆమ్లం (ఆమ్ల బలం)
జవాబు:
ఎ) ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలతో HCN తో చర్య శీలతక్రమం ఈ క్రింది విధంగా ఉంటుంది.
మిథైల్ టెక్స్ట్యిరీ బ్యుటైల్ కీటోన్ < ఎసిటోన్ < ఎసిటాల్డీహైడ్ప్రా
దేశిక అవరోధకత ఎక్కువగా ఉన్నచో చర్యాశీలత తక్కువగా ఉంటును.

బి) ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో ఆమ్లబల క్రమం
డైక్లోరో ఎసిటిక్ ఆమ్లం > ఫ్లోరోఎసిటిక్ ఆమ్లం > క్లోరో ఎసిటిక్ ఆమ్లం > ఎసిటిక్ ఆమ్లం

ప్రశ్న 2.
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల α – హాలోజినేషన్ చర్యను రాసి ఆ చర్య పేరును వ్రాయండి.
జవాబు:
α – హైడ్రోజన్ కలిగి ఉన్న కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు క్లోరిన్ లేదా బ్రోమిన్తో తక్కువ పరిమాణం ఎర్ర ఫాస్ఫరస్ సమక్షంలో చర్య జరిపి – α- హాలోకార్బాక్సాలిక్ ఆమ్లాలు ఏర్పరచును. దీనినే హెల్ – వోల్ హర్డ్ – జెలెన్స్కీ (HvZ) చర్య అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 1

ప్రశ్న 3.
ఫీనాక్సైడ్ అయాన్ కార్బాక్సిలేట్ అయాన్ కంటే ఎక్కువ రెజొనెన్స్ నిర్మాణాలు ఏర్పరచినప్పటికీ కార్బక్సిలిక్ ఆమ్లాలు ఫినాల్ కంటే బలమైన ఆమ్లాలు. ఎందుకో వివరించండి.
జవాబు:
ఫీనాక్సైడ్ అయాన్కు సమతుల్యమైన రెజొనెన్స్ నిర్మాణాలు కలిగి ఉండవు. దీనిలో ఋణావేశం ‘తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత గల కార్బన్ పరమాణువు వద్ద ఉంటుంది.

కార్బాక్సిలేట్ అయాన్లో ఋణావేశం రెండు ఋణవిద్యుదాత్మకత ఆక్సిజన్ పరమాణవుల వద్ద స్థానీకృతం కాదు. అదే ఫీనాక్సైడ్ అయాన్లో ఒక ఆక్సిజన్ పరమాణువు, ఒక తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య స్థానీకృతం కాకుండా ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 2

ప్రశ్న 4.
ఎసిటోఫినోన్, బెంజోఫినోన్లను ఎలా గుర్తిస్తారు?
జవాబు:
ఎసిటోఫీనోన్ ఐడోఫారం పరీక్ష జరుపుతుంది. కానీ బెంజోఫీనోస్ జరుపదు. (C6H5COC6H5)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 3

ప్రశ్న 5.
బెంజోయిక్ ఆమ్లంలో ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ ఏ స్థానంలో జరుగుతుందో వివరించండి.
జవాబు:
బెంజోయిక్ ఆమ్లం ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ జరిగి ఎలక్ట్రోఫైల్ను మెటా స్థానాన్ని నిర్ధేశిస్తుంది. కార్బాక్సిలిక్ సమూహ వలయ నిరుత్తేజ సమూహం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 4

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 6.
క్రింది మార్పులకు సరైన సమీకరణాలను వ్రాయండి.
ఎ) ఎసిటిక్ ఆమ్లాన్ని ఎసిటైల్ క్లోరైడ్గా
బి) బెంజోయిక్ ఆమ్లాన్ని బెంజమైడ్గా
జవాబు:
ఎ) ఎసిటిక్ ఆమ్లం PCl3 / PCl5 / SOCl2 లతో చర్య జరిపి ఎసిటైల్ క్లోరైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 5
బి) బెంజోయిక్ ఆమ్లం అమ్మోనియంతో చర్య జరిపి బెంజమైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 6

ప్రశ్న 7.
C8H8O2 అణు సంకేతం కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాన్ని డీకార్బక్సిలీకరణం చేస్తే టోలీన్ న్ను ఇస్తుంది. ఆ కర్బన సమ్మేళనాన్ని గుర్తించండి.
జవాబు:
ఆకర్బన సమ్మేళనం ఫినైన్ ఎసిటిక్ ఆమ్లం
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 7

ప్రశ్న 8.
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలను ఆల్కహాల్లుగా క్షయకరణం చేయడానికి అవసరమైన కారకాలను పేర్కొనండి.
జవాబు:
కార్బాక్సాలిక్ ఆమ్లాలను ఆల్కహాల్లుగా క్షయకరణం చేయుటకు ఉపయోగించు కారకాలు
i) LiAlH4 ఈథర్ (లేదా) B2H6
ii) H3O+

ప్రశ్న 9.
ఎస్టరిఫికేషన్ చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి. [TS. Mar.’15]
జవాబు:
ఎస్టరిఫికేషన్ చర్యా విధానం :
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలను ఆల్కహాల్లతో ఎస్టరీకరణం చేయడం ఒక న్యూక్లియోఫిలిక్ ఎసైల్ ఓ సమూహాల ప్రతిక్షేపణ, చర్య, కార్బోనైల్ ఆక్సిజన్ను ప్రోటోనీకరణం చేయడం వల్ల కార్బొనైల్ సమూహాన్ని ఆల్కహాల్తో న్యూక్లియోఫిలిక్ -సంకలనం జరపడానికి ఉత్తేజితం చేస్తుంది. టెట్రాహెడ్రల్ మధ్యస్థంలో ప్రోటాన్-బదలాయింపు జరగడం వల్ల హైడ్రాక్సిల్ సమూహం – +OH2గా మారుతుంది. ఇది తొందరగా విలోపనం చెందే సమూహం కాబట్టి నీరు తటస్థ అణువుగా విడిపోతుంది. ఇలా ప్రోటోనీకరణం చెంది ఎస్టర్ ఒక ప్రోటాన్ను వదిలేసి ఎస్టర్ను ఏర్పరుస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 8

ప్రశ్న 10.
ఎసిటిక్ ఆమ్లం, క్లోరోఎసిటిక్ ఆమ్లం, బెంజోయిక్ ఆమ్లం, ఫినాల్ ఆమ్ల బలాన్ని పోల్చి వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 9

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఏదైనా ఆల్డిహైడ్ ఫెహిలింగ్ కారకంతో జరిపే చర్య సమీకరణాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
ఫెహిలింగ్ కారకం = ఫెహిలింగ్ A + ఫెహిలింగ్ B కారకాలు
ఫెహ్రిలింగ్ – A CuSO4 జలద్రావణం
ఫెహిలింగ్ – B – సోడియం పొటాషియం టార్పరేట్ (రోచల్లీ లక్షణం)
ఎసిటాల్డీహైడ్ ఫెహిలింగ్ కారకంతో చర్య జరిపి ఎర్రటి జేగురు అవక్షేపం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 10

ప్రశ్న 2.
టాలెన్స్ కారకం అంటే ఏమిటి? ఆల్డిహైడ్లతో దాని చర్యను వివరించండి.
జవాబు:
టాలెన్స్ కారకం :
అపుడే తయారు చేసిన అమ్మెనికల్ సిల్వర్ నైట్రేట్ ద్రావణాన్ని టాలెన్స్ కారకం అంటారు.

ఆల్డీహైడ్ను టాలెన్స్ కారకంతో వేడిచేస్తే పరీక్ష నాళిక గోడలపై మెరిసే వెండి పొర ఏర్పడుతుంది.
R – CHO + 2 [Ag (NH3)2]+ + 3OH– → RCOO– + 2Ag + 2H2O + 4NH3

ప్రశ్న 3.
ఇచ్చిన సమ్మేళనాల ఆక్సీకరణ ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి. ఎసిటాల్డిహైడ్, ఎసిటోన్, ఎసిటోఫినోన్.
జవాబు:
ఎ) ఎసిటాల్డీహైడ్ ఆక్సీకరణం జరిపి ఎసిటిక్ ఆమ్లం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 11
బి) ఎసిటోన్ ఆక్సీకరణం జరిపి ఎసిటిక్ ఆమ్లం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 12
సి) ఎసిటోఫినోన్ ఆక్సీకరణం జరిపి బెంజోయిక్ ఆమ్లం, క్లోరోఫారం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 13

ప్రశ్న 4.
ఆల్డిహైడ్లు, కీటోన్లు న్యూక్లియోఫిలిక్ సంకలన చర్యలలో పాల్గొంటాయి. అదే ఆల్కీన్లయితే ఎలక్ట్రోఫిలిక్ సంకలన చర్యలలో పాల్గొంటాయి. ఈ రెండు రకాల సమ్మేళనాలు అసంతృప్త సమ్మేళనాలే. పై చర్యలలోని తేడా ఎందుకో వివరించండి.
జవాబు:
న్యూక్లియోఫైల్ ధృవిత కార్బొనైల్ సమూహంలోని ఎలక్ట్రోఫిలిక & కార్బన్ మీద డాడి చేస్తుంది. కావున ఆల్డిహైడ్లు కీటోన్లు న్యూక్లియోఫిలిక్ సంకలన చర్యలలో పాల్గొంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 14
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 15

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 5.
క్రింది సమ్మేళనాలు IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
ఎ) CH3CH2CH(Br) CH2COOH
బి) Ph. CH2COCH2COOH
సి) CH3.CH (CH3) CH2COOC2H5
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 16

ప్రశ్న 6.
క్రింది సమ్మేళనాలను, వాటి ఆమ్ల బలం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
బెంజోయిక్ ఆమ్లం, 4- మిథాక్సీబెంజోయిక్ ఆమ్లం, 4–నైట్రోబెంజోయిక్ ఆమ్లం, 4-మిథైలెబెంజోయిక్ ఆమ్లం.
జవాబు:
ఎలక్ట్రాన్ దాన ప్రవృత్తి గల సమూహం (−OCH3) ఆమ్ల బలంను తగ్గిస్తుంది. ఎలక్ట్రాన్ ఆకర్షక సమూహం (ఆమ్లం. NO2) ఆమ్ల బలం పెంచును. 4 – మిథాక్సీ బెంజోయిక్ ఆమ్లం < బెంబోయిక్ ఆమ్లం < 4 – నైట్రో బెంజాయిక్ ఆమ్లం < 3, 4 – డై నైట్రో. బెంజోయిక్ ఆమ్లము.

ప్రశ్న 7.
క్రింది వాటిని వివరించండి.
ఎ) మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘననం (Cross aldol condensation) [TS. Mar.’16]
బి) డీకార్బాక్సిలీకరణం (Decarboxylation) [AP. Mar.’15]
జవాబు:
ఎ) మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘననం :
ఆల్డాల్ సంఘనన చర్యలో రెండు వేరువేరు ఆల్డిహైడ్లు లేదా కీటోన్లు పాల్గొంటే చర్యను మిశ్రమ ‘ఆల్డాల్ సంఘననం అంటారు. రెండు అణువుల్లోను 0- హైడ్రోజన్లు ఉంటే నాలుగు ఉత్పన్నాల మిశ్రమం ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు ఇథనాల్, ప్రొపనాల్ల మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘననంలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను చూడండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 17
ఈ మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘనన చర్యలలో కీటోన్ ను ఒక అనుఘటకంగా ఉపయోగించవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 18

బి) డీకార్బాక్సిలీకరణం :
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల సోడియమ్ లవణాలను సోడాలైమ్ (3:1 నిష్పత్తిలో NaOH & CaO) తో వేడిచేస్తే కార్బన్ డయాక్సైడు విలోపనం చేసి హైడ్రోకార్బన్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ చర్యను డీకార్బాక్సిలీకరణం అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 19

ప్రశ్న 8.
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల ఆమ్లత్వం మీద ఎలక్ట్రాన్ ఉపసంహారక, ఎలక్ట్రాన్ విడుదల చేసే సమూహాల ప్రభావం వివరించండి.
జవాబు:
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల ఆమ్ల లక్షణంపై ప్రతిక్షేపకాలు ప్రభావం :
ప్రతిక్షేపకాలు సంయుగ్మ క్షారాల స్థిరత్వం, కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల ఆమ్లత్వంపై ప్రభావం చూపిస్తాయి. ఎలక్ట్రాన్ ఉపసంహార సమూహాలు (EWG) కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల ఆమ్లత్వాన్ని పెంచుతాయి. ఇవి సంయుగ్మ క్షార స్థిరత్వాన్ని రుణవిద్యుదావేశాన్ని ప్రేరేపక ప్రభావం లేదా రెజొనెన్స్ ప్రభావాల ద్వారా అస్థానీకరణం చేసి ఆమ్లత్వాన్ని పెంచుతాయి. దీనికి భిన్నంగా ఎలక్ట్రాన్ దానం చేసే స్వభావం ఉన్న సమూహాలు (EDG) సంయుగ్మ క్షారాన్ని అస్థిరపరచి ఆమ్లత్వాన్ని తగ్గిస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 20

ప్రశ్న 9.
క్రింది ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) ఎసిటాల్డి హైడ్ డైమిథైల్ ఎసిటాల్
బి) హెక్సన్ – 3 – ఓన్ ఇథిలీన్ కీట్హాల్
సి) ఫార్మాల్డిహైడ్ మిథైల్ హెమి ఎసిటాల్
జవాబు:
ఎ) ఎసిటాల్డి హైడ్ డైమిథైల్ ఎసిటాల్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 21

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 10.
ఒక కర్బన సమ్మేళనంలో 69.77% కార్బన్, 11.63 % హైడ్రోజన్, మిగిలినది ఆక్సిజన్. ఈ సమ్మేళనం అణుభారం 86. ఇది టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేయదు కానీ సోడియమ్ హైడ్రోజన్ సల్ఫైట్ సంకలన ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది. అయొడోఫారమ్ చర్యను చూపిస్తుంది. ఉద్రిక్త ఆక్సీకరణ చర్యలో ఈ సమ్మేళనం ఇథనోయిక్, ప్రొపనోయిక్ ఆమ్లాలను ఇస్తుంది. ఈ సమ్మేళనం నిర్మాణం వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 22

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది పదాలను వివరించండి. ప్రతి దానికి ఒక ఉదాహరణ చర్యను ఇవ్వండి.
ఎ) సయనోహైడ్రిన్
బి) ఎసిటాల్
సి) సెమికార్చజోన్
డి) ఆల్డాల్
ఇ) హెమిఎసిటాల్
ఎఫ్) ఆక్సైమ్
జవాబు:
ఎ) సయనోహైడ్రిన్ :
ఆల్డీహైడ్లు, కీటోన్లు హైడ్రోజన్ సయనైడ్ (HCN) తో చర్యజరిపి ఏర్పరిచే సంకలన ఉత్పన్నాలను సయనోహైడ్రిన్లు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 23
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 24

బి) ఎసిటాల్ :
ఆల్డీహైడ్లు రెండు మోనోహైడ్రిక్ ఆల్కహాల్లతో పొడి HCl వాయువు సమక్షంలో చర్యజరిపి జెమ్, డై ఆల్కాక్సీ సమ్మేళనాలు ఏర్పడతాయి. వీటినే ఎసిటాల్లు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 25

సి) సెమికార్బజోన్ :
ఆల్డీహైడ్లు, కీటోన్లు సెమికార్బజైడ్లతో చర్య జరిపి సెమీకార్బజోన్లను ఏర్పరుస్తాయి.
ఉదాహరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 26

డి) ఆల్డాల్ : [TS. Mar.’15]
α – హైడ్రోజన్ కలిగి ఉన్నటువంటి ఆల్టీహైడ్లు, కీటోన్లు విలీన క్షారం సమక్షంలో సంఘననం జరిగి β – హైడ్రాక్సీ ఆల్డీహైడ్లు లేదా కీటోన్లు ఏర్పరచును. వీటినే ఆల్డాల్లు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 27

ఇ) హెమిఎసిటాల్ :
ఆల్టీహైడ్లు పొడి HCl వాయువు సమక్షంలో ఒక అణువు మోనోహైడ్రిక్ ఆల్కహాల్తో చర్య జరిపి ఏర్పరచే సమ్మేళనాలను హెమి ఎసిటాల్లు అంటారు.
ఉదాహరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 28

ఎఫ్) ఆక్సైమ్ :
బలహీన ఆమ్ల యానకంలో ఆల్డీహైడ్ / కీటోన్ హైడ్రాక్సీల్ ఎమీన్తో చర్యజరిపి ఏర్పరచే ఉత్పన్నాలను ఆక్సైమ్లు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 29

ప్రశ్న 2.
క్రింది సమ్మేళనాల పేర్లను IUPAC పద్ధతిలో వ్రాయండి.
ఎ) CH3CH(CH3)CH2CH2CHO
బి) CH3CH2 COCH (C2H5) CH2CH2Cl
సి) CH3CH = CHCHO
డి) CH3COCH2COCH3
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 30
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 31

ప్రశ్న 3.
క్రింది సమ్మేళనాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) 3 – మిథైల్యుటనాల్
బి) p– నైడ్రోప్రొపియోఫినోన్
సి) p– మిథైల్ బెంజాల్డిహైడ్
డి) 3 బ్రోమో – 4 – ఫినైల్వెంటనోయిక్ ఆమ్లం
జవాబు:
ఎ) 3 – మిథైల్ బ్యుటనాల్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 32

ప్రశ్న 4.
క్రింది ఇచ్చిన ఆల్డిహైడ్లు, కీటోన్ల IUPAC పేర్లు, సాధారణ పేర్లు (ఉన్నవాటికి) వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 33
జవాబు:
ఎ) CH3CO (CH2)4 CH3
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 34
IUPAC నామం : హెప్టేన్ -2- ఒన్
సాధారణ నామం : మిథైల్ పెంటైల్ కీటోన్

బి) CH3 CH2 CHBr CH2CH(CH3) CHO
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 35
IUPAC నామం : 4 – బ్రోమో – 2 – మిథైల్ హెక్సీనాల్
సాధారణ నామం : y – బ్రోమో – C – మిథైల్ కాప్రో ఆల్డీహైడ్

సి) CH3 (CH2)5 CHO
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 36
IUPAC నామం : హెప్టనాల్
సాధారణ నామం: n – హైప్టైల్ ఆల్డీహైడ్

డి) ph CH = CH CHO
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 37

IUPAC నామం : 3 – ఫినైల్ ఫ్రోప్ -2- ఈన్-1 -ఆల్
సాధారణ నామం : β – ఫినైల్ ఎక్రోలీన్

ఇ)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 38
IUPAC నామం : సైక్లోపెంటీన్ కార్బాల్డీహైడ్

ఎఫ్)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 39

IUPAC నామం : డైఫినైల్ మిధనోన్
సాధారణ నామం : బెంజోఫీనోన్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 5.
క్రింది ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) బెంజాల్డిహైడ్ 2, 4- డైనైట్రోఫినైల్ హైడ్రజోన్
బి) సైక్లోప్రొపనోన్ ఆక్సైమ్
సి) ఎసిటాల్డిహైడ్ హెమిఎసిటాల్
డి) సైక్లోబ్యుటనోన్ సెమికార్బజోన్
జవాబు:
ఎ) బెంజాల్డిహైడ్ 2, 4- డైనైట్రోఫినైల్ హైడ్రోజోన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 40

ప్రశ్న 6.
సైక్లోహెక్సేన్ కార్భాల్డిహైడ్ కింది కారకాలతో చర్య జరిపితే ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
ఎ) Ph MgBr, తరవాత H3O+
బి) టోలెన్స్ కారకం
సి) సెమికార్బజైడ్, బలహీన ఆమ్లం
డి) జింక్ అమాల్గమ్, విలీన్ HCZ
జవాబు:
ఎ) Ph MgBr, తరవాత H3O+
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 41
బి) టోలెన్స్ కారకం
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 42
సి) సెమికార్బజైడ్, బలహీన ఆమ్లం
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 43
డి) జింక్ అమాల్గమ్, విలీన్ HCI
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 44

ప్రశ్న 7.
క్రింది సమ్మేళనాలలో ఏవి ఆల్దాల్ సంఘననంలో పాల్గొంటాయి? ఏర్పడే ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) 2 – మిథైల్ పెంటనాల్
బి) 1 – ఫినైల్ ప్రొపనోన్
సి) ఫినైల్ ఎసిటాల్డిహైడ్
డి) 2, 2-డైమిథైల్ బ్యుటనాల్
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో మొదటి 3 సమ్మేళనాలు α-H కలదు. కావున ఈ 3 ఆల్డాల్ సంఘననం జరుపుతాయి.
ఎ) 2 – మిథైల్ పెంటనాల్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 45
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 46
బి) 1 – ఫినైల్ ప్రొపనోన్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 47

ప్రశ్న 8.
కర్బన సమ్మేళనం A(C9H10O) 2,4–DNP ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయీకరిస్తుంది, కెనిజారో చర్యలో పాల్గొంటుంది. ఉధృత ఆక్సీకరణం చేస్తే 1,2 – బెంజీన్ డైకార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. పై చర్యలను బట్టి ‘A’ సమ్మేళనాన్ని గుర్తించండి.
జవాబు:

  • కర్బన సమ్మేళనం A (C9H10O) 2, 4 – DNP తో ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరచి టోలెన్స్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేస్తుంది. కావున ఇది (A) ఒక ఆల్డీహైడ్
  • A సమ్మేళనం కెనిజారో చర్య జరుపును కావున ఆల్డీహైడ్ సమూహం బెంజీన్ వలయానికి బంధితమై ఉంటుంది.
  • ఉధృత ఆక్సీకరణం చేస్తే 1, 2 – బెంజీన్ డై కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. కావున ఇది 0- ఇథైల్ బెంజాల్డీహైడ్.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 48
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 49

ప్రశ్న 9.
కింది జతలలోని సమ్మేళనాలను ఎలా భేదించవచ్చు?
ఎ) ప్రొపనాల్, ప్రొపనోన్
బి) ఎసిటోఫినోన్, బెంజోఫినోన్
సి) ఫినాల్, బెంజోయిక్ ఆమ్లం
డి) పెంటన్-2-ఓన్, పెంటన్-3-ఓన్
జవాబు:
ఎ) ప్రొపనాల్, ప్రొపనోన్ :
i) ప్రొపనాల్ టోలెన్స్ కారకంతో చర్య జరిపి వెండి పూతను ఏర్పరచును. కానీ ప్రోపనోన్ ఏర్పరచదు.

బి) ఎసిటోఫీనోన్ మరియు బెంజోఫినోన్ :
ఎసిటోఫీనోన్ ఏడోఫారం చర్యజరుపును కానీ బెంజోఫీనోన్ జరుపదు. (C6H5COC6H5)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 50

iii) ఫీనాల్ మరియు బెంజోయిక్ ఆమ్లం
బెంజోయిక్ ఆమ్లం NaHCO3 తో చర్యజరిపి CO2 వాయువు విడుదల చేయును కానీ పీనాల్ విడుదల చేయదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 51

iv) పెంటన్ 2-ఓన్ మరియు పెంటన్ 3 – ఓన్ :
పెంటన్ 2 ఓన్ ఏడోఫాం పరీక్ష జరుపును కానీ పెంటన్ 3 – ఓన్ జరుపదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 52

ప్రశ్న 10.
క్రింది మార్పులను రెండు అంచెలకు మించకుండా ఎలా చేయవచ్చు?
ఎ) ఇథనాల్న 3-హైడ్రాక్సీ బ్యుటనాల్గా
బి) బ్రోమోబెంజీన్ ను 1-ఫినైల్అథనోల్గా
సి) బెంజాల్డిహైడ్ను (+) హైడ్రాక్సీఫినైల్ ఎసిటిక్ ఆమ్లంగా
డి) బెంజాల్డిహైడ్ను బెంజోఫినోన్గా
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 53
iii) బెంజాల్డిహైడ్ నుండి (+) హైడ్రాక్సీ ఫినైల్ ఎసిటిక్ ఆమ్లం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 54

ప్రశ్న 11.
క్రిందివాటిని వివరించండి.
ఎ) ఎసిటైలేషన్
బి) కెనిజారో చర్య [TS. Mar.’15]
సి) మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘననం
డి) డీకార్బక్సిలీకరణం [TS. Mar.’15]
జవాబు:
ఎ) ఎసిటైలేషన్ :
ఆల్కహాల్, ఫీనాల్ లేదా ఎమీన్లలోని ఉత్తేజిత హైడ్రోజన్ పరమాణువు ఎసిటైల్ (CH, CO-) సముహంతో మార్పిడి చెంది ఎస్టర్ లేగా ఎమైడ్ను ఏర్పరచుటను ఎసిటైలేషన్ చర్య అంటారు.
ఉదాహరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 55

బి) కెనిజారో చర్య :
α –హైడ్రోపన్లు లేని ఆల్డిహైడ్లను బలమైన గాఢ క్షారంతో వేడిచేస్తే స్వయం ఆక్సీకరణం, క్షయకరణం (disproportionation) చర్యలకు అవి లోనవుతాయి. ఈ చర్యలో ఒక అల్డిహైడ్ అణువు ఆల్కహాల్గా క్షయకరణం చెందితే ఇంకొక అణువు ఆక్సీకరణం చెంది కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల లవణాన్ని ఇస్తుంది.
ఉదాహరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 56

సి) మిశ్రమ ఆల్దాల్ -సంఘననం :
ఆల్దాల్ సంఘనన చర్యలో రెండు వేరువేరు ఆల్డిహైడ్లు లేదా కీటోన్లు పాల్గొంటే చర్యను మిశ్రమ ఆల్దాల్ సంఘననం అంటారు. రెండు అణువుల్లోను α – హైడ్రోజన్లు ఉంటే నాలుగు ఉత్పన్నాల మిశ్రమం ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు ఇథనాల్, ప్రొపనాల్ల మిశ్రమ ఆల్డాల్ సంఘననంలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను చూడండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 57

ఈ మిశ్రమ ఆర్డాల్ సంఘనన చర్యలలో కీటోను ఒక అనుఘటకంగా ఉపయోగించవచ్చు
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 58

డి) డీకార్బక్సిలీకరణం :
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల సోడియమ్ లవణాలను సోడాలైమ్ (3:1 నిష్పత్తిలో NaOH & CaO) తో వేడిచేస్తే కార్బన్ డయాక్సైడ్ను విలోపనం చేసి హైడ్రోకార్బన్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ చర్యను డీకార్బక్సిలీకరణం అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 59

ప్రశ్న 12.
క్రింది సంశ్లేషణలను (synthesis) పూర్తి చేయడానికి అవసరమైన క్రియాజనకం, కారకం లేదా ఉత్పన్నాలను పేర్కొని చర్యలను పూర్తి చేయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 60
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 61

ప్రశ్న 13.
మిథైల్ కీటోన్లను ఇతర కీటోన్ల నుంచి ఎలా విభేదించవచ్చు? ఆ చర్యకు సంబంధించిన సమీకరణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
మిథైల్ కీటోన్లను హాలోఫారమ్ చర్య ద్వారా ఆక్సీకరణం : ఆల్డిహైడ్లు, కీటోన్లలోని కార్బొనైల్ కార్బన్కు (CH3CO-) ఒక మిథైల్ సమూహం బంధితమై ఉంటే (మిథైల్ కీటోన్లు) అవి సోడియమ్ హైపోహలైట్ కారకంతో ఆక్సీకరణం చెంది తన అణువు కంటే ఒక కార్బన్ తక్కువ ఉన్న కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లలవణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. మిథైల్ సమూహం హాలోఫారమ్ గా మారుతుంది. ఒక వేళ ఆ అణువులో ద్విబంధం ఉన్నా ఈ చర్యలో మార్పు ఉండదు. అయొడోఫారమ్ చర్యను CH3CO సముహం లేదా CH3CH(OH) సమూహాలను గుర్తించడానికి ఉపయోగిస్తారు. H3CCH(OH) సమూహం సోడియమ్ హైపో అయొడైట్ సమక్షంలో H3CCO సమూహంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 62

ప్రశ్న 14.
క్రింది మార్పులకు కావలసిన కారకాలను పేర్కొని సంబంధిత సమీకరణాలను వ్రాయండి.
ఎ) 1 – ఫినైల్ ప్రొపేన్ను బెంజోయిక్ ఆమ్లంగా
బి) బెంజమైడ్ను బెంజోయిక్ ఆమ్లంగా
సి) ఇథైల్ బ్యుటనోయేట్ను బ్యుటనోయిక్ ఆమ్లంగా
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 63

ప్రశ్న 15.
క్రింది మార్పులకు అవసరమైన కారకాలను వ్రాయండి.
ఎ) 3 – నైట్రోబ్రోమోబెంజీన్ ను 3 – నైట్రోబెంజోయిక్ ఆమ్లంగా
బి) 4 – మిథైల్ఎసిటోఫినోన్ను బెంజీన్ – 1,4 – డైకార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లంగా
జవాబు:
ఎ) 3 – నైట్రోబ్రోమోబెంజీన్ ను 3 – నైట్రోబెంజోయిక్ ఆమ్లంగా :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 64
బి) 4 – మిథైల్ఎసిటోఫినోన్ ను బెంజీన్- 1,4 – డైకార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 65

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
క్రింది మార్పులు జరపడానికి అవసరమైన కారకాల పేర్లను వ్రాయండి.
i) హెక్సన్ – 1 ఓల్ను హెక్సనాల్గా
ii) సైక్లోహెక్సనోల్ను సైక్లోహెక్సనోన్
iii) p – ఫ్లోరోటోలీన్ న్ను p – ఫ్లోరోబెంజాల్డిహైడ్గా
iv) ఈథేన్నైట్రైల్ను ఇథనాల్గా
v) అల్లెల్ ఆల్కహాల్ను ప్రొపనాల్గా
vi) బ్యుట్ -2- ఈనన్ను ఇథనాల్గా
సాధన:
i) C5H5NH+ CrO3Cl– (PCC)
ii) ఆమ్లీకృత K2Cr2O7 ద్రావణంలో
iii) ఎసిటిక్ ఎన్ హైడ్రైడ్ సమక్షంలో CrO3 లేదా 1. CrO2Cl2 2. HOH
iv) (డైఐసోబ్యుటైల్) అల్యూమినియమ్ హైడ్రైడ్ (DIBAL-H)
v) PCC
vi) O3/H2O-Zn పొడి

ప్రశ్న 2.
క్రింది సమ్మేళనాలను వాటి బాష్పీభవన స్థానాలు పెరిగే క్రమంలో వ్రాయండి.
CH3CH2CH2CHO, CH3CH2CH2CH2OH, H5C2-O-C2H5, CH3CH2CH2CH2CH3.
సాధన:
ఈ సమ్మేళనాల అణుభారం 72 నుంచి 74 వరక ఉంది. బ్యుటన్-1 -ఓల్ అణువులలో మాత్రమే అంతరణుక హైడ్రోజన్ బంధం ఉంది. కాబట్టి ఈ సమ్మేళనం బాష్పీభవన స్థానం అత్యధికం. బ్యుటనాల్ ఇథాక్సీ ఈథేన్ కంటే ఎక్కువ ధ్రువత్వం చూపిస్తుంది. బ్యుటనాల్లో అంతరణుక ద్విధ్రువ – ద్విధ్రువ ఆకర్షణ శక్తి (dipole-dipole attraction) చాలా బలమైనది. n- పెంటేస్ అణువులు చాలా బలహీనమైన వాండర్వాల్ శక్తులు పొంది ఉంటాయి. అందువల్ల పైన ఇచ్చిన సమ్మేళనాల బాష్పీభవన స్థానాల పెరుగుదల క్రమం :
CH3CH2CH2CH2CH3 < H5C2 – O – C2H5 < CH3CH2CH2 CHO < CH3CH2CH2CH2OH

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 3.
C8H8O అణు సంకేతం గల A అనే కర్బన సమ్మేళనం 2, 4 – DNP కారకంతో కాషాయ ఎరుపు అవక్షేపాన్ని, అయొడిన్ సోడియమ్ హైడ్రాక్సైడ్లతో వేడిచేసినప్పుడు పసుపురంగు అవక్షేపాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఈ సమ్మేళనం టోలెన్స్ లేదా ఫెహిలింగ్ కారకాలను క్షయకరణం చేయడు, అంతేకాదు బ్రోమిన్ జలద్రావణాన్ని లేదా బేయర్ కారకాన్ని విరంజనం చేయదు. క్రోమిక్ ఆమ్లంతో బలంగా ఆక్సీకరణం చేస్తే C7H6O2 అణుసంకేతం గల B అనే సమ్మేళనం ఏర్పరుస్తుంది. A, B సమ్మేళనాలను గుర్తించి, పై చర్యలను వివరించండి.
సాధన:
‘A సమ్మేళనం 2, 4 – DNP ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. కాబట్టి అది ఆల్డిహైడ్ లేదా కీటోన్ అయి ఉంటుంది. టోలెన్స్ లేదా ఫెహిలింగ్ కారకాన్ని క్షయకరణం చేయలేదు. కాబట్టి ‘A’ కీటోన్ అయి ఉండవచ్చు. ‘A’ అయొడోఫారమ్ను ఏర్పరుస్తుంది కాబట్టి మిథైల్ కీటోన్ కావచ్చు. A అణు సంకేతాన్ని బట్టి దానిలో ఎక్కువ అసంతృప్తత ఉండి కూడా బ్రోమిన్ జలాన్ని కానీ బేయర్ ద్రావణాన్ని కానీ విరంజనం చేయదు. దీనిని బట్టి అసంతృప్త ఎరోమాటిక్ వలయం ఉండొచ్చు. B సమ్మేళనం, కీటోన్ ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడింది. కాబట్టి అది కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం. అణు సంకేతాన్ని బట్టి B బెంజోయిక్ ఆమ్లం, A ఏక ప్రతిక్షేపిత ఎరోమాటిక్ మిథైల్ కీటోన్. A అణు సంకేతాన్ని అనుసరించి అది ఫినైల్ మిథైల్ కీటోన్ (ఎసిటోఫినోన్) అని చెప్పవచ్చు. చర్యలు క్రింది విధంగా ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 66
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 67

ప్రశ్న 4.
న్యూక్లియోఫిలిక్ సంకలన చర్యలలో బెంజాల్డిహైడ్ ప్రొఫనాల్ కంటే ఎక్కువ లేదా తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తుందా? సమాధానాన్ని వివరించండి.
సాధన:
బెంజాల్డిహైడ్లోని కార్బొనైల్ కార్బన్ పరమాణువు ప్రొపనాల్లో లోని కార్బొనైల్ కార్బన్ పరమాణువు కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రోఫిలిక్. కింద చూపించిన విధంగా రెజొనెన్స్ ప్రభావం వల్ల బెంజాల్డిహైడ్లోని కార్బొనైల్ సమూహం ధ్రువత్వం తగ్గుతుంది. అందువల్లనే బెంజాల్డిహైడ్ ప్రొపనాల్ కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 68

ప్రశ్న 5.
క్రింది మార్పులు జరపడానికి సరైన రసాయన చర్యలను వ్రాయండి.
i) బ్యుటన్-1–ఓల్ను బ్యుటనోయిక్ ఆమ్లంగా
ii) బెంజైల్ ఆల్కహాల్ను ఫినైల్ ఇథనోయిక్ ఆమ్లంగా
iii) 3–నైట్రోబ్రెమోబెంజీన్ ను 3-నైట్రోబెంజోయిక్ ఆమ్లంగా
iv) 4 – మిథైల్ ఎసిటోఫినోన్ ను బెంజీన్ -1,4- డైకార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లంగా
v) సైక్లో హెక్సీను హెక్సేన్ -1, 6- డైఓయిక్ ఆమ్లంగా
vi) బ్యుటనాల్ను బ్యుటనోయిక్ ఆమ్లంగా
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 69
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 70
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 71

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 72
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 73

ప్రశ్న 2.
క్రింది సమ్మేళనాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
i) α – మిథాక్సీ ప్రొపియొనాల్డిహైడ్
ii) 3 – హైడ్రాక్సీబ్యుటనాల్
iii) 2 – హైడ్రాక్సీ సైక్లోపెంటేన్ కార్భాల్డిహైడ్
iv) 4 – ఆక్సోపెంటనాల్
v) డై – సెకండరీబ్యుటైల్ కీటోన్
vi) 4 – ఫ్లోరో ఎసిటోఫినోన్
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 74
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 75

ప్రశ్న 3.
క్రింది సమ్మేళనాలను న్యూక్లియోఫిలిక్ సంకలన చర్యలకు చర్యాశీలత పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
i) ఇథనాల్, ప్రొపనాల్, ప్రొపనోస్, బ్యుటనోస్
ii) బెంజాల్డిహైడ్, p – టాల్వాల్డిహైడ్, p – నైట్రోబెంజాల్డిహైడ్, ఎసిటోఫినోన్
(సూచన: త్రిమితీయ, ఎలక్ట్రానిక్ ప్రభావాలను గుర్తించండి.
సాధన:
i) బ్యుటనోన్ < ప్రోపనోస్ < ప్రోపనాల్ < ఇథనాల్
ii) ఎసిటోఫినోస్ < p – టాల్వాల్డిహైడ్, బెంజాల్డిహైడ్ < p – నైట్రో బెంజాల్డిహైడ్

ప్రశ్న 4.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను ఊహించి వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 76
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 77
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 78

ప్రశ్న 5.
క్రింది ఇచ్చిన ప్రతి సమ్మేళనాన్ని బెంజోయిక్ ఆమ్లంగా ఎలా మార్చవచ్చో చూపండి.
i) ఇథైల్ బెంజీన్
ii) ఎసిటోఫినోన్
iii) బ్రోమోబెంజీన్
iv) ఫినైల్ స్ఈథీన్ (స్టైరీన్)
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 79
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 80

ప్రశ్న 6.
క్రింది ప్రతి ఆమ్లాల జతలో ఏది బలమైన ఆమ్లమో తెలపండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 81
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 82

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్

ప్రశ్న 7.
క్రింది సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
i) Ph CH2CH2COOH
ii) (CH3)2C = CHCOOH
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(b) ఆల్డిహైడ్స్, కీటోన్స్ మరియు కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్స్ 83
సాధన:
i) 3 – ఫినైల్ ప్రోపనోయిక్ ఆమ్లం
ii) 3 – మిథైల్ బ్యుట్-2-ఇనోయిక్ ఆమ్లం
iii) 2 – మిథైల్ క్లో పెంటానికార్బోక్సైలిక్ ఆమ్లం
iv) 2, 4, 6 – ట్రైనైట్రో బెంజోయిక్ అమ్లం1

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ప్రొపనోల్ బాష్పీభవన స్థానం హైడ్రోకార్బన్ బ్యుటేన్ కంటే ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంటుందో వివరించండి.
జవాబు:
ప్రొపనోల్ బాష్పీభవన స్థానం హైడ్రోకార్బన్ బ్యుటేన్ కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.

కారణం :
పొపనోల్లో అణువుల మధ్య బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం కలిగి ఉంటుంది. కానీ బ్యుటేన్ బలహీనమైన ఫౌండర్వాల్ బలాలు కలిగి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 2.
ఆల్కహాల్లు వాటి అణుభారంతో సమాన అణుభారం ఉన్న హైడ్రోకార్బన్ల కంటే నీటిలో ఎక్కువ కరుగుతాయి. దీనిని వివరించండి.
జవాబు:
ఆల్కహాల్లు వాటి అణుభారంతో సమాన అణుభారం ఉన్న హైడ్రోకార్బన్ల కంటే నీటిలో ఎక్కువ కరుగుతాయి.

వివరణ :

  • ఆల్కహాల్లు, నీరు రెండు ధృవద్రావణులు. ఆల్కహాల్లు, నీటి అణువులతో హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. అందువలన ఆల్కహాల్ నీటిలో కరుగును.
  • హైడ్రోకార్బన్లు అధృవసమ్మేళనాలు. ఇవి హైడ్రోజన్ బంధాలను నీటి అణువులతో ఏర్పరచలేవు. కావున ఇవి నీటిలో కరుగవు.

ప్రశ్న 3.
C7H8O అణు సంకేతం గల మోనోహైడ్రిక్ ఫినాల్ల నిర్మాణాలు, IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఇవ్వబడిన మోనోహైడ్రిక్ ఫీనాల్ ఫార్ములా C7H8O. ఈ అణుఫార్ములాతో సాధ్యపడే నిర్మాణాలు మూడు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 1

ప్రశ్న 4.
క్లోరోబెంజీన్ నుంచి ఫీనాల్ను తయారుచేయడానికి అవసరమైన కారకాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
క్లోరో బెంజీన్ నుండి ఫీనాల్ను ఈ క్రింది విధంగా తయారుచేయుదురు. అవసరమగు కారకాలు
i) NaOH, 623 K, 300 at M
ii) HCl

రసాయన చర్య :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 2

ప్రశ్న 5.
సెకండరీ లేదా టెర్షియరీ ఆల్కహాల్లను ఆమ్ల సమక్షంలో నిర్జలీకరణం చేసి ఈథర్లను తయారుచేయడం సరయిన విధానం కాదు. దీనికి కారణం వివరించండి.
జవాబు:
కేవలం 1° – ఆల్కహాల్లను నిర్జలీకరణం చేయుట ద్వారా ఈథర్లను తయారుచేయవచ్చు. కానీ 2° లేదా 3° ఆల్కహాల్ల నుండి తయారుచేయలేము.

కారణం :
2° మరియు 3° ఆల్కహాల్లలో ప్రాదేశిక అవరోధం ఉంటుంది. దీని వలన ఆల్కీన్లను ఏర్పరుస్తాయి. ఈథర్లను ఏర్పరచవు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 6.
మిథాక్సీమీథేన్ HI తో జరిపే చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
Case – I : మిథాక్సీ మీథేన్ చల్లటి విలీన (సజల) HI తో చర్య జరిపి మిథైల్ ఆల్కహాల్, మిథైల్ అయొడైడ్ను ఏర్పరుచును.
చర్యా విధానం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 3

Case – II : మిథాక్సీ మీథేన్ వేడి గాఢ HI తో చర్య జరిపినపుడు కేవలం మిథైల్ అయొడైడ్ ఏర్పడును.
చర్యా విధానం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 4

ప్రశ్న 7.
క్రింది చర్యలలో వాడే కారకాలను పేర్కొనండి.
ఎ) ప్రైమరీ ఆల్కహాల్లను కార్బాక్సీ ఆమ్లాలుగా ఆక్సీకరణం.
బి) ప్రైమరీ ఆల్కహాల్లను ఆల్డిహైడ్లుగా ఆక్సీకరణం.
జవాబు:
ఎ) 1° – ఆల్కహాల్లు కార్బాక్సీ ఆమ్లాలుగా ఆక్సీకరణంచేయుటకు ఉపయోగించు కారకాలు ఆమ్లీకృత K2Cr2O7 (లేదా) ఆమ్లీకృత/క్షారీకృత KMnO4 (లేదా) తటస్థ KMnO4.

బి) 1° – ఆల్కహాల్ ను ఆల్డీహైడ్లుగా ఆక్సీకరణం చేయుటకు ఉపయోగించు కారకాలు పిరిడీనియం క్లోరోక్రోమేట్ (PCC)/ CH2Cl2.

ప్రశ్న 8.
క్రింది చర్యలకు సమీకరణాలు వ్రాయండి.
ఎ) ఫీనాల్ను బ్రోమిన్తో చర్యజరిపి 2, 4, 6–ట్రైబోమోఫీనాల్ మార్చడం.
బి) బెంజైల్ ఆల్కహాల్నుంచి బెంజోయిక్ ఆమ్లం.
జవాబు:
ఎ) ఫీనాల్ను బ్రోమిన్తో చర్య జరిపి 2, 4, 6 – ట్రైబ్రోమోఫీనాల్గా మార్చుట.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 5
బి) బెంజైల్’ ఆల్కహాల్ని బెంజోయిక్ ఆమ్లంగా మార్చుట.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 6

ప్రశ్న 9.
ఎసిటోన్ నుంచి – టెర్షియరీ బ్యుటెల్ ఆల్కహాల్ను తయారుచేయడానికి అవసరమైన కారకం/కారకాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎసిటోన్ మిథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్లో చర్య జరిపి తదుపరి జల విశ్లేషణ చేయుట ద్వారా టెర్షియరీ బ్యుటైల్ ఆల్కహాల్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 7

ప్రశ్న 10.
క్రింది సమ్మేళనాల నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ఎ) ఇథాక్సీఈథేన్
బి) ఇథాక్సీబ్యుటేన్
సి) ఫినాక్సీఈథేన్
జవాబు:
ఎ) ఇథాక్సీఈథేన్ → CH3 – CH2 – O – CH2 – CH3
బి) ఇథాక్సీబ్యుటేన్ → CH3 – CH2 – O – CH2 – CH2 – CH2 – CH3
సి) ఫినాక్సీఈథేన్ → C6H5 – O – CH2 – CH3.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
C5H12O అణు సంకేతం ఉన్న ఆల్కహాల్ల సదృశకాల నిర్మాణాలను, వాటి పేర్లను వ్రాయండి. వాటిని ప్రైమరీ, సెకండరీ టెర్షియరీ ఆల్కహాల్లుగా వర్గీకరించండి.
జవాబు:

  • ఇవ్వబడిన అణుఫార్ములా C5H12O.
  • ఇవ్వబడిన అణుఫార్ములాను ‘8’ సదృశక ఆల్కహాల్లు గలవు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 8
పై సదృశక ఆల్కహాల్లలో (i), (ii), (iii), (iv) లు 10-ఆల్కహాల్లు, (v), (vi) మరియు (viii) లు 2°-ఆల్కహాల్లు మరియు (vii) 3°-ఆల్కహాల్.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 2.
ఆర్థో, పారా నైట్రోఫీనాల్ మిశ్రమాన్ని జలబాష్ప స్వేదనం చేసేటప్పుడు ఏ సదృశకం జలబాష్పశీలత చూపిస్తుంది. కారణం చెప్పండి.
జవాబు:
ఆర్థో, పారా నైట్రోఫీనాల్ల మిశ్రమాన్ని జలబాష్ప స్వేదనం చేసేటపుడు ఆర్థో నైట్రో ఫీనాల్ జలబాష్పశీలత చూపిస్తుంది.

కారణం :
ఆర్థో నైట్రోఫీనాల్లో అణ్వంతర హైడ్రోజన్ బంధం గలదు. కానీ పారా నైట్రోఫీనాల్లో అంతరణుక హైడ్రోజన్ బంధం గలదు. కావున O ఆర్థో నైట్రోఫీనాల్ జల బాష్పశీలత కలిగి ఉండును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 9

ప్రశ్న 3.
ఫినాల్ను క్యూమిన్ నుంచి తయారుచేసే చర్య సమీకరణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
క్యుమీన్ నుండి ఫీనాల్ను ఈ క్రింది విధంగా తయారుచేయవచ్చు.

  1. క్యుమీన్ ను క్యుమీన్ హైడ్రోపెరాక్సైడ్గా ఆక్సీకరణం చేయుట.
  2. క్యుమీన్ హైడ్రో పెరాక్సైడ్ ఆమ్ల జలవిశ్లేషణచేసి ఫీనాల్గా మార్చుట.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 10

ప్రశ్న 4.
ఈథీను ఆర్ద్రీకరణం ద్వారా ఇథనోల్గా మార్చే చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
ఈథీన్ ను ఆర్ద్రీకరణం ద్వారా ఇథనోల్గా మార్చే చర్యా విధానంలో మూడు అంచెలు గలవు.

Step – 1 : మొదట ఈథీన్ ప్రొటోనీకరణం జరిగి కార్బోకాటయాను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 11
Step – 2 : పైన ఏర్పడిన కార్బోకాటయాన్ నీటితో చర్య జరుపును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 12
Step – 3 : డీప్రోటోనీకరణం ద్వారా ఇథైల్ ఆల్కహాల్ (ఇథనోల్) ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 15

ప్రశ్న 5.
ఫీనాల్ ఆమ్లలక్షణాన్ని వివరించండి. దానిని ఆల్కహాల్తో పోల్చండి. [AP. Mar.’17]
జవాబు:
ఫీనాల్ సోడియం లోహంతో, NaOH జల ద్రావణాలతో జరిపే చర్యలు దాని ఆమ్ల లక్షణాలను సూచిస్తాయి.

  1. ఫీనాల్ సోడియం లోహంతో చర్యజరిపి సోడియం ఫీనాక్సైడ్ను ఏర్పరచును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 16
  2. ఫీనాల్ NaOH జల ద్రావణంతో చర్య జరిపి సోడియం ఫీనాక్సైడ్ను ఏర్పరచును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 17
  • ఫీనాల్లో హైడ్రాక్సీ సమూహం బెంజీన్ వలయంలోని sp² సంకరీకరణ కార్బన్ బంధింపబడి ఉంటుంది. హైడ్రాక్సీ సమూహం బెంజీన్ వలయంలో ఎలక్ట్రాన్ ఆకర్షక సమూహం.
  • ఫీనాల్ నుండి ఏర్పడిన ఫీనాక్సైడ్ అయాన్లో ఋణావేశం అస్థానీకరణం చెందుటవలన ఎక్కువ స్థిరత్వం పొందును.

ఫీనాల్ ఆమ్ల లక్షణాలను ఆల్కహాల్లతో పోల్చుట :

  • ఫీనాల్తో NaOH జలద్రావణంతో చర్యనుబట్టి ఆల్కహాల్ కంటే ఫీనాల్లు బలమైన ఆమ్లాలు అని తెలుస్తుంది.
  • ఏరోమేటిక్ వలయానికి బంధింపబడ్డ హైడ్రాక్సీ సమూహం ఆల్కైల్ సమూహానికి బంధింపబడిన హైడ్రాక్సీ సమూహంకంటే ఆమ్ల స్వభావాన్ని కలిగి ఉండును.
  • ఫీనాల్ రెజోనెన్స్ ప్రక్రియ ద్వారా స్థిరమైన ఫీనాక్సైడ్ అయాన్ ఏర్పరుచును. కానీ ఇథాక్సైడ్ అయాన్ ఏర్పరచదు.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 18

ప్రశ్న 6.
ఫీనాల్ ఆక్సీకరణం క్షయకరణం చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
a) ఫీనాల్ క్షయకరణం :
ఫీనాల్ జింక్ డస్ట్ సమక్షంలో క్షయకరణ చెంది బెంజీన్ ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 19

b) ఫీనాల్ ఆక్సీకరణం :
ఫీనాల్ క్రోమిక్ ఆమ్లంతో ఆక్సీకరణంచెంది ఒక సంయుగ్మ డై కీటోన్ అయిన బెంజో క్వినోన్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 20

ప్రశ్న 7.
ఇథనోల్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో, 443K వద్ద ఈథేన్ న్ను 413K వద్ద ఇథాక్సీ ఈథేనన్ను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
Case – I :
ఇథనోల్ గాఢ H2SO4 తో 443K వద్ద చర్య జరిపి ఈథీన్ ను ఏర్పరచును
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 21

చర్యా విధానం :
Step – 1 : ప్రోటోనేటెడ్ ఆల్కహాల్ ఏర్పడుట
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 22

Step – 2 : కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడుట
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 23

Step – 3 : ప్రోటాన్ విలోపనం ద్వారా ఈథీన్ ఏర్పడుట
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 24

Case – II :
ఇథనోల్ గాఢ H2SO4 తో 413 K వద్ద చర్య జరిపి ఇథాక్సీ ఈథేన్ ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 25

చర్యా విధానం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 26

ప్రశ్న 8.
క్రింది వ్యాఖ్యకు వివరణ ఇవ్వండి : ఆల్కహాలు సమాన అణుభారం ఉన్న హైడ్రోకార్బన్లు, ఈథర్ కంటే అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి.
జవాబు:
ఆల్కహాల్ లు సమాన అణుభారం ఉన్న హైడ్రోకార్బన్లు, ఈథర్ల కంటే అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి.

వివరణ :
ఇథనోల్, ప్రోఫెన్ మరియు మిథాక్సీ మీథేన్లు దాదాపు సమాన అణుభారాలు కలిగి ఉంటాయి. పై సమ్మేళనాల అణుభారాలు, నిర్మాణాలు మరియు బాష్పీభవన స్థానాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 27

ఆల్కహాల్లలో అంతరణుక హైడ్రోజన్ బంధాలు ఉంటాయి. వీటి వలన అధిక భాష్పీభవన స్థానాలను కలిగి ఉంటాయి. ఈథర్లు, హైడ్రోకార్బన్లు అంతరణుక హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరచవు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 9.
ఎనిసోల్లో ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ ఆర్థో, పారా స్థానాలలో జరుగుతుంది కానీ మెటా స్థానంలో కాదు. వివరించండి.
జవాబు:
ఎనిసోల్ అనునది ఎరైల్ ఆల్కైల్ ఈథర్. ఎనిసోల్లోని’ -OCH3 అనునది +R – ప్రభావిత సమూహం. ఇది బెంజీన్ వలయంలో ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను పెంచి బెంజీన్ వలయాన్ని ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలకు ఉత్తేజితపరచును.

ఎనిసోలందు ఆర్ధో మరియు పారా స్థానాలలో మెటా స్థానంకంటే ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత ఎక్కువగా ఉండును. కావున ఎనిసోల్ ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో ఎక్కువగా ఆర్థో మరియు పారా ఉత్పన్నాలు ఎక్కువగా ఏర్పడతాయి.
ఉదా :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 28

ప్రశ్న 10.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 29
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 30
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 31

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 32
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 33

ప్రశ్న 2.
క్రింద ఇచ్చిన IUPAC పేర్లున్న సమ్మేళనాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) 2-మిథైల్ బ్యుటనోల్
బి) 1-ఫినైల్ ప్రొపన్-2-ఓల్
సి) 3, 5–డైమిథైల్ హెక్సేన్-1, 3, 5–ట్రైఓల్
డి) 2, 3–డైఇథైల్ఫినాల్
ఇ) 1-ఇథాక్సీప్రొపేన్
ఎఫ్) 2–ఇథాక్సీ-3-మిథైల్ పెంటేన్
జి) సైక్లో హెక్సైల్థనోల్
హెచ్) 3–క్లోరోమిథైల్ పెంటన్-1-ఓల్
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 34
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 35

ప్రశ్న 3.
బెంజీన్, గాఢ H2SO4, NaOH లను ఉపయోగించి ఫీనాల్ను తయారుచేసే చర్య సమీకరణాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఫీనాల్ను గాఢ H2SO4. NaOH లను ఉపయోగించి క్రింది విధంగా తయారుచేయవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 36

ప్రశ్న 4.
హైడ్రోబోరేషన్-ఆక్సీకరణం చర్యను ఒక ఉదాహరణతో వివరించండి.
జవాబు:
హైడ్రోబోరేషన్-ఆక్సీకరణ చర్య :
ఆల్మీన్లు, డైబోరేన్ సంకలన చర్య జరిపినపుడు ట్రై ఆల్కైల్ బోరేన్లు ఏర్పడును. వీటిని క్షార H2O2 సమక్షంలో ఆక్సీకరణం చేసినపుడు ఆల్కహాల్లు ఏర్పడును. దీనినే హైడ్రోబోరేషన్-ఆక్సీకరణ చర్య అంటారు.
ఉదా :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 37

ప్రశ్న 5.
క్రింది సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 38
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 39

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 6.
క్రింది సమ్మేళనాలను ఎలా తయారుచేస్తారు?
ఎ) సరైన ఆల్కీన్ నుంచి 1-ఫినైస్ఇథనోల్
బి) సైక్లోహెక్సైల్మిథనోల్ను ఆల్కైల్లైడ్ను ఉపయోగించి S 2 చర్య ద్వారా
సి) సరైన ఆల్కెల్ హాలైడ్ నుంచి పెంటన్-1-ఓల్
జవాబు:
ఎ) 1-ఫినైల్ ఇథనోల్ సంశ్లేషణ :
స్టైరిన్ సజల H2SO4 సమక్షంలో జల విశ్లేషణ జరిపి 1-ఫినైల్ ఇథనోల్ను ఏర్పరచును. ఇది మార్కోనికాఫ్ నియమానికి ఉదాహరణ.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 40

బి) సైక్లో హెక్సైల్ మిథనోల్ సంశ్లేషణ :
సైక్లోహెక్సైల్మిథైల్ బ్రోమైడ్ NaOH జల ద్రావణంతో చర్య జరిపి సైక్లోహెక్సెల్ మిథనోల్ ఏర్పడును (SN² చర్య)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 41

సి) 1-పెంటనోల్ సంశ్లేషణ :
1-బ్రోమో పెంటేన్ KOH జల ద్రావణంతో చర్య జరిపి 1-పెంటనోల్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 42

ప్రశ్న 7.
క్రింది వాటిని వివరించండి.
ఎ) ఆర్థోనైట్రో ఫీనాల్ ఆర్థోమిథాక్సీఫినాల్ కంటే బలమైన ఆమ్లం.
బి) బెంజీన్ వలయం మీద -OH సమూహం ఉంటే అది వలయాన్ని ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలకు ఉత్తేజితం చేస్తుంది.
జవాబు:
ఎ) ఆర్థోనైట్రోఫినాల్, ఆర్థోమిథాక్సీ ఫినాల్ కన్నా బలమైన ఆమ్లం
వివరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 43

  • -NO2 అనునది ఎలక్ట్రాన్ ఉపసంహారక సమూహం మరియు – OCH3 ఎలక్ట్రాన్ దాన ప్రవృత్తి గల సమూహం.
  • ఎలక్ట్రాన్ ఉపసంహారక సమూహంవలన ఫీనాక్సైడ్ అయాన్ ఎక్కువ స్థిరత్వం పొందుతుంది.
  • ఎలక్ట్రాన్ దానప్రవృత్తిగల సమూహంవలన ఫీనాక్సైడ్ అయాన్ తక్కువ స్థిరత్వం పొందుతుంది.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 44

బి) బెంజీన్ వలయంపై-OH సమూహం ఉంటే అది వలయాన్ని ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలకు ఉత్తేజితం చేస్తుంది.
వివరణ :
ఎలక్ట్రోఫిల్ సమక్షంలో OH సమూహం బెంజీన్ వలయంపై +R ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. కావున ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత ఆర్థో, పారా స్థానాలలో పెరుగును. ఎలక్ట్రోఫిల్ సమక్షంలో ఆర్థో మరియు పారా స్థానాలలో ప్రతిక్షేపణ జరుగును. కావున బెంజీన్ నందు ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ జరుగును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 45

ప్రశ్న 8.
క్రింది చర్యలకు సరయిన ఉదాహరణతో సమీకరణాలను వ్రాయండి. [AP. Mar.’15]
ఎ) కోలె చర్య [TS (Mar.’16; AP. Mar.’17]
బి) రీమర్-టీమన్ చర్య [AP. Mar.’17]
సి) విలియమ్సన్ సంశ్లేషణతో ఈథర్ తయారీ విధానం [AP & TS. Mar. ’16, ’17]
జవాబు:
ఎ) కోల్బె చర్య :
ఫీనాల్ సోడియం హైడ్రాక్సైడ్తో చర్య జరిపి సోడియం ఫీనాక్సైడ్ను ఏర్పరుచును. ఇది CO్క ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్య జరిపి సాలిసిలిక్ ఆమ్లం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 46

బి) రీమర్-టీమన్ చర్య :
ఫీనాల్ NaOH సమక్షంలో క్లోరోఫారంతో చర్య జరిపి ౧-హైడ్రాక్సీ బెంజాల్డీహైడ్ (సాలిసిలాల్డిహైడ్) ను ఏర్పరుచును. దీనినే రీమర్-టీమన్ చర్య అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 47

సి) విలియంసన్ ఈథర్ సంశ్లేషణ :

  • ఈ పద్ధతిద్వారా సౌష్టవ మరియు అసౌష్టవ ఈథర్లను తయారుచేయవచ్చు.
  • ఆల్కైల్లైడ్లు సోడియం ఆల్కాక్సైడ్తో చర్య జరిపి ఈథర్లను ఏర్పరుచుటను విలియంసన్ సంశ్లేషణ అంటారు.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 48

ప్రశ్న 9.
క్రింది మార్పులను ఎలా చేస్తారు?
ఎ) బెంజైల్ క్లోరైడ్ను బెంజైల్ ఆల్కహాల్గా
బి) ఇథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్ను ప్రొపన్-1-ఓల్గా
సి) 2–బ్యుటనోన్ ను 2-బ్యుటనోల్గా
జవాబు:
ఎ) బెంజైల్లోరైడ్ను బెంజైల్ ఆల్కహాల్గా మార్చుట :
బెంజైల్ క్లోరైడ్ NaOH జలద్రావణంతో చర్య జరిపి బెంజైల్ ఆల్కహాల్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 49

బి) ఇథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్ను ప్రోపన్ 1-ఓల్గా మార్చుట :
ఇథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్, ఫార్మాల్డీహైడ్తో చర్య జరిపి తరువాత జలవిశ్లేషణ ద్వారా 1-ప్రోపనోల్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 50

సి) 2–బ్యుటనోన్ను 2-బ్యుటనోల్గా మార్చుట :
2-బ్యుటనోన్ LiA/H4 సమక్షంలో క్షయకరణం చేయగా 2- బ్యుటనోల్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 51

ప్రశ్న 10.
క్రింది ఈథర్లను తయారు చేయడానికి అవసరమైన కారకాలను, సమీకరణాలను వ్రాయండి.
ఎ) 1–ప్రొపాక్సీప్రొపేన్
సి) 2-మిథాక్సీ-2-మిథైల్ ప్రొపేన్
బి) ఇథాక్సీబెంజీన్
డి) 1 – మిథాక్సీఈథేన్
జవాబు:
ఎ) 1–ప్రొపాక్సీప్రొపేన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 52
బి) ఇథాక్సీ బెంజీన్ తయారీ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 53
సి) 2-మిథాక్సీ-2-మిథైల్ ప్రోపేన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 54
డి) 1 -మిథాక్సీ ఈథేన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 55

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 11.
ప్రొపేన్ 1-ఓల్ నుంచి 1-ప్రొపాక్సీప్రొపేన్ను ఎలా తయారుచేస్తారు? ఈ చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
1 – ప్రొపనోల్ గాఢ H2SO4 తో 413 K వద్ద చర్య జరిపి 1- ప్రొపాక్సీ ప్రోపేన్ ఏర్పడును
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 56
చర్యా విధానం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 57

ప్రశ్న 12.
ఎరైల్ ఆల్కైల్ ఈథర్లలోని ఆల్కాక్సీ సమూహం బెంజీన్ వలయాన్ని ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలకు ఎలా ఉత్తేజితం చేస్తుందో వివరించండి.
జవాబు:
ఎనిసోల్ అనునది ఎరైల్ ఆల్కెల్ ఈథర్. ఎనిసోల్లోని -OCH3 అనునది +R – ప్రభావిత సమూహం. ఇది బెంజీన్ వలయంలో ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను పెంచి బెంజీన్ వలయాన్ని ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలకు ఉత్తేజితపరచును.

ఎనిసోలందు ఆర్థో మరియు పారా స్థానాలలో మెటా స్థానంకంటే ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత ఎక్కువగా ఉండును. కావున ఎనిసోల్ ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో ఎక్కువగా ఆర్థో మరియు పారా ఉత్పన్నాలు ఎక్కువగా ఏర్పడతాయి.
ఉదా :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 58

ప్రశ్న 13.
క్రింది చర్యలకు సమీకరణాలను వ్రాయండి.
ఎ) ఎనిసోల్ పై” ఆల్కెలీకరణం
బి) ఎనిసోల్ పై నైట్రేషన్
సి) ఎనిసోల్పై ఫ్రీడల్ క్రాఫ్ట్ ఎసిటైలేషన్ చర్య
జవాబు:
ఎ) ఎనిసోల్ యొక్క ఆల్కైలీకరణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 59
బి) ఎనిసోల్ నైట్రేషన్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 60
సి) ఎనిసోల్ యొక్క ఫ్రీడల్ క్రాఫ్ట్ ఎసిటైలేషన్:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 61

ప్రశ్న 14.
సరైన ఆల్కీన్ నుంచి కింది ఆల్కహాల్లను ఎలా తయారుచేస్తారో వివరించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 62
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 64
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 63

ప్రశ్న 15.
ఫీనాల్ బ్రోమిన్ జలద్రావణంతో 2,4,6-ట్రైబ్రోమోఫినాల్ను ఏర్పరిస్తే, CS2 ద్రావణంలో బ్రోమిన్ తక్కువ ఉష్ణోగ్రతవద్ద పారా-బ్రోమోఫీనాల్ను ముఖ్య ఉత్పన్నంగా ఏర్పరుస్తుంది. దీనిని వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) ఫీనాల్ CS2 సమక్షంలో బ్రోమినేషన్ చేయగా P-బ్రోమోఫినాల్ ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 65
బి) ఫీనాల్ బ్రోమిన్ జలంతో చర్య జరుపగా 2,4,6-ట్రైబ్రోమో ఫీనాల్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 66

వివరణ :
ఫీనాల్ బ్రోమినేషన్లో లూయి ఆమ్లం లేకుండా కూడా Br, అణువు దృవణత చెందును. దీనికి కారణం బెంజీన్ వలయానికి బంధింపబడిన -OH సమూహానికి అధిక ఉత్తేజిత ప్రభావం కలిగి ఉండటమే.

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
క్రింద ఇచ్చిన సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 67
సాధన:
i) 4–క్లోరో-2, 3-డైమిథైల్ పెంటన్-1-ఓల్
ii) 2–ఇథాక్సీప్రొపేన్
iii) – 2, 6–డైమిథైల్ఫినాల్
iv) 1-ఇథాక్సీ-2-నైట్రోసైక్లోహెక్సేన్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 2.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు, IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
ఎ) ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో బ్యుటనాల్ క్షయకరణం.
బి) సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల సమక్షంలో ప్రొపీన్ ఆర్ద్రీకరణ (Hydration).
సి) మిథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్తో ప్రొపనోన్ చర్యలో ఏర్పడిన ఉత్పన్నం జలవిశ్లేషణ.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 68

ప్రశ్న 3.
క్రింద ఇచ్చిన సమ్మేళనాలను వాటి ఆమ్లత్వం పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
ప్రొషన్-1-ఓల్, 2, 4, 6–ట్రైనైట్రోఫినాల్, 3-నైట్రోఫినాల్, 3, 5-డైనైట్రోఫినాల్, 4 మిథైలి ఫినాల్.
సాధన:
ప్రొపన్-1-ఓల్, 4 మిథైల్ఫీనాల్, ఫినాల్, 3-నైట్రోఫినాల్, 3, 5–డైనైట్రోఫినాల్, 2, 4, 6–ట్రైనైట్రోఫినాల్దీ
నిని -HCl తో ఆమ్లీకరణం చేస్తే ఫినాల్ వస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 69

ప్రశ్న 4.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే అధిక ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) 3–మిథైల్ఫినాల్ మోనోనైట్రేషన్
బి) 3–మిథైల్ఫినాల్ డైనైట్రేషన్
సి) ఫినైల్ మిథనొయేట్ మోనోనైట్రేషన్
సాధన:
-OH, CH3 సమూహాల ఉమ్మడి ప్రభావం కొత్తగా చేరే (incoming) సమూహం యొక్క స్థానాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 70

ప్రశ్న 5.
టెర్షియరీ-బ్యుటైల్ ఇథైల్ ఈథర్ను తయారుచేయడానికి క్రింది చర్య సరయినది కాదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 71
i) ఈ చర్యలో ఏర్పడే ముఖ్య ఉత్పన్నం ఏది?
ii) టెర్షియరీ-బ్యుటైల్ ఇథైల్ ఈథర్ను తయారుచేయడానికి సరయిన చర్యను వ్రాయండి.
సాధన:
i) ఇచ్చిన చర్యలో ఏర్పడే ముఖ్య ఉత్పన్నం 2-మిథైల్ ప్రొప్-1-ఈన్. దీనికి కారణం సోడియమ్ ఇథాక్సైడ్ బలమైన న్యూక్లియోఫైల్, బలమైన క్షారం కూడా కాబట్టి విలోపనం, ప్రతిక్షేపణ చర్యను అధిగమిస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 72

ప్రశ్న 6.
క్రింద ఇచ్చిన ఈథర్లను HI తో వేడిచేస్తే ఏర్పడే అధిక (major) ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 73
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 74

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు INTEXT QUESTIONS

ప్రశ్న 1.
క్రింది వాటిని ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ ఆల్కహాల్లుగా వర్గీకరించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 75
జవాబు:
ప్రైమరీ ఆల్కహాల్లు (i), (ii), (iii)
సెకండరీ ఆల్కహాల్లు (iv) మరియు (v)
టెరియరీ ఆల్కహాల్లు (vi)

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 2.
పై ఉదాహరణల్లో అల్లెలిక్ ఆల్కహాల్లను గుర్తించండి.
జవాబు:
అల్లైలిక్ ఆల్కహాల్ (ii) మరియు (vi)

ప్రశ్న 3.
క్రింది సమ్మేళనాల పేర్లను IUPAC పద్ధతిలో వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 76
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 77
జవాబు:
i) 3–క్లోరోమిథైల్-2ఐసోప్రొపైలెపెంటన్-1-ఓల్
ii) 2, 5–డైమిథైల్ హెక్సేన్-1, 3-డైఓల్
iii) 3–బ్రోమో సైక్లో హెక్సనోల్
iv) హెక్స్-1-ఈన్-3-ఓల్
v) 2–బ్రోమో–3–మిథైల్ బ్యుట్-2-ఈన్-1-ఓల్

ప్రశ్న 4.
క్రింది ఆల్కహాల్లను మిథనాల్లో సరయిన గ్రిగా నార్డ్ కారకం ఉపయోగించి ఎలా తయారుచేయవచ్చు?
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 78
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 79

ప్రశ్న 5.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 80
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 81
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 82

ప్రశ్న 6.
ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత నిర్జలీకరణ చర్యలో క్రింది ఆల్కహాల్ల నుంచి ఏర్పడే ముఖ్య (అధిక) ఉత్పన్నాన్ని వ్రాయండి.
i) 1-మిథైల్సైక్లో హెక్సనోల్
ii) బ్యుటన్-1-ఓల్.
జవాబు:
i) 1-మిథైల్సైక్లోహెక్సీన్

ii) బ్యుట్-1–ఈన్, బ్యుట్-2-ఈన్ల మిశ్రమం. బ్యుట్-1 ఈన్ ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఏర్పడటానికి కారణం పునరమిక . ద్వారా సెకండరీ కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటమే.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్

ప్రశ్న 7.
ఇథనోల్, 3–మిథైల్ పెంటన్-2-ఓల్ల నుంచి విలియమ్సన్ పద్ధతిలో 2–ఇథాక్సీ-3–మిథైలెంటేనన్ను తయారుచేసే చర్యలు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 83

ప్రశ్న 8.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 84
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 12(a) ఆల్కహాల్స్, ఫినాల్స్ మరియు ఈథర్స్ 85

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 11th Lesson హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 11th Lesson హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమ్మేళనాల నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ఎ) 2 – క్లోరో 3 – మిథైల్ పెంటేన్,
బి) 1 – 4 సెకండరీ బ్యుటైల్ – 2 – మిథైల్ బెంజీన్
జవాబు:
ఎ) 2 – క్లోరో – 3 – మిథైల్ పెంటేన్
నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 1
బి) 1 – బ్రోమో మిథైల్ బెంజీన్
నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 2

ప్రశ్న 2.
క్రింది వాటిలో దేనికి ఎక్కువ ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉంటుంది?
ఎ) CH2Cl2
బి) CHCl3
సి) CCl4
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో CH2Cl2 కు ఎక్కువ ద్విధృవ భ్రామకం కలిగి ఉంటుంది. (µ = 1.62 D)

  • CCl4 కు సున్నా ద్విధృవ భ్రామకం కలిగి ఉండును.
  • CHCl3 కి ద్విధృవ భ్రామకం1.03D.

ప్రశ్న 3.
ఆంబిడెంట్ న్యూక్లియోఫైల్లు అంటే ఏవి?
జవాబు:
ఆంబిడెంట్ న్యూక్లియోఫైల్లు : రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ ప్రదేశాలలో చర్యాశీలత కలిగి ఉన్నటువంటి న్యూక్లియోఫైల్లను ఆంబిడెంట్ న్యూక్లియోఫైల్లు అంటారు.
ఉదా : CN–.

ప్రశ్న 4.
C4H9Br అనే సమ్మేళనానికి ఉండే సదృశకాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
C4H9Br అణుఫార్ములాకు గల సదృశకాలు ఐదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 3

ప్రశ్న 5.
క్రింది సమ్మేళనాల జతలలో ఏది – OH సమూహంతో S2 చర్య పొందుతుంది?
ఎ) CH3Br లేదా CH3I
బి) (CH3)3 CCl లేదా CH3Cl
జవాబు:
ఎ) OH సమూహంలో CH3 – I, CH3Br కన్నా త్వరితగతిన SN² చర్య జరుపును.

కారణం :
C – I బంధ వియోగ ఎంథాల్పీ విలువ C – Br బంధ వియోగ ఎంథాల్పీ విలువ కన్నా తక్కువ.

బి) OH సమూహంతో CH3Cl, (CH3)3 C – Cl కన్నా త్వరితగతిన SN² చర్య జరుపును.

కారణం :
SN² చర్యలలో ఆల్కైల్ హాలైడ్ల చర్యాశీలత క్రమం 1° – ఆల్కైలోలైడ్ > 2° – ఆల్కైల్ హాలైడ్ > 3° – ఆల్కెల్ హాలైడ్.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 6.
ఆల్కైల్లైట్లు ధ్రువాత్మకాలు (Polar) అయినప్పటికీ నీటిలో కరగవు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
ఆల్కెల్హాలైడ్లు ధృవాత్మకాలు అయినప్పటికీ నీటిలో కరగవు,

కారణం :
నీటి అణువులనందు బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలు ఉంటాయి. వీటిని విచ్ఛిన్నం చేయుటకు తగిన శక్తి ఆల్కైల్ హాలైడ్లు కలిగి ఉండవు.

ప్రశ్న 7.
C6H5CH2Cl, C6H5CHClC6H5 లలో ఏది జల KOH తో సులభంగా జల విశ్లేషణ చెందుతుంది?
జవాబు:
C6H5CH2Cl, C6H5CHClC6H5 లలో C6H5 CHClC5H5 KOH జలద్రావణంలో సులభంగా జలవిశ్లేషణ జరుపును.

  • పై విషయాన్ని SN¹ చర్యా విధానంను తీసుకొని వివరించవచ్చును.
  • SN¹ చర్యలలో చర్యాశీలత కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వంపై ఆధారపడును.
  • C6H5 CHCl C6H5 C6H5 CH2Cl కన్నా స్థిరమైన కార్బోకాటయానన్ను ఏర్పరచును.

ప్రశ్న 8.
ఆల్కైల్ హాలైడ్లను KOH జల ద్రావణంతో చర్య జరిపితే ఆల్కహాల్లు ఏర్పడతాయి. అయితే వీటిని ఆల్కహాలిక్ KOH ‘తో చర్య జరిపితే ఎటువంటి ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయి?
జవాబు:
ఆల్కెల్ హాలైడ్లను KOH జల ద్రావణంతో చర్య జరుపగా ఆల్కహాల్ ఏర్పడును.
ఉదా : C2H5Cl + KOH(జల) → C2H5OH + KCl

ఆల్కైల్ హాలైడ్లను KOH ఆల్కహాల్ ద్రావణంతో చర్య జరుపగా ఆల్కీన్లు ఏర్పడును.
ఉదా : C2H5Cl + KOH(ఆల్కహాల్) → C2H4 + KCl + H2O

ప్రశ్న 9.
Sn¹, Sn² చర్యలలో త్రిమితీయ రసాయన (Stereo Chemical) ప్రభావం ఏమిటి? [TS. Mar.’17]
జవాబు:

  • SN¹ చర్య యొక్క త్రిమితీయ రసాయన ప్రభావం రెసిమీకరణ ఉత్పన్నం.
  • SN² చర్య యొక్క త్రిమితీయ రసాయన ప్రభావం విలోను ఉత్పన్నం.

ప్రశ్న 10.
o, m, p – డై క్లోరో బెంజీన్లు ఎటువంటి స్థాన సాదృశ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి?
జవాబు:
o, m మరియు p – డైక్లోరో బెంజీన్లు స్థాన సాదృశ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. ఇవి స్థాన సదృశకాలు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 4

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 11.
ఎనాన్షియోమర్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఎనాన్షియోమర్లు :
అధ్యారోపితాలు కాని, దర్పణ ప్రతిబింబాలు అయి ఒకదానికొకటి సంబంధం కలిగియుండు త్రిమితీయ సదృశకాలను ఎనాన్షియోమర్లు అంటారు.

  • వీటికి ఒకేరకమైన భౌతిక ధర్మాలు కలిగి ఉంటాయి.
  • ఇవి ధృవణ కాంతి భ్రమణంలో విభిన్నత కలిగి ఉంటాయి.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది వాటి IUPAC పేర్లు వ్రాయండి.
a) CH3CH (Cl) CH (I) CH3
b) ClCH2CH = CHCH2Br
c) (CCl3)3 CCl
d) CH3C (p – Cl – C6H4)2 CH (Br) CH3
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 5

ప్రశ్న 2.
క్రింది కర్బన హాలైడ్ల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
ఎ) 1 – బ్రోమో – 4 – సెకండరీ బ్యుటైల్ – 2 – మిథైల్ బెంజీన్
బి) 2 – క్లోరో – 1 – ఫినైల్ బ్యుటేన్
సి) p – బ్రోమో క్లోరో బెంజీన్
డి) 4 – టెర్షియరీ బ్యుటెల్ – 3 – అయోడోహెప్టేన్
జవాబు:
ఎ) 1- బ్రోమో – 4 – సెకండరీ బ్యుటెల్ – 2 – మిథైల్ బెంజీన్
నిర్మాణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 6
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 7

ప్రశ్న 3.
C5H10, అణు సంకేతం గల హైడ్రోకార్బన్ చీకట్లో క్లోరిన్తో చర్య పొందదు కానీ సూర్యకాంతి సమక్షంలో C5H9Cl అనే ఒకే మోనో క్లోరో హైడ్రోకార్బన్ ను ఏర్పరుస్తుంది. హైడ్రోకార్బను గుర్తించండి.
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళన అణుఫార్ములా C5H10 ఇది C2H2n అను సాధారణ ఫార్ములా కలిగి ఉన్నది. కావున ఇది ఆల్కీన్ (లేదా) సైక్లో ఆల్కేన్ కావచ్చు.
హైడ్రోకార్బన్ చీకట్లో క్లోరిన్తో చర్య పొందదు కావున అది ఆల్కీన్ కాదు. సైక్లోఆల్కేన్ అగును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 8

ప్రశ్న 4.
క్రింది సమ్మేళనాల జతలలో ఏ సమ్మేళనం – OH గ్రూపుతో S2 లో వేగంగా పాల్గొంటుంది.
ఎ) CH3Br లేదా CH3I
బి) (CH3)3 CCl లేదా CH3Cl
జవాబు:
ఎ) OH సమూహంలో CH3 – I, CH3Br కన్నా త్వరితగతిన SN² చర్య జరుపును.

కారణం :
C-I బంధ వియోగ ఎంథాల్పీ విలువ C – Br బంధ వియోగ ఎంథాల్పీ విలువ కన్నా తక్కువ.

బి) OH సమూహంతో CH3Cl, (CH), C – CI కన్నా త్వరితగతిన SN² చర్య జరుపును.
కారణం :
SN² చర్యలలో ఆల్కైల్ హాలైడ్ల చర్యాశీలత క్రమం 1° – ఆల్కైల్లైడ్ > 2° – ఆల్కైల్ హాలైడ్ > 3° – ఆల్కైల్ హాలైడ్.

ప్రశ్న 5.
క్రింది చర్యలలో ఏర్పడే ఆల్కీన్లను గుర్తించి వాటిలో ఏది ప్రధాన ఉత్పన్నమో వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 9
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 10

ప్రశ్న 6.
క్రింది మార్పులను ఏ విధంగా చేస్తారో తెలపండి.
ఎ) ఈథేన్ న్ను బ్రోమో ఈథీన్
బి) టోలీసు బెంజైల్ ఆల్కహాల్గా
జవాబు:
ఎ) ఈథేన్ నుండి బ్రోమో ఈథీన్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 11

ప్రశ్న 7.
క్లోరోబెంజీన్ ద్విధృవ భ్రామకం సైక్లోహెక్సెల్ క్లోరైడ్ ద్విధ్రువ భ్రామకం కంటే ఎందుకు తక్కువ వివరించండి.
జవాబు:
‘క్లోరో బెంజీన్’ ద్విధృవ భ్రామకం సైక్లో హెక్సెల్ క్లోరైడ్ ద్విధృవ భ్రామకం కన్నా తక్కువ.

వివరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 12

  • క్లోరో బెంజీన్లో C – Cl బంధ ధృవణత సైక్లోహెక్సెల్ క్లోరైడ్ C – Cl బంధ ధృవణత కన్నా తక్కువ.
  • క్లోరోబెంజీన్లో ‘C’ పరమాణువులు sp² చెంది ఉంటాయి. సైక్లోహెక్సెల్ క్లోరైడ్ లో Sp³ సంకరీకరణం చెంది ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 8.
క్రింది చర్యలో జరిగే చర్యావిధానం వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 13
జవాబు:
ఇవ్వబడిన చర్య
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 14

చర్యా విధానం :
KCN అయనీకరణం : KCN → K+ + CN–
CNΘ అయాన్ ఆంబిడెంట్ న్యూక్లియోఫైల్. ఇది C – పరమాణువు లేదా N – పరమాణువు నుండి చర్యాశీలత కలిగియుండును. కానీ KCN వంటి ద్రావణుల సమక్షంలో సైనైడ్ను ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 15

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది హాలైడ్ల పేర్లను IUPAC పద్ధతిలో రాసి ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ, వినైల్ లేదా ఎరైల్ హాలైడ్లుగా గుర్తించండి.
ఎ) CH3CH (CH3) CH (Br) CH3
బి) CH3Cl (Cl) (C2H5) CH2CH3
సి) m – ClCH2C6H4CH2C (CH3)3
డి) o – Br – C6H4 CH(CH3) CH2CH3
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 16
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 17

ప్రశ్న 2.
క్రింది కర్బన హాలోజన్ సమ్మేళనాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.-
ఎ) 2-బ్రోమో-3-మిథైల్ హెక్సేన్
బి) 2-(2-క్లోరోఫినైల్)-1-అయొడోఆక్టేన్
సి) 4-టెర్షియరీబ్యుటైల్-3-అయొడో బెంజీన్
డి) 1-బ్రోమో-4-సెకండరీ బ్యుటెల్-2-మిథైల్ బెంజీన్
జవాబు:
ఎ) 2-బ్రోమో-3-మిథైల్ , హెక్సేన్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 18

ప్రశ్న 3.
హాలో ఆల్కేన్ల భౌతిక ధర్మాలను వివరించండి.
జవాబు:
హాలో ఆల్కేన్ల భౌతిక ధర్మాలు :

  • స్వచ్ఛమైన స్తితిలో ఆల్కైల్ హాలైడ్లు రంగులేని పదార్థాలు.. అయితే బ్రోమైడ్లు, అయొడైడ్లు కాంతి సమక్షంలో రంగును ప్రదర్శిస్తాయి.
  • చాలా బాష్పశీల హాలోజన్ సమ్మేళనాలు తీపివాసన కలిగియుంటాయి.
  • సామాన్య ఉష్ణోగ్రత వద్ద మిథైల్ క్లోరైడ్, ఇథైల్ క్లోరైడ్ మరియు కొన్ని క్లోరో ఫ్లోరో మీథేన్లు వాయువులు.
  • ఆల్కైల్ హాలైడ్లు అణుభారం పెరిగే కొద్దీ ద్రవ, ఘన పదార్థాలుగా ఉంటాయి.
  • ఆల్కెల్ హాలైడ్లు అదే అణుభారం కలిగిన హైడ్రోకార్బన్ల కంటే బాష్పీభవన, ద్రవీభవన స్థానాలు అధికంగా ఉంటాయి. క్లోరైడ్లు, బ్రోమైడ్లు, అయొడైడ్లకు వాటి హైడ్రోకార్బన్ల కంటే బాష్పీభవన స్థానాలు అధికంగా ఉంటాయి.
  • ఆల్కెల్ హాలైడ్ల సాంద్రతలు వాటిలోని కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య, హాలోజన్ పరమాణువుల సంఖ్య, హాలోజన్ పరమాణువుల ద్రవ్యరాశి పెరిగేకొద్దీ పెరుగుతాయి.
  • హాలో ఆల్కేన్లు నీటిలో చాలా తక్కువగా కరుగుతాయి మరియు కర్బన ద్రావణులలో అధికంగా కరుగుతాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 4.
న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ ద్వి అణుక చర్య (SN²) యొక్క చర్యా విధానాన్ని ఒక ఉదాహరణతో వివరించండి. [TS. Mar.’15; Mar. ‘1
జవాబు:
న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ ద్వి అణుక చర్య (SN²)

  • ఏ న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలో చర్యరేటు రెండు క్రియాజనకాల గాఢతలపై ఆధారపడుతుందో దానిని SN² చర్య అంటారు.
  • ఇవి చర్య క్రమాంకం రెండు విలువను కలిగి ఉంటాయి. అందువలన వీటిని ద్వి అణుక చర్యలు అంటారు.
    ఉదా : మిథైల్ క్లోరైడ్ హైడ్రాక్సైడ్ అయాన్తో చర్యజరిపి మిథనోల్ మరియు క్లోరైడ్ అయాను ఏర్పరచును.
  • ఇక్కడ చర్యరేటు రెండు క్రియాజనకాల గాఢతలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 19

ఈ చర్యలో కొత్తగా వచ్చే న్యూక్లియోఫైల్ ఆల్కైల్ హాలైడ్లో చర్య జరిపే కార్బన్ – హాలోజన్ బంధాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసి కొద్దిగా కార్బన్ – OH బంధాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఈ చర్యా మధ్యస్థం ఏర్పడదు. చర్య జరుగుతున్నప్పుడు న్యూక్లియోఫైల్ కార్బన్ల మధ్య బంధం ఏర్పడటం మొదలైతే కార్బన్ స్థానభ్రంశం చెందే న్యూక్లియోఫైల్ల మధ్య బంధం బలహీనమై సంధిస్థితిని ఏర్పరుస్తుంది. అంటే కొత్త న్యూక్లియోఫైల్ స్థానభ్రంశం చెంది న్యూక్లియోఫైల్ ఉన్నవైపు కాకుండా దానిని వెనుకవైపు నుంచి బంధం ఏర్పడటం వల్ల ఆ కార్బన్ విన్యాసం తిరగబడుతుంది. దీనిని పెనుగాలిలో గొడుగు తిరగబడినట్లుగా ఊహించవచ్చు. ఈ ప్రక్రియను “విలోమ విన్యాసం” (Inversion of Configuration) అంటారు.

ఆల్కెల్ హాలైడ్లు చర్యాక్రమం (SN² చర్యలలో) ప్రైమరీ హాలైడ్ > సెకండరీ హాలైడ్ > టెర్షియరీ హాలైడ్.

ప్రశ్న 5.
అల్లెలిక్, బెంజైలిక్ SN¹ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో చర్యాశీలత చూపిస్తే 1 – హాలో, 2, హాలో బ్యుటేన్లు ముఖ్యంగా SN² ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో పాల్గొంటాయి. ఎందుకో వివరించండి.
జవాబు:
అల్లెలిక్, బెంజైలిక్ హాలైడ్లు SN¹ చర్యలలో చర్యాశీలతను చూపిస్తాయి.

కారణం :
రెజోనెన్స్ పద్ధతి ద్వారా ఏర్పడిన కార్బో కాటయాన్ స్థిరత్వాన్ని పొందును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 20

1 – హాలో మరియు 2 – హాలో బ్యుటేన్లు ముఖ్యంగా SN² చర్యలలో పాల్గొంటాయి.

కారణం :
SN² చర్యలలో సంధి స్థితి ఏర్పడుట జరుగును. ప్రాదేశిక అవరోధం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు సంధిస్థితి స్థిరత్వం తక్కువగా ఉండును. ఇవ్వబడిన 1 హాలో, 2 హాలో బ్యూటేన్లలో తక్కువ ప్రాదేశిక అవరోధం కలిగి ఉండును. కావున ప్రధానంగా SN² చర్యలలో పాల్గొంటాయి.

ప్రశ్న 6.
2 – బ్రోమో బ్యుటేన్ జలవిశ్లేషణ చర్యపై త్రిమితీయ రసాయన ప్రభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
S-2-బ్రోమోబ్యుటేన్ జలవిశ్లేషణ చేయగా R-2-బ్యుటనోల్ ఏర్పడును. ఇచ్చట OH – సమూహం బ్రోమైడ్ ఉన్న దిశకు వ్యతిరేక దిశలో ఉంటుంది. ఇది SN² చర్యకు ఉదాహరణ. SN² చర్యలలో ధృవణ భ్రమణం కలిగిన ‘హాలైడ్లలో విన్యాస విలోమం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 21

ప్రశ్న 7.
ధ్రువణ భ్రమణత (Optical activity) లక్షణాలేమిటి ? రెండు కైరల్ అణువులకు ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎ) ధృవణ భ్రమణత :
ఒక రసాయన పదార్థంచే ధృవిత కాంతి భ్రమణం చెందుటను ధృవణ భ్రమణత అంటారు.

  • ధృవిత కాంతి కుడివైపుకు భ్రమణం చెందితే ఆ పదార్థాన్ని డెక్స్ భ్రమణ పదార్థం అంటారు.
  • ధృవిత కాంతి ఎడమ వైపుకు భ్రమణం చెందితే ఆ పదార్థాన్ని లీవో భ్రమణ పదార్థం అంటారు.

ధృవణ భ్రమణత లక్షణాలు :
కైరాలిటి (లేదా) అసౌష్ఠవతలు ఒక అణువులో ఉన్నపుడు ఆ అణువు ధృవణ భ్రమణతను చూపును.

బి) కైరాలిటీ :
అధ్యారోపితం చెందని దర్పణ ప్రతిబింబాలు గల వస్తువులను కైరల్ అని ఆ ధర్మాన్ని కైరాలిటీ అంటారు. ఒక అణువులో అసౌష్ఠవత కలిగి యుండుట ఆ అణువు ధృవణ భ్రమణతకు ప్రధాన కారణం.
ఉదా : 1) 2 – బ్యుటనోల్ 2) 2 – క్లోరో బ్యుటేన్ 3) 2 – బ్రోమో ప్రోపనోయిక్ ఆమ్లం

ప్రశ్న 8.
క్రింది వాటిని నిర్వచించండి. [ AP. Mar.’17]
ఎ) రెసిమిక్ మిశ్రమం
బి) యథాతథ విన్యాసం (retention of configurátion)
సి) ఎనాన్షియోమర్లు
జవాబు:
ఎ) రెసిమిక్ మిశ్రమం :
ఎనాన్షియోమర్లను సమపాళ్ళలో సంయోగం చెందించినపుడు ధృవణ భ్రమణత లేని మిశ్రమం ఏర్పడును. దీనినే రెసిమిక్ మిశ్రమం అంటారు.

ఈ మిశ్రమంలో ఒక ఎనాన్షియోమర్ ధృవణ తలాన్ని కుడివైపుకు తిప్పితే రెండవది అంటే మొత్తంలో ఎడమవైపుకు తిప్పి సున్నా భ్రమ కొన్ని చూపుతుంది.

ఎనాన్షియోమర్ను రెసిమిక్ మిశ్రమంగా మార్చడాన్ని రెసిమీకరణం అంటారు.

బి) యథాతథ విన్యాసం (Retention of Configuration) :
ఒక రసాయన చర్యలో ఉత్పన్నానీకి క్రియా జనకానికి వాటి అణువుల్లోని అసౌష్టవ కేంద్రం చుట్టూ ఉండే బంధాలకు ఒకే విధమైన ప్రాదేశిక అమరిక ఉంటే అపుడు దానిని యథాతథ విన్యాసం అంటారు.
ఉదా : XCabc అనే సమ్మేళనం YCabc గా మారి అదే సాపేక్ష విన్యాసం చూపిస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 22

సి) ఎనాన్షియోమర్లు :
అధ్యారోపితాలు కాని, దర్పణ ప్రతిబింబాలు అయి ఒకదానికొకటి సంబంధం కలిగియుండు త్రిమితీయ సదృశకాలను ఎనాన్షియోమర్లు అంటారు. [ AP. Mar.’16]

  • వీటికి ఒకేరకమైన భౌతిక ధర్మాలు కలిగి ఉంటాయి.
  • ఇవి ధృవ కాంతి భ్రమకంలో విభిన్నత కలిగి ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 9.
2 – బ్రోమో బ్యుటేన్ డీ హైడ్రో హాలోజనీకరణం చర్యా విధానాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
2 – బ్రోమోబ్యుటేన్ డీ హైడ్రో హాలోజనీకరణం :
2 – బ్రోమో బ్యుటేన్ ఆల్కహాలిక్ KOH ద్రావణంతో చర్య జరిపి 2 బ్యుటీన్ ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 23

చర్యావిధానం :
2 – బ్రోమో బ్యుటేను ఆల్కహాలిక్ KOH ద్రావణంలో వేడిచేయగా β – కార్బన్ నుండి హైడ్రోజన్, α – కార్బన్ నుండి. బ్రోమిన్ విలోపనం చెందుతాయి. దీనినే β – విలోపనం అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 24

స్టేట్ జెఫ్ నియమం ప్రకారం ఇక్కడ 2 – బ్యుటీన్. ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఏర్పడును. డీ హైడ్రో హాలోజనీకరణ చర్యలలో సాధ్యమైనంత వరకు ద్విబంధ కార్బన్లపై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉన్న ఆల్కీన్ అధికంగా ఏర్పడును.

ప్రశ్న 10.
గ్రిగ్నార్డ్ కారకాలను తయారుచేసే పద్ధతిని వివరించి ఏదైనా ఒక ఉదాహరణతో వాటి ఉపయోగాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
ఆల్కెల్ మెగ్నీషియం హాలైడ్లకు గ్రిగ్నార్డ్ కారకాలు అంటారు.

తయారీ :
ఆల్కైల్ హాలైడ్లను మెగ్నీషియం లోహంతో పొడి ఈథర్ సమక్షంలో చర్యజరిపి వీటిని తయారు చేయవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 25

ఉపయోగాలు :
ఇథైల్ మెగ్నీషియం క్లోరైడ్
→ గ్రిగ్నార్డ్ కారకాలను అధిక సంఖ్యలో కర్బన సమ్మేళనాలను సంశ్లేషణ చేయుటలో ఉపయోగిస్తారు.

1) ఆల్కేన్ల తయారీ :
గ్రిగ్నోర్డ్ కారకం ఆల్కహాల్తో చర్యజరిపి ఆల్కేను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 26

2) ఆల్కహాల్ తయారీ :
మిథైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్. ఫార్మాల్డీహైడ్తో చర్య జరిపి జలవిశ్లేషణ చేయుట ద్వారా ఇథైల్ ఆల్కహాల్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 27

3. కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల తయారీ :
గ్రిగ్నార్డ్ కారకాన్ని కార్బాక్సిలేషన్ చేసి జలవిశ్లేషణ చేయుట ద్వారా కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు తయారుచేయవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 28

ప్రశ్న 11.
C4H9Br (A) అనే ప్రైమరీ ఆల్కైలోలైడ్ ఆల్కహాలిక్ KOH తో చర్యపొంది (B) అనే సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. (B) HBr తో చర్యపొంది (C) ను ఏర్పరుస్తుంది. (C), (A) లు సదృశకాలు. (A) ను సోడియమ్ లోహంతో చర్య జరిపితే (D) C8H18 ఏర్పడుతుంది. n – బ్యుటైల్ బ్రోమైడ్న సోడియమ్ లోహంతో చర్యజరిపితే ఏర్పడే (D) C8H18 లు వేరువేరు ఉత్పన్నాలు. (A) నుంచి (D) వరకు నిర్మాణాలను రాసి ఆ చర్యల సమీకరణాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
ఇవ్వబడిన 1°- ఆల్కైల్ హాలైడ్ అణుఫార్ములా C4H9Br
C4H9Br (1° – ఆల్కెల్ హాలైడ్) అణుఫార్ములాకు రెండు సదృశకాలు సాధ్యపడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 29

సమ్మేళనం ‘A’, Na – లోహంలో n – బ్యుటైల్ బ్రోమైడ్ చర్య జరిపితే ఏర్పడే ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరచదు.
కావున ‘A’ I – సదృశకం కాదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 30

n – ఆక్టేన్ ఈ చర్యలో ఏర్పడదు.
కావున సదృశకం – II నే ‘A’ అగును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 31

ప్రశ్న 12.
క్రింది వ్యాఖ్యలను సమర్థించండి.
ఎ) న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో ఎరైల్ హాలైడ్లు చాలా తక్కువ చర్యాశీలత చూపుతాయి.
బి) క్లోరోబెంజీన్ కంటే p – నైట్రోక్లోరోబెంజీన్, o, p డై నైట్రోక్లోరో బెంజీన్లు వేగంగా న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో పాల్గొంటాయి.
జవాబు:
ఎ) న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో ఎరైల్ హాలైడ్లు తక్కువ చర్యాశీలతను చూపుతాయి.

వివరణ :

  • ఎరైల్ హాలైడ్లలో ‘C’ పరమాణువులు sp² సంకరీకరణం చెందుతాయి. మరియు sp² సంకరీకరణం చెందిన C- పరమాణువు ఎక్కువ S – స్వభావం మరియు ఋణవిద్యుదాత్మకత కలిగి ఉండును. కావున C – X బంధ దైర్ఘ్యం తక్కువగా ఉండును.
  • ఎరైల్ హాలైడ్లలో రెజోనెన్స్ ప్రభావం ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తుంది.
  • బెంజీన్ వలయంలో π – ఎలక్ట్రాన్లలో హాలోజన్ పరమాణువు పై గల ఎలక్ట్రాన్ జంటలు సంయుగ్మంలో ఉంటాయి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 32
  • పైన C – Br బంధం పాక్షికంగా ద్విబంధం స్వభావాన్ని కలిగియుంటుంది. ఇది రెజోనెన్స్ వల్ల ఏర్పడుతుంది. ఈ బంధం వియోగం కష్టతరమైనది.
  • ఎరైల్ హాలైడ్లలో ఏర్పడిన ఫినైల్ కాటయాన్ రెజోనెన్స్ ద్వారా స్థిరత్వం పొందలేదు.

బి) క్లోరోబెంజీన్ కంటే p – నైట్రోక్లోరో బెంజీన్, o, p – డైనైట్రోక్లోరో బెంజీన్లు వేగంగా న్యూక్లియోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో పాల్గొంటాయి.

వివరణ :

  • – NO2 వంటి ఎలక్ట్రాన్ ఆకర్షక గ్రూపులు o, p – స్థానాలలో వలయంలో ఉండుట వలన బంధం విఘటనం సులువుగా జరుగును.
  • – NO2 సమూహాలు పెరిగే కొలది ఎరైలోలైడ్ల చర్యాశీలత పెరుగును. దీనిని ఈ క్రింది చర్యలు బలపరుస్తాయి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 33

ప్రశ్న 13.
క్రింది మార్పులను ఏవిధంగా చేయవచ్చో వివరించండి.
ఎ) ప్రొపీన్ నుంచి ప్రొపనోల్
బి) ఇథనాల్ నుండి బ్యుట్ – 1
సి) 1 – బ్రోమో ప్రొపేన్ నుంచి 2 – బ్రోమో ప్రొపేన్
డి) ఎనిలీస్ నుంచి క్లోరో బెంజీన్
జవాబు:
ఎ) ప్రొపేన్ నుండి ప్రొపనోల్ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 34

ప్రశ్న 14.
క్రింది చర్యలలో ఏ ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయి? [AP. Mar.’15]
ఎ) n – బ్యుటైల్ క్లోరైడ్ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో చర్య జరిపితే
బి) బ్రోమోబెంజీన్ ను అనార్ద్ర ఈథర్ సమక్షంలో Mg తో చర్య జరిపితే
సి) మిథైల్ బ్రోమైడ్ను అనార్ద్ర ఈథర్ సమక్షంలో సోడియమ్ లోహంతో చర్య జరిపితే
జవాబు:
ఎ) n – బ్యుటైల్ క్లోరైడ్ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో చర్య జరిపినపుడు డీ హైడ్రోహాలో జనీకరణం చెంది 1 – ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 35
బి) బ్రోమో బెంజీన్ న్ను అనార్ధ ఈథర్ సమక్షంలో Mg తో చర్య జరిపితే ఫినైల్ మెగ్నీషియం బ్రోమైడ్ (గ్రిగ్నార్డ్ కారకం) ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 36
సి) మిథైల్ బ్రోమైడు అనార్థ ఈథర్ సమక్షంలో సోడియం లోహంతో చర్య జరిపితే ఈథేనన్ను ఏర్పరచును (ఉర్జ్చర్య)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 37

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 15.
క్లోరో బెంజీన్ను CH3Cl, CH3COCl లతో AlCl3 సమక్షంలో చర్య జరిపితే ఏర్పడే ప్రధాన, అల్ప ఉత్పన్నాలను రాసి ఆ చర్యలను వ్రాయండి.
జవాబు:
1) క్లోరోబెంజీన్ CH3Cl తో AlCl3 సమక్షంలో చర్య జరిపినపుడు మిథైల్ బెంజీన్ (ప్రధానమైనది) మరియు 1 – క్లోరో 2 – మిథైల్ బెంజీన్ (అల్ప ఉత్పన్నం) ఏర్పడును.

2) క్లోరో బెంజీన్ CH3COCl తో AlCl3 సమక్షంలో చర్య జరిపినపుడు 2 – క్లోరో ఎసిటోఫినోన్ (అల్ప ఉత్పన్నం) మరియు 4 – క్లోరో ఎసిటోఫినోన్ (ప్రధాన ఉత్పన్నం) ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 38

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
C5H11Br అణు సంకేతం గల సమ్మేళనానికి చెందిన ఎనిమిది నిర్మాణ సదృశకాలను రాయండి. ప్రతి సదృశకానికి IUPAC పేరు రాసి వాటిని ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ బ్రోమైడ్లుగా వర్గీకరించండి.
సాధన:
CH3CH2 CH2CH2 CH2Br – 1 – బ్రోమోపెంటేన్ (1°)
CH3CH2CH2CH(Br)CH3 – 2 – బ్రోమోపెంటేన్ (2°)
CH3CH2CH(Br)CH2 CH3 – 3 – బ్రోమోపెంటేన్ (2°)
(CH3)2CHCH2CH2Br – 1 – బ్రోమో-3 – మిథైలబ్యుటేన్ (1°)
(CH3)2CHCHBгCH3 – 2 – బ్రోమో-3 – మిథైలబ్యుటేన్ (2°)
(CH3)2CBrCH2CH3 – 2 – బ్రోమో-2 – మిథైలబ్యుటేన్ (3°)
CH3CH2CH(CH3)CH2Br – 1 – బ్రోమో-2 – మిథైలబ్యుటేన్ (1°)
(CH3)3CCH2Br – 1 – బ్రోమో-2, 2 – డైమిథైల్ ప్రొపేన్ (1°)

ప్రశ్న 2.
క్రింది వాటికి IUPAC పేర్లను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 39
సాధన:

  1. 4-బ్రోమోపెంట్-2-ఈన్
  2. 3-బ్రోమో-2-మిథైలబ్యుట్-1-ఈన్
  3. 4-బ్రోమో-3-మిథైల్ పెంట్-2-ఈన్
  4. 1-బ్రోమో-2-మిథైల్ బ్యుట్-2-ఈన్
  5. 1-బ్రోమోబ్యుట్-2-ఈన్
  6. 3-బ్రోమో-2-మిథైల్ ప్రొఫీన్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 3.
(CH3)2;CHCH2CH3 యొక్క స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక మోనోక్లోరినీకరణ చర్యలో ఏర్పడే మోనోక్లోరో నిర్మాణాత్మక సదృశకాలను రాయండి.
సాధన:
ఇచ్చిన ఆల్కేన్ అణువులో 4 రకాల హైడ్రోజన్ పరమాణువులున్నాయి. ఈ హైడ్రోజన్లను ప్రతిక్షేపిస్తే కింది సమ్మేళనాలు ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 40

ప్రశ్న 4.
కింది చర్యలలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలను రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 41
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 42

ప్రశ్న 5.
హాలోఆల్కేన్లు KCN తో చర్య జరిపి ఆల్కైల్ సైనైడ్లను, AgCN తో చర్య జరిపి ఆల్కైల్ ఐసోసైనైడ్లను ప్రధాన ఉత్పన్నాలుగా ఏర్పరుస్తాయి. దీనిని వివరించండి,
సాధన:
KCN కు ప్రధానంగా అయానిక స్వభావం ఉండి. ద్రావణంలో సైనైడ్ అయాన్లను ఏర్పరుస్తుంది. సైనైడ్లోని కార్బన్, నైట్రోజన్ పరమాణువులు రెండూ ఎలక్ట్రాన్లను దానం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, ముఖ్యంగా కార్బన్ పరమాణువు నుంచే ఎలక్ట్రాన్ల దానం జరుగుతుంది. కాని నైట్రోజన్ నుంఛి కాదు. ఎందుకంటే C-C బంధం CAN బంధం కంటే స్థిరమైనది. AgCN లో సమన్వయ సమయోజనీయ బంధం ఉండి నైట్రోజన్ ఎలక్ట్రాన్లను దానం చేసి ఆల్కైల్ ఐసోసైనైడ్ను ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఏర్పరుస్తుంది.

ప్రశ్న 6.
కింది హాలోజన్ సమ్మేళనాల జతలలో ఏది S2 చర్యలో వేగంగా పాల్గొంటుంది?
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 43
సాధన.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 44
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 45
అయోడిన్ పరిమాణం పెద్దది కాబట్టి తొందరగా విడిపోవడానికి సులభం అవుతుంది. అంటే న్యూక్లియోఫైల్ ఆల్కైల్ అయొడైడ్ను ఢీకొనగానే వేగంగా విడిపోతుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 7.
క్రింద ఇచ్చిన సమ్మేళనాల SI, S2 చర్యలలో వాటి చర్యాశీలత క్రమం వివరించండి.
i) బ్రోమో బ్యుటేన్ నాలుగు సదృశకాలు
ii) C6H5CH2Br, C6H5CH (C6H5) Br, C63H5CH(CH3) Br, C6H5C(CH3) (C6H5) Br
సాధన:
i) SN1 చర్యకు చర్యాశీలత
CH3CH2CH2CH2Br < (CH3)2CHCH2Br < CH3CH2CH(Br)CH3 < (CH3)3CBr

SN2 చర్యకు చర్యాశీలత
CH3CH2CH2CH2Br > (CH3)2CHCH2Br > CH3CH2CH(Br)CH3 > (CH3)3CBr

రెండు ప్రైమరీ బ్రోమైడ్లలో (CH3)2CHCH2 Br నుంచి ఏర్పడిన కార్బోకాటయాన్కు CH3CH2CH2CH2Br నుంచి ఏర్పడిన కార్బోకాటయాన్ కంటే ‘స్థిరత్వం ఎక్కువ ఎందుకంటే (CH3)2CH⊕CH2 కార్బోకాటయాన్లోని (CH3)2CH- సమూహం ప్రేరేపక ప్రభావం వల్ల ఎలక్ట్రాన్లను దానం చేసి స్థిరత్వాన్ని పెంచుతుంది. అందువల్ల SN1 చర్యలలో CH2CH2CH(Br)CH3 కు CH3CH2CH(Br)CH3 కంటే చర్యాశీలత ఎక్కువ.
CH3CH2 CH(Br) CH3 సెకండరీ బ్రోమైడ్, (H3C)3 CBr టెర్షియరీ బ్రోమైడ్ కాబట్టి పైన చర్యాక్రమం S21 చర్యలలో చూపడమైంది. SN2. చర్యలలో ఈ చర్యాక్రమం S2N1 కు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. ఎలక్ట్రోఫిలిక్ కార్బన్ చుట్టూ త్రిమితీయ విఘాతం (steric hinderance) ఈ క్రమంలో పెరుగుతుంది.

ii) SN1 చర్యకు
C6H5C(CH3) (C6H5) Br > C6H5CH(C6H5) Br > C6H5CH(CH3) Br > C6H5CH2Br

ii) SN1 చర్యకు
C6H5C(CH3) (C6H5) Br < C6H5CH(C6H5)Br < C6H5CH(CH3)Br < C6H5CH2Br

రెండు సెకండరీ బ్రోమైడ్లలో, C6H5CH(C6H5) Br నుంచి ఏర్పడిన కార్బోకాటయాన్ మధ్యస్థానికి C6H5CH(C6H5)Br నుంచి ఏర్పడిన కార్బోకాటయాన్ మధ్యస్థం కంటే స్థిరత్వం ఎక్కువ. రెండు ఫినైల్ సమూహాలు రెజొనెన్స్ ద్వారా స్థిరత్వాన్ని పెంచుతాయి. కాబట్టి SN1 చర్యలలో C6H5CH(C6H5) Br లోని బ్రోమైడ్ తరువాతదాని కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలత చూపుతుంది. ఫినైల్ సమూహం మిథైల్ సమూహం కంటే పరిమాణాత్మకంగా పెద్దది. కాబట్టి SN2 చర్యలలో C6H5CH(C6H5) Br, C6H5CH(CH3) Br కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తుంది.

ప్రశ్న 8.
క్రింది సమ్మేళనాల జతలలో కైరల్, ఎకైరల్ అణువులను గుర్తించండి. (వెడ్జ్, గీతల నమూనాలు ఇంటర్ మొదటి సంవత్సరం పటం)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 46
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 47

ప్రశ్న 9.
క్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ ఆకర్షక గ్రూపు అయినప్పటికీ, ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో ఎలక్ట్రోఫైల్ను ఆర్థో, పారా స్థానాలలోకి నిర్దేశిస్తుంది. ఎందుకు?
సాధన:
క్లోరిన్ ప్రేరేపక ప్రభావం వల్ల ఎలక్ట్రాన్లను ఆకర్షిస్తుంది కాని రెజొనెన్స్ ప్రభావం వల్ల ఎలక్ట్రాన్లను వలయంలోకి విడుదల చేస్తుంది. ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ప్రతిక్షేపణ చర్యలో ఏర్పడే కార్బోకాటయాను క్లోరిన్ ప్రేరేపక ప్రభావం అస్థిరపరుస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 48

హాలోజన్ తన రెజొనెన్స్ ప్రభావంతో కార్బోకాటయాన్ను (ఆర్థో, పారా స్థానాలలో) స్థిరపరుస్తుంది. ప్రేరేపక ప్రభావం రెజొనెన్స్ ప్రభావం కంటే బలమైనది, ఎలక్ట్రాన్లను ఆకర్షించి వలయాన్ని నిరుత్తేజపరుస్తుంది. కానీ రెజొనెన్స్ ప్రభావం ప్రేరేపక ప్రభావానికి వ్యతిరేక దిశలో పనిచేసి ఆర్థో, పారా స్థానాలలో నిరుత్తేజతను తగ్గించి ఎలక్ట్రోఫైల్పై దాడి ఈ స్థానాలలో కలుగజేస్తుంది. ప్రేరేపక ప్రభావం చర్యాశీలతను నియంత్రిస్తే రెజొనెన్స్ ప్రభావం చర్యాశీలతను పెంచి, స్థాన నిర్దేశం చేస్తుంది.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమ్మేళనాల నిర్మాణాలను రాయండి.
i) 2–క్లోరో-3-మిథైల్ పెంటేన్
ii) 1-క్లోరో – 4 – ఈథైల్ సైక్లో హెక్సేన్
iii) 4–టెర్షియరీ- బ్యుటైల్- 3-అయొడో హెప్టేన్
iv) 1, 4–డైబ్రోమోబ్యుట్-2 ఈన్
v) 1-బ్రోమో-4-సెకండరీ బ్యుటైల్-2-మిథైల్ బెంజీన్
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 49

ప్రశ్న 2.
ఆల్కహాల్లను KIతో చర్య జరిపేటప్పుడు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఎందుకు వాడకూడదు ?
సాధన:
ఆల్కహాల్ను ఆల్కైల్ అయొడైడ్గా మార్చడానికి KI తో పాటు H2SO, ఆమ్లాన్ని ఉపయోగించలేం. ఎందుకంటే ఈ ఆమ్లం KI ని HI ఆమ్లంగా మార్చి దానిని Iz గా ఆక్సీకరణం చేస్తుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 3.
ప్రొపేన్ యొక్క డైహాలోజన్ ఉత్పన్నాల విభిన్న నిర్మాణాలను రాయండి.
సాధన:
i) ClCH2CH2CH2Cl
ii) ClCH2CHClCH3
iii) Cl2CHCH2CH3
iv) CH3CCl2CH3

ప్రశ్న 4.
C5H12 అణు సంకేతం గల ఆల్కేన్ సదృశకాలలో కాంతి రసాయన క్లోరినీకరణ చర్యలో కింది వాటిని ఏర్పరచే సదృశకాన్ని గుర్తించండి.
i) ఒక మోనోక్లోరైడ్ సదృశకం
ii) మూడు మోనోక్లోరో సదృశకాలు
iii) నాలుగు మోనోక్లోరో సదృశకాలు
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 50
అన్ని హైడ్రోజన్లు తుల్యమే కాబట్టి ఏ హైడ్రోజన్ ను పునఃస్థాపన చేసినా ఒకే ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 51
తుల్య హైడ్రోజన్లను సమూహాలుగా గుర్తించాలి. తుల్య హైడ్రోజన్ను పునః ‘స్థాపన చేస్తే ఒకే విధమైన ఉత్పన్నం ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 52
పై విధంగానే తుల్య హైడ్రోజన్లను a, b, c, d సమూహాలుగా గుర్తించవచ్చు. కాబట్టి నాలుగు సదృశక ఉత్పన్నాలు వీలవుతాయి.

ప్రశ్న 5.
కింది చర్యలలో ఏర్పడే ప్రధాన మోనోహాలో ఉత్పన్నాల నిర్మాణాలు రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 53
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 54

ప్రశ్న 6.
కింద ఇచ్చిన సమ్మేళనాలను వాటి బాష్పీభవన స్థాన పెరుగుదల క్రమంలో రాయండి.
i) బ్రోమోమీథేన్, బ్రోమోఫారమ్, క్లోరోమీథేన్, డైబ్రోమోమీథేన్
ii) 1-క్లోరోప్రొపేన్, ఐసోప్రొపైల్ క్లోరైడ్, 1-క్లోరోబ్యుటేన్
సాధన:
i) క్లోరోమీథేన్, బ్రోమోఈథేన్, డైబ్రోమోఈథేన్, బ్రోమోఫారమ్లలో అణుభారం పెరిగేకొద్దీ బాష్పీభవన స్థానం పెరుగుతుంది.

ii) ఐసోప్రొపైల్ క్లోరైడ్, 1-క్లోరోప్రొపేన్, 1-క్లోరోబ్యుటేన్, ఐసోప్రొపైలోరైడ్ శాఖీయంగా ఉండటం వల్ల 1-క్లోరోప్రొపేన్ కంటే తక్కువ బాష్పీభవన స్థానం చూపిస్తుంది.

ప్రశ్న 7.
కింది ఆల్కైల్ హాలైడ్ జతలలో ఏ ఆల్కైల్ హాలైడ్ 2 చర్యలో వేగంగా పాల్గొంటుంది?
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 55
సాధన:
i) CH3CH2CH2CH2Br ప్రైమరీ హాలైడ్ కావటం వల్ల త్రిమితీయ విఘాత ప్రభావం ఉండదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 56
సెకండరీ హాలైడ్ టెర్షియరీ హాలైడ్ కంటే వేగంగా చర్యలో పాల్గొంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 57
హాలైడ్ సమూహానికి మిథైల్ సమూహం దగ్గరగా ఉండి త్రిమితీయ విఘాతం కలిగించి వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు

ప్రశ్న 8.
కింది జతల హాలోజన్ సమ్మేళనాలలో ఏ సమ్మేళనం ఏ చర్యలో త్వరగా పాల్గొంటుంది?
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 58
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 59
టెర్షియరీ కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వం వల్ల టెర్షియరీ హాలైడ్ సెకండరీ హాలైడ్ కంటే చర్యలో వేగంగా పాల్గొంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 60
ప్రైమరీ కార్బోకాటయాన్ కంటే సెకండరీ కార్బోకాటయాన్ స్థిరమైనది కావడం వల్ల

ప్రశ్న 9.
కింది చర్యలలో A, B, C, D, E, R, R¹ లను గుర్తించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 61
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 11 హాలో ఆల్కేన్లు, హాలో ఎరీస్లు 62

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 10th Lesson నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 10th Lesson నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మందులు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
అల్ప అణుద్రవ్యరాశులు (100 ~ 500u) గల రసాయన పదార్థాలు మన శరీరంలోని బృహత్ అణువులతో చర్య జరిపి, జీవ సంబంధమైన స్పందన తెస్తాయి. వీటినే మందులు అంటారు.

ప్రశ్న 2.
మందులను ఔషధాలుగా ఎప్పుడు పరిగణిస్తారు?
జవాబు:
రసాయన పదార్థాల (మందుల) జీవ సంబంధమైన స్పందన వ్యాధి చికిత్సకు సంబంధించినదీ, ఉపయోగకరమైనదీ అయితే ఈ రసాయనాలను ఔషధాలుగా పరిగణిస్తారు.

ప్రశ్న 3.
‘కెమోథెరపీ’ పదాన్ని నిర్వచించండి.
జవాబు:
వ్యాధి చికిత్సకు రసాయన పదార్థాలను ఉపయోగించే ప్రక్రియను కెమోథెరపీ (లేదా) రసాయనాల చికిత్స అంటారు.

ప్రశ్న 4.
మందుల లక్ష్యాలుగా పరిగణింపబడే బృహత్ అణువులను తెలపండి.
జవాబు:
కార్బోహైడ్రేట్లు, లిపిడ్లు, ప్రోటీన్లు, న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలులాంటి జీవాణువులతో మందులు చర్య జరుపుతాయి. ఈ జీవాణువులనే మందుల లక్ష్యాలు (లేదా) లక్ష్య అణువులు అంటారు.

ప్రశ్న 5.
ఎంజైమ్లు, గ్రాహకాలు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఎంజైమ్లు :
శరీరంలోని జీవసంబంధమైన ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేసే ప్రోటీన్లను ఎంజైమ్లు అంటారు.

గ్రాహకాలు :
శరీరంలోని సమాచార బదిలీ వ్యవస్థలలో పాల్గొనే ప్రధాన పదార్థాలను “గ్రాహకాలు” అంటారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 6.
ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానాల వద్ద మందును ఏ బలాలు నిలిపి ఉంచుతాయి?
జవాబు:
అయానిక బంధాల ద్వారా లేదా హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా లేదా వాండర్వాల్స్ బలాల ద్వారా లేదా ద్విధ్రువ – ద్విగు . అణువుల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యల ద్వారా ఎంజైమ్ల క్రియాశీల స్థానాల వద్ద క్రియాధార అణువులు బంధితమౌతాయి.

ప్రశ్న 7.
ఎంజైమ్ నిరోధకాలు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఎంజైమ్ నిరోధకాలు :
ఎంజైమ్లలోని క్రియాశీల స్థానాలను మందులు (black) మరుగుపరచవచ్చు. ఫలితంగా ఎంజైమ్తో క్రియాధార అణువు ఏర్పరచే బంధం ఏర్పడకపోవచ్చు. లేదా ఎంజైమ్ జరిపే ఉత్ప్రేరణ చర్య నిరోధించవచ్చు. కాబట్టి ఈ మందులను “ఎంజైమ్ నిరోధకాలు” అంటారు.

ప్రశ్న 8.
ఎలోస్టీరిక్ స్థానం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
కొన్ని మందులు, ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానాల వద్ద బంధితం కావు. ఇవి వేరొక ఎంజైమ్ స్థానం వద్ద బంధితమౌతాయి. వాటిని “ఎల్లోస్టీరిక్ స్థానాలు” అంటారు.

ప్రశ్న 9.
ఏంటగొనిష్టులు, ఎగొనిష్టులు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
i) ఏంటగొనిష్టులు :
గ్రాహకం బంధన స్థానానికి బంధితమై ఉండి గ్రాహకం జరిపే సహజ క్రియలను నిరోధించే మందులను “అంతర్ విరుద్ధకాలు (antagonists)” అంటారు.

ii) ఎగొనిష్టులు :
సహజ సహకార వాహకాలను అనుకరణం చేసి (Mimic) గ్రాహకాన్ని తెరిపించే ఇతర రకం మందులు ఉంటాయి. వీటిని “అంతర్ సహాయకులు (agonists)” అంటారు.

ప్రశ్న 10.
ఎందుకు మందులను, భిన్న పద్ధతులలో వర్గీకరణం చేయవలసిన అవసరం ఏర్పడింది?
జవాబు:
మందులను భిన్న పరిస్థితులలో వర్గీకరణ వలన వైద్యులకు, వైద్యరసాయన శాస్త్రవేత్తలకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. ఒకే రకమైన నిర్మాణాలు కలిగిన మందులకు ఔషధశాస్త్ర సంబంధ చర్యలు ఒకే రకంగా ఉంటాయి. ఈ వర్గీకరణల వలన ప్రత్యేకమైన రోగ చికిత్సల విషయంలో ప్రతి వ్యాధి చికిత్స అందుబాటులో ఉండే మందుల గురించి తెలుస్తుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 11.
ఆమ్ల విరోధులు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఆమ్ల విరోధులు :
ఉదరంలో స్రవించిన అధిక ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించి సరైన pH కి తెచ్చే రసాయన పదార్థాలను ఆ విరోధాలు (లేదా) యాంటాసిడ్లు అంటారు.
ఉదా : NaHCO3, AZ(OH)3 + Mg(OH)2, ఓమెప్రజోల్ మొదలగునవి.

ప్రశ్న 12.
యాంటీహిస్టమిన్లు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
యాంటీహిస్టమిన్లు :
ఈ రసాయనాలు ఉదరంలో అధిక ఆమ్ల మోతాదులను పరోక్ష పద్ధతిలో నివారిస్తాయి.

ఉదర గోడలలో ఉండే అభిగ్రాహకాల దగ్గరకు హిస్టమిన్ పోకుండా ఆపి తక్కువ ఆమ్లం ఉత్పన్నమయ్యేటట్లు చేయు రసాయనాలను యాంటీ హిస్టమిన్లు అంటారు. ఉదా : డిమెటాప్, సెల్షన్ మొదలగునవి.

ప్రశ్న 13.
ఆమ్ల విరోధులు, యాంటీ ఎలర్జిక్ మందులు, హిస్టమిన్ చర్యలలో అడ్డుపడతాయి. అయితే ఇవి రెండూ వాటి చర్యలలో ఒకదానితో మరొకటి ఎందుకు అడ్డుపడవు ?
జవాబు:
ఆమ్లవిరోధులు, యాంటీ ఎలర్జిక్ మందులు వాటి చర్యలలో ఒకదానితో మరొకటి అడ్డుపడవు. ఇవి భిన్న గ్రాహకాలపై పనిచేస్తాయి.

ప్రశ్న 14.
ట్రాంక్విలైజర్లు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ట్రాంక్విలైజర్లు :
మానసిక ఒత్తిడిని, స్వల్ప లేదా తీవ్రమైన స్థాయిలలో ఉండే మనోవ్యాధుల నుంచి ఉపశమనం కొరకు ఉపయోగించే రసాయన పదార్థాలను ట్రాంక్విలైజర్లు అంటారు. ఉదా : లూమినాల్, సెకోనాల్ మొదలగునవి.

ప్రశ్న 15.
బార్బిట్యురేట్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
బార్బిట్యురేట్లు :
ట్రాంక్విలైజర్ల ముఖ్య వర్గానికి చెందిన బార్బిట్యురిక్ ఆమ్లం యొక్క ఉత్పన్నాలను బార్బిట్యురేట్లు అంటారు. ఉదా : వెరోనాల్, ఎమిటాల్.

ప్రశ్న 16.
ఎనాల్జిసిక్లు అంటే ఏమిటి? వీటిని ఎలా వర్గీకరిస్తారు?
జవాబు:
ఎనాల్జిసిక్ :
నొప్పి అనునది అనేక వ్యాధులలోను, ఆకస్మిక ప్రమాదాలలోనూ వుంటుంది. తలనొప్పి, చెవినొప్పి, ఒంటి నొప్పి, కడుపునొప్పి, కీళ్ళ నొప్పులు మొదలైనవి సాధారణ నొప్పులు. శరీరంలో ఏ భాగము వాపుకు గురి అయిన నొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పిని తగ్గించు ఔషధాలను ఎనాల్జెసిక్ అంటారు.
ఉదా : ఆస్పిరిన్, ఐబుప్రొఫెన్ మొదలైనవి.

వర్గీకరణలు :
1) నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 2) నాన్ – నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 3) యాంటీ పైరిటిక్లు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 17.
నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ లు అంటే ఏమిటి ? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్లు :
నొప్పి అనునది అనేక వ్యాధులలోను, ఆకస్మిక ప్రమాదాలలోనూ వుంటుంది. తలనొప్పి, చెవినొప్పి, ఒంటి నొప్పి, కడుపునొప్పి, కీళ్ళ నొప్పులు మొదలైనవి సాధారణ నొప్పులు. శరీరంలో ఏ భాగము వాపుకు గురి అయిన నొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పిని తగ్గించు ఔషధాలను ఎనాల్జెసిక్ అంటారు. ఉదా : ఆస్పిరిన్, ఐబుప్రొఫెన్ మొదలైనవి.

వర్గీకరణాలు :
1) నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 2) నాన్ – నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 3) యాంటీ పైరిటిక్లు.

ప్రశ్న 18.
నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ లు కాని ఎనాల్జెసిక్ లు ఏవి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్లుకాని ఎనాల్జెసిక్లు : ఎనాలిసిక్లుగా వాడే నాన్-నార్కోటిక్ లో ఎక్కువగా సాలిసిలేట్లు, ఎనిలిన్, ఎమినో ఫినాల్లకు సంబంధించిన సమ్మేళనాలు ఉంటాయి. ఇంకా పైర జోలోన్లు, క్వినోలిన్ ఉత్పన్నాలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వశపరచుకొనే ధర్మం లేని పదార్థాలు అయితే వీటి ఉపయోగం పరిమితమే. చిన్న చిన్న నొప్పులకు, బాధలకు తలనొప్పి, వెన్ను నొప్పిలాంటి వాటికి మాత్రమే ఉపయోగపడతాయి.
ఉదా : ఆస్పిరిన్, ఐబుప్రొఫెన్.

ప్రశ్న 19.
యాంటీమైక్రోబియల్స్ అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
యాంటీమైక్రోబియల్స్: బాక్టీరియా ద్వారా, ఫంగై ద్వారా, వైరస్ ద్వారా ఇతర పరాన్న జీవులు వరణాత్మకంగా- కలగజేసే వ్యాధికారక చర్యలను విధ్వంసం చేయడం, జరగకుండా నివారించే (లేదా) పూర్తిగా నివారించే మందులను యాంటీమైక్రోబియల్ అంటారు. ఉదా : లైసోజైమ్, లాక్టిక్ ఆమ్లం మొదలగునవి.

ప్రశ్న 20.
యాంటీ బయోటిక్ లు అంటే ఏమిటి ? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar.’16]
జవాబు:
“యాంటీ బయోటిక్లు బాక్టీరియా, ఫంగస్, బూజులాంటి సూక్ష్మజీవుల నుంచి ఉత్పన్నమై ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా వాటిని నాశనం చేసే రసాయన పదార్థాలు”.
(లేదా)
“యాంటీబయోటిక్ అనేది పూర్తిగా కాని, కొంత భాగంగా కాని రసాయన పద్ధతిలో తయారు చేయబడి తక్కువ గాఢతలో ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా అంతం చేసే రసాయన పదార్థం”.
ఉదా : పెనిసిలీన్, క్లోరామ్ ఫెనికోల్, సల్ఫాడయాజీన్ మొ||నవి.

ప్రశ్న 21.
యాంటీ సెప్టిక్ లు (చీము నిరోధులు) అంటే ఏమిటి ? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar.’15]
జవాబు:
యాంటీ సెప్టిక్ లు (చీము నిరోధులు): యాంటీ సెప్టిక్లు అనేవి సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించేవి (లేదా) వాటిని నాశనం చేసేవి. వీటిని గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణజాలాలకు పూస్తారు. ఉదా : డెట్టాల్, బితియనోల్.

ప్రశ్న 22.
క్రిమిసంహారిణులు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
క్రిమిసంహారిణులు :
“సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించడానికి (లేదా) నాశనం చేయడానికి వాడే రసాయన పదార్థాలు క్రిమిసంహారక మందులను ఫ్లోర్లు, డ్రయొనేజిలులాంటి జీవరహిత వ్యవస్థలకు వాడతారు.
ఉదా : i) 4% ఫార్మాల్డిహైడ్ జలద్రావణాన్ని ఫార్మలిన్ అంటారు.
ii) 0.3 ppm గాఢత గల క్లోరిన్ ద్రావణం క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 23.
యాంటీ సెప్టిక్గాను, క్రిమిసంహారిణిగాను ఉపయోగపడే పదార్థాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
ఫినాల్ యాంటీ సెప్టిక్గాను, క్రిమిసంహారిణిగా ఉపయోగపడును.
0.2% ఫినాల్ – యాంటీ సెప్టిక్
1% ఫినాల్ – క్రిమిసంహారిణి

ప్రశ్న 24.
యాంటీ సెప్టిక్ లకు, క్రిమిసంహారిణులకు మధ్య భేదం ఏమిటి? [AP. Mar.’17]
జవాబు:
యాంటీ సెప్టిక్ ను జీవకణజాలాలకు పూతగా పూస్తారు. క్రిమిసంహారిణులను నేలలు, కాలువలు, పరికరాలు మొదలైన నిర్జీవ పదార్థాలకు పూస్తారు.

ప్రశ్న 25.
డెట్టాల్లోని ప్రధాన అనుఘటకాలు ఏవి?
జవాబు:
డెట్టాల్, క్లోరోక్సీలెనోల్, టెర్ఫినియెల్ల మిశ్రమంను డెట్టాల్ అంటారు.

ప్రశ్న 26.
అయోడిన్ టింక్చర్ అంటే ఏమిటి? దీని ఉపయోగం ఏమిటి?
జవాబు:
ఆల్కహాల్ – నీరు మిశ్రమంలో కరిగించిన 2 3 శాతం అయోడిన్ ద్రావణాన్ని అయోడిన్ టింక్చర్ అంటారు. దీనిని గాయాలపై పూస్తారు.

ప్రశ్న 27.
గర్భనిరోధక మందులు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
“ఋతుచక్రాలను, స్త్రీ బీజాణువులను నియంత్రించడం ద్వారా గర్భ నిరోధకాలుగా పనిచేసే మందులను ‘యాంటీ ఫెర్టిలిటీ మాత్రలు’ అంటారు. ఇవి స్టిరాయిడ్లు: ఉదా : నారెథిన్ డ్రోన్, ఇథైనిలెస్ట్రాడియోల్, మిఫెప్రిస్టోన్ మొ||నవి. ఈ జనన నియంత్రణ సూత్రలలో సంక్లిష్ట ఈస్ట్రోజన్, ప్రోజెస్టిరాన్ ఉత్పన్నాలు చాలా చురుకుగా పనిచేస్తాయి.

ప్రశ్న 28.
ఆహారానికి రసాయన పదార్థాలను ఎందుకు చేరుస్తారు?
జవాబు:
ఆహారాన్ని 1) చెడిపోకుండా నిల్వ ఉంచడానికి, 2) దాని బాహ్యరూపాన్ని ఆకర్షణీయంగా ఉంచటానికి, 3) దాని పౌష్టిక విలువలను పెంచడానికి ఆహారానికి రసాయన పదార్థాలను కలుపుతారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 29.
ఆహార సంకలితాల భిన్న వర్గాలను తెలపండి.
జవాబు:
ఆహారానికి కలిపే ముఖ్య సంకలితాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

  1. ఆహారపు రంగులు
  2. సుగంధాలు, తీపి రుచినిచ్చే పదార్థాలు,
  3. కొవ్వు పదార్థాలను ఎమల్సీకరణం చేసే పదార్థాలు, ఆహార నిల్వకారణులు,
  4. వివర్ణకారకాలు, ఆహారానికి మెత్తదనాన్ని కలిగించే పదార్థాలు.
  5. యాంటీ ఆక్సీకరణులు,
  6. పరిరక్షక పదార్థాలు,
  7. ఖనిజాలు, విటమిన్లు, ఎమైనో ఆమ్లాలులాంటి ఆహార పౌష్టిక విలువలు పెంచేవి.

ప్రశ్న 30.
కృత్రిమ తీపి కారకాలు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar.’16; AP. Mar.’15]
జవాబు:
సహజ చక్కెరలు కాలరీలను పెంచుతాయి. అందువలన వాటి స్థానంలో కృత్రిమ చక్కెరలను వాడుతున్నారు. “ఆహార పదార్థాల్లో చక్కెరకు బదులుగా వాడే రసాయనాలను కృత్రిమ తీపి కారుకాలు అంటారు. వీటిని వాడడం వల్ల కాలరీలను నియంత్రించ అదే సమయంలో సుక్రోజ్ కంటే ఆహారానికి ఎంతో తీపినిస్తాయి. చక్కెర వ్యాధి ఉన్నవారికి ఇవి చాలా ఉపయోగకరం.
ఉదా : i) ఆస్పార్టేమ్కు సుక్రోజ్ కంటే 100 రెట్లు తీపి ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ii) అలిటేమ్ మరియు సుక్రలోజ్ మరికొన్ని ఉదాహరణలు.

ప్రశ్న 31.
మనకు కృత్రిమ తీపి కారకాల అవసరం ఏమిటి?
జవాబు:

  • కృత్రిమ తీపి కారకాలు మధుమేహ రోగులకు చాలా ఉపయోగకరమైనవి.
  • ఇవి హాని కలిగించవు.
  • ఇవి ఆహారం అందించే కేలరీలను నియంత్రిస్తాయి.

ప్రశ్న 32.
శీతల ఆహారపదార్థాలకు, శీతల పానీయాలకు మాత్రమే ఆస్పర్డమ్ను ఎందుకు ఉపయోగిస్తారు?
జవాబు:
ఇది ఆహారం వండే ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇది అస్థిరమైనది. అందువల్ల దీనిని శీతల ఆహార పదార్థాలలో, శీతల పానీయాలలో మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 33.
మధుమేహ రోగి వాడే తీపి పదార్థాల తయారీలో వాడే కృత్రిమ తీపి కారకాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
మధుమేహరోగి వాడే తీపి పదార్థాల తయారీలో వాడే కృత్రిమ తీపి కారకం సాకరీన్. ఇది ఆహారం వండే ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరమైనది.

ప్రశ్న 34.
అలిటేము, కృత్రిమ తీపి కారకంగా వాడటంలోని ఇబ్బందులు ఏమిటి?
జవాబు:
అలిటేమ్ అత్యధిక తియ్యదనాన్ని అందించే కృత్రిమ తీపికారకం. దీనిని వాడినప్పుడు అది అందించే తియ్యదనాన్ని నియంత్రించడం చాలా కష్టం..

ప్రశ్న 35.
ఆహార పదార్థాల పరిరక్షకాలు అంటే ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar.’17]
జవాబు:
ఆహార పదార్థాల పరిరక్షకాలు : సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి ద్వారా ఆహార పదార్థాలు చెడిపోయే ప్రమాదం నుండి నివారించే రసాయన పదార్థాలను ఆహార పదార్థాల పరిరక్షకాలు అంటారు.
ఉదా : సోడియమ్ బెంజోయేట్ (CH,COONa), సార్బిక్ ఆమ్లం మొదలగునవి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 36.
ఆహార పదార్థంలో సంకలితాలుగా వాడే రెండు పరిచయమున్న యాంటీఆక్సీకరణులను తెలపండి.
జవాబు:
బ్యుటైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీటోలీన్ (BHT), బ్యుటైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీ అనిసోల్ (BHA)లు రెండూ అతి ప్రాచుర్యం గల యాంటీ ఆక్సీకరణులు.

ప్రశ్న 37.
సబ్బు తయారీ అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
కొవ్వు పదార్థాన్ని సోడియమ్ హైడ్రాక్సైడ్ జల ద్రావణంతో కలిపి వేడిచేసి సోడియమ్ లవణాలు గల సబ్బులను తయారుచేస్తారు. దీనినే సబ్బు ఏర్పడే చర్య అంటారు.

ప్రశ్న 38.
రసాయనికంగా సబ్బులు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
రసాయనికంగా సబ్బులు పొడవైన శృంఖలాలుగల కొవ్వు ఆమ్లాల సోడియమ్ (లేదా) పొటాషియం లవణాలు.

ప్రశ్న 39.
కఠిన జలంలో సబ్బులు ఎందుకు పనిచేయవు?
జవాబు:
కఠిన జలంలో కాల్షియమ్, మెగ్నీషియమ్ అయాన్లు ఉంటాయి. కఠినజలంలో సోడియం లేదా పొటాషియమ్ సబ్బులను కరిగిస్తే ఇవి వరసగా కరగని కాల్షియమ్, మెగ్నీషియమ్ సబ్బులను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ కరగని సబ్బులు మడ్డి రూపంలో వేరుపడతాయి. కాబట్టి ఇవి శుభ్రపరిచే కారకాలుగా పనిచేయవు. ఎందుకంటే ఈ అవక్షేపాలు వస్త్రాలపై జిగురు పదార్థాలుగా అతుక్కుపోతాయి. ఈ జిగురు అవక్షేపం కారణంగానే ‘కఠినజలంతో శుభ్రపరచిన తలవెంట్రుకలు కాంతిహీనంగా ఉంటాయి. కఠినజలంలో సబ్బుతో శుభ్రపరిచిన వస్త్రాలపై రంగులు సజాతీయంగా అభిశోషించబడవు. ఈ జిగురుగా ఉండే అవక్షేపమే దీనికి కూడా కారణం.

ప్రశ్న 40.
సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లు :
సబ్బు ధర్మాలన్నీ ఉండి, వాటిలో మాత్రం సబ్బులు లేని శుభ్రపరిచే కారకాలను సంక్లిష్ట లేదా కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు అంటారు. వీటిని కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు.
ఉదా : సోడియం డోడెకైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్.

ప్రశ్న 41.
సబ్బుకు, సంక్లిష్ట డిటర్జెంటుకు గల భేదం ఏమిటి?
జవాబు:
రసాయనికంగా సబ్బులు పొడవైన శృంఖలాలుగల కొవ్వు ఆమ్లాల సోడియం (లేదా) పొటాషియం లవణాలు.

సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లు :
సబ్బు ధర్మాలన్నీ ఉండి, వాటిలో మాత్రం సబ్బులు లేని శుభ్రపరిచే కారకాలను సంక్లిష్ట లేదా కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు అంటారు. వీటిని కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు.

కఠినజలంతో సబ్బులు పనిచేయవు. కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ డిటర్జెంట్లు ఐస్తో చల్లబరిచిన నీటిలోను నురుగును ఏర్పరుస్తాయి.

ప్రశ్న 42.
సబ్బులతో పోలిస్తే సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లు మంచివిగా ఉంటాయి. ఎందుకు?
జవాబు:
కఠినజలంతో సబ్బులు పనిచేయవు. కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ డిటర్జెంట్లు ఐస్తో చల్లబరిచిన నీటిలోను నురుగును ఏర్పరుస్తాయి.

ప్రశ్న 43.
సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్ల భిన్న రకాలను తెలపండి.
జవాబు:
సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లను మూడు వర్గాలుగా విభజించారు.

  1. ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు
  2. కాటయానిక డిటర్జెంట్లు
  3. అయానేతర డిటర్జెంట్లు.

ప్రశ్న 44.
నీటి కఠినత్వాన్ని నియంత్రించడానికి సబ్బులను, సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లను వాడవచ్చా?
జవాబు:

  1. సబ్బులను నీటి కాఠిన్యతను పరీక్షించుటకు ఉపయోగిస్తారు. ఎందువలన అనగా అవి కఠినజలంతో కరుగని అవక్షేపాలను ఏర్పరుస్తాయి.
  2. డిటర్జెంట్లు కఠినజలం, మృదుజలం రెండింటిలో కరుగుతాయి. కావున వీటిని నీటి కాఠిన్యత పరీక్షకు ఉపయోగించరు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 45.
నీటిలో కాల్షియమ్ హైడ్రోజన్ కార్బొనేట్ కరిగి ఉన్నట్లైతే సబ్బులు, సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లలో దేనిని వస్త్రాలు ఉతకడానికి వాడతారు? ఎందువల్ల?
జవాబు:
నీటిలో కాల్షియమ్ హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ కరిగి ఉన్నట్లైతే ఆ నీటిని కఠినజలం అంటారు. ఈ కఠినజలం సబ్బుతో కరుగనటువంటి అవక్షేపాలు ఏర్పరచును. కావున కృత్రిమ (లేదా) సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లను వస్త్రాలను ఉతకటానికి వాడతారు. కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు అవక్షేపాలు కఠినజలంతో ఏర్పరచవు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
వైద్య రసాయన శాస్త్రంలో వాడే లక్ష్య అణువులు లేదా మందుల లక్ష్యాలు అనే పదాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
లక్ష్య అణువులు (లేదా) మందుల లక్ష్యాలు :
కార్బోహైడ్రేట్లు, లిపిడ్లు, న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలులాంటి చాలా జీవాణువులతో మందులు చర్య జరుపుతాయి. ఈ జీవాణువులనే లక్ష్య అణువులు లేదా మందుల లక్ష్యాలు అంటారు. నిర్మాణాత్మక లక్షణాలలో సారూప్యతను ప్రదర్శించే మందులకు, అవి లక్ష్యాలపై జరిపే చర్యల విధానాల మధ్య కూడా సారూప్యత ఉంటుంది. వైద్య రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు లక్ష్య అణువుల ఆధారంగా చేసిన మందుల వర్గీకరణ చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 2.
మందుల లక్ష్యాలుగా ఎంజైమ్ల ఉత్ప్రేరణ చర్యను వివరించండి.
జవాబు:
ఎంజైమ్ ఉత్ప్రేరణ చర్య :
ఉత్ప్రేరణ చర్యలలో ఎంజైమ్లు రెండు ముఖ్యమైన క్రియలను జరుపుతాయి.

  1. రసాయన చర్య జరగడానికి వీలు కల్పించే విధంగా క్రియాధార అణువు లేదా సబ్స్టేట్ తనలో నిలుపుకొని ఉంచడం. ఎంజైమ్లు వాటిలోని క్రియాశీల స్థానాలలో సరైన దృగ్విన్యాసంలో క్రియాధార అణువులను నిలుపుకొని ఉంచుతాయి.
  2. అయానిక బంధాల ద్వారా లేదా హైడ్రోజన్ బంధాల ద్వారా లేదా వాండర్వాల్స్ బలాల ద్వారా లేదా ద్విధ్రువ ద్విధ్రువ అణువుల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యల ద్వారా ఎంజైమ్ల క్రియాశీల స్థానాల వద్ద క్రియాధార అణువులు బంధితమౌతాయి.
  3. చర్యలో క్రియాధార అణువుతో తలపడే ప్రమేయ వర్గాలను సమకూర్చి రసాయన చర్యను ప్రోత్సహించడం.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 1

ప్రశ్న 3.
మందు – ఎంజైమ్ మధ్య అన్యోన్య చర్యను వివరించండి.
జవాబు:
మందు – ఎంజైమ్ల మధ్య అన్యోన్య చర్యలు : ఎంజైమ్ల యొక్క చర్యలను మందు నిరోధించగలుగుతుంది.

ఎంజైమ్ నిరోధకాలు :
ఎంజైమ్లలోని క్రియాశీల స్థానాలను మందులు (black) మరుగుపరచవచ్చు. ఫలితంగా ఎంజైమ్తో క్రియాధార అణువు ఏర్పరచే బంధం ఏర్పడకపోవచ్చు. లేదా ఎంజైమ్ జరిపే ఉత్ప్రేరణ చర్య నిరోధించవచ్చు. కాబట్టి ఈ మందులను “ఎంజైమ్ నిరోధకాలు” అంటారు.

ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానాల వద్ద క్రియాధార అణువు అతుక్కునే చర్యను మందులు రెండు విధాలుగా నిరోధిస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 2

  1. ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానాల వద్ద బంధితమవడానికి సహజ క్రియాధార అణువులతోబాటు మందులు కూడా పోటీపడతాయి. ఈ రకం మందులను పోటీ నిరోధకాలు అంటారు.
  2. కొన్ని మందులు, ఎంజైమ్ క్రియాశీల స్థానాల వద్ద బంధితం కావు. ఇవి వేరొక ఎంజైమ్ స్థానం వద్ద బంధితమౌతాయి. వాటిని “ఎల్లోస్టీరిక్ స్థానాలు” అంటారు.

ప్రశ్న 4.
సోడియమ్ హైడ్రోజన్ కార్బొనేట్ లేదా మెగ్నీషియమ్ హైడ్రాక్సైడ్ లేదా అల్యూమినియమ్ హైడ్రాక్సైడ్, వీటికంటే సిమెటిడీన్, రెనిటిడీన్ ఎందుకు మంచి ఆమ్ల విరోధులుగా పనిచేస్తాయి?
జవాబు:
సోడియం హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ లేదా మెగ్నీషియం హైడ్రాక్సైడ్ లేదా అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్లు ఆమ్లత్వ లక్షణాలను మాత్రమే నియంత్రిస్తాయి. కానీ, ఈ అనారోగ్య పరిస్థితికి కారణాన్ని నివారించవు. అనారోగ్యం ముదిరిన పరిస్థితులలో జీర్ణకోశంలో ఏర్పడిన పుండ్లు, ప్రాణహానిని కలిగించేవిగా ఉంటాయి. అలాంటి పరిస్థితులలో జీర్ణకోశంలో పుండ్లకు గురైన భాగాలను నిర్మూలించవలసి వస్తుంది. రెనిటిడీన్, సిమెటిడీన్లు ఉదర గోడలలో ఉండే అభిగ్రాహకాల దగ్గరకు హిస్టమిన్ పోకుండా ఆపుతుంది. దీనివల్ల అతి తక్కువ ఆమ్లం ఏర్పడుతుంది. అందువలన ఇవి పై వాటికన్నా మంచి ఆమ్ల విరోధులు.

ప్రశ్న 5.
అల్ప పరిమాణాలలో ఉండే నార్ఎడ్రినలీన్ ద్వారా మనోవ్యాకులత కలుగుతంది. ఈ సమస్య చికిత్సకు ఏరకం మందులు అవసరం అవుతాయి? రెండు మందులను పేర్కొనండి.
జవాబు:
నార్ ఎడ్రినలిన్, రక్తపోటును పెంచి ప్రచోదనాలను ఒక నాడి చివర నుంచి ఇంకో నాడికి పంపుతుంది. నార్ ఎడ్రినలిన్ స్థాయి తక్కువయితే సంకేతం పంపే చర్య కూడా తక్కువగా ఉంటుంది. అప్పుడు ఆ వ్యక్తి డిప్రెషన్కి లోనవుతాడు. అలాంటి సందర్భాల్లో ఫినలజైన్ వంటి యాంటిడిప్రసెంట్ వంటి మందు వాడాలి. ఇది నార్ ఎడ్రినలిన్ చర్యలను క్రింది స్థాయికి తగ్గించే ఉత్ప్రేరక చర్యలకు కారణమయిన ఎంజైములను నిరోధిస్తాయి. ఆ విధంగా మెదడును, నాడులకు సంబంధించిన జీవ రసాయన చర్యలు నెమ్మదిగా తిరిగి సాగుతాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 6.
ఎనాల్జిసిక్ లు అంటే ఏమిటి? వాటిని ఎలా వర్గీకరిస్తారు? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎనాల్జెసిక్ :
నొప్పి అనునది అనేక వ్యాధులలోను, ఆకస్మిక ప్రమాదాలలోనూ వుంటుంది. తలనొప్పి, చెవినొప్పి, ఒంటి నొప్పి, కడుపునొప్పి, కీళ్ళ నొప్పులు మొదలైనవి సాధారణ నొప్పులు. శరీరంలో ఏ భాగము వాపుకు గురి అయిన నొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పిని తగ్గించు ఔషధాలను ఎనాల్జెసిక్ అంటారు.
ఉదా : ఆస్పిరిన్, ఐబుప్రొఫెన్ మొదలైనవి.

వర్గీకరణలు :
1) నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 2) నాన్ – నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్ 3) యాంటీ పైరిటిక్లు.

ప్రశ్న 7.
యాంటీమైక్రోబ్ మందుల రకాలు ఏమిటి ? ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
యాంటీమైక్రోబియల్స్ బాక్టీరియా ద్వారా, ఫంగై ద్వారా, వైరస్ ద్వారా ఇతర పరాన్న జీవులు వరణాత్మకంగా కలగజేసే వ్యాధికారక చర్యలను విధ్వంసం చేయడం, జరగకుండా నివారించే (లేదా) పూర్తిగా నివారించే మందులను యాంటీమైక్రోబియల్స్ అంటారు. ఉదా : లైసోజైమ్, లాక్టిక్ ఆమ్లం మొదలగునవి.
యాంటీమైక్రోబియాల్స్ను ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.

క్రిమిసంహారిణులు :
“సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించడానికి (లేదా) నాశనం చేయడానికి వాడే రసాయన పదార్థాలు క్రిమిసంహారక మందులను ఫ్లోర్లు, డ్రయొనేజిలులాంటి జీవరహిత వ్యవస్థలకు వాడతారు.
ఉదా : i) 4% ఫార్మాల్డిహైడ్ జలద్రావణాన్ని ఫార్మలిన్ అంటారు.
ii) 0.3 ppm గాఢత గల క్లోరిన్ ద్రావణం క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

యాంటీసెప్టిక్లు (చీము నిరోధులు) :
యాంటీ సెప్టిక్ లు అనేది సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించేవి (లేదా) వాటిని నాశనం చేసేవి. వీటిని గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణజాలాలకు పూస్తారు.
ఉదా : డెట్టాల్, బితియనోల్

యాంటీబయోటిక్లు :
“యాంటీబయోటిక్లు బాక్టీరియా, ఫంగస్, బూజులాంటి సూక్ష్మజీవుల నుంచి ఉత్పన్నమై ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా వాటిని నాశనం చేసే రసాయన పదార్థాలు”.
(లేదా)
“యాంటీబయోటిక్ అనేది పూర్తిగా కాని, కొంత భాగంగా కాని రసాయన పద్ధతిలో తయారు చేయబడి తక్కువ గాఢతలో ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపటమో లేదా అంతం చేసే రసాయన పదార్థం”.
ఉదా : పెనిసిలీన్, కోరామ్ ఫెనికోల్, సల్ఫాడయాజీన్ మొ||నవి.

ప్రశ్న 8.
యాంటీబయోటిక్లల అభిలాక్షణిక ధర్మాలను తెలపండి.
జవాబు:
యాంటీబయోటిక్ ల అభిలాక్షణిక ధర్మాలు :

  1. యాంటీబయోటిక్ జీవుల జీవక్రియలలో ఏర్పడే క్రియాజన్యం అయి ఉండాలి.
  2. యాంటీబయోటిక్కు అల్ప పరిమాణాలలోనే క్రియాశీలత (చికిత్సకు తోడ్పడే) ధర్మం ఉండాలి.
  3. యాంటీబయోటిక్, సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను లేదా బతుకు ప్రక్రియలను మందిత (retard) పరచాలి.
  4. సహజసిద్ధమైన యాంటీబయోటిక్తో నిర్మాణంలో సారూప్యత ప్రదర్శించే సంక్లిష్ట పదార్థంగా యాంటీబయోటిక్ ఉండాలి. యాంటీబయోటిక్లకు సూక్ష్మజీవులను చంపే ధర్మాన్ని (సైడలధర్మం) లేదా సూక్ష్మజీవులను నిరోధించే ధర్మం (స్టాటిక్ ధర్మం) ఉండాలి.

ప్రశ్న 9.
అధిక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్ అంటే ఏమిటి ? వివరించండి.
జవాబు:
ఒక యాంటీ బయోటిక్ ద్వారా ప్రభావితం అయ్యే బాక్టీరియా లేదా ఇతర సూక్ష్మజీవుల రకాల విస్తృతిని క్రియాత్మక వ్యాప్తి స్పెక్ట్రమ్ అంటారు.

అధిక క్రియాత్మక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు :
గ్రాపాజిటివ్ మరియు గ్రామ్ నెగెటివ్ బాక్టీరియాను నాశనం చేసే లేదా నిరోధించే యాంటీబయోటిక్లను అధిక క్రియాత్మక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు అంటారు.

ప్రశ్న 10.
అధిక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు స్వల్ప విస్తృతి యాంటీబయోటిక్ లు అంటే ఏమిటి? ప్రతీదానికి ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఒక యాంటీబయోటిక్ ద్వారా ప్రభావితం అయ్యే బాక్టీరియా లేదా ఇతర సూక్ష్మజీవుల రకాల విస్తృతిని క్రియాత్మక వ్యాప్తి స్పెక్ట్రమ్ అంటారు.

అధిక క్రియాత్మక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు :
గ్రాపాజిటివ్ మరియు గ్రామ్ నెగెటివ్ బాక్టీరియాను నాశనం చేసే లేదా నిరోధించే యాంటీ బయోటిక్లను అధిక క్రియాత్మక విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు అంటారు.

స్వల్ప విస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు :
గ్రామ్ పాజిటివ్ లేదా గ్రామ్ నెగిటివ్లలో ఒకరకం సూక్ష్మజీవులపై ప్రభావం చేయు యాంటీబయోటిక్లను స్వల్పవిస్తృతి యాంటీబయోటిక్లు అంటారు.

ప్రశ్న 11.
యాంటీ సెప్టిక్ లు (చీము నిరోధులు), క్రిమిసంహారిణులపై లఘు వ్యాఖ్యను వ్రాయండి. [TS. Mar. ’17, ’15]
జవాబు:
యాంటీ సెప్టిక్లు (చీము నిరోధులు) :
యాంటీసెప్టిక్లు అనేవి సూక్ష్మక్రిములు పెరుగుదలను నిరోధించేవి (లేదా) వాటిని నాశనం చేసేవి. వీటిని గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణజాలాలకు పూస్తారు.
ఉదా : డెట్టాల్, బితియనోల్
డెట్టాల్, క్లోరోక్సీలెనోల్, టెర్ఫినియెల్ల మిశ్రమంను డెట్టాల్ అంటారు.

ఆల్కహాల్ – నీరు మిశ్రమంలో కరిగించిన 2 – 3 శాతం అయోడిన్ ద్రావణాన్ని అయోడిన్ టింక్చర్ అంటారు. దీనిని గాయాలపై పూస్తారు.
0.2% ఫినాల్ యాంటీ సెప్టిక్.

క్రిమిసంహారిణులు :
“సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించడానికి (లేదా) నాశనం చేయడానికి వాడే రసాయన పదార్థాలు క్రిమిసంహారక మందులను ఫ్లోర్లు, డ్రయొనేజిలులాంటి జీవరహిత వ్యవస్థలకు వాడతారు.
ఉదా : i) 4% ఫార్మాల్డిహైడ్ జలద్రావణాన్ని ఫార్మలిన్ అంటారు.
ii) 0.3 ppm గాఢత గల క్లోరిన్ ద్రావణం క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

  • 0.3 ppm క్లోరిన్ జల ద్రావణం క్రిమిసంహారిణి
  • తక్కువ గాఢతలలో SO, క్రిమిసంహారిణి
  • 1% ఫినాల్ క్రిమిసంహారిణి

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 12.
క్రిమి సంహారిణులను, యాంటీసెప్టిక్ లు (చీము నిరోధులు) ఏ విధంగా భేదిస్తాయి?
జవాబు:

  • యాం టీసెప్టిక్లను గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణ జాలాలకు పూతగా పూస్తారు.
  • క్రిమిసంహారిణులను నేలలు, కాలువలు, పరికరాలు మొదలైన నిర్జీవ పదార్థాలకు పూస్తారు.
  • ఫినాల్ యాంటీ సెప్టిక్ మరియు క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.
    0.2% ఫినాల్ – యాంటీ సెప్టిక్
    1% ఫినాల్ – క్రిమిసంహారిణి

ప్రశ్న 13.
ఆహార, పదార్థ సంకలితాలలో ముఖ్య రకాలు ఏవి?
జవాబు:
ఆహారానికి కలిపే ముఖ్య సంకలితాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి.

  1. ఆహారపు రంగులు
  2. సుగంధాలు, తీపి రుచినిచ్చే పదార్థాలు,
  3. కొవ్వు పదార్థాలను ఎమల్సీకరణం చేసే పదార్థాలు, ఆహార నిల్వకారిణులు,
  4. వివర్ణకారకాలు, ఆహారానికి మెత్తదనాన్ని కలిగించే పదార్థాలు.
  5. యాంటీ ఆక్సీకరణులు,
  6. పరిరక్షక పదార్థాలు,
  7. ఖనిజాలు, విటమిన్లు, ఎమైనో ఆమ్లాలులాంటి ఆహార పౌష్టిక విలువలు పెంచేవి.

ప్రశ్న 14.
ఆహార పదార్థాలలో యాంటీఆక్సీకరణుల గురించి లఘు వ్యాఖ్య వ్రాయండి.
జవాబు:
యాంటీఆక్సీకరణులు :

  • ఇవి ముఖ్యమైన, అవసరమైన ఆహారసంకలితాలు.
  • ఇవి ఆహార పదార్థాలపై ఆక్సిజన్ జరిపే చర్యవేగాన్ని తగ్గించి, ఆహార పదార్థాల సంరక్షణకు తోడ్పడతాయి.
  • ఇవి తాము సంరక్షించే ఆహార పదార్థాలతో కంటే ఆక్సిజన్తో అధిక చర్యాశీలతను ప్రదర్శిస్తాయి.
  • బ్యు టైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీటోలిన్ (BHT), బ్యుటైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీ అనిసోల్ (BHA)లు రెండూ అతి ప్రాచుర్యం గల యాంటీ ఆక్సీకరణులు.
  • వెన్నకు BHA కలిపితే చెడిపోకుండా ఉండే నిల్వకాలం నెలల నుండి సంవత్సరాలకు పెరుగును.
  • BHT, BHA లను సిట్రిక్ ఆమ్లంతో కలిపి అధిక ప్రభావం కోసం వాడతారు.
  • వైను, బీరు, చక్కెరపాకం, ముక్కలుగా కోసిన లేదా తొక్కలుతీసిన పండ్లు, ఎండబెట్టిన పండ్లు, కూరగాయలు మొదలగువాటిని SO2, సల్ఫైట్లను యాంటీ ఆక్సీకరణులుగా వాడతారు.

ప్రశ్న 15.
సబ్బుల భిన్న రకాలను తెలపండి.
జవాబు:
సబ్బులలో భిన్న రకాలు ఈ క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

  1. శరీర శుద్ధికి వాడే సబ్బులు,
  2. నీటిలో తేలే గుణంగల సబ్బులు,
  3. వైద్య ప్రాముఖ్యంగల సబ్బులు,
  4. షేవింగ్ సబ్బులు,
  5. లాండ్రీ సబ్బులు,
  6. సబ్బుల చూర్ణాలు.

ప్రశ్న 16.
సరైన ఉదాహరణలతో క్రింది వాటిని వివరించండి.
ఎ) కాటయానిక డిటర్జెంట్లు
బి) ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు
సి) అయానేతర డిటర్జెంట్లు
జవాబు:
ఎ) కాటయానిక డిటర్జెంట్లు :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 3
ఎసిటేట్లు, క్లోరైడ్లు, బ్రోమైడ్లు ఆనయాన్లుగా గల ఎమీన్ క్వాటర్నరీ అమోనియమ్ లవణాలే కాటయానిక డిటర్జెంట్లు. కాటయాన్ భాగంలో పొడవైన హైడ్రోకార్బన్ గొలుసు ఉంటుంది. నైట్రోజన్ పై ధనావేశం ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని కాటయానిక డిటర్జెంట్లు అంటారు. సిటైల్ ట్రై మిథైల్ అమోనియమ్ బ్రోమైడ్ చాలా ఎక్కువగా వాడకంలో ఉన్న కాటయాన్ డిటర్జెంటు. దీనిని హెయిర్ కండిషనర్లలో (hair conditioners) వాడతారు. వీటికి క్రిములను నాశనం చేసే ధర్మం ఉంది. ఇవి చాలా ఖరీదైనవి. కాబట్టి ఇవి తక్కువ స్థాయిలోనే వాడకంలో ఉన్నాయి.

బి) ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు :
పొడవైన కార్బన్ గొలుసు నిర్మాణాలు గల సల్ఫోనేటెడ్ ఆల్కహాల్ లేదా సల్ఫోనేటెడ్ హైడ్రోకార్బన్ల సోడియమ్ లవణాలే ఆయానిక డిటర్జెంట్లు. పొడవైన కర్బన గొలుసుల నిర్మాణాలు గల ఆల్కహాల్లను, గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపించి, తరవాత క్షారంతో తటస్థీకరణ చర్యకు గురిచేసినప్పుడు ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు ఏర్పడతాయి. ఇదేవిధంగా ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనిక్ ఆమ్లాలను క్షారాలతో తటస్థీకరణం చెందించినప్పుడు కూడా ఇవి ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 4

ఆనయానిక డిటర్జెంట్లలో అణువులోని ఆనయాన్ భాగం మాత్రమే శుభ్రపరిచే ప్రక్రియలో పాల్గొంటుంది. ఆల్కెల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్ల సోడియమ్ లవణాలు అతిముఖ్యమైన ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు. ఇవి మన ఇండ్లలో విరివిగా వాడతారు. ఆనయాన్ డిటర్జెంట్లను టూత్పేస్టులలో కూడా వాడతారు.

సి) అయానేతర డిటర్జెంట్లు :
వీటి నిర్మాణంలో అయాన్లు ఉండవు. పాలి ఇథైల్ గ్లైకాల్, స్టియరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపినప్పుడు అటువంటి ఒక డిటర్జెంటు ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 5
పాత్రలను శుభ్రంచేసే ద్రవ రూపంలో ఉండే డిటర్జెంట్లు అయానేతర డిటర్జంట్ల రకానికి చెందినవి.

ప్రశ్న 17.
జీవక్రమపతన క్రియకు గురయ్యే డిటర్జెంట్లు, జీవక్రమపతన క్రియకు గురికాని డిటర్జెంట్లు అంటే ఏమిటి? ప్రతీదానికి ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
i) జీవక్రమపతన చర్యకు గురయ్యే డిటర్జెంట్లు :
ఏ డిటర్జెంట్లు అయితే సూక్ష్మజీవులచే క్రమపతన చర్యకు గురి అవుతాయో వాటిని జీవక్రమపతన చర్యకు గురయ్యే డిటర్జెంట్లు అంటారు.

  • ఇవి తక్కువ శాఖాయుతం అయినవి.
  • ఇవి నీటి కాలుష్యాన్ని కలిగించవు.
    ఉదా : in-డోడెకైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్, సబ్బు

ii) జీవక్రమపతనచర్యకు గురికాని డిటర్జెంట్లు :
ఏ డిటర్జెంట్లు అయితే సూక్ష్మజీవులచే క్రమపతన చర్యకు గురికావో వాటిని జీవక్రమపతనచర్య గురికాని డిటర్జెంట్లు అంటారు.

  • ఇవి ఎక్కువ శాఖాయుతమైనవి.
  • ఇవి నీటి కాలుష్యాన్ని కలిగిస్తాయి.
    ఉదా : ABS డిటర్జెంటు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 18.
సబ్బులు జరిపే శుభ్రపరిచే ప్రక్రియను వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 6
మురికి గుడ్డలపై ఉండే గ్రీజు, మురికి మొదలైన పదార్థాలు నీటిలో కరిగి మిసెల్ను ఏర్పరచటం అనే అంశం మీద ఈ శుభ్రపరిచే ప్రక్రియ ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియను గ్రీజు ఎమల్సిఫికేషన్ చర్య అంటారు. పొడుగాటి గొలుసులున్న ఉన్నత ఫాటీ ఆమ్లం సోడియం లవణాలను సబ్బు అంటారు. సబ్బులోని ఆనయాన్లకూ, నీటికీ మధ్య ఉన్న బంధక బలం ఆధారంగానే ఈ శుభ్రపరచే ప్రక్రియ ఆధారపడి ఉంటుంది.

సబ్బు ఆనయాన్లు సులభంగా మిసెల్లను ఏర్పరుస్తాయి. హైడ్రోకార్భన్ భాగాలు మిసెల్ అంతర్భాగంలోనికి చొచ్చుకుని పోతాయి. -COO` అయాన్లు మిసెల్ ఉపరితలంపై చోటు చేసుకుంటాయి. ద్రవ హైడ్రో కార్బన్ గా ప్రవర్తించే గ్రీజు లేదా మురికి మిసెల్లోకి పోతుంది. సబ్బు ఆనయాన్ తోక భాగాలు గ్రీజులోకి చొచ్చుకుని ఉంటాయి. ధ్రువ సమూహాలు గ్రీజు ఉపరితలం నుంచి వెలుపలికి చొచ్చుకునిపోయి మిసెల్ చుట్టూ ఒక ధ్రువ స్వభావం ఉన్న పొరను ఏర్పరుస్తాయి. ఎమల్సిఫికేషన్ చెందిన గ్రీజు మరకలను సబ్బు ద్రావణంతో తొలగించడం అవుతుంది.

ప్రశ్న 19.
క్రింది సమ్మేళనాలలో హైడ్రోఫిలిక్ బాగాలను హైడ్రోఫోబిక్ భాగాలను గుర్తించండి.
ఎ) CH3(CH2)10 CH2 OSO–3 Na+
బి) CH3 (CH2)15 N+ (CH3)3 Br–
సి) CH3 (CH2)16 COO (CH2 CH2O)n CH2 CH2 OH
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 7

ప్రశ్న 20.
క్రింది వాటి నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ఎ) సెరోటోనిన్ బి) బితియోనోల్ సి) క్లోరామ్ ఫెనికోల్ డి) సాకరీన్
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 8

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మందులను భిన్న వర్గాలుగా వర్గీకరించండి.
జవాబు:
క్రింద పేర్కొన్న లక్షణాల ఆధారంగా మందులను వర్గీకరిస్తారు.

a) వ్యాధి సంబంధ ఔషధాలుగా వర్గీకరణ :
నిబంధనల ఆధారంగా మందులను వర్గీకరిస్తారు. ఈ వర్గీకరణ వైద్యులకు చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే ప్రత్యేకమైన రోగ చికిత్సల విషయంలో ప్రతి వ్యాధి చికిత్సకు అందుబాటులో ఉండే మందుల గురించి ఈ వర్గీకరణ తెలుపుతుంది. ఉదాహరణకు “ఎనాల్జెసిక్లు” (బాధా నివారణులు) నొప్పులను హరించే గుణం ఉన్నవి. యాంటీ సెప్టిక్లు (చీము నిరోధులు) సూక్ష్మజీవుల వృద్ధిని నిరోధించడం లేదా వాటిని నాశనం చేయడం చేస్తాయి.

b) మందులు జరిపే చర్యల ఆధారంగా వర్గీకరణ :
ప్రత్యేక జీవరసాయన ప్రక్రియపై మందు జరిపే చర్య ఆధారంగా ఈ వర్గీకరణ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు శరీరంలో వాపును (inflammation) కలిగించే హిస్టమిన్ పదార్థం జరిపే చర్యను నిరోధించే మందులను యాంటీ హిస్టమిన్లు (antihistamines) లేదా హిస్టమిన్ వ్యతిరేకులు అంటారు. హిస్టమిన్ చర్యలను అడ్డుకొనే విధానాలు చాలా ఉన్నాయి.

c) మందులలోని రసాయన పదార్థాల నిర్మాణాల ఆధారంగా వర్గీకరణ :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 9
ఈ వర్గీకరణ మందులలోని రసాయన పదార్థాల నిర్మాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ వర్గీకరణలో చోటుచేసుకొన్న మందులన్నింటిలోను ఉండే రసాయన పదార్థాలకు ఒకేరకమైన రసాయన నిర్మాణం ఉంటుంది. అంతేకాకుండా వీటన్నింటికి ఔషధశాస్త్ర సంబంధమైన చర్యలు ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు సల్ఫోనమైడ్ మందులన్నింటికి సామాన్య రసాయన నిర్మాణం పక్క విధంగా ఉంటుంది.

d) ఔషధాల లక్ష్య అణువుల ఆధారంగా వర్గీకరణ :
కార్బోహైడ్రేట్లు, లిపిడ్లు, ప్రోటీన్లు, న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలులాంటి చాలా జీవాణువులతో మందులు చర్య జరుపుతాయి. ఈ జీవాణువులనే లక్ష్య అణువలు (target molecules) లేదా మందుల లక్ష్యాలు (drug target) అంటారు. నిర్మాణాత్మక లక్షణాలలో సారూప్యతను ప్రదర్శించే మందులకు, అవి లక్ష్యాలపై జరిపే చర్యల విధానాల మధ్య కూడా సారూప్యత ఉంటుంది. వైద్య రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు లక్ష్య అణువుల ఆధారంగా చేసిన మందుల వర్గీకరణ చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 2.
భిన్న వర్గాల మందుల చికిత్సా చర్యలను స్థూలంగా వర్గీకరించండి.
జవాబు:
భిన్న వర్గాల మందుల చికిత్సా చర్యలు క్రింద వివరించబడ్డాయి.

ఆమ్ల అవరోధులు :
ఉదరంలో స్రవించిన అధిక ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించి సరైన pH కి తెచ్చే రసాయన పదార్థాలను ఆమ్ల విరోధులు (లేదా) యాంటాసిడ్లు అంటారు.
ఉదా : NaHCO3, AL(OH)3 + Mg(OH)2, ఓమెప్రజోల్ etc.,

యాంటీహిస్టమిన్లు :
ఈ రసాయనాలు ఉదరంలో అధిక ఆమ్ల మోతాదులను పరోక్ష పద్ధతిలో నివారిస్తాయి.
ఉదర గోడలలో ఉండే అభిగ్రాహకాల దగ్గరకు హిస్టమిన్ పోకుండా ఆపి తక్కువ ఆమ్లం ఉత్పన్నమయ్యేటట్లు చేయు రసాయనాలను యాంటీ హిస్టమిన్లు అంటారు.
ఉదా : డిమెటాప్, సెల్దేన్ మొదలగునవి.

ట్రాంక్విలైజర్లు :
మానసిక ఒత్తిడిని, స్వల్ప లేదా తీవ్రమైన స్థాయిలలో ఉండే మనోవ్యాధుల నుంచి ఉపశమనం కొరకు ఉపయోగించే రసాయన పదార్థాలను ట్రాంక్విలైజర్లు అంటారు.
ఉదా : లూమినాల్, సెకోనాల్ మొదలగునవి.

బార్బిట్యురేట్లు :
ట్రాంక్విలైజర్ల ముఖ్య వర్గానికి చెందిన బార్బిట్యురిక్ ఆమ్లం యొక్క ఉత్పన్నాలను బార్బిట్యురేట్లు అంటారు.
ఉదా : వెరోనాల్, ఎమిటాల్.

ఎనాల్జెసిక్ :
నొప్పి అనునది అనేక వ్యాధులలోను, ఆకస్మిక ప్రమాదాలలోనూ వుంటుంది. తలనొప్పి, చెవినొప్పి, ఒంటి నొప్పి, కడుపునొప్పి, కీళ్ళ నొప్పులు మొదలైనవి సాధారణ నొప్పులు. శరీరంలో ఏ భాగము వాపుకు గురి అయిన నొప్పి కలుగుతుంది. ఈ నొప్పిని తగ్గించు ఔషధాలను ఎనాల్జెసిక్ అంటారు.
ఉదా : ఆస్పిరిన్, ఐబుప్రొఫెన్ మొదలైనవి.

వర్గీకరణలు :

  1. నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్
  2. నాన్- నార్కోటిక్ ఎనాల్జెసిక్
  3. యాంటీ పైరిటిక్లు.

యాంటీమైక్రోబియల్స్ :
బాక్టీరియం ద్వారా, ఫంగై ద్వారా, వైరస్ ద్వారా ఇతర పరాన్న జీవులు వరణాత్మకంగా కలగజేసే వ్యాధి కారక చర్యలను విధ్వంసం చేయడం, జరగకుండా నివారించే (లేదా) పూర్తిగా నివారించే మందులను యాంటీమైక్రోబియల్స్ అంటారు.
ఉదా : లైసోజైమ్, లాక్టిక్ ఆమ్లం మొదలగునవి.

యాంటీమైక్రోబియల్స్ను ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.

క్రిమిసంహారిణులు :
“సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించడానికి (లేదా) నాశనం చేయడానికి వాడే రసాయన పదార్థాలు క్రిమిసంహారక మందులను ఫ్లోర్లు, డ్రయొనేజిలులాంటి జీవరహిత వ్యవస్థలకు వాడతారు.
ఉదా : i) 4% ఫార్మాల్డిహైడ్ జలద్రావణాన్ని ఫార్మలిన్ అంటారు.
ii) 0.3 ppm గాఢత గల క్లోరిన్ ద్రావణం క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

యాంటీసెప్టిక్ లు (చీము నిరోధులు) :
యాంటీసెప్టిక్లు అనేది సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించేవి (లేదా) వాటిని నాశనం చేసేవి. వీటిని గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణజాలాలకు పూస్తారు.
ఉదా : డెట్టాల్, బితియనోల్.

యాంటీబయోటిక్లు :
“యాంటీబయోటిక్లు బాక్టీరియా, ఫంగస్, బూజు లాంటి సూక్ష్మజీవుల నుంచి ఉత్పన్నమై ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా వాటిని నాశనం చేసే రసాయన పదార్థాలు”.
(లేదా)
“యాంటీబయోటిక్ అనేది పూర్తిగా కాని, కొంత భాగంగా కాని రసాయన పద్ధతిలో తయారు చేయబడి తక్కువ గాఢతలో ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా అంతం చేసే రసాయన పదార్థం”.
ఉదా : పెనిసిలీన్, క్లోరామ్ ఫెనికోల్, సల్ఫాడయాజీన్ మొ||నవి.

“ఋతుచక్రాలను, స్త్రీ బీజాణువులను నియంత్రించడం ద్వారా గర్భ నిరోధకాలుగా పనిచేసే మందులను ‘యాంటీ ఫెర్టిలిటీ మాత్రలు’ అంటారు. ఇవి స్టిరాయిడ్లు. ఉదా : నారెథిన్న్, ఇథైనిలె స్ట్రాడియోల్, మిథెప్రిస్టోన్ మొ||నవి.

ఈ జనన నియంత్రణ మాత్రలలో సంక్లిష్ట ఈస్ట్రోజన్. ప్రోజెస్టిరాన్ ఉత్పన్నాలు చాలా చురుకుగా పనిచేస్తాయి.

ప్రశ్న 3.
యాంటీమైక్రోబ్ మందుల గురించి వ్యాసం వ్రాయండి.
జవాబు:
యాంటీమైక్రోబియల్స్ : బాక్టీరియా ద్వారా, ఫంగై ద్వారా, వైరస్ ద్వారా ఇతర పరాన్న జీవులు వరణాత్మకంగా కలగజేసే వ్యాధికారక చర్యలను విధ్వంసం చేయడం, జరగకుండా నివారించే (లేదా) పూర్తిగా నివారించే మందులను యాంటీమైక్రోబియల్స్ అంటారు.
ఉదా : లైసోజైమ్, లాక్టిక్ ఆమ్లం మొదలగునవి.

యాంటీ మైక్రోబియల్స్ను ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.

క్రిమిసంహారిణులు :
“సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించడానికి (లేదా) నాశనం చేయడానికి వాడే రసాయన పదార్థాలు క్రిమిసంహారక మందులను ఫ్లోర్లు, డ్రయొనేజిలులాంటి జీవరహిత వ్యవస్థలకు వాడతారు.
ఉదా : i) 4% ఫార్మాల్డిహైడ్ జలద్రావణాన్ని ఫార్మలిన్ అంటారు.
ii) 0.3 ppm గాఢత గల క్లోరిన్ ద్రావణం క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

యాంటీసెప్టిక్లు (చీము నిరోధులు) :
యాంటీ సెప్టిక్లు అనేది సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదలను నిరోధించేవి (లేదా) వాటిని నాశనం చేసేవి. వీటిని గాయాలు, కోతలు, రణాలు, రోగానికి గురైన’ చర్మం ఉపరితలాలు అయినటువంటి జీవకణజాలాలకు పూస్తారు.
ఉదా : డెట్టాల్, బితియనోల్.

“యాంటీబయోటిక్లు బాక్టీరియా, ఫంగస్, బూజు లాంటి సూక్ష్మజీవుల నుంచి ఉత్పన్నమై ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా వాటిని నాశనం చేసే రసాయన పదార్థాలు”.
(లేదా)
“యాంటీబయోటిక్ అనేది పూర్తిగా కాని, కొంత భాగంగా కాని రసాయన పద్ధతిలో తయారు చేయబడి తక్కువ గాఢతలో ఇతర సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపే లేదా అంతం చేసే రసాయన పదార్థం”.
ఉదా : పెనిసిలీన్, క్లోరామ్ ఫెనికోల్, సల్ఫాడయాజీన్ మొ||నవి..

ప్రశ్న 4.
క్రింది వాటిని గురించి లఘు వ్యాఖ్యలు వ్రాయండి. [TS. Mar.’16]
ఎ) కృత్రిమ తీపి కారకాలు బి) నిల్వ ఉంచే ఆహార పదార్థాల పరిరక్షకాలు సి) యాంటీ ఆక్సీకరణులు
జవాబు:
ఎ) కృత్రిమ తీపి కారకాలు :
సహజ చక్కెరలు కాలరీలను పెంచుతాయి. అందువలన వాటి స్థానంలో కృత్రిమ చక్కెరలను వాడుతున్నారు. “ఆహార పదార్థాల్లో చక్కెరకు బదులుగా వాడే రసాయనాలను కృత్రిమ తీపి కారకాలు అంటారు. వీటిని వాడడం వల్ల కాలరీలను నియంత్రించవచ్చు. అదే సమయంలో సుక్రోజ్ కంటే ఆహారానికి ఎంతో తీపినిస్తాయి. చక్కెర వ్యాధి ఉన్నవారికి ఇవి చాలా ఉపయోగకరం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 10
ఉదా : i) ఆస్పార్టామ్ సుక్రోజ్ కంటే 100 రెట్లు తీపి ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ii) అలిటేమ్ మరియు సుక్రలోజ్ మరికొన్ని ఉదాహరణలు.

  • కృత్రిమ తీపి కారకాలు మధుమేహ రోగులకు చాలా ఉపయోగకరమైనవి.
  • ఇవి హాని కలిగించవు.
  • ఇవి ఆహారం అందించే కేలరీలను నియంత్రిస్తాయి.

ఇది ఆహారం వండే ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇది అస్థిరమైనది. అందువల్ల దీనిని శీతల ఆహార పదార్థాలలో, శీతల పానీయాలలో మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు.

మధుమేహ రోగి వాడే తీపి పదార్థాల తయారీలో వాడే కృత్రిమ తీపి కారకం సాకరీన్. ఇది ఆహారం వండే ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరమైనది.

అలిటేమ్ అత్యధిక తియ్యదనాన్ని అందించే కృత్రిమ తీపికారకం. దీనిని వాడినప్పుడు అది అందించే తియ్యదనాన్ని నియంత్రించడం చాలా కష్టం.

బి) నిల్వ ఉంచే ఆహార పదార్థాల పరిరక్షకాలు :
సూక్ష్మజీవుల వృద్ధి ద్వారా ఆహార పదార్థాలు చెడిపోయే ప్రమాదం నుంచి ఇవి ఆహార పదార్థాలను సంరక్షిస్తాయి. సాధారణ ఉప్పు, పంచదార, వంటనూనెలు, సోడియమ్ బెంజోయేట్ CH, COONa ఇవన్నీ మనం సామాన్యంగా ఉపయోగించే ఆహార పదార్థాల సంరక్షకాలు. తక్కువ పరిమాణాలలో కూడా ఉపయోగించే అతి ముఖ్యమైన సంరక్షక పదార్థం, సోడియమ్ బెంజోయేట్. ఇది జీవక్రియలో హిప్యూరిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది. ఈ ఆమ్లం మూత్రం ద్వారా బహిష్కృతమవుతుంది. సార్బిక్ ఆమ్లం, ప్రొపనోయిక్ ఆమ్ల లవణాలను కూడా సంరక్షక పదార్థాలుగా వాడతారు.

సి) యాంటీఆక్సీకరణులు :

  • ఇవి ముఖ్యమైన, అవసరమైన ఆహారసంకలితాలు.
  • ఇవి ఆహార పదార్థాలపై ఆక్సిజన్ జరిపే చర్యవేగాన్ని తగ్గించి ఆహార పదార్థాల సంరక్షణకు తోడ్పడతాయి.
  • ఇవి తాము సంరక్షించే ఆహార పదార్థాలతో కంటే ఆక్సిజన్తో అధిక చర్యాశీలతను ప్రదర్శిస్తాయి.
  • బ్యుటైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీటోలిన్ (BHT), బ్యుటైలేటెడ్ హైడ్రాక్సీ అనిసోల్ (BHA) లు రెండూ అతి ప్రాచుర్యం- గల యాంటీ ఆక్సీకరణులు.
  • వెన్నకు BHA కలిపితే చెడిపోకుండా ఉండే నిల్వకాలం నెలల నుండి సంవత్సరాలకు పెరుగును.
  • BHT, BHA లను సిట్రిక్ ఆమ్లంతో కలిపి అధిక ప్రభావం కోసం వాడతారు..
  • వైను, బీరు, చక్కెరపాకం, ముక్కలుగా కోసిన లేదా తొక్కలుతీసిన పండ్లు, ఎండబెట్టిన పండ్లు, కూరగాయలు మొదలగువాటిని SO2, సల్ఫైట్లను యాంటీ ఆక్సీకరణులుగా వాడతారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 5.
క్రింది వాటిని గురించి లఘు వ్యాఖ్యలు వ్రాయండి.
ఎ) సబ్బులు బి) కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు
జవాబు:
ఎ) సబ్బులు :
రసాయనికంగా సబ్బులు పొడవైన శృంఖలాలుగల కొవ్వు ఆమ్లాల సోడియం (లేదా) పొటాషియం లవణాలు. కొవ్వు పదార్థాన్ని సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ జల ద్రావణంతో కలిపి వేడిచేసి సోడియం లవణాలు గల సబ్బులను తయారుచేస్తారు. దీనినే సబ్బు ఏర్పడే చర్య అంటారు.

కఠిన జలంలో కాల్షియమ్, మెగ్నీషియమ్ అయాన్లు ఉంటాయి. కఠినజలంలో సోడియం లేదా పొటాషియమ్ సబ్బులను కరిగిస్తే ఇవి వరసగా కరగని కాల్షియమ్, మెగ్నీషియమ్ సబ్బులను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ కరగని సబ్బులు మడ్డి రూపంలో వేరుపడతాయి. కాబట్టి ఇవి శుభ్రపరిచే కారకాలుగా పనిచేయవు. ఎందుకంటే ఈ అవక్షేపాలు వస్త్రాలపై జిగురు పదార్థాలుగా అతుక్కుపోతాయి. ఈ జిగురు అవక్షేపం కారణంగానే కఠినజలంతో శుభ్రపరచిన తలవెంట్రుకలు కాంతిహీనంగా ఉంటాయి. కఠినజలంలో సబ్బుతో శుభ్రపరిచిన వస్త్రాలపై రంగులు సజాతీయంగా అభిశోషించబడవు. ఈ జిగురుగా ఉండే అవక్షేపమే దీనికి కూడా కారణం.

బి) కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు :
సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లు :
సబ్బు ధర్మాలన్నీ ఉండి, వాటిలో మాత్రం సబ్బులు లేని శుభ్రపరిచే కారకాలను సంక్లిష్ట లేదా కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు అంటారు. వీటిని కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఉదా : సోడియం డోడెకైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్.

కఠినజలంతో సబ్బులు పనిచేయవు. కృత్రిమ డిటర్జెంట్లు కఠినజలంలోను, మృదుజలంలోను కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఈ డిటర్జెంట్లు ఐస్తో చల్లబరిచిన నీటిలోను నురుగును ఏర్పరుస్తాయి.

సంక్లిష్ట డిటర్జెంట్లను మూడు వర్గాలుగా విభజించారు.

  1. ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు,
  2. కాటయానిక డిటర్జెంట్లు,
  3. అయానేతర డిటర్జెంట్లు.

i) ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు :
పొడవైన కార్బన్ గొలుసు నిర్మాణాలు గల సల్ఫోనేటెడ్ ఆల్కహాల్ల లేదా సల్ఫోనేటెడ్ హైడ్రోకార్బన్ల సోడియమ్ లవణాలే అయానిక డిటర్జెంట్లు. పొడవైన కర్బన గొలుసుల నిర్మాణాలు గల ఆల్కహాల్లను, గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపించి, తరవాత క్షారంతో తటస్థీకరణ చర్యకు గురిచేసినప్పుడు ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు ఏర్పడతాయి. ఇదేవిధంగా ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనిక్ ఆమ్లాలను క్షారాలతో తటస్థీకరణం చెందించినప్పుడు కూడా ఇవి ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 11

ఆనయానిక డిటర్జెంట్లలో అణువులోని ఆనయాన్ భాగం మాత్రమే శుభ్రపరిచే ప్రక్రియలో పాల్గొంటుంది. ఆల్కైల్ బెంజీన్ సల్ఫోనేట్ల సోడియమ్ లవణాలు అతి ముఖ్యమైన ఆనయానిక డిటర్జెంట్లు. ఇవి మన ఇండ్లలో విరివిగా వాడతారు. ఆనయాన్ డిటర్జెంట్లను టూత్పేస్టులలో కూడా వాడతారు.

ii) కాటయానిక డిటర్జెంట్లు :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 12
ఎసిటేట్లు, క్లోరైడ్లు, బ్రోమైడ్లు ఆనయాన్లుగా గల ఎమీన్ క్వాటర్నరీ అమోనియమ్ లవణాలే కాటయానిక్ డిటర్జెంట్లు. కాటయాన్ భాగంలో పొడవైన హైడ్రోకార్బన్ గొలుసు ఉంటుంది. నైట్రోజన్పై ధనావేశం ఉంటుంది. కాబట్టి వీటిని కాటయానిక డిటర్జెంట్లు అంటారు. సిటైల్ ట్రై మిథైల్ అమోనియమ్ బ్రోమైడ్ చాలా ఎక్కువగా వాడకంలో ఉన్న కాటయాన్ డిటర్జెంటు. దీనిని హెయిర్ కండిషనర్లలో (hair conditioners) వాడతారు. వీటికి క్రిములను నాశనం చేసే ధర్మం ఉంది. ఇవి చాలా ఖరీదైనవి. కాబట్టి ఇవి తక్కువ స్థాయిలోనే వాడకంలో ఉన్నాయి.

iii) అయానేతర డిటర్జెంట్లు :
వీటి నిర్మాణంలో అయాన్లు ఉండవు. పాలిఇథైల్ గ్లైకాల్, స్టియరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపినప్పుడు అటువంటి ఒక డిటర్జెంటు ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 13

పాత్రలను శుభ్రంచేసే ద్రవ రూపంలో ఉండే డిటర్జెంట్లు అయానేతర డిటర్జంట్ల రకానికి చెందినవి.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
నిద్రలేమితో బాధపడుతున్న రోగులకు నిద్ర రావడానికిగాను వైద్యుడు నిద్రవచ్చే మాత్రలను సిఫారసు చేస్తాడు. అయితే వైద్యుని సంప్రదించకుండా వీటిని అధిక మోతాదులలో వాడకూడదు. దీనికి కారణం తెలపండి.
జవాబు:
చాలా మందులు సిఫారసు చేసిన మోతాదులకు మించిన మోతాదులలో సేవిస్తే ఇవి హానికరమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. విషపదార్థాలుగా పనిచేస్తాయి. కాబట్టి మందును సేవించే ముందుగా డాక్టరు సలహా తీసుకోవాలి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 2.
‘రెనిటిడీన్ ఆమ్ల విరోధి’ అనేది ఏ వర్గీకరణ ఆధారంగా ఇచ్చిన వివరణ?
జవాబు:
మందుల చికిత్స చర్యాశీలత ప్రభావం ఆధారంగా చేసిన వర్గీకరణానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్య. జీర్ణకోశంలో ఏర్పడిన అధిక పరిమాణ ఆమ్లం ప్రభావాన్ని ప్రతిఘటించడానికి ఉపయోగించే మందును ఆమ్ల. విరోధి అంటారు.

ప్రశ్న 3.
మనం కృత్రిమ తీపి కారకాలను ఎందుకు ఉపయోగిస్తాం?
జవాబు:
కృత్రిమ తీపి కారకాల ఉపయోగాలు :

  1. సహజ చక్కెరలు కాలరీలను పెంచాతాయి. అందువల్ల వాటి స్థానంలో కృత్రిమ చక్కెరలను వాడుతున్నారు. ఇవి మూత్రం తేలికగా బయటకుపోతాయి.
    ద్వారా
  2. వీటిని వాడడం వల్ల కాలరీలను నియంత్రించవచ్చు. ఇది చక్కెర వ్యాధి (diabeties) ఉన్నవారికి చాలా ఉపయోగపడుతుంది.
  3. ఆహారం తియ్యదనాన్ని నియంత్రించడం చాలా కష్టం. సుక్రొలోస్ (కృత్రిమ తీపి కారకం) రూపు, రుచులు చక్కెరలను పోలి ఉంటాయి. దీనితో కాలరీలు రావు. “

ప్రశ్న 4.
గ్లిసరైల్ ఓలియేట్, గ్లిసరైల్ పామిటేట్ల నుంచి సోడియం సబ్బులను తయారుచేసే చర్యలకు రసాయన సమీకరణాలు వ్రాయండి. వీటి నిర్మాణాత్మక ఫార్ములాలు క్రింద ఇవ్వడమైంది.
i) (C15H31COO)3 C3H5 – గ్లిసరైల్ పామిటేట్
ii) (C17H32COO3 C3H5 – గ్లిసరైల్ ఓలియేట్
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 14

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం

ప్రశ్న 5.
ద్రవ డిటర్జెంట్లలో, ఎమల్సీకరణ కారకాలు, తడిని సమకూర్చే కారకాలలో క్రింది రకం అయానేతర డిటర్జెంట్లు ఉన్నాయి. అణువులోని హైడ్రోఫిలిక్, హైడ్రోఫోబిక్ భాగాలను గుర్తించండి. అణువులోని ప్రమేయ వర్గాలను కూడా తెలపండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 15
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 10 నిత్యజీవితంలో రసాయనశాస్త్రం 16
b) ప్రమేయ వర్గాలు : ఈథర్ మరియు ఆల్కహాల్.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 9th Lesson జీవాణువులు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 9th Lesson జీవాణువులు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
కార్బోహైడ్రేట్లను నిర్వచించండి.
జవాబు:
మొక్కల నుండి లభ్యమయ్యే ప్రకృతిలో లభించే కర్బన రసాయన పదార్థాలలో అతి పెద్దస్థానం గల సమ్మేళనాలను కార్బోహైడ్రేట్లు అంటారు.
ఉదా : గ్లూకోజ్, స్టార్చ్, ఫ్రక్టోజ్ మొదలగునవి.
కార్బోహైడ్రేట్లను బహుసంఖ్యలో హైడ్రాక్సీ ప్రమేయ సమూహాలున్న ఆల్డిహైడ్లు లేదా కీటోన్లుగా నిర్వచించవచ్చు.

ప్రశ్న 2.
జలవిశ్లేషణ చర్య ఆధారంగా వివిధరకాల కార్బోహైడ్రేట్లను వివరించండి. ఒక్కొక్క దానికి ఒక ఉదాహరనివండి.
జవాబు:
జలవిశ్లేషణ చర్య ఆధారంగా కార్బోహైడ్రేట్లను ఈక్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 1

ప్రశ్న 3.
చక్కెరలను క్షయకరణ, క్షయకరణం చేయని చక్కెరలుగా ఎందుకు విభజిస్తారు?
జవాబు:
ఏ కార్బోహైడ్రేట్లు అయితే టోలెన్స్, ఫెయిలింగ్ కారకాలను క్షయకరణం చేస్తాయో వాటిని క్షయకరణ చక్కెరలు అంటారు.
ఉదా : గ్లూకోజ్

ఏ కార్బోహైడ్రేట్లు అయితే టోలెన్స్, ఫెయిలింగ్ కారకాలను క్షయకరణం చేయవో వాటిని క్షయకరణం చేయని చక్కెరలు అంటారు.
ఉదా : సుక్రోజ్

ప్రశ్న 4.
(ఎ) ఆల్టోఫెంటోజ్ (బి) కీటోహెప్టోజ్ పేర్లను బట్టి మీకు ఏమి అర్థమవుతుంది?
జవాబు:
ఎ) ఆల్టోపెంటోజ్ :
ఒక మోనోశాకరైడ్ ఐదు కార్బన్లు కలిగి ఉండి ఆల్డీహైడ్ సమూహంతో ఉంటే దానిని ఆల్టోపెంటోజ్ అంటారు.

బి) కీటోహెప్టోజ్ :
ఒక మోనోశాకరైడ్ ఏడు కార్బన్లు కలిగి ఉండి కీటోన్ సమూహంతో ఉంటే దానిని కీటోహెప్టోజ్ అంటారు.

ప్రశ్న 5.
గ్లూకోజ్ తయారీకి రెండు పద్ధతులను వ్రాయండి.
జవాబు:
గ్లూకోజ్ తయారీ పద్ధతులు :
i) సుక్రోజ్ నుండి :
సుక్రోజ్్ను ఆల్కహాల్ ద్రావణంలో తీసుకొని సజల HCl తో మరిగిస్తే, గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్లు సమాన పరిమాణాలలో ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 2

2) స్టార్చ్ నుండి :
స్టార్స్ ని విలీన H2SO4 లో 393K వద్ద 2 – 3 పీడనంతో జలవిశ్లేషణ చేస్తే గ్లూకోజ్ వస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 3

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 6.
గ్లూకోజ్ బ్రోమిన్ జలంతో చర్య జరిపి గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం ఇస్తుంది. దీనివల్ల గ్లూకోజ్ నిర్మాణం గురించి మనకు ఏమి తెలుస్తుంది?
జవాబు:
గ్లూకోజు బ్రోమిన్ జలంతో చర్య జరిపి గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం ఏర్పడును. ఈ చర్య నుండి గ్లూకోజ్లో ఉన్నటువంటి కార్బోనైల్ సమూహం ఆల్డీహైడ్ అని మనకు తెలుస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 4

ప్రశ్న 7.
గ్లూకోజ్, గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం రెండూ నైట్రికామ్లంతో చర్య జరిపి సకారిక్ ఆమ్లాన్ని ఇస్తాయి. ఈ చర్యతో ‘గ్లూకోజ్ నిర్మాణం గురించి ఏమి అర్థమవుతుంది?
జవాబు:
గ్లూకోజ్, గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం రెండూ నైట్రికామ్లంతో చర్య జరిపి సకారిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తాయి. ఈ చర్యనుండి మనకు గ్లూకోజ్లో ఒక 1° – ఆల్కహాల్ సమూహం కలదు అని తెలుస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 5

ప్రశ్న 8.
గ్లూకోజ్ ఎసిటిక్ ఎన్ హైడ్రైడ్తో చర్యజరిపి పెంటా ఎసిటేట్ ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది. ఈ చర్య ద్వారా గ్లూకోజ్ నిర్మాణం గురించి మనకు ఏమి అర్థమవుతుంది?
జవాబు:
గ్లూకోజ్ ఎసిటిక్ ఎన్ హైడ్రైడ్తో చర్యజరిపి పెంటాఎసిటేట్ ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది. ఈ చర్యను బట్టి గ్లూకోజ్లో ఐదు -OH సమూహాలు విభిన్న కార్బన్ పరమాణువులకు బంధింపబడి ఉన్నామని నిర్ధారింపబడినది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 6

ప్రశ్న 9.
గ్లూకోజ్ అణువుకు వివృత శృంఖల నిర్మాణం లేదు అని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే రెండు కారణాలు చెప్పండి.
జవాబు:
గ్లూకోజ్ యొక్క వివృత శృంఖల నిర్మాణం ఈ క్రింది వాటిని వివరించలేదు.

  • షిఫ్స్ పరీక్షకు గ్లూకోజ్ సంకలిత పదార్థం ఏర్పరచలేదు.
  • గ్లూకోజ్ NaHSO3 మరియు NH3 లతో చర్య జరుపలేదు.
  • మ్యూటాభ్రమణం ఎందుకు ఏర్పడినదో వివరించలేదు. .

ప్రశ్న 10.
D – గ్లూకోజ్ అంటే ధ్రువణ భ్రమణం కుడివైపు చూపే గ్లూకోజ్ (dextro rotatory glucose) అని అర్థం. ఇది నిజమా, కాదా? ఎందుకు?
జవాబు:
గ్లూకోజ్లో క్రింది CH2-OH సమూహానికి బంధింపబడ్డ కార్బన్లో ఎడమవైపు హైడ్రోజన్ పరమాణువు అమరి ఉంటుంది. ఇది గ్లిసరాల్డీహైడ్ను పోలి ఉంటుంది. గ్లిసరాల్డీహైడ్ ఆధారంగా D- అను అక్షరంతో సూచించుట జరిగింది. కావున D- గ్లూకోజ్ అనగా డెక్ట్రో భ్రమణ గ్లూకోజ్ కాదు. D- అక్షరంతో ధృవణ భ్రమణత గురించి ఏమి తెలియదు.

ప్రశ్న 11.
ఏనోమర్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఏనోమర్లు : రెండు సదృశక నిర్మాణాలలో విన్యాసం C-1 వద్ద విభిన్నంగా ఉంటే వాటిని ఏనోమర్లు అంటారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 12.
D – గ్లూకోజ్ వలయ నిర్మాణాలు వ్రాసి వాటి పేర్లు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 7

ప్రశ్న 13.
ఫ్రక్టోజ్ వలయ, వివృత శృంఖల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 8

ప్రశ్న 14.
విలోమ చక్కెరలు అంటే ఏమిటి?.
జవాబు:
సుక్రోజ్ జలవిశ్లేషణలో ధృవణ భ్రమణత గుర్తు కుడి (+) నుండి ఎడమ (-) కు మారడం వల్ల ఏర్పడే ఉత్పన్నాన్ని విలోమ చక్కెర ఉంటారు.

ప్రశ్న 15.
ఎమినో ఆమ్లాలు అంటే ఏవి? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎమినో ప్రమేయ సమూహం (-NH) మరియు కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ప్రమేయ సమూహాం (- COOH) కలిగియున్న కర్బన సమ్మేళనాలను ఎమినో ఆమ్లాలు అంటారు.
ఉదా : గ్లైసిన్, ఎలనైన్

ప్రశ్న 16.
ఎలనైన్, ఆస్పార్టిక్ ఆమ్లాల నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 9

ప్రశ్న 17.
ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలంటే ఏమిటి? అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలకు రెండు ఉదాహరణలివ్వండి. [TS. Mar.16]
జవాబు:
ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“మన శరీరములో తయారుకాని ఎమినో ఆమ్లములను ఆహారము ద్వారా అందచేయవలెను. వీటిని ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.”
ఉదా : లైసీన్ (Lys)

అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“శరీరములో తయారగు ఎమినో ఆమ్లములను అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.” ఉదా : ఎలనైన్.

ప్రశ్న 18.
జ్విట్టర్ అయాన్ ఏంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
జ్విట్టర్ అయాన్ :
ఎమినో ఆమ్ల జల ద్రావణంలో కార్బాక్సిల్ సమూహం నుంచి ఒక ప్రోటాన్ ను ఎమినో సమూహానికి మార్పిడి జరిగి ఒక ద్విధృవ అయాన్ ఏర్పడును. దీనినే జ్విట్టర్ అయాన్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 10

ప్రశ్న 19.
ప్రోటీన్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ప్రోటీన్లు :
వంద ఎమినో ఆమ్లాల అణువుల కంటే ఎక్కువ అణువులతో ఏర్పడిన పాలీపెప్టైడ్ను ప్రోటీన్ అంటారు. ప్రోటీన్లకు అణుభారం 10,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ఉదా : కెరోటిన్, మియోసిన్ మొదలగునవి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 20.
నార (fibrous) ప్రోటీన్ లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఏ ప్రోటీన్లలో ప్రోటీన్ల పాలిపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా పోతూ ఈ సమాంతర శృంఖలాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు, డైసల్ఫైట్ బంధాలు ఉండడం వల్ల బండిళ్ళుగా ఏర్పడతాయో వాటినే పోగు లేదా నార ప్రోటీన్లు అంటారు.
ఉదా : కెరోటిన్, మియోసిన్

ప్రశ్న 21.
గోళాభ (globular) ప్రోటీన్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
పాలిపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఉండ చుట్టుకొని గోళాకృతి నిర్మాణాలున్న ప్రోటీన్లను గోళాభ ప్రోటీన్లు అంటారు.
ఉదా : ఇన్సులిన్, ఆల్బుమిన్

ప్రశ్న 22.
పెప్టైడ్ బంధం ఆధారంగా ప్రోటీన్లను ఏ విధంగా వర్గీకరిస్తారు?
జవాబు:
పెప్టైడ్ బంధం ఆధారంగా ప్రోటీన్లను రెండు రకాలుగా విభజించారు. అవి 1. పోగు ప్రోటీన్లు 2. గోళాభ ప్రోటీన్లు

ప్రశ్న 23.
న్యూక్లియిక్ ఆమ్లం అనుఘటకాలు ఏమిటి?
జవాబు:

  • న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల న్యూక్లియోటైడ్ యొక్క పొడవాటి శృంఖల పాలిమర్లు.
  • న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు పెంటోజ్ చక్కెర, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రోజినస్ విజాతి వలయ క్షారాలలో నిర్మింపబడును.

ప్రశ్న 24.
మూడు రకాల RNA ల పేర్లు వ్రాయండి.
జవాబు:
మూడు రకాల RNA లు :

  1. మెసెంజర్ RNA (m – RNA)
  2. రైబోజోమల్ RNA (r – RNA)
  3. ట్రాన్స్ఫర్ RNA (t – RNA)

ప్రశ్న 25.
న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల జీవ సంబంధ పనులను వ్రాయండి.
జవాబు:
న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల జీవ సంబంధ చర్యలు :

  • DNA జన్యువంశ పరంపరానుగతంగా వచ్చే లక్షణాలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడే రసాయన ఆధారం.
  • మిలియన్ల సంవత్సరాల నుంచి అనేక జీవజాతులు విడివిడిగా వాటి అస్థిత్వాన్ని నిలుపుకోవడానికి కారణం వాటి DNA.
  • జీవకణాల్లో ప్రోటీన్ల తయారీకి న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు పనిచేస్తాయి.
  • జీవకణంలో ప్రోటీన్ల సంశ్లేషణ చేసేది RNA మరియు ఈ ప్రోటీన్లను సంశ్లేషణ చేసే వివరణ DNA లో ఉంటుంది.
  • DNA అణువులు స్వయంగా ఒకే రకమైన రెండు పాయలుగా విడిపోయి రెండు డాటర్ కణాల్లో, పంపబడతాయి.

ప్రశ్న 26.
రక్తం గడ్డకట్టడానికి అవసరమయిన విటమిన్ ఏది?
జవాబు:
రక్తం గడ్డకట్టడానికి అవసరమైన విటమిన్, విటమిన్ K.

ప్రశ్న 27.
మోనోశాకరైడ్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
జలవిశ్లేషణ చేసినపుడు ఎటువంటి శాకరైడ్లను ఉత్పత్తి చేయని శాకరైడ్ను మోనోశాకరైడ్ అంటారు.
ఉదా : గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 28.
క్షయకరణ (reducing) చక్కెరలంటే ఏవి?
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 11

ప్రశ్న 29.
మొక్కలలో కార్బోహైడ్రేట్ల రెండు పనులను వ్రాయండి.
జవాబు:
మొక్కల జీవనానికి కార్బోహైడ్రేట్లు అతి ముఖ్యమైనవి.

  • మొక్కలలో స్టార్చ్ రూపంలో కార్బోహైడ్రేట్లు నిల్వ అణువులుగా ఉంటాయి.
  • మొక్కల కణ కుడ్యాలలో (లేదా) కవచాలలో సెల్యులోజ్ ఉంటుంది.

ప్రశ్న 30.
క్రింది వాటిని మోనోశాకరైడ్లు, డైశాకరైడ్లుగా విభజించండి.
(ఎ) రైబోజ్ (బి) 2-డీఆక్సీ రైబోజ్ (సి) మాల్టోజ్ (డి) ఫ్రక్టోజ్
జవాబు:
ఎ) రైబోజ్ : మోనోశాకరైడ్
బి) 2-డీఆక్సీ రైబోజ్ : మోనోశాకరైడ్
సి) మాల్టోజ్ : డైశాకరైడ్
డి) ఫ్రక్టోజ్ : మోనోశాకరైడ్

ప్రశ్న 31.
గ్లైకోసైడిక్ బంధం అంటే ఏమిటో తెలపండి.
జవాబు:
న్యూక్లియిక్ ఆమ్ల క్షారాలు పెంటోస్ చక్కెరలతో కలిసినపుడు ఏర్పడే బంధాలను గ్లైకోసైడిన్ బంధాలు అంటారు.

ప్రశ్న 32.
గ్లైకోజన్ అంటే ఏమిటి? ఇది స్టార్చ్ కంటే ఏ విధంగా భిన్నమైనది?
జవాబు:
జంతు శరీరంలో నిల్వ ఉంచబడిన కార్బోహైడ్రేట్ను గ్లైకోజన్ అంటారు. దీనినే జంతు సంబంధ స్టార్చ్ అంటారు. స్టార్చ్ అనునది మొక్కలలో నిల్వ ఉంచబడిన కార్బోహైడ్రేట్, గ్లైకోజన్ అనునది జంతువులలో నిల్వ ఉంచబడిన కార్బోహైడ్రేట్.

ప్రశ్న 33.
(ఎ) సుక్రోజ్ (బి) లాక్టోజ్లను జలవిశ్లేషణ చేస్తే వచ్చే ఉత్పన్నాలు ఏమిటి?
జవాబు:
ఎ) సుక్రోజు జలవిశ్లేషణ చేయగా ఏర్పడు ఉత్పన్నాలు గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 12
బి) లాక్టోజ్న జలవిశ్లేషణ చేయగా ఏర్పడు ఉత్పన్నాలు గాలక్టోజ్ మరియు గ్లూకోజ్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 13

ప్రశ్న 34.
స్టార్చ్ సెల్యులోజ్కు నిర్మాణాత్మక భేదం తెలపండి.
జవాబు:

  • సెల్యులోజ్ β – D− గ్లూకోజ్ యూనిట్లు మాత్రమే సరళ శృంఖలంగా బంధితమై ఉంటాయి. ఒక గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 1 కు తరువాత గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 4 కు మధ్య గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఉంటాయి.
  • స్టార్చ్ ఎమైలోజ్, ఎమైలోపెక్టిన్ అనే రెండు అనుఘటకాలు ఉంటాయి. ఒక ఎమైలోజ్ యూనిట్క 200 – 1000 వరకు α − D -(+) గ్లూకోజ్ యూనిట్లు C – 1 నుంచి C – 4 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలతో ఉంటాయి.
  • ఎమైలోపెక్టిన్లో ప్రధాన శృంఖలంలో C – 1 నుంచి C – 4 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఏర్పడితే శాఖాయుత శృంఖలంలో C-1 నుంచి C- 6 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 35.
D – గ్లూకోజ్ను (ఎ) HI (బి) బ్రోమిన్ జలం (సి) HNO3 లతో చర్య జరిపితే ఏమి జరుగుతుంది?
జవాబు:
ఎ) D – గ్లూకోజ్ను HI తో వేడి చేసినపుడు n – హెక్సేన్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 14
బి) D – గ్లూకోజ్ బ్రోమిన్ జలంతో చర్య జరిపినపుడు గ్లూకోనిక్ ఆమ్లం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 15
సి) D – గ్లూకోజ్ HNO3 తో ఆక్సీకరణం జరిగి సకారిక్ ఆమ్లం ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 16

ప్రశ్న 36.
సరళశృంఖల నిర్మాణంతో వివరించలేని గ్లూకోజ్ చర్యలు వ్రాయండి.
జవాబు:
D – గ్లూకోజ్ యొక్క సరళ శృంఖల నిర్మాణం ఈ క్రింది చర్యలను వివరించలేదు.

  • గ్లూకోజ్నందు ఆల్డీహైడ్ సమూహం కలిగి ఉన్నను, షికాకారకం NaHSO3 NH3 లతో చర్య జరుపుటలేదు.
  • గ్లూకోజ్ యొక్క పెంటా ఎసిటైల్ ఉత్పన్నం హైడ్రాక్సిల్ ఎమీన్ తో చర్య జరుపుటలేదు.
  • α మరియు β – మిథైల్ గ్లూకోసైడ్లను ఈ నిర్మాణం వివరించలేదు.

ప్రశ్న 37.
ఆవశ్యక, అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు ఏవి? ఒక్కొక్కదానికి ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“మన శరీరములో తయారుకాని ఎమినో ఆమ్లములను ఆహారము ద్వారా అందచేయవలెను. వీటిని ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.”
ఉదా : లైసీన్ (Lys)

అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“శరీరములో తయారగు ఎమినో ఆమ్లములను అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.”
ఉదా : ఎలనైన్.

ప్రశ్న 38.
ప్రోటీన్లకు సంబంధించి క్రింది వాటిని వివరించండి.
(ఎ) పెప్టైడ్ బంధం (బి) ప్రాథమిక నిర్మాణం (సి) స్వభావ వికలత
జవాబు:
ఎ) పెప్టైడ్ బంధం :
ఒక అణువులోని ఎమైన్ గ్రూపు ఇంకో అణువులోని కార్బాక్సిల్ గ్రూపుతో చర్య జరిపి ఎమైడ్ బంధం ఏర్పరచడం ద్వారా -రెండు ఎమినో ఏసిడ్ అణువులు ఒక అణువుగా ఏర్పడతాయి. ఈ ఎమైడ్ బంధమే పైప్టైడ్ బంధం లేదా పెప్టైడ్ కలయిక. ఈ విధంగా ఏర్పడ్డ ఉత్పనాన్ని డైపెప్టైడ్ అంటారు. ఇది మూడు, నాలుగు …… అనేక ఎమినో ఆమ్ల అణువులకు పొడిగిస్తే ట్రై, టెట్రా …. పాలీపెప్టైడ్లు వస్తాయి. పాలీపెప్టైడ్లో అనేక ఎమినో ఆమ్ల యూనిట్లు ఉంటాయి.

పాలిపెప్టైడ్లను ప్రోటీన్లు అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 17

బి) ప్రాథమిక నిర్మాణం :
ఇచ్చిన పాలీపెప్టైడ్ ఎమినో ఆమ్లాలు ఒకదానితో ఒకటి ఒక క్రమబద్ధమైన వరుసక్రమంలో కలిసి వుంటాయి. ఈ వరుసనే పాలీపెప్టైడ్ ప్రాథమిక లేక ప్రాథమిక నిర్మాణం అంటారు. ఒక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క కార్బాక్సిలిక్ సమూహానికి వేరొక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క ఎమినో సమూహానికి మధ్య పెప్టైడ్ బంధం ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 18

సి) ప్రోటీన్ స్వభావ వికలత :
“ప్రోటీన్ టెర్షియరీ నిర్మాణం ఒక క్రమ పద్ధతిలో ఉంటుంది. దీనిని విచ్ఛిన్నం చెందించటాన్ని ప్రోటీన్ స్వభావ వికలత అంటారు.” త్రిమితీయ నిర్మాణాన్ని క్రమ పద్ధతిలో ఉంచే ప్రోటీన్లోని బంధాలు విచ్ఛిన్నం చేయడమే ప్రోటీన్ స్వభావ వికలత. ఈ బంధాలు సహజంగా బలహీనంగా ఉంటాయి. కాబట్టి ప్రోటీన్లు తేలికగా స్వభావ వికలత చెందుతాయి.

స్వభావ వికలత కారకాలు :
భౌతిక కారకాలు : వేడిచేయడం, X – కిరణాలు, UV – కిరణాలు.
రసాయనిక కారకాలు : ఆమ్లాలు, క్షారాలు కర్బన ద్రావణాలు, భార లోహాల యొక్క యూరియా లవణాలు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 39.
ప్రోటీన్ల సాధారణ సెకండరీ నిర్మాణాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
సెకండరీ నిర్మాణము :
ఇది ప్రోటీన్లోని పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల ఆకారాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రోటీన్ శృంఖల నిర్మాణం పునరావృతంగా మడతలు పడుతుంది. అనురూపనాన్ని ఇది ముఖ్యంగా కింది ప్రభావాలకు లోనవుతుంది.

హైడ్రోజన్ బంధాలు ఎక్కువగా ఏర్పరచడానికి అనుకూలమయిన పెప్టైడ్ బంధాలను ఎక్కువగా ఏర్పరచడం. హైడ్రోజన్ బంధాలు ముఖ్యంగా ఒక ఎమినో ఆమ్ల భాగంలో వున్నా కార్బోనిల్ గ్రూపు ఆక్సిజన్ను, రెండో పెప్టైడ్ బంధంలో ఉన్న ఎమైడ్ ”హైడ్రోజన్కు మధ్య ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 19

‘R’ గ్రూపుల మధ్య ఎలాంటి ప్రాదేశిక వికర్షణ లేకుండా వాటి మధ్య తగినంత దూరం ఉండేటట్లు, అదే విధంగా విద్యుదావేశ వికర్షణలు తగ్గించేటట్లు వీటికోసం ప్రోటీన్ వెన్ను భాగాలు α – హెలిక్స్, β – ప్లీటెడ్షీట్ ముడుచుకుంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 20

ప్రశ్న 40.
ప్రోటీన్ల α – హెలిక్స్ నిర్మాణాన్ని స్థిరపరచే బంధాలేమిటి?
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 21

ప్రశ్న 41.
గోళాభ, నార ప్రోటీన్ల మధ్య భేదాలు ఇవ్వండి.
జవాబు:

గోళాభ ప్రోటీన్లుపోగు (లేదా) నార ప్రోటీన్లు
1) పాలిపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఉండ చుట్టుకొని గోళాకృతి నిర్మాణాలున్న ప్రోటీన్లు.1) పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా పోతూ, సమాంతర శృంఖలాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు, డై సల్ఫైడ్ బంధాలు ఉండటంవల్ల బండిళ్ళుగా ఏర్పడతాయి.
2) నీటిలో కరుగుతాయి. ఉదా : ఇన్సులిన్2) నీటిలో కరుగవు. ఉదా : కెరోటిన్

ప్రశ్న 42.
ఎమినో ఆమ్లాల ద్వి స్వభావ లక్షణానికి (amphoteric behaviour) కారణం ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎమినో ప్రమేయ సమూహం (-NH2) మరియు కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ప్రమేయ సమూహం (COOH) కలిగియున్న కర్బన సమ్మేళనాలను ఎమినో ఆమ్లాలు అంటారు.
ఉదా : గ్లైసిన్, ఎలనైన్

జ్విట్టర్ అయాన్ :
ఎమినో ఆమ్ల జల ద్రావణంలో కార్బాక్సిల్ సమూహం నుంచి ఒక ప్రోటాన్ ను ఎమినో సమూహానికి మార్పిడి జరిగి ఒక ద్విధృవ అయాన్ ఏర్పడును. దీనినే జ్విట్టర్ అయాన్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 22

జ్విట్టర్ అయాన్ రూపంలో ఎమినో ఆమ్లాలు, ఆమ్ల మరియు క్షార రెండు స్వభావాలు కలిగి ఉంటుంది. కావున ఎమినో ఆమ్లాల ద్విస్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 43.
విటమిన్ A, విటమిన్ C లు మనకు అత్యావశ్యకాలు ఎందువల్ల? వాటి ముఖ్యమైన మూల పదార్థాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
విటమిన్ A మరియు విటమిన్ C లు మనకు ఆవశ్యకాలు.

వివరణ :

  • విటమిన్ A లోపం వలన రేచీకటి, క్సెరోథాల్మియా, కళ్లు ఎర్రబడుట వంటి వ్యాధులు వచ్చును.
  • విటమిన్ C లోపం వలన స్కర్వీ వ్యాధి, హీమోగ్లోబిన్లో ఎర్రరక్తకణాలు తగ్గుదల వంటివి ఏర్పడును.

వనరులు :
విటమిన్ A : చేపలు, లివర్, ఆయిల్, క్యారెట్, వెన్న, పాలు
విటమిన్ C : పుల్లని పండ్లు, ఉసిరి, పచ్చి ఆకుకూరలు

ప్రశ్న 44.
న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలంటే ఏమిటి? వాటి రెండు ముఖ్యమయిన పనులు వ్రాయండి.
జవాబు:

  • న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల న్యూక్లియోటైడ్ యొక్క పొడవాటి శృంఖల పాలిమర్లు.
  • న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు పెంటోజ్ చక్కెర, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రోజినస్ విజాతి వలయ క్షారాలలో నిర్మింపబడును.

న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల జీవ సంబంధ చర్యలు :

  • DNA జన్యువంశ పరంపరానుగతంగా వచ్చే లక్షణాలను తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడే రసాయన ఆధారం.
  • మిలియన్ల సంవత్సరాల నుంచి అనేక జీవజాతులు విడివిడిగా వాటి అస్థిత్వాన్ని నిలుపుకోవడానికి కారణం వాటి DNA.
  • జీవకణాల్లో ప్రోటీన్ల తయారీకి న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు పనిచేస్తాయి.
  • జీవకణంలో ప్రోటీన్ల సంశ్లేషణ చేసేది RNA మరియు ఈ ప్రోటీన్లను సంశ్లేషణ చేసే వివరణ DNA లో ఉంటుంది.
  • DNA అణువులు స్వయంగా ఒకే రకమైన రెండు పాయలుగా విడిపోయి రెండు డాటర్ కణాల్లో పంపబడతాయి.

ప్రశ్న 45.
న్యూక్లియోసైడ్, న్యూక్లియోటైడ్ మధ్య భేదం ఇవ్వండి.
జవాబు:
న్యూక్లియోసైడ్లు :
N – న్యూక్లియిక్ ఆమ్ల క్షారాలు పెంటోస్ చక్కెరలతో కలిసి N – గ్లైకోసైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి. వీటినే న్యూక్లియోసైట్లు అంటారు.
క్షారం + చక్కెర → న్యూక్లియోసైడ్లు.
ఉదా : ఎడనోసిన్, గ్వానోసిన్, సైటిడిన్, థిమిడిన్, యురిడిన్ మొదలగునవి.

న్యూక్లియోటైడ్లు :
న్యూక్లియోటైడ్, న్యూక్లియోసైడ్ల ఫాస్ఫేట్ ఎస్టర్. దీనిలో ఒక ప్యూరిన్ లేదా పిరిమిడిన్ క్షారం, ఒక 5 కార్బన్ల చక్కెర, ఒకటి నుంచి మూడు వరకు ఫాస్ఫేట్ గ్రూపులు ఉంటాయి.
న్యూక్లియోటైడ్ = క్షారము (ప్యూరీన్/పిరిమిడిన్) + చక్కెర (రైబోస్/డీఆక్సీరైబోస్) + ఫాస్ఫేట్
ఉదా : ఎడినోసిస్ ట్రైఫాస్ఫేట్ (ATP)

నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 23

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
కార్బోహైడ్రేట్లను వాటి (ఎ) రుచి (బి) జలవిశ్లేషణ (సి) ప్రమేయ సమూహాల ద్వారా ఎలా విభజిస్తారు?
జవాబు:
ఎ) రుచి ఆధారంగా చక్కెరలు ఈ క్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.
1) చక్కెరలు 2) చక్కెరలు కానివి
1) చక్కెరలు :
రుచికి తీయదనం గల కార్బోహైడ్రేట్లను చక్కెరలు అంటారు. ఉదా : సుక్రోజ్

2) చక్కెరలు కానివి :
రుచికి తీయదనం లేని కార్బోహైడ్రేట్లను చక్కెరలు కానివి అంటారు. ఉదా: సెల్యులోజ్

బి) జలవిశ్లేషణ :
జలవిశ్లేషణ చర్య ఆధారంగా కార్బోహైడ్రేట్లను ఈక్రింది విధంగా వర్గీకరించారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 24

సి) ప్రమేయ సమూహాల ఆధారంగా కార్బోహైడ్రేట్లను రెండు రకాలుగా విభజించారు :
1) ఆల్డోజ్లు :
ఆల్డీహైడ్ ప్రమేయ సమూహం గల కార్బోహైడ్రేట్లను ఆల్డోజ్లు అంటారు. ఉదా : గ్లూకోజ్

2) కీటోజ్ :
కీటోన్ ప్రమేయ సమూహం గల కార్బోహైడ్రేట్లను కీటోజ్ అంటారు. ఉదా : ఫ్రక్టోజ్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 2.
గ్లూకోజ్ నిర్మాణం గురించి క్లుప్తంగా వివరించండి.
జవాబు:
1. అణు ఫార్ములా :
దహన విశ్లేషణ, అణుభారమును నిర్ణయించుట నుండి గ్లూకోస్ యొక్క అణుఫార్ములా C6H12O6 అని తెలియును.

2. గ్లూకోస్ను ఎసిటైల్ క్లోరైడ్తో చర్యనొందిస్తే పెంటా ఎసిటైల్ ఉత్పన్నము ఏర్పడుతుంది. దీనివలన అణువుకు ఐదు హైడ్రాక్సీ ప్రమేయములు ఉండునని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 25AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 25

3. కార్బోనైల్ ప్రమేయము యొక్క ఉనికి : HCN తో గ్లూకోస్ చర్య జరిపి సయనో హైడ్రిన్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 26

4. ఆల్డిహైడ్ ప్రమేయము యొక్క ఉనికి :
గ్లూకోస్, టోలిన్స్ కారకముతో ఆక్సీకరణానికి లోనై గ్లూకోనిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుచును. అందువలన గ్లూకోస్ ఆల్డిహైడ్ ప్రమేయము ఉన్నదని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 27

5. గ్లూకోస్ను (P + HI) తో క్షయకరణము చేసినపుడు n – హెక్సేన్ ఏర్పడును. దీనివలన గ్లూకోస్ అణువులో ఆరు కార్బన్ ల సరళ మౌళిక ఉండునని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 28

6. సరళ మౌళిక నిర్మాణము : పై పరిశీలన నుండి గ్లూకోస్ యొక్క సరళ మౌళికను క్రింది విధంగా సూచించవచ్చును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 29

7. సరళ మౌళికా నిర్మాణము క్రింది చర్యలతో విఫలమైనది.
a) స్కిఫ్స్ కారకముతో గ్లూకోస్ చర్యనొందదు.
b) NaHSO3 మరియు NH3 లతో గ్లూకోస్ చర్య నొందదు.
c) మ్యూటారొటేషన్ (పరివర్తిత భ్రామకము)

మ్యూటారొటేషన్ :
కాలముతోపాటు స్థిర విలువ వచ్చునంతవరకు ఒక పదార్థము యొక్క ధృవణ భ్రమణము మారుటను మ్యూటారొటేషన్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 30

8. గ్లూకోస్ యొక్క వలయ నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 31
C – 1 వద్ద విన్యాసములో భేదించు రెండు నిర్మాణాలను ఎనోమర్లు అంటారు. వలయ నిర్మాణము గ్లూకోస్ యొక్క అన్ని ధర్మాలను వివరించింది.

9. పైరనోజ్ నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 32

ప్రశ్న 3.
సుక్రోజ్న గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
సుక్రోజ్ ఒక డైశాకరైడ్. దీనిని జల విశ్లేషణ చేసినపుడు D(+) – గ్లూకోజ్ మరియు D(-) ఫ్రక్టోజ్ల మిశ్రమం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 33
సుక్రోజ్లో రెండు మోనోశాకరైడ్లు గ్లైకోసైడిక్ బంధం ద్వారా బంధింపబడి ఉంటాయి. ఈ బంధం α – గ్లూకోజ్లో C – 1 కి మరియు β – ఫ్రక్టోజ్లో C – 2 కి మధ్య ఏర్పడును.

సుక్రోజ్ ఒక క్షయకరణం చెందని చక్కెర
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 34

సుక్రోజ్ జలవిశ్లేషణలో ధృవణ భ్రమణత గుర్తు కుడి (+) నుండి ఎడమ (-) కు మారడం వల్ల ఏర్పడే ఉత్పన్నాన్ని విలోమ చక్కెర ఉంటారు.

ప్రశ్న 4.
మాల్టోజ్, లాక్టోజ్ల నిర్మాణాలు వ్రాయండి. వాటిని జలవిశ్లేషణ చేస్తే వచ్చే ఉత్పన్నాలేమిటి?
జవాబు:
మాల్టోజ్ నిర్మాణం :

  • మాల్టోజ్ (డైశాకరైడ్) రెండు α – గ్లూకోజ్ల నుండి ఏర్పడును.
  • ఒక గ్లూకోజ్లో C – 1 మరొక గ్లూకోజ్లోని C – 4 తో బంధింపబడుతుంది.
  • ఇది క్షయకరణ చక్కెర ఎందువలన అనగా రెండవ గ్లూకోజ్లోని C – 1 కార్బన్ నందు స్వేచ్ఛా ఆల్డిహైడ్ సమూహం కలిగి ఉండును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 35
  • మాల్టోజ్న జలవిశ్లేషణ చేయగా రెండు గ్లూకోజ్ యూనిట్లు ఏర్పడును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 36

లాక్టోజ్ నిర్మాణం :

  • లాక్టోజ్ను పాల చక్కెర అంటారు.
  • β – గ్లూకోజ్ మరియు β – గాలక్టోజ్న సంయోగం చెందుట వలన లాక్టోజ్ ఏర్పడును.
  • గాలక్టోజ్లో C – 1 కార్బన్ గ్లూకోజ్లో C – 4 తో బంధింపబడతాయి.
  • ఇది క్షయకరణ చక్కెర.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 37
  • లాక్టోజ్న జలవిశ్లేషణ చేయగా గ్లూకోజ్ మరియు గాలక్టోజ్ ఏర్పడును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 38

ప్రశ్న 5.
స్టార్చ్, సెల్యులోజ్లు ఉదాహరణలుగా పాలిశాకరైడ్ల గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
పాలిశాకరైడ్లు :
జలవిశ్లేషణ చేసినపుడు అధిక సంఖ్యలో శాకరైడ్లు ఉత్పత్తి చేయు శాకరైడ్లను పాలిశాకరైడ్లు అంటారు.
ఉదా : స్టార్చ్ మరియు సెల్యులోజ్

స్టార్చ్ :

  • మానవులకు ముఖ్యమైన ఆహారం ఉత్పత్తి పదార్థం స్టార్చ్.
  • తృణ ధాన్యాలలోను దుంపలలాంటి వేరు పదార్థాలలోను, ఉర్లగడ్డలాంటి గడ్డ పదార్థాలలోను కొన్ని మొక్కలకు సంబంధించిన పదార్థాలను స్టార్చ్ ప్రధానంగా ఉంటుంది.
  • స్టార్చ్ ఎమైలోజ్ ఎమైలోపెక్టిన్ అనే రెండు అనుఘటకాలు ఉంటాయి. ఒక ఎమైలోజ్ యూనిట్కు 200 1000 వరకు α – D -(+) గ్లూకోజ్ యూనిట్లు C – 1 నుంచి C – 4 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలలో ఉంటాయి.
  • ఎమైలో పెక్టిన్లలో ప్రధాన శృంఖలంలో C -1 నుంచి C – 6 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
  • స్టార్స్లో ఎమైలోజ్ 15 20% ఉంటుంది. ఎమైలో పెక్టిన్ 80-85% ఉంటుంది.

సెల్యులోజ్ :

  • సెల్యులోజ్ కేవలం మొక్కల నుండి వస్తుంది. ఇది మొక్కల్లో అత్యధికంగా లభించే కర్బన పదార్థం మొక్కల కణాల కణకుడ్యాల నిర్మాణంలో ప్రధాన అనుఘటకం.
  • సెల్యులోజ్లో β – D – గ్లూకోజ్ యూనిట్లు మాత్రమే సరళ శృంఖలంగా బంధితమై ఉంటాయి. ఒక గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 1 కు తరువాత గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 4 కు మధ్య గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 6.
కార్బోహైడ్రేట్ల ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
జవాబు:
కార్బోహైడ్రేట్లు జీవరాసులైన మొక్కలు, జంతువులకు అవసరమైనవి. అవి మన ఆహారంలో ప్రధానమైనవి. ఆయుర్వేద మందుల్లో తేనెను తక్షణ శక్తి కోసం వైద్యులు వాడేవారు. జంతువుల్లో గ్లైకోజన్ రూపంలోను మొక్కల్లో స్టార్చ్ రూపంలోను కార్బోహైడ్రేట్లు నిల్వ అణువులుగా ఉంటాయి. బ్యాక్టీరియా, మొక్కల కణకుడ్యాలలో/కవచాలలో సెల్యులోజ్ ఉంటుంది. పత్తి నూలును మనం ధరించే బట్టల తయారీకి, కలపను అలంకరణ వస్తువులు, కుర్చీలు, టేబుళ్ళు మొదలైనవి తయారు చేయడానికి వాడతాం.

కలప, పత్తి రెండింటిలో సెల్యులోజ్ ఉంటుంది. బట్టల పరిశ్రమ, కాగితపు పరిశ్రమ, లక్కలు, మద్యం తయారీ పరిశ్రమల్లో కార్బోహైడ్రేట్లు వాడతారు. D – రైబోస్, 2 -డీఆక్సీ D – రైబోస్ అనే రెండు ఆర్థోపెంటోజ్ అణువులు న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల అణువుల్లో భాగాలు జీవప్రక్రియలో కార్బోహైడ్రేట్లు ప్రోటీన్లు, లిపిడ్లు మొదలైన వాటితో కలిసి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 7.
నిర్మాణాల పరంగా ప్రోటీన్లను ప్రైమరీ, సెకండరీ, టెర్షియరీ, క్వాటర్నరీగా విభజించే విధానం తెలపండి.
జవాబు:
ప్రోటీన్ల నిర్మాణాల్ని, ఆకారాల్ని నాలుగు అంచెల్లో విభజించి చెబుతారు.

1. ప్రైమరీ నిర్మాణము :
ఇచ్చిన పాలీపెప్టైడ్లో ఎమినో ఆమ్లాలు ఒకదానితో ఒకటి ఒక క్రమబద్ధమైన వరుసక్రమంలో కలిసి వుంటాయి. ఈ వరుసనే పాలీపెప్టైడ్ ప్రైమరీ నిర్మాణం అంటారు. ఒక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క కార్బాక్సిలిక్ సమూహానికి వేరొక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క ఎమినో సమూహానికి మధ్య పెప్టైడ్ బంధం ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 39

2. సెకండరీ నిర్మాణము :
ఇది ప్రోటీన్ లోని పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల ఆకారాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రోటీన్ శృంఖల నిర్మాణం పునరావృతంగా మడతలు పడుతుంది. అనురూపనాన్ని ఇది ముఖ్యంగా కింది ప్రభావాలకు లోనవుతుంది.

హైడ్రోజన్ బంధాలు ఎక్కువగా ఏర్పరచడానికి అనుకూలమయిన పెప్టైడ్ బంధాలను ఎక్కువగా ఏర్పరచడం. హైడ్రోజన్ బంధాలు ముఖ్యంగా ఒక ఎమినో ఆమ్ల భాగంలో వున్నా కార్బోనిల్ గ్రూపు ఆక్సిజన్ను, రెండో పెప్టైడ్ బంధంలో ఉన్నా ఎమైడ్ హైడ్రోజనక్కు మధ్య ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 40

‘R’ గ్రూపుల మధ్య ఎలాంటి ప్రాదేశిక వికర్షణ లేకుండా వాటి మధ్య తగినంత దూరం ఉండేటట్లు, అదే విధంగా విద్యుదావేశ వికర్షణలు తగ్గించేటట్లు. వీటికోసం ప్రోటీన్ వెన్ను భాగాలు C – హెలిక్స్, B – ప్లీటెడ్షీట్లో ముడుచుకుంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 41

3. టెర్షియరీ నిర్మాణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 42
ఇది పాలీపెప్టైడ్లోని ప్రతి పరమాణువు (లేదా) గ్రూపు త్రిమితీయంగా ఎలా అమర్చి వుంది తెలియజేస్తుంది. ఈ నిర్మాణానికి కారణమగు వివిధ బంధాలు
a) గ్రూపులకు, పక్క గొలుసుల మధ్య అయానిక బంధాలు
b) H – బంధాలు
c) డై సల్ఫైడ్ బంధాలు
d) ద్రవ విరోధి ప్రక్రియలు

ఈ నిర్మాణం ఫలితంగా ప్రోటీన్లు పీచుల్లాగాను, ఉండల్లాగాను ఏర్పడతాయి.

4. క్వాటర్నరీ నిర్మాణం :
ఒకటి కంటే ఎక్కువ పెప్టైడ్ శృంఖలాలున్న ప్రోటీన్లను ఓలిగోమర్లు అంటారు. విడిప్రోటీన్ శృంఖలాలు ఏ అంతర్ ఆకర్షణాలతో ఉంటాయో, ఉపశాఖలు కూడా అలాంటి ఆకర్షణలతోనే బంధించి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 8.
ప్రోటీన్ల స్వభావ వికలతను వ్రాయండి. [TS. Mar.’16]
జవాబు:
ప్రోటీన్ స్వభావ వికలత :
“ప్రోటీన్ టెర్షియరీ నిర్మాణం ఒక క్రమ పద్ధతిలో ఉంటుంది. దీనిని విచ్ఛిన్నం చెందించటాన్ని ప్రోటీన్ స్వభావ- వికలత అంటారు.” త్రిమితీయ నిర్మాణాన్ని క్రమ పద్ధతిలో ఉంచే ప్రోటీన్లోని బంధాలు విచ్ఛిన్నం చేయడమే ప్రోటీన్ స్వభావ వికలత. ఈ బంధాలు సహజంగా బలహీనంగా ఉంటాయి. కాబట్టి ప్రోటీన్లు తేలికగా స్వభావ వికలత చెందుతాయి.

స్వభావ వికలత కారకాలు :
భౌతిక కారకాలు :
వేడిచేయడం, X – కిరణాలు, UV – కిరణాలు.

రసాయనిక కారకాలు :
ఆమ్లాలు, క్షారాలు, కర్బన ద్రావణాలు, ధార లోహాల యొక్క యూరియా లవణాలు.

ప్రశ్న 9.
ఎంజైమ్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎంజైమ్లు అనేవి. కర్బన సంయుగ్మ ప్రోటీన్లు. ఇవి జీవ రసాయనిక క్రియలలో విశిష్ట ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి. జీర్ణప్రక్రియ, శ్వాసప్రక్రియ లాంటి జీవరసాయనిక క్రియలు ఎంజైమ్ల ద్వారానే జరుగుతాయి.
ఉదా : రెనిన్, మాల్టేజ్, ఇన్వర్టేజ్ మొదలగునవి.

ఎంజైమ్ పాల్గొనే చర్యలో ఎంజైమ్ నిర్మాణం క్రియాజనకంతో బంధమేర్పరుస్తుంది. ఈ చర్యలో (a) ఒక సంక్లిష్టం (ES) ఎంజైమ్, క్రియాజనకాల మధ్య ఏర్పడుతుంది. (b) ఈ సంక్లిష్టం తిరిగి ఎంజైమ్ మధ్యస్థ సంక్లిష్టంగా (EI) మార్పు చెందుతుంది. (C) తిరిగి ఇంకో సంక్లిష్టం ఉత్పన్నం, ఎంజైమ్ మధ్య (EP) ఏర్పడుతుంది. (d) EP విఘటనం చెంది ఉత్పన్నం ఏర్పడగా ఎంజైమ్ స్వేచ్ఛాస్థితిలోకి వస్తుంది.

ప్రశ్న 10.
సుక్రోజ్ జలశ్లేషణలో ఏమి జరుగుతుంది?
జవాబు:
సుక్రోజ్ జలవిశ్లేషణ చేయగా ఏర్పడు ఉత్పన్నాలు గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 43

ప్రశ్న 11.
విటమిన్లను వివరించండి. [TS. Mar.’17]
జవాబు:
ప్రకృతిలో లభించే కర్బన రసాయన పదార్థాలు. ఇవి ఆహారంలో ముఖ్యమైన పదార్థాలు. జీవరాశులు ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి ఇవి అల్ప పరిమాణాలలో అవసరమవుతాయి. ఇటువంటి పదార్థాలను విటమిన్లు అంటారు.

వర్గీకరణ :
విటమిన్లను స్థూలంగా రెండు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు. అవి :

  1. కొవ్వులలో కరిగే విటమిన్లు. ఉదా : విటమిన్ A, D, E, K విటమిన్లు.
  2. నీటిలో కరిగే విటమిన్ లు. ఉదా : విటమిన్ C, విటమిన్ B – సంక్లిష్టం.
విటమిన్ల పేర్లుఉత్పత్తి స్థానాలులోపిస్తే వచ్చే జబ్బులు
1. విటమిన్ Aచేపలు, లివర్ ఆయిల్, కారెట్ వెన్న, పాలుక్సెరోథాల్మియా (xerophthalmia, కంటి కార్నియా గట్టిపడటం)
2. విటమిన్ B1 (థయమీన్)ఈస్ట్, పాలు, పచ్చి కూర గాయలు, ఆకుకూరలు, తృణధాన్యాలు (cereals)బెరి బెరి వ్యాధి (ఆకలి, పెరుగుదల లేకపోవడం లేదా తగ్గిపోవడం)
3. విటమిన్ B2 (రైబోఫ్లావిన్)పాలు, గుడ్డు తెల్లసొన, లివర్, కిడ్నీకీలోసిస్ (cheilosis) (దీనివల్ల నోటిలోను పెదాల మూలల కిడ్ని మీద చర్మం పగిలి పుండ్లు, ఏర్పడతాయి. జీర్ణక్రియ సమస్యలు, చర్మం మండుతున్నట్లు భావన.
4. విటమిన్ B2 (పైరిడోక్సిన్)ఈస్ట్, పాలు, గుడ్డులోని పచ్చ సొన, తృణ ధాన్యాలు, పప్పు ధాన్యాలువణుకు రోగం (convulsions)
5. విటమిన్ B12 (సైనోకోబాలమీన్)చేపలు, మాంసం, గుడ్లు, పెరుగురక్తహీనత (pernicious anaemia) హిమోగ్లోబిన్ లో ఎర్ర రక్త కణాల తగ్గుదల
6. విటమిన్ C (ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం)పుల్లని పండ్లు, ఉసిరి, పచ్చి ఆకుకూరలుస్కర్వీవ్యాధి (పళ్ళ చిగుళ్ళ నుంచి రక్తం కారడం)
7. విటమిన్ Dసూర్యకాంతిలో నిలబడటం చేపలు, గుడ్డులోని పచ్చసొనరికెట్ వ్యాధి, పిల్లల్లో ఎముకల వికృత పెరుగుదల, పెద్దలలో ఎముకలు మృదువైపోవడం, కీళ్ళ నొప్పులు
8. విటమిన్ Eశాకాహార నూనెలు ఉదాహరణకు పొద్దు తిరుగుడు పూల, మొలకెత్తే గోధుమ గింజల నూనెలుఎర్రరక్తకణాలు తేలికగా విచ్ఛిన్నమవడం, కండరాల బలహీనత.
9. విటమిన్ Kఆకుపచ్చని ఆకుకూరలురక్తం గడ్డ కట్టడానికి సాధారణ సమయం కంటే ఎక్కువ సమయం పట్టడం.

ప్రశ్న 12.
రెండు పాయల DNA లో రెండు పాయలు ఒకదానికొకటి సంపూరకం (complementary) వివరించండి.
జవాబు:
DNA నిర్మాణము :
DNA అణునిర్మాణ అవగాహన కొరకు చార్ గ్రాఫ్ నియమం తెలిసివుండాలి. ఆ నియమం ప్రకారం

  1. అన్ని జాతుల్లోనూ వాటి DNAలో ఎడినైన్, థైమీన్ పరిమాణాలు సమానంగా ఉంటాయి (A = T).
    అదే విధంగా సైటోసీన్, గ్వానైన్లు సమానంగా వుంటాయి (C = G).
  2. మొత్తం పిరిమిడిన్ల పరిమాణం మొత్తం ప్యూరిన్ల పరిమాణానికి సమానం (A + G = C + T).
  3. \(\frac{(A+T)}{(G+C)2}\) నిష్పత్తి మాత్రం ఒక జాతి DNA నుంచి వేరే జాతి DNA కు మారుతుంది.

DNAకు వాట్సన్ మరియు క్రిక్లు ప్రతిపాదించిన ద్విసమసర్పిల నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 44
DNA పాయలు సమసర్పిలం ఆకారానికి మెలిపెట్టి ఉంటాయి. అయితే క్షార జంటలు సమతలంలోనూ ఒకదానికొకటి సమాంతరంగానూ ఉంటాయి. ఇవి సమసర్పిలం లోపల ఉంటాయి. ప్రైమరీ నిర్మాణం న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల్లో క్షారాల వరుస క్రమాన్ని తెలుపుతుంటే సెకండరీ నిర్మాణం ద్విసమర్పిలం నిర్మాణం గురించి తెలుపుతుంది. ద్విసమసర్పిల నిర్మాణాన్ని ఒక నిచ్చెనతో పోలిస్తే క్షారాలు మెట్లలాగ ఉంటాయి. హైడ్రోజన్ బంధాలతోపాటు క్షారాల కూర్పుల మధ్య జలవిరోధ బలాల వంటివి కూడా ద్విసమ సర్పిలాకార నిర్మాణపు స్థిరత్వానికి కారణమవుతాయి. ద్విసమ సర్పిలం వ్యాసం 2nm ఉండి ద్విసమసర్పిల నిర్మాణం ప్రతి 3.4nm దగ్గర పునరావృత్తమవుతుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 13.
హార్మోన్లంటే ఏమిటి? క్రింది వాటికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
(ఎ) స్టిరాయిడ్ హార్మోన్లు (బి) పాలిపెప్టైడ్ హార్మోన్లు (సి) ఎమినో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు
జవాబు:
మానవ శరీరంలో జీవ సంబంధ సమాచారాన్ని ఒక గ్రూపుకు చెందిన కణాల నుంచి దూరంగా ఉన్న కణజాలాలకు లేదా అవయవాలకు రవాణా చేసే కర్బన సమ్మేళనాల అణువులను హార్మోన్లు’ అంటారు.
ఉదా : ఈస్ట్రోడయోల్, ఈస్ట్రోజన్ మొదలగునవి.
ఎ) స్టిరాయిడ్ హార్మోన్లు ఉదాహరణలు : టెస్టోస్టీరాన్, ఈస్ట్రోజెన్
బి) పాలిపెప్టైడ్ హార్మోన్లు ఉదాహరణలు : ఇన్సులిన్
సి) ఎమినో ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు ఉదాహరణలు : థైరాయిడ్ హార్మోన్లు, థైరాక్సిన్

ప్రశ్న 14.
ఈ క్రింది విటమిన్ల ఉత్పత్తి స్థానాలను, వాటి లోపాల వల్ల కలిగే వ్యాధులను వ్రాయండి. [AP & TS. Mar. ’15; AP. Mar. ’17, ’15]
(ఎ) A (బి) D (సి) E (డి) K
జవాబు:

విటమిన్ల పేర్లుఉత్పత్తి స్థానాలులోపిస్తే వచ్చే జబ్బులు
ఎ. విటమిన్ Aచేపలు, లివర్ ఆయిల్, కారెట్ వెన్న, పాలుక్సెరోథాల్మియా (xerophthalmia, కంటి కార్నియా గట్టిపడటం)
బి. విటమిన్ Dసూర్యకాంతిలో నిలబడటం చేపలు, గుడ్డులోని పచ్చసొనరికెట్ వ్యాధి, పిల్లల్లో ఎముకల వికృత పెరుగుదల, పెద్దలలో ఎముకలు మృదువైపోవడం, కీళ్ళ నొప్పులు.
సి. విటమిన్ Eశాకాహార నూనెలు ఉదాహరణకు పొద్దు తిరుగుడు పూలు, మొలకెత్తే గోధుమ గింజలు నూనెలుఎర్రరక్తకణాలు తేలికగా విచ్ఛిన్నమవడం, కండరాల బలహీనత.
డి. విటమిన్ Kఆకుపచ్చని ఆకుకూరలురక్తం గడ్డ కట్టడానికి సాధారణ సమయం కంటే ఎక్కువ సమయం పట్టడం.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
కార్బోహైడ్రేట్ల వర్గీకరణను వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 45
టోలెన్స్, ఫెలింగ్స్ వంటి కారకములను క్షయకరణము చేయు శాకరైడ్లను క్షయకరణ షుగర్స్ అంటారు. ఉదా : గ్లూకోస్.
టోలెన్స్, ఫెలింగ్స్ వంటి కారకములను క్షయకరణము చెందించని శాకరైడ్లను క్షయకరణ ధర్మములేని షుగర్స్ అంటారు. ఉదా : సుక్రోస్.

ప్రశ్న 2.
గ్లూకోజ్ నిర్మాణాన్ని దాని రసాయన చర్యల ద్వారా వివరించండి.
జవాబు:
1. అణు ఫార్ములా :
దహన విశ్లేషణ, అణుభారమును నిర్ణయించుట నుండి గ్లూకోస్ యొక్క అణుఫార్ములా C6H12O6 అని తెలియును.
2. గ్లూకోస్ ను ఎసిటైల్ క్లోరైడ్తో చర్యనొందిస్తే పెంటా ఎసిటైల్ ఉత్పన్నము ఏర్పడుతుంది. దీనివలన అణువుకు ఐదు హైడ్రాక్సీ ప్రమేయములు ఉండునని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 46 AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 47
3. కార్బోనైల్ ప్రమేయము యొక్క ఉనికి : HCN తో గ్లూకోస్ చర్య జరిపి సయనో హైడ్రిన్ను ఏర్పరచును.
4. ఆల్డిహైడ్ ప్రమేయము యొక్క ఉనికి : గ్లూకోస్, టోలిన్స్ కారకముతో ఆక్సీకరణానికి లోనై గ్లూకోనిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుచును. అందువలన గ్లూకోస్, ఆల్డిహైడ్ ప్రమేయము ఉన్నదని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 48
5. గ్లూకోస్ను (P + HI) తో క్షయకరణము చేసినపుడు n – హెక్సేన్ ఏర్పడును. దీనివలన గ్లూకోస్ అణువులో ఆరు కార్బన్ ల సరళ మౌళిక ఉండునని తెలియును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 53

6. సరళ మౌళిక నిర్మాణము :
పై పరిశీలన నుండి గ్లూకోస్ యొక్క సరళ మౌళికను క్రింది విధంగా సూచించవచ్చును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 49
7. సరళ మౌళికా నిర్మాణము క్రింది చర్యలతో విఫలమైనది.
a) స్కిఫ్స్ కారకముతో గ్లూకోస్ చర్యనొందదు.
b) NaHSO3 మరియు NH3 లతో గ్లూకోస్ చర్య నొందదు.
c) మ్యూటారొటేషన్ (పరివర్తిత భ్రామకము)

మ్యూటారొటేషన్ :
కాలముతోపాటు స్థిర విలువ వచ్చునంతవరకు ఒక పదార్థము యొక్క ధృవణ భ్రమణము మారుటను మ్యూటారొటేషన్ అంటారు.

8. గ్లూకోస్ యొక్క వలయ నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 51
C – 1 వద్ద విన్యాసములో భేదించు రెండు నిర్మాణాలను ఎనోమర్లు అంటారు. వలయ నిర్మాణము* గ్లూకోస్ యొక్క అన్ని ధర్మాలను వివరించింది.

9. పైరనోజ్ నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 52

ప్రశ్న 3.
(ఎ) ఫ్రక్టోజ్ (బి) సుక్రోజ్ (సి) మాల్టోజ్ (డి) లాక్టోజ్లను వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) ఫ్రక్టోజ్ :
ఫ్రక్టోజ్ ఒక ముఖ్యమైన కీటోహెక్సోజ్.

ఇది సుక్రోజ్ జలవిశ్లేషణలో ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 54
దీనిలో కీటోన్ సమూహం C – 2 వద్ద ఉండును. గ్లూకోజ్లో వలె సరళశృంఖల నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండును.

ఇది ఫ్యురనోజ్ వలయ నిర్మాణం కలిగి ఉండును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 55

బి) సుక్రోజ్ :
సుక్రోజ్ ఒక డైశాకరైడ్. దీనిని జల విశ్లేషణ చేసినపుడు D(+) – గ్లూకోజ్ మరియు D(-) ఫ్రక్టోజ్ల మిశ్రమం ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 56
సుక్రోజ్లో రెండు మోనోశాకరైడ్లు గ్లైకోసైడిక్ బంధం ద్వారా బంధింపబడి ఉంటాయి. ఈ బంధం α – గ్లూకోజ్లో C – 1కి మరియు β – ఫ్రక్టోజ్లో C – 2 కి మధ్య ఏర్పడును.

సుక్రోజ్ ఒక క్షయకరణం చెందని చక్కెర
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 57
సుక్రోజ్ జలవిశ్లేషణలో ధృవణ భ్రమణత గుర్తు కుడి (+) నుండి ఎడమ (-) కు మారడం వల్ల ఏర్పడే ఉత్పన్నాన్ని విలోమ చక్కెర ఉంటారు.

సి) మాల్టోజ్ :

  • మాల్టోజ్ (డైశాకరైడ్) రెండు α – గ్లూకోజ్ల నుండి ఏర్పడును.
  • ఒక గ్లూకోజ్లో C − 1 మరొక గ్లూకోజ్లోని C – 4 తో బంధింపబడుతుంది.
  • ఇది క్షయకరణ చక్కెర ఎందువలన అనగా రెండవ గ్లూకోజ్లోని C – 1 కార్బన్ నందు స్వేచ్ఛా ఆల్డీహైడ్ సమూహం కలిగి ఉండును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 58
  • మాల్టోజ్ని జలవిశ్లేషణ చేయగా రెండు గ్లూకోజ్ యూనిట్లు ఏర్పడును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 59

డి) లాక్టోజ్ :

  • లాక్టోజ్ను పాల చక్కెర అంటారు.
  • β – గ్లూకోజ్ మరియు β – గాలక్టోజ్న సంయోగం చెందుట వలన లాక్టోజ్ ఏర్పడును.
  • గాలక్టోజ్లో C -1 కార్బన్ గ్లూకోజ్లో C – 4 తో బంధింపబడతాయి.
  • ఇది క్షయకరణ చక్కెర.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 60
  • లాక్టోజ్న జలవిశ్లేషణ చేయగా గ్లూకోజ్ మరియు గాలక్టోజ్ ఏర్పడును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 61

ప్రశ్న 4.
(ఎ) స్టార్చ్ (బి) సెల్యులోజ్ (సి) కార్బోహైడ్రేట్ల ప్రాముఖ్యతలను వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) స్టార్చ్ :

  • మానవులకు ముఖ్యమైన ఆహారం ఉత్పత్తి పదార్థం స్టార్చ్.
  • తృణ ధాన్యాలలోను దుంపలలాంటి వేరు పదార్థాలలోను, ఉర్లగడ్డ లాంటి గడ్డ పదార్థాలలోను కొన్ని మొక్కలకు సంబంధించిన పదార్థాలలో స్టార్చ్ ప్రధానంగా ఉంటుంది.
  • స్టార్చ్లో ఎమైలోజ్ ఎమైలోపెక్టిన్ అనే రెండు అనుఘటకాలు ఉంటాయి. ఒక ఎమైలోజ్ యూనిట్కు 200 వరకు α − D −(+) గ్లూకోజ్ యూనిట్లు C – 1 నుంచి C – 4 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలలో ఉంటాయి.
  • ఎమైలో పెక్టిన్లలో ప్రధాన శృంఖలంలో C – 1 నుంచి C – 6 కు గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
    స్టార్స్లో ఎమైలోజ్ 15 20% ఉంటుంది. ఎమైలో పెక్టిన్ 80-85% ఉంటుంది.

బి) సెల్యులోజ్ :

  • సెల్యులోజ్ కేవలం మొక్కల నుండి వస్తుంది. ఇది మొక్కల్లో అత్యధికంగా లభించే కర్బన పదార్థం మొక్కల కణాలు కణకుడ్యాల నిర్మాణంలో ప్రధాన అనుఘటకం.
  • సెల్యులోజ్లో β – D – గ్లూకోజ్ యూనిట్లు మాత్రమే సరళ శృంఖలంగా బంధితమై ఉంటాయి. ఒక గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 1 కు తరువాత గ్లూకోజ్ యూనిట్ C – 4 కు మధ్య గ్లైకోసైడిక్ బంధాలు ఉంటాయి.

సి) కార్బోహైడ్రేట్ల ప్రాముఖ్యత :
కార్బోహైడ్రేట్లు జీవరాసులైన మొక్కలు, జంతువులకు అవసరమైనవి. అవి మన ఆహారంలో ప్రధానమైనవి. ఆయుర్వేద మందుల్లో తేనెను తక్షణ శక్తి కోసం వైద్యులు వాడేవారు. జంతువుల్లో గ్లైకోజన్ రూపంలోను మొక్కల్లో స్టార్చ్ రూపంలోను కార్బోహైడ్రేట్లు నిల్వ అణువులుగా ఉంటాయి. బ్యాక్టీరియా, మొక్కల కణకుడ్యాలలో/కవచాలలో ‘ సెల్యులోజ్ ఉంటుంది. పత్తి నూలును మనం ధరించే బట్టల తయారీకి, కలపను అలంకరణ వస్తువులు, కుర్చీలు, టేబుళ్ళు మొదలైనవి తయారు చేయడానికి వాడతాం. కలప, పత్తి రెండింటిలో సెల్యులోజ్ ఉంటుంది. బట్టల పరిశ్రమ, కాగితపు పరిశ్రమ, లక్కలు, మద్యం తయారీ పరిశ్రమల్లో కార్బోహైడ్రేట్లు వాడతారు. D – రైబోస్, 2 -డీఆక్సీ D – రైబోస్ అనే రెండు ఆల్టోపెంటోజ్ అణువులు న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల అణువుల్లో భాగాలు జీవప్రక్రియలో కార్బోహైడ్రేట్లు ప్రోటీన్లు, లిపిడ్లు మొదలైన వాటితో కలిసి ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 5.
ఎమినో ఆమ్లాలను గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎమినో ప్రమేయ సమూహం (-NH2) మరియు కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ప్రమేయ సమూహం (-COOH) కలిగియున్న కర్బన సమ్మేళనాలను ఎమినో ఆమ్లాలు అంటారు.
ఉదా : గ్లైసిన్, ఎలనైన్

ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“మన శరీరములో తయారుకాని ఎమినో ఆమ్లములను ఆహారము ద్వారా అందచేయవలెను. వీటిని ఆవశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.”
ఉదా : లైసీన్ (Lys)

అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు :
“శరీరములో తయారగు ఎమినో ఆమ్లములను అనావశ్యక ఎమినో ఆమ్లాలు అందురు.”
ఉదా : ఎలనైస్.

జ్విట్టర్ అయాన్ :
ఎమినో ఆమ్లజల ద్రావణంలో కార్బాక్సిల్ సమూహం నుంచి ఒక ప్రోటాన్ న్ను ఎమినో సమూహానికి మార్పిడి జరిగి ఒక ద్విధృవ అయాన్ ఏర్పడును. దీనినే జ్విట్టర్ అయాన్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 62

పెప్టైడ్’ బంధం ఆధారంగా ప్రోటీన్లను రెండు రకాలుగా విభజించారు. అవి 1. పోగు ప్రోటీన్లు 2. గోళాభ ప్రోటీన్లు

ప్రశ్న 6.
ప్రోటీన్లను గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
ప్రోటీన్లు :
వంద ఎమినో ఆమ్లాల అణువుల కంటే ఎక్కువ అణువులతో ఏర్పడిన పాలిపెప్టైడ్ను ప్రోటీన్ అంటారు. ప్రోటీన్లకు అణుభారం 10,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ఉదా : కెరోటిన్, మియోసిన్ మొదలగునవి.

పెప్టైడ్ బంధం ఆధారంగా ప్రోటీన్లను రెండు రకాలుగా విభజించారు. అవి 1. పోగు ప్రోటీన్లు 2. గోళాభ ప్రోటీన్లు ఏ ప్రోటీన్లలో ప్రోటీన్ల పాలిపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా పోతూ ఈ సమాంతర శృంఖలాల మధ్య హైడ్రోజన్ బంధాలు, డైసల్ఫైట్ బంధాలు ఉండడం వల్ల బండిళ్ళుగా ఏర్పడతాయో వాటినే పోగు లేదా నార ప్రోటీన్లు అంటారు.
ఉదా : కెరోటిన్, మియోసిన్

పాలిపెప్టైడ్ శృంఖలాలు ఉండ చుట్టుకొని గోళాకృతి నిర్మాణాలున్న ప్రోటీన్లను గోళాభ ప్రోటీన్లు అంటారు.
ఉదా : ఇన్సులిన్, ఆల్బుమిన్

ప్రోటీన్ల నిర్మాణాల్ని, ఆకారాల్ని నాలుగు అంచెల్లో విభజించి చెబుతారు.
1. ప్రైమరీ నిర్మాణము :
ఇచ్చిన పాలీపెప్టైడ్ ఎమినో ఆమ్లాలు ఒకదానితో ఒకటి ఒక క్రమబద్ధమైన వరుసక్రమంలో కలిసి వుంటాయి. ఈ వరుసనే పాలీపెప్టైడ్ ప్రైమరీ నిర్మాణం అంటారు. ఒక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క కార్బాక్సిలిక్ సమూహానికి వేరొక ఎమినో ఆమ్లము యొక్క ఎమినో సమూహానికి మధ్య పెప్టైడ్ బంధం ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 63

2. సెకండరీ నిర్మాణము :
ఇది ప్రోటీన్లోని పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల ఆకారాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రోటీన్ శృంఖల నిర్మాణం పునరావృతంగా మడతలు పడుతుంది. అనురూపనాన్ని ఇది ముఖ్యంగా కింది ప్రభావాలకు లోనవుతుంది.

హైడ్రోజన్ బంధాలు ఎక్కువగా ఏర్పరచడానికి అనుకూలమయిన పెప్టైడ్ బంధాలను ఎక్కువగా ఏర్పరచడం. హైడ్రోజన్ బంధాలు ముఖ్యంగా ఒక ఎమినో ఆమ్ల భాగంలో వున్నా కార్బోనిల్ గ్రూపు ఆక్సిజన్ను, రెండో పెప్టైడ్ బంధంలో ఉన్నా ఎమైడ్ హైడ్రోజన్కు మధ్య ఏర్పడతాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 64

‘R’ గ్రూపుల ‘మధ్య ఎలాంటి ప్రాదేశిక వికర్షణ లేకుండా వాటి మధ్య తగినంత దూరం ఉండేటట్లు, అదే విధంగా విద్యుదావేశ వికర్షణలు తగ్గించేటట్లు. వీటికోసం ప్రోటీన్ వెన్ను భాగాలు α – హెలిక్స్, β – ప్లీటెడ్షీట్లో ముడుచుకుంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 65

3. టెర్షియరీ నిర్మాణం :
ఇది పాలీపెప్టైడ్ లోని ప్రతి పరమాణువు (లేదా) గ్రూపు త్రిమితీయంగా ఎలా అమర్చి వుంది తెలియజేస్తుంది.
ఈ నిర్మాణానికి కారణమగు వివిధ బంధాలు
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 66
a) గ్రూపులకు, పక్క గొలుసుల మధ్య అయానిక బంధాలు
b) H – బంధాలు
c) డై సల్ఫైడ్ బంధాలు
d) ద్రవ విరోధి ప్రక్రియలు

ఈ నిర్మాణం ఫలితంగా ప్రోటీన్లు పీచుల్లాగాను, ఉండల్లాగాను ఏర్పడతాయి.

4. క్వాటర్నరీ నిర్మాణం :
ఒకటి కంటే ఎక్కువ పెప్టైడ్ శృంఖలాలున్న ప్రోటీన్లను ఓలిగోమర్లు అంటారు. విడిప్రోటీన్ శృంఖలాలు ఏ అంతర్ ఆకర్షణాలతో ఉంటాయో, ఉపశాఖలు కూడా అలాంటి ఆకర్షణలతోనే బంధించి ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 7.
(ఎ) ఎంజైమ్లు (బి) విటమిన్ లను వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) ఎంజైమ్లు :
ఎంజైమ్లు అనేవి కర్బన సంయుగ్మ ప్రోటీన్లు. ఇవి జీవ రసాయనిక క్రియలలో విశిష్ట ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి. జీర్ణప్రక్రియ, శ్వాసప్రక్రియ లాంటి జీవరసాయనిక క్రియలు ఎంజైమ్ల ద్వారానే జరుగుతాయి.
ఉదా : రెనిన్, మాల్టేజ్, ఇన్వర్టేజ్ మొదలగునవి.

ఎంజైమ్ పాల్గొనే చర్యలో ఎంజైమ్ నిర్మాణం క్రియాజనకంతో బంధమేర్పరుస్తుంది. ఈ చర్యలో (ఇ) ఒక సంక్లిష్టం (ES) ఎంజైమ్, క్రియాజనకాల మధ్య ఏర్పడుతుంది. (b) ఈ సంక్లిష్టం తిరిగి ఎంజైమ్ మధ్యస్థ సంక్లిష్టంగా (EI) మార్పు చెందుతుంది. (c) తిరిగి ఇంకో సంక్లిష్టం ఉత్పన్నం, ఎంజైమ్ మధ్య (EP) ఏర్పడుతుంది. (d) EP విఘటనం చెంది ఉత్పన్నం ఏర్పడగా ఎంజైమ్ స్వేచ్ఛాస్థితిలోకి వస్తుంది.

బి) విటమిన్ :
ప్రకృతిలో లభించే కర్బన రసాయన పదార్థాలు. ఇవి ఆహారంలో ముఖ్యమైన పదార్థాలు. జీవరాశులు ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి ఇవి అల్ప పరిమాణాలలో అవసరమవుతాయి. ఇటువంటి పదార్థాలను విటమిన్లు అంటారు.

వర్గీకరణ :
విటమిన్లను స్థూలంగా రెండు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు. అవి :

  1. కొవ్వులలో కరిగే విటమిన్లు. ఉదా : విటమిన్ A, D, E, K విటమిన్లు.
  2. నీటిలో కరిగే విటమిన్లు. ఉదా : విటమిన్ C, విటమిన్ B – సంక్లిష్టం.
విటమిన్ల పేర్లుఉత్పత్తి స్థానాలులోపిస్తే వచ్చే జబ్బులు
1. విటమిన్ Aచేపలు, లివర్ ఆయిల్, కారెట్ వెన్న, పాలుక్సెరోథాల్మియా (xerophthalmia, కంటి కార్నియా గట్టిపడటం)
2. విటమిన్ B1 (థయమీస్)ఈస్ట్, పాలు, పచ్చి కూర గాయలు, ఆకుకూరలు, తృణధాన్యాలు (cereals)బెరి బెరి వ్యాధి (ఆకలి, పెరుగుటల లేకపోవడం లేదా తగ్గిపోవడం)
3. విటమిన్ B2 (రైబోఫ్లావిన్)పాలు, గుడ్డు తెల్లసొన, లివర్, కిడ్నీకీలోసిస్ (cheilosis) (దీనివల్ల నోటిలోను పెదాల మూలల కిడ్ని మీద చర్మం పగిలి పుండ్లు, ఏర్పడతాయి). జీర్ణక్రియ సమస్యలు, చర్మం మండుతున్నట్లు భావన.
4. విటమిన్ B6 (పైరిడోక్సిన్)ఈస్ట్, పాలు, గుడ్డులోని పచ్చ సొన, తృణ ధాన్యాలు, పప్పు ధాన్యాలువణుకు రోగం (convulsions)
5. విటమిన్ B12 (సైనోకోబాలమీన్)చేపలు, మాంసం, గుడ్లు, పెరుగురక్తహీనత (pernicious anaemia) హిమోగ్లోబిన్లో ఎర్ర రక్త కణాల తగ్గుదల
6. విటమిన్ C (ఆస్కార్బిక్ ఆమ్లం)పుల్లని పండ్లు, ఉసిరి, పచ్చి ఆకు కూరలుస్కర్వీవ్యాధి (పళ్ళ చిగుళ్ళ నుంచి రక్తం కారడం)
7. విటమిన్ Dసూర్యకాంతిలో నిలబడటం చేపలు, గుడ్డులోని పచ్చసొనరికెట్ వ్యాధి, పిల్లల్లో ఎముకల వికృత పెరుగుదల, పెద్దలలో ఎముకలు మృదువైపోవడం, కీళ్ళ నొప్పులు
8. విటమిన్ Eశాకాహార నూనెలు ఉదాహరణకు పొద్దు తిరుగుడు పూల, మొలకెత్తే గోధుమ గింజల నూనెలుఎర్రరక్తకణాలు తేలికగా విచ్ఛిన్నమవడం, కండరాల బలహీనత.
9. విటమిన్ Kఆకుపచ్చని ఆకుకూరలురక్తం గడ్డ కట్టడానికి సాధారణ సమయం కంటే ఎక్కువ సమయం పట్టడం.

ప్రశ్న 8.
DNA, RNA ల నిర్మాణాలు వివరించండి.
జవాబు:
DNA నిర్మాణము :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 44
DNA అణునిర్మాణ అవగాహన కొరకు చార్ఫ్ నియమం తెలిసివుండాలి. ఆ నియమం ప్రకారం

  1. అన్ని జాతుల్లోనూ వాటి DNAలో ఎడినైన్, థైమీన్ పరిమాణాలు సమానంగా ఉంటాయి (A = T). అదే విధంగా సైటోసీన్, గ్వానైన్లు సమానంగా చిన్నగాడి వుంటాయి (C = G).
  2. మొత్తం పిరిమిడిన్ల పరిమాణం మొత్తం ఫ్యూరిన్ల పరిమాణానికి సమానం (A + G = C + T).
  3. \(\frac{(A + T)}{(G + C)}\)‘ నిష్పత్తి మాత్రం ఒక జాతి DNA నుంచి వేరే జాతి DNA కు మారుతుంది.

DNA కు వాట్సన్ మరియు క్రిక్లలు ప్రతిపాదించిన ద్విసమసర్పిల నిర్మాణము :
DNA పాయలు సమసర్పిలం ఆకారానికి మెలిపెట్టి ఉంటాయి. అయితే క్షార జంటలు సమతలంలోనూ ఒకదానికొకటి సమాంతరంగానూ ఉంటాయి. ఇవి సమసర్పిలం లోపల ఉంటాయి. ప్రైమరీ నిర్మాణం న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాల్లో క్షారాల వరుస క్రమాన్ని తెలుపుతుంటే సెకండరీ నిర్మాణం ద్విసమర్పిలం నిర్మాణం గురించి తెలుపుతుంది. ద్విసమసర్పిల నిర్మాణాన్ని ఒక నిచ్చెనతో పోలిస్తే క్షారాలు మెట్లలాగ ఉంటాయి. హైడ్రోజన్ బంధాలతోపాటు క్షారాల కూర్పుల మధ్య జలవిరోధ బలాల వంటివి కూడా ద్విసమ సర్పిలాకార నిర్మాణపు స్థిరత్వానికి కారణమవుతాయి. ద్విసమ సర్పిలం వ్యాసం 2nm ఉండి ద్విసమసర్పిల నిర్మాణం ప్రతి 3.4nm దగ్గర పునరావృత్తమవుతుంది.

‘RNA’ నిర్మాణము :
‘ఆర్.ఎన్.ఎ. ఒకే పోచతో నిర్మితమై ఉంటుంది. కాని రియో వైరస్, వ్రణ వైరస్లలో ద్వంద్వ పోచల నిర్మాణం చూపించే ఆర్.ఎన్.ఎ కనిపిస్తుంది. ఆర్.ఎన్.ఎ పోచ అనేక పాలీ న్యూక్లియోటైడ్లతో ఏర్పడి ఉన్న పాలిమర్. ప్రతి న్యూక్లియోటైడ్ 3 భాగాలు ఉంటాయి. అవి 1. ఫాస్ఫేట్ సముదాయం, 2. రైబోస్ చక్కెర (C5H10O5), 3. నత్రజని క్షారాలు.

ఆర్.ఎన్.ఎ లోని నత్రజని క్షారాలు నాలుగు రకాలు. అవి అడినీస్ (A), గ్వానీస్ (G), సైటోసిస్ (C), యురాసిల్ (U) అంటే డి.ఎన్.ఎ లో ఉన్న థైమీన్కు బదులుగా “యురాసిల్” అనే పిరమిడిన్ ఉంటుంది. థైమీన్తో పోలిస్తే యురాసిల్లో ఒక మిథైల్ (CH) సముదాయం లోపించి ఉంటుంది. ఆర్.ఎన్.ఎ. లోని నత్రజని క్షారాల మధ్య సంపూరకత ఉండదు. ప్యూరీన్, పిరమిడిన్ల మధ్య 1 : 1 నిష్పత్తి ఉండదు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 67

ప్రోటీన్లు :
వంద ఎమినో ఆమ్లాల అణువుల కంటే ఎక్కువ అణువులతో ఏర్పడిన పాలీపెప్టైడ్ను ప్రోటీన్ అంటారు. ప్రోటీన్లకు అణుభారం 10,000 u కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ఉదా : కెరోటిన్, మియోసిన్ మొదలగునవి.

ప్రశ్న 9.
శరీరంలో విభిన్న హార్మోన్ల పనులు వ్రాయండి.
జవాబు:
హార్మోన్ల విధులు :

  • జీవకణాల మధ్య పంపవలసిన వార్తలను బట్వాడా చేస్తాయి.
  • శరీరంలోని జీవప్రక్రియల మధ్య సమతుల్యత పాటింపబడే విధంగా చేస్తాయి.
  • ఇన్సులిన్, గ్లూకాగన్ల రక్తంలో గ్లూకోజ్ స్థాయిని క్రమబద్ధీకరిస్తాయి.
  • ఎదుగుదల హార్మోన్లు, సెక్స్ హార్మోన్లు శారీరక ఎదుగుదల అభివృద్ధికి ఉపయోగపడతాయి.
  • థైరాక్సిన్ అనే హార్మోన్ అయోడిన్ ఉన్న టైరోసిన్ అనే ఎమినో ఆమ్ల ఉత్పన్నం థైరాయిడ్ గ్రంథిని ఉత్పన్నం చేస్తుంది.
  • గ్లూకోకార్డికోయిడ్లు కార్బోహైడ్రేట్ మెటబాలిజాన్ని నియంత్రిస్తాయి మరియు మంటపుట్టే చర్యలను అలసటతో వచ్చే మార్పులను కూడా క్రమపరుస్తాయి.
  • టెస్టోస్టిరోన్ ప్రధానమైన మగవారి సెక్స్ హార్మోన్. దీనివలన మగవారికి ప్రత్యేకమైన గట్టిగొంతు, మీసాలు, గడ్డాలు శారీరక మార్పులు లాంటి లక్షణాలు ఏర్పడతాయి.
  • ఎస్ట్రడయోల్ ద్వితీయశ్రేణి ఆడలక్షణాలను వృద్ధిచేస్తూ ఋతుస్రావంలాంటి చర్యలను క్రమబద్ధీకరిస్తుంది.
  • ఫలదీకృతమైన అండాన్ని గర్భంలో ఉంచడంలో ప్రోజెస్టెరోన్ అనే హార్మోన్ గర్భసంచికి తోడ్పడుతుంది.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
గ్లూకోజ్, సుక్రోజ్ నీటిలో కరుగుతాయి. కాని అదే ఆరు పరమాణువుల వలయ శృంఖలాలున్న సాధారణ అణువులు సైక్లోహెక్సేన్, బెంజీన్ నీటిలో కరగవు. వివరించండి.
జవాబు:
గ్లూకోజ్ మరియు ఫ్రక్టోజ్లు నీటితో అంతర అణు హైడ్రోజన్ బంధం కలదు. కావున అవి నీటిలో కరుగుతాయి. బెంజీన్, సైక్లోహెక్సేన్లు ఈ బంధాలను ఏర్పరచవు. అందువలన ఇవి నీటిలో కరుగవు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 2.
లాక్టోజ్ను జలశ్లేషణ చేస్తే వచ్చే ఉత్పన్నాలు ఏమిటి?
జవాబు:
లాక్టోజైన్ను జలవిశ్లేషణ చేయగా ఏర్పడు ఉత్పన్నాలు గాలక్టోజ్ మరియు గ్లూకోజ్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు 68

ప్రశ్న 3.
గ్లూకోజ్, ఫ్రక్టోజ్లు రెండూ C6H12O6 అణుఫార్ములాగలవే. అయితే గ్లూకోజ్క పైరనోస్ వలయ నిర్మాణం, ఫ్రక్టోజు ఫ్యూరనోజ్ వలయ నిర్మాణం ఇవ్వడాన్ని ఎలా వివరిస్తారు?
జవాబు:
గ్లూకోజ్లో ఆల్డీహైడ్ ప్రమేయ సమూహం కలదు. ఫ్రక్టోజ్లో కీటోన్ ప్రమేయ సమూహం కలదు. కావున గ్లూకోజ్ పైరనోజ్ వలయ నిర్మాణం కలిగి ఉంటుంది. ఫ్రక్టోజ్ ఫ్యూరనోజ్ వలయ నిర్మాణం కలిగి ఉండును.

ప్రశ్న 4.
ఎమినో ఆమ్లాల ద్రవీభవన స్థానాలు, నీటిలో వాటి కరుగుదల దాదాపు అదే అణుభారం గల హాలో ఆమ్లాల కంటే సాధారణంగా ఎక్కువ వివరించండి.
జవాబు:
ఎమినో ఆమ్లాలు ద్విధృవ స్వభావం కలిగి, బలమైన ద్విదృవ బలాలు ఉంటాయి. వీటికి అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగి ఉంటాయి. ఇవి నీటితో హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తాయి. అందువలన ద్రావణీయత నీటితో పెరుగును.

ప్రశ్న 5.
ప్రోటీన్ల స్వభావం. ఉష్ణోగ్రత, pH మార్పులపై ఆధారపడి ఉంది. వివరించండి.
జవాబు:
pH, ఉష్ణోగ్రత మార్పిడి చేయుట ద్వారా ప్రోటీన్లు స్వభావ వికలత చెందుతాయి.

ప్రశ్న 6.
విటమిన్ ‘C’ మన శరీరంలో నిల్వ ఉండదు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
విటమిన్ ‘C’ నీటిలో కరుగును. కావున ఇది మూత్రము ద్వారా బయటికి పోతుంది. ఇది శరీరంలో నిల్వ ఉంచటం సాధ్యం
కాదు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 9 జీవాణువులు

ప్రశ్న 7.
థైమీన్ ఉన్న DNA న్యూక్లియోటైడు జలవిశ్లేషణ చేస్తే వచ్చే ఉత్పన్నాలేమిటి ?
జవాబు:
డీఆక్సీరైబోజ్ చక్కెర, H3PO4 గ్వానైన్ (G), ఎడినైన్ (A), థైమిన్ (T) మరియు సైటోసిక్ (C) లు ఏర్పడును.

ప్రశ్న 8.
RNA జల విశ్లేషణలో వచ్చిన విభిన్న క్షారల పరిమాణం స్థిరంగా ఉండదు. దీనివల్ల RNA నిర్మాణం గురించి మనకు తెలిసిన నిజం ఏమిటి?
జవాబు:
DNA రెండు పాయల నిర్మాణం కలిగి ఉంటుంది. క్షారాలు అయిన ఎడినైన్ (A), గ్వానైన్ (G), సైటోసిన్ (C), థైమిన్ (T) లు జత కలవడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది. DNA నిర్దిష్ట మోలార్ నిష్పత్తి పాటిస్తుంది. RNAలో ఇటువంటి నిర్మాణం లేదు. ఏకపాయ నిర్మాణం క్షారాలు జతకలవడం లేదు. RNA నిర్దిష్ట మోలార్ నిష్పత్తి పాటించరు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 8th Lesson పాలిమర్ లు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 8th Lesson పాలిమర్ లు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మోనోమర్, పాలిమర్ అనే పదాలను నిర్వచించండి?
జవాబు:
i) మోనోమర్ :
పాలిమర్లలో పునరావృతమయ్యే నిర్మాణాత్మక యూనిట్లను మోనోమర్లు అంటారు.

ii) పాలిమర్ :
నిర్మాణాత్మక యూనిట్ పునరావృతమవుతూ సంయోజనీయ బంధాల నేర్పరచుకుని సంయోగంచెంది నిర్మితమైన అతిపెద్ద అణువును పాలిమర్ అంటారు.

ప్రశ్న 2.
పాలిమర్ అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
పాలిమర్ :
నిర్మాణాత్మక యూనిట్ పునరావృతమవుతూ సంయోజనీయ బంధాల నేర్పరచుకుని సంయోగంచెంది నిర్మితమైన అతిపెద్ద అణువును పాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : నైలాన్ 6, 6, బ్యున – S (V. C) బ్యున – N etc..

ప్రశ్న 3.
పాలిమరీకరణం అంటే ఏమిటి? పాలిమరీకరణ చర్యకు ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
పాలిమరీకరణం :
నిర్మాణాత్మక యూనిట్ పునరావృతమవుతూ సంయోజనీయ బంధాల నేర్పరచుకుని సంయోగం చెంది నిర్మితమైన అతిపెద్ద అణువులను పాలిమర్ అంటారు. ఈ ప్రక్రియను పాలిమరీకరణం అంటారు.
ఉదా : 1. ఈథేన్ నుండి పాలిథీన్ ఏర్పడుట.
2. హెక్సామిథిలీన్ డై ఎమీన్ మరియు ఎడిపిక్ ఆమ్లం నుండి నైలాన్ 6, 6 ఏర్పడుట.

ప్రశ్న 4.
కృత్రిమ, అర్థ కృత్రిమ పాలిమర్లకు ఒకొక్కదానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:

  • కృత్రిమ పాలిమర్ల కు ఉదా : నియోప్రిన్, బ్యున – V. C, బ్యున – N etc.,
  • అర్ధకృత్రిమ పాలిమర్లకు ఉదా: సెల్యులోజ్ రేయాన్, సెల్యులోజ్ నైట్రేట్

ప్రశ్న 5.
నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్లను ఎలా వర్గీకరిస్తారు?
జవాబు:
నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్లను మూడు రకాలుగా వర్గీకరించారు.
1) రేఖీయ పాలిమర్లు :
వీటిలో ఒక దానిపైన ఒకటి అతి సన్నిహితంగా అమరి ఉన్న మోనోమర్లు ఉంటాయి. ఉదా : పాలిథీన్, PVC మొదలగునవి.

2) శాఖాయుత శృంఖల పాలిమర్లు :
వీటిలో వివిధ ధైర్ఘ్యాలున్న శాఖలు ప్రధాన కర్బన శృంఖాలానికి చేరి ఉంటాయి. ఉదా : అల్పసాంద్రత పాలిథీన్ (LDP) మొదలగునవి.

3) జాలక (వ్యత్యస్త బద్ధ) ఎలిమర్లు :
రేఖీయ పాలిమర్ శృంఖలాల మధ్య బలమైన సమయోజనీయ బంధాలు గల పాలిమర్లు ఉదా : బేకలైట్, మెలమైన్ మొదలగునవి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 6.
రేఖీయ, శాఖాయుత శృంఖల పాలిమర్లకు ఒక్కొక్క దానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
1) రేఖీయ పాలిమర్లు :
వీటిలో ఒక దానిపైన ఒకటి అతి సన్నిహితంగా అమరి ఉన్న మోనోమర్లు ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిథీన్, PVC మొదలగునవి.

2) శాఖాయుత శృంఖల పాలిమర్లు :
వీటిలో వివిధ ధైర్ఘ్యాలున్న శాఖలు ప్రధాన శృంఖాలానికి చేరి ఉంటాయి.
ఉదా : అల్ప సాంద్రత పాలిథీన్ (LDPE) మొదలగునవి.

ప్రశ్న 7.
వ్యత్యస్తబద్ధ (లేదా జాలక) పాలిమర్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి?
జవాబు:
వ్యత్యస్తబద్ధ లేదా జాలక పాలిమర్లు : రేఖీయ పాలిమర్ శృంఖలాల మధ్య బలమైన సమయోజనీయ బంధాలు గల పాలిమర్లు ఉదా : బేకలైట్, మెలమైన్ మొదలగునవి.

ప్రశ్న 8.
సంకలన పాలిమర్ అంటే ఏమిటి ? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
సంకలన పాలిమర్ :
ఒకే రకమైన (లేదా) విభిన్నమైన రకాలు అయిన ద్విబంధాలు గల మోనోమర్ అణువుల సంకలన చర్యవలన ఏర్పడిన పాలిమర్ను సంకలన పాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలీ ఎక్రైలో నైట్రైట్

ప్రశ్న 9.
సంఘనన పాలిమర్ అంటే ఏమిటి ? ఉదాహరణ ఇవ్వండి ? [TS. Mar.’15]
జవాబు:
సంఘనన పాలిమర్ :
పాలిమర్ను ఏర్పరచిన అన్ని మోనోమర్ యూనిట్లలోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య కంటే పాలిమర్లో పరమాణువుల సంఖ్య తక్కువగా ఉన్నపుడు ఆ పాలిమర్ను సంఘనన పాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : నైలాన్ 6, 6, పాలీఇథలీన్ టెరి థొలేట్.

ప్రశ్న 10.
సజాతీయ పాలిమర్ (homopolymer) అంటే ఏమిటి ? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
సజాతీయ పాలిమర్ : ఏక మోనోమర్ జాతుల పొలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడిన పాలిమర్లను సజాతీయ పాలిమర్లు
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

ప్రశ్న 11.
కోపాలిమర్ అంటే ఏమిటి ? ఉదాహరణ ఇవ్వండి?
జవాబు:
కోపాలిమర్ :
రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ రసాయనికంగా విభిన్నత్వం కలిగిన మోనోమర్ల పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడిన పాలిమర్ను కోపాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : బ్యుటాడయీన్ – స్టైరీన్ల పాలిమర్ → బ్యున – S

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 12.
{CH2 – CH (C6H5)}n అనేది సజాతీయ పాలిమరా లేక కోపాలిమరా?
జవాబు:
{CH2 – CH – C6H5}n అనునది పాలీస్టైరిన్. ఇది ఒక సజాతీయ పాలిమర్. ఇది స్టైరీన్ అను ఒకే ఒక మోనోమర్ పాలిమరీ కరణం ద్వారా ఏర్పడును.

ప్రశ్న 13.
{NH – CHR – CO}n అనేది సజాతీయ పాలిమరా లేక కోపాలిమరా?
జవాబు:
[NH – CHR – CO]n అనునది సజాతీయ పాలిమర్. ఇది α – ఎమినో ఆమ్లం యొక్క పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడును.

ప్రశ్న 14.
అణుబలాల ఆధారంగా పాలిమర్లలో వివిధ రకాలేవి?
జవాబు:
అణుబలాల ఆధారంగా పాలీమర్లు నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరించారు.
1) ఎలాస్టోమర్లు :
ఇవి రబ్బర్ వంటి ఘనపదార్థాలు. వీటికి స్థితిస్థాపక ధర్మం ఉంటుంది.
ఉదా : బ్యున – S, బ్యున – N

2) పోగులు :
పోగులు తంతువులను ఏర్పరచే ఘనపదార్థాలు. వీటికి అధిక తనన సామర్థ్యం, అధిక మధ్య గుణకం ఉంటాయి. ఉదా : నైలాన్ 6, 6; టెరిలీన్

3) థర్మోప్లాస్టిక్లు :
ఇవి రేఖీయ లేదా స్వల్ప శాఖాయుత దీర్ఘశృంఖల అణువులు. వీటిని వేడి చేస్తే మెత్తబడి, చల్లబరిస్తే గట్టిపడే లక్షణాలు ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

4) ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు వ్యత్యస్త బంధాలలతోగాని లేదా అత్యధిక శాఖాయుతమైన అణువులతోగాని ఉండి వేడి చేసినప్పుడు విస్తారంగా వ్యత్యస్త బంధాలలో ఉన్న పోత లేదా మూసలాగా మారి, తిరిగి కరిగించటానికి వీలుకానిదిగా మారుతుంది.
ఉదా : బేకలైట్, యూరియా-ఫార్మాల్డిహైడ్ రెజిన్

ప్రశ్న 15.
ఎలాస్టోమర్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎలాస్టోమర్లు :
ఇవి అబ్బర్ వంటి ఘనపదార్థాలు. వీటికి స్థితిస్థాపక ధర్మం ఉంటుంది.
ఉదా : బ్యున – S, బ్యున – N

ప్రశ్న 16.
పోగులు (Fibres) అంటే ఏమిటి ? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
పోగులు : పోగులు తంతువులను ఏర్పరచే ఘనపదార్థాలు. వీటికి అధిక తనన సామర్థ్యం, అధిక మధ్య గుణకం ఉంటాయి. ఉదా : నైలాన్ 6,6; టెరిలీన్

ప్రశ్న 17.
థర్మోప్లాస్టిక్ పాలిమర్లు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
థర్మోప్లాస్టిక్ :
ఇవి రేఖీయ లేదా స్వల్ప శాఖాయుత దీర్ఘశృంఖల అణువులు. వీటిని వేడి చేస్తే మెత్తబడి, చల్లబరిస్తే గట్టిపడే లక్షణాలు ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 18.
ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లు (Thermosetting polymers) అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు వ్యత్యస్త బంధాలలతోగాని లేదా అత్యధిక శాఖాయుతమైన అణువులతోగాని ఉండి వేడి చేసినప్పుడు విస్తారంగా వ్యత్యస్త బంధాలలో ఉన్న పోత లేదా మూసలాగా మారి, తిరిగి కరిగించటానికి వీలుకానిదిగా మారుతుంది.
ఉదా : బేకలైట్, యూరియా-ఫార్మాల్డిహైడ్ రెజిన్

ప్రశ్న 19.
స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక పాలిమరీకరణ చర్యలో ఉపయోగించే ఒక సాధారణ ప్రారంభకం పేరును, దాని నిర్మాణాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక పాలిమరీకరణ చర్యలో ఉపయోగించే ఒక సాధారణ ప్రారంభకం బెంజోయిల్ పెరాక్సైడ్
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 1

ప్రశ్న 20.
సంకలన, సంఘనన పాలిమరీకరణాల మధ్య గల భేదాన్ని ఎలా గుర్తిస్తారు?
జవాబు:

సంకలన పాలిమెరీకరణంసంఘనన పొలిమెరీకరణం
1. ఉపయోగించు మోనోమర్లు అసంతృప్త సమ్మేళనాలు.1. ద్విగుణ ప్రమేయ, త్రిగుణ ప్రమేయ సమ్మేళనాలు మోనోమర్లు.
2. పరమాణువులు (లేదా) సమూహాలు కోల్పోకుండా పాలిమర్ ఏర్పడును.2. పరమాణువులు (లేదా) సమూహాలు కోల్పోయి పాలిమర్ ఏర్పడును.
3. ఇది శృంఖల పెరుగుదల పాలిమరీకరణం.3. ఇది దశా పెరుగుదల పాలిమరీకరణం.
4. వీటిని సంకలన పాలిమర్లు (లేదా) శృంఖల (లేదా) వినైల్ పాలిమర్లు అంటారు.4. వీటిని సంఘనన పాలిమర్లు అంటారు.

ప్రశ్న 21.
జీగ్లర్ – నట్టా (Zeiglar – Natta) ఉత్ప్రేరకం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ట్రై ఆల్కైల్ అల్యూమినియం మరియు టైటానియం క్లోరైడ్ల మిశ్రమాన్ని జీగ్లర్ – నట్టా ఉత్ప్రేరకం అంటారు.
ఉదా : (C2H5)3 Al + TiCl4.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 22.
ఇథిలీన్ గ్లైకాల్, టెర్రెలిక్ ఆమ్లాల నుంచి డైక్రాన్ను ఎలా తయారుచేస్తారు?
జవాబు:
డెక్రాన్ ఏర్పడుట అనునది సంఘనన పాలిమరీకరణంనకు ఉదాహరణ. ఇది ఇథిలీన్ గ్లైకాల్ మరియు టెర్రాలిక్ ఆమ్లం నుంచి ఈ క్రింది విధంగా ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 2

ప్రశ్న 23.
నైలాన్ 6, నైలాన్ 6, 6 లలో పునరావృతమయ్యే మోనోమరిక్ యూనిట్లు ఏమిటి?
జవాబు:
→ నైలాన్ – 6లో పునరావృతమయ్యే మోనోమర్ యూనిట్ కాప్రొలాక్టమ్.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 3
→ నైలాన్ 6, 6లో పునరావృతమయ్యే మోనోమర్లు హెక్సామిథిలీన్ డైఎమీన్ మరియు ఎడిపిక్ ఆమ్లం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 4

ప్రశ్న 24.
బ్యున-N, బ్యున-S ల మధ్య తేడా ఏమిటి?
జవాబు:
బ్యున – N: 1, 3 – బ్యుటాడయీన్ మరియు ఎక్రైలోనైట్రైల్ను పాలిమరీకరణం చేయుట ద్వారా ఏర్పడు కోపాలిమర్ బ్యున – N.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 5
బ్యున – S : 1, 3 బ్యుటాడయీన్ మరియు స్టెరీన్లను పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడు కోపాలిమర్ బ్యున – N.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 6

ప్రశ్న 25.
క్రింది పాలిమర్లను వాటి అణుబలాలు పెరిగే క్రమంలో అమర్చండి.
జవాబు:
1) నైలాన్ 6, 6, బ్యున – S, పాలిథీన్
2) నైలాన్ 6, నియోప్రీన్, పాలి వినైల్రోరైడ్.

1) ఇవ్వబడిన పాలిమర్ల అణుబలాలు పెరిగే క్రమం
బ్యున్ – S < పాలిథీన్ < నైలాన్ – 6, 6

2) ఇవ్వబడిన పాలిమర్ల అణుబలాలు పెరిగే క్రమం
నియోప్రీన్ < పాలి వినైల్ క్లోరైడ్ < నైలాన్ 6.

ప్రశ్న 26.
క్రింది పాలిమెరిక్ నిర్మాణాలలో మోనోమర్ను గుర్తించండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 7
జవాబు:

  1. {C – (CH2)8 – C – NH (CH2)6 – NH} లో గల మోనోమర్లు
    డెకేన్ డమోయిక్ ఆమ్లం (HOOC – (CH2)8 – COOH] మరియు హెక్సామిథిలీన్ డైఎమీన్ [H2N – (CH2)8 – NH2].
  2. {NH – CO – NH – CH2}n లో గల మోనోమర్లు యూరియా [CO (NH2)2] మరియు ఫార్మాల్డీహైడ్ (HCHO).

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 27.
పాలిమర్ల వివిధ రకాల అణుద్రవ్యరాశులను తెలపండి.
జవాబు:
పాలిమర్ల ముఖ్యమైన అణుద్రవ్యరాశులు

  1. సగటు సంఖ్య అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)n).
  2. సగటుభార అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)w)

ప్రశ్న 28.
పాలి విక్షేపణ సూచిక (PDI) అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఒక పాలిమర్ సగటు భార అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)w), సగటు సంఖ్య అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)n) మధ్య గల నిష్పత్తిని పాలి విక్షేపణ సూచిక (PDI) అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 32

ప్రశ్న 29.
రబ్బర్ వల్కనైజేషన్ అంటే ఏమిటి? [AP. Mar.’17]
జవాబు:
రబ్బరు వల్కనైజేషన్ :
ముడి (లేదా) సహజ రబ్బరును సల్ఫర్ (లేదా) సల్ఫర్ సమ్మేళనాలతో వేడిచేసి దాని భౌతిక ధర్మాలు మెరుగుపరచుటను రబ్బరు వల్కనైజేషన్ అంటారు.

ప్రశ్న 30.
టైర్ రబ్బర్ తయారీలో ఉపయోగించే వ్యత్యస్త బంధాలను ఏర్పరిచే కారకం ఏమిటి ?
జవాబు:
టైర్ రబ్బర్ తయారీలో ఉపయోగించే వ్యత్యస్త బంధాలను ఏర్పరచే కారకం 5% సల్ఫర్.

ప్రశ్న 31.
జీవ క్షయీకృత పాలిమర్ అంటే ఏమిటి? జీవ క్షయీకృత పాలి ఎస్టర్కు ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
జీవక్షయీకృత పాలిమర్లు :
“ఎంజైమ్లతో ఆక్సీకరణం, జలవిశ్లేషణం వంటి రసాయన చర్యలు జరిపే లక్షణం కల్గి ఉండి, జీవ వ్యవస్థలలో తొందరగా క్షయకరణం చెందే మరియు మానవుడు నిరపాయకరంగా ఉపయోగించగలిగే పాలిమర్లను జీవ క్షయీకృత పాలిమర్లు అంటారు”.
ఉదా : PHBV పాలిగ్లైకాలిక్ ఆమ్లము, పాలిలాక్టిక్ ఆమ్లము మొ||వి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 32.
PHBV అంటే ఏమిటి? అది మానవుడికి ఏవిధంగా ఉపయోగపడుతుంది? [TS. Mar.’16; TS. Mar.’15]
జవాబు:
పాలి β – హైడ్రాక్సీ బ్యుటిరేట్ – కో – β – హైడ్రాక్సీ వేలరేట్ (PHBV) :
ఇది 3–హైడ్రాక్సీ బ్యుటనోయిక్ ఆమ్లం మరియు 3 – హైడ్రాక్సీ పెంటనోయిక్ ఆమ్లముల కోపాలిమర్.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 8

లక్షణాలు :
ఈ పాలిమర్ భౌతిక లక్షణాలు రెండు మోనోమర్ హైడ్రాక్సీ ఆమ్లాల సాపేక్ష పరిమాణాల మీద ఆధారపడతాయి.

ఉపయోగాలు :

  1. ఈ పాలిమర్ వైద్యరంగంలో మందు గొట్టాలను తయారుచేయడానికి అత్యంత ఉపయోగకారి.
  2. దీన్ని ప్రత్యేక పాకేజింగ్లోను, ఆర్థోపెడిక్ పరికరాల్లోను కూడ ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 33.
నైలాన్ – 2 – నైలాన్ – 6 అణు నిర్మాణాన్ని ఇవ్వండి. [AP. Mar.’16]
జవాబు:
నైలాన్ – 2 – నైలాన్ – 6
ఇది గ్లైసీన్ (H2N – CH2 – COOH), ఎమినో కాప్రాయిక్ ఆమ్లాల (H2N (CH2)5 COOH) ఏకాంతర పాలిఎమైడ్ కోపాలిమర్. ఇది జీవక్షయీకృత పాలిమర్.

నిర్మాణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 9

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది వాటిని సంకలన, సంఘనన పాలిమర్లుగా వర్గీకరించండి.
ఎ) టెరిలీన్ బి) బేకలైట్ సి) పాలి వినైల్ క్లోరైడ్ డి) పాలిథీన్
జవాబు:
ఎ) టెరిలీన్ ఒక సంఘనన పాలిమర్
బి) బెకలైట్ ఒక సంఘనన పాలిమర్
సి) పాలి వినైల్రోక్లోరైడ్ ఒక సంకలన పాలిమర్
డి) పాలిధీన్ ఒక సంకలన పాలిమర్

ప్రశ్న 2.
ఒక పాలిమర్ క్రియాశీలతను ఏవిధంగా వివరిస్తారు?
జవాబు:
పాలిమర్లోని మోనోమర్లలో గల బంధ స్థావరాల సంఖ్యను పాలిమర్ క్రియాశీలత అంటారు.
ఉదా : 1) ఈథేన్, ప్రొపేన్ల క్రియాశీలత ఒకటి.
2) ఇథిలీన్ గ్లైకాల్ క్రియాశీలత రెండు.

ప్రశ్న 3.
సజాతీయ పాలిమర్, కోపాలిమర్ల మధ్య భేదాన్ని తెలపండి. ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
సజాతీయ పాలిమర్ :
ఏక మోనోమర్ జాతుల పొలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడిన పాలిమర్లను సజాతీయ పాలిమర్లు అంటారు.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

కోపాలిమర్ :
రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ రసాయనికంగా విభిన్నత్వం కలిగిన మోనోమర్ పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడిన పాలిమర్ను కోపాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : బ్యుటాడయీన్ – స్టైరీన్ల పాలిమర్ → బ్యునా – S

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 4.
ధర్మోప్లాస్టిక్, ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లను నిర్వచించి, ఒక్కొక్క దానికి రెండేసి ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ధర్మోప్లాస్టిక్ :
ఇవి రేఖీయ లేదా స్వల్ప శాఖాయుత దీర్ఘ శృంఖల అణువులు. వీటిని వేడి చేస్తే మెత్తబడి, చల్లబరిస్తే గట్టిపడే లక్షణాలు ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు వ్యత్యస్త బంధాలలతోగాని లేదా అత్యధిక శాఖాయుతమైన అణువులతోగాని ఉండి వేడి చేసినప్పుడు విస్తారంగా వ్యత్యస్త బంధాలలో ఉన్న పోత లేదా మూసలాగా మారి, తిరిగి కరిగించటానికి వీలుకానిదిగా మారుతుంది.
ఉదా : బేకలైట్, యూరియా-ఫార్మాల్డిహైడ్ రెజిన్

ప్రశ్న 5.
కోపాలిమరీకరణాన్ని ఒక ఉదాహరణలో వివరించండి.
జవాబు:
కోపాలిమర్ :
రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ రసాయనికంగా విభిన్నత్వం కలిగిన మోనోమర్ల పాలిమెరీకరణం ద్వారా ఏర్పడిన పాలిమర్ను కోపాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : బ్యుటాడయీన్ – స్టైరీన్ల పాలిమర్ → బ్యునా – S
కోపాలిమర్ ఏర్పడు ప్రక్రియకు కోపాలిమరీకరణం అంటారు.
ఉదా :
బ్యున – 5 : 1, 3 – బ్యుటాడయీన్ మరియు స్టెరీన్లను పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడు కోపాలిమర్ బ్యున – N.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 10

ప్రశ్న 6.
ఈథేన్ పాలిమరీకరణాన్ని స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక చర్యా విధానం ద్వారా వివరించండి.
జవాబు:
స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక చర్యావిధానం :
విభిన్న ఆల్కీన్లు లేదా డయీన్లు, వాటి ఉత్పన్నాలు బెంజోయిల్ పెరాక్సైడ్, ఎసిటైల్, పెరాక్సైడ్ టెర్షరీ బ్యుటైల్ పెరాక్సైడ్ లాంటి స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక జనకాల ప్రారంభకం (ఉత్ప్ర్పేరకం) సమక్షంలో పాలిమరీకరణం చెందుతాయి. ఉదాహరణకు ఈథీన్, పాలిథీన్ గా ఏర్పడే పాలిమరీకరణ చర్యలో, ఈథీన్కు కొద్ది మొత్తంలో బెంజోయిల్ పెరాక్సైడ్ ప్రారంభకాన్ని కలిపి, ఆ మిశ్రమాన్ని వేడిచేయడంగాని లేదా సూర్యకాంతీ సమక్షంలోగాని చర్య జరుపుతారు. ఈ ప్రక్రియ పెరాక్సైడ్ ఏర్పరచిన ఫినైల్ స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక ఈథీన్ లోని ద్విబంధాలతో సంకలనం చెంది, కొత్త పెద్దదైన స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక ఏర్పడటంతో ప్రారంభమవుతుంది.

ఈ అంచెను శృంఖల ప్రారంభ అంచె (chain initiating step) అని అంటారు. ఈ స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక మరొక ఈథీన్ అణువుతో చర్య జరిపినప్పుడు మరొక పెద్ద పరిమాణంలో ఉన్న ప్రాతిపదిక ఏర్పడుతుంది. ఈ విధంగా ఏర్పడిన పెద్ద పరిమాణంలో ఉన్న ప్రాతిపదికలు పునరావృతంగా చర్యను జరిపి, పాలిమరీకరణ చర్యను పురోగమనం చెందిస్తాయి. ఈ అంచెను శృంఖల ప్రవర్ధిక అంచె (chain propagating step) అంటారు. చివరికి ఒక దశలో ఉత్పన్న ప్రాతిపదిక మరొక ప్రాతిపదికతో చర్య జరపడంతో పాలిమరీకరణ ఉత్పన్నం ఏర్పడుతుంది. ఈ అంచెను శృంఖలాంతక అంచె (chain terminating step) అంటారు. ఈ చర్యలో వివిధ దశల అనుక్రమం క్రింది విధంగా ఉంటుంది. శృంఖల ప్రారంభక అంచెలు
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 11

శృంఖలాంతక అంచె
దీర్ఘ శృంఖలాలను పరిసమాప్తి చేయడానికి ఈ స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదికలు వివిధ రకాలుగా సంయోగం చెంది, పాలిథీన్ ను ఏర్పరుస్తాయి. ఒక రకమైన శృంఖలాంతక చర్యాక్రమం కింద చూపించిన విధంగా ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 12

ప్రశ్న 7.
క్రింది పాలిమర్లను పొందడానికి వాడే మోనోమర్ల పేర్లను, నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ఎ) పాలి వినైల్ క్లోరైడ్
బి) టెఫ్లాన్
సి) బేకలైట్
డి) ఫాలిస్టెరీన్
జవాబు:
ఎ) పాలి వినైల్ క్లోరైడ్ :
మోనోమర్ : వినైల్ క్లోరైడ్
నిర్మాణం : CH2 = CH2 – Cl

బి) టెఫ్లాన్
మోనోమర్ : టెట్రాఫ్లోరో ఇథిలీన్
నిర్మాణం : CF2 = CF2

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 13

ప్రశ్న 8.
క్రింది పాలిమర్ల మోనోమర్ల పేర్లను, నిర్మాణాలను వ్రాయండి.
ఎ) బ్యున – 5 బి) బ్యున – N సి) డెక్రాన్ డి) నియోప్రీన్
జవాబు:
ఎ) బున్య – S :
మోనోమర్లు : 1, 3 – బ్యుటాడయీన్, స్టైరీన్
నిర్మాణాలు : CH2 – CH – CH = CH2,
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 14

బి) బ్యున. – N : [AP. Mar.’17]
మోనోమర్లు : 1, 3 – బ్యుటాడయీన్, ఎక్రైలోనైట్రైల్
నిర్మాణాలు : CH2 = CH – CH = CH2, CH2 = CH – CN

సి) డెక్రాన్ :
మోనోమర్లు : ఇథిలీన్ గ్లైకాల్, టెరాలిక్ ఆమ్లం
నిర్మాణాలు : HO – CH2 – CH2 – OH,
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 15

డి) నియోప్రిన్ :
మోనోమర్లు : 2 – క్లోరో 1, 3 – బ్యుటాడయీన్
నిర్మాణాలు : CH2 = C-CH = CH2

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 9.
సహజ రబ్బర్ అంటే ఏమిటి? అది స్థితిస్థాపక ధర్మాలను ఎలా ప్రదర్శిస్తుంది? [TS. Mar.’17]
జవాబు:
1. సహజ రబ్బర్ :
రబ్బర్ ఒక సహజ పాలిమర్. దీనికి స్థితిస్థాపక ధర్మం ఉంటుంది. దీనిని ఎలాస్టోమర్ కూడా పిలుస్తారు. దీనికి విభిన్న ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. సహజ రబ్బరు లేటెక్స్ నుండి తయారుచేస్తారు. ఇది నీటిలో విక్షిప్తమైన రబ్బర్ కొల్లాయిడల్ ద్రావణం. లేటెక్స్ను రబ్బర్ చెట్టు బెరడు నుంచి పొందుతారు. ఇది ఇండియా, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా, మలేషియా, దక్షిణ అమెరికా దేశాల్లో లభిస్తుంది. సహజ రబ్బర్ ఐసోప్రీన్ (2-మిథైల్-1, 3-బ్యూటాడయీన్) రేఖీయ పాలీమర్. దీనిని సిస్-1,4-పాలిఐసోప్రీన్ అని కూడా అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 16
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 17

ఈ సిస్-పాలిఐసోప్రీన్ అణువులకు బలహీన వాండర్వాల్ బాలాల చేత బంధితమైన విభిన్న CH శృంఖలాలతో చుట్లు తిరిగిన నిర్మాణం (coiled structure) ఉంటుంది. కాబట్టి అది స్ప్రింగ్గా సాగదీయడానికి వీలుగా ఉండి, స్థితిస్థాపక ధర్మాలను ప్రదర్శిస్తుంది.

ప్రశ్న 10.
రబ్బర్ వల్కనైజేషన్ ఆవశ్యకతను వివరించండి.
జవాబు:
సహజ రబ్బర్కు సున్నితత్వము, అధిక ఉష్ణోగ్రతలకు మెత్తబడడం, అల్ప ఉష్ణోగ్రతలకు పెళుసుగా మారడం, అల్పతనన శక్తి, నీటిని అధికంగా శోషించుకోవడం, త్వరగా అరిగిపోయే స్వభావం, తక్కువ ఎలాస్టిక్ ధర్మం వంటి అనుకూల భౌతిక లక్షణాలుంటాయి. ఈ భౌతిక లక్షణాలను మెరుగుపరచి, రబ్బరును వ్యాపారాత్మక అనువర్తనాలకు అనుగుణంగా మార్చడానికి వీలుగా ‘చార్లెస్ గుడ్ ఇయిర్’ అను శాస్త్రవేత్త వల్కనైజేషన్ అనే పద్ధతిని కనుగొన్నాడు.

రబ్బరు వల్కనైజేషన్ :
“వేడి రబ్బర్కు సల్ఫర్ని కలపడం ద్వారా దాని భౌతిక లక్షణాలను మెరుగుపరచే పద్ధతిని వల్కనైజేషన్ అంటారు.” 373 – 415K వద్ద · ముడిరబ్బరును, జింక్ ఆక్సైడ్ (లేక) జింక్ స్టీరేట్ సమక్షంలో, సల్ఫర్తో కలిపి మిశ్రమాన్ని వేడి చేస్తారు.

విధానం :
సహజ రబ్బర్ పాలిమర్కు చెందిన ద్విబంధాల్లో చర్యాశీలక స్థావరాలు ఉంటాయి. ద్విబంధానికి పక్కనే ఉన్న – CH2 సమూహాన్ని, ఎలైలిక్ – CH2 సమూహం అంటారు. ఇది చాలా చర్యాశీలక సమూహం. వల్కనైజేషన్ ఈ చర్యాశీలక స్థావరాల వద్దనే జరుగుతుంది. ఇక్కడే సల్ఫర్ వ్యత్యస్థ బంధాలను కూడా ఏర్పరుస్తుంది. ఈ విధంగా రబ్బర్ గట్టి పడుతుంది. రబ్బర్ భౌతిక ధర్మాలు మారతాయి. ఈ మార్పు వాడిన సల్ఫర్ పరిమాణం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. వల్కనైజ్డ్ రబ్బర్ల కు క్రింది నిర్మాణాలు ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 18

రబ్బరు వల్కనైజేషన్ – ఫలితాలు :

  1. వల్కనైజ్ చేసిన రబ్బర్ అత్యుత్తమ భౌతిక ధర్మాలు కలిగి ఉంటుంది.
  2. వల్కనైజ్ రబ్బరు సాగే ధర్మం, అధికతననశక్తి, అధిక నిరోధకత వంటి ధర్మాలుంటాయి..
  3. నీటిని శోషించుకునే లక్షణం, రసాయనిక ఆక్సీకరణానికి, కర్బన ద్రావణాలలో కరగటానికి ఎక్కువ నిరోధకత లాంటి ధర్మాలు వల్కనైజేషన్ వల్ల రబ్బరుకు వస్తాయి. “
  4. సల్ఫర్కు 40 – 50%, వరకు పెంచితే ఏబనైట్ అనే సాగే గుణంలేని గట్టిపదార్థం వస్తుంది.

ప్రశ్న 11.
సహజ రబ్బర్, కృత్రిమ రబ్బర్ల మధ్య భేదాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
సహజ రబ్బర్ :
సహజసిద్ధ వనరులైన మొక్కలు, జంతువుల నుండి పొందబడిన రబ్బర్ను సహజ రబ్బర్ అంటారు.

కృత్రిమ రబ్బర్ :
కృత్రిమంగా తయారుచేయబడిన రబ్బర్లు అనగా మానవులచే తయారుచేయబడిన 1, 3 – బ్యుటాడయీన్ ఉత్పన్నాలను కృత్రిమ రబ్బర్లు అంటారు.
వీటి వలన పరిశ్రమలలో, నిత్యజీవితంలో చాలా ఉపయోగాలు కలవు.

ప్రశ్న 12.
రబ్బర్ అణువులలో ఉండే ద్విబంధాలు వాటి నిర్మాణాన్ని, చర్యాశీలతను ఏవిధంగా ప్రభావితం చేస్తాయి?
జవాబు:
సహజ రబ్బరులోని ద్విబంధాలు చర్యాశీలక స్థావరాలను తెలియచేస్తాయి. అలాగే పాలిమర్ విన్యాసాన్ని కూడా నిర్ధారిస్తాయి. ద్విబంధానికి తరువాత ఉండే – CH2 ని, ఎలైలిక్ – CH2 సమూహం అంటారు. ఇది అత్యంత క్రియాశీలత కల సమూహం. ఈ స్థానాల్లోనే వల్కనైజేషన్ జరుగుతుంది. ఇక్కడే సల్ఫర్ కూడా వ్యత్యస్థ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది. అందుకే రబ్బరు వంగకుండా బిట్టుగా తయారవుతుంది. రబ్బరు చుట్టలలో అణువాంతర కదలికలు ఆగిపోతాయి. భౌతిక ధర్మాలన్నీ మారతాయి. రబ్బరు ఏ మేరకు గట్టిగా అవుతుంది అనేది వల్కనైజేషన్లో ఉపయోగించిన సల్ఫర్ పరిమాణాన్ని బట్టి మారుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 18

ప్రశ్న 13.
LDP, HDP అంటే ఏమిటి అవి ఎలా ఏర్పడతాయి?
జవాబు:
అల్పసాంద్రత పాలిథీన్ (LDP) :
ఈథీన్ను 1000 – 2000 atm. అధిక పీడనం వద్ద 350 – 570 K ఉష్ణోగ్రత వద్ద పాలిమరీకరణం చేయుట ద్వారా దీనిని తయారు చేస్తారు.

ధర్మాలు :

  • ఇది స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక సంకలనం ద్వారా ఏర్పడును.
  • రసాయనికంగా జఢత్వాన్ని, దృఢత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.
  • బలహీన విద్యుద్వాహకం.

ఉపయోగాలు :

  1. దీనిని నలిపివేసి సీసాలు, ఆటవస్తువుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
  2. దీనిని నమ్యశీలత గల పైపుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.

అధిక సాంద్రత పాలిథీన్ (HDP) :
ఈథీన్ ఒక హైడ్రోకార్బన్ ద్రావణిలో ట్రెఇథైల్ అల్యూమినియం, టైటానియం టెట్రాక్లోరైడ్ (జీగ్లర్ – నట్టా ఉత్ప్రేరకం) సమక్షంలో 333 – 343K వద్ద, 6 – 7atm పీడనం వద్ద సంకలన పాలిమరీకరణం చెందినపుడు అధిక సాంద్రత పాలిథీన్ ఏర్పడును.

ధర్మాలు :

  1. ఇది రేఖీయ అణువులు కలిగి, సన్నిహిత కూర్పు వలన అధిక సాంద్రత కలిగి ఉండుట.
  2. ఇది రసాయనికంగా జఢత్వాన్ని, అధిక దృఢత్వాన్ని కలిగి ఉండును.

ఉపయోగాలు :

  1. దీనిని బకెట్ల, చెత్తకుండీలు, సీసాలు, పైపుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 14.
సహజ, కృత్రిమ పాలిమర్లు అంటే ఏమిటి? ఒక్కొక్క రకానికి రెండేసి ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
సహజపాలిమర్లు :
సహజసిద్ధమైన వనరులైన మొక్కలు, జంతువుల నుండి పొందబడిన పాలిమర్లను సహజ పాలిమర్లు అంటారు.
ఉదా : సహజ రబ్బర్, సెల్యులోజ్, స్టార్చ్ మొదలగునవి.

కృత్రిమ పాలిమర్లు :
కృత్రిమంగా తయారుచేయబడిన పాలిమలను కృత్రిమ పాలిమర్లు అంటారు. మానవుల చేత తయారు చేయబడినవి.
ఉదా : ప్లాస్టిక్లు, నైలాన్ 6, 6, కృత్రిమ రబ్బర్లు.
వీటి వలన పరిశ్రమలలో నిత్యజీవితంలో చాలా ఉపయోగాలు కలవు.

ప్రశ్న 15.
పాలిమర్ వివిధ రకాల అణుద్రవ్యరాశులపై వ్యాఖ్యను వ్రాయండి.
జవాబు:
సరళరసాయన సమ్మేళనాలలో పాలిమర్లలో అణుభారం స్థిరంగా ఉండదు. కావున పాలిమర్ అణుభారం “సగటు విలువ” రూపంలో చెప్పవలెను.

పాలిమర్ల సగటు అణుభారం విభిన్న పద్ధతులలో తెలుపుతారు.
ఎ) సగటు సంఖ్య అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)n)
బి) సగటు భార అణు ద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)w)

ఎ) సగటు సంఖ్య అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)n) :
పాలిమర్లో మొత్తం కణాల సంఖ్య Ni ఒక్కొక్క దాని ద్రవ్యరాశి Mi అనుకొంటే పాలిమర్ యొక్క సగటు సంఖ్య అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)n) ఈ క్రింది విధంగా చెప్పవచ్చును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 19

బి) సగటు భార అణుద్రవ్యరాశి (\(\overline{\mathrm{M}}\)w) :
పాలిమర్ల సగటు భార అణుద్రవ్యరాశిని క్రింది విధంగా చెప్పవచ్చు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 20

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది వాటిపై ఒక వ్యాసాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
ఎ) సంకలన పాలిమరీకరణం
బి) సంఘనన పాలిమరీకరణం

(a) సంఘనన పాలిమరీకరణము :
“పాలిమర్ను ఏర్పరిచిన అన్ని మోనోమర్ యూనిట్లలోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య కంటే పాలిమర్లో పరమాణువుల సంఖ్య తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఆ పాలిమర్ను సంఘనన పాలిమర్ అనీ మరియు ప్రక్రియను సంఘనన పాలిమరీకరణము అంటారు”. సంఘనన పాలిమరీకరణం ఒకటి కంటే ఎక్కువ ప్రమేయ సమూహాలున్న అణువుల మధ్య సంఘననం జరిగినప్పుడు జరుగుతుంది.
ఉదా :
i) హెక్సామిథిలీన్ డైఎమీన్, ఎడిపికామ్లాలు సంఘననం చెంది నైలాన్ 6, 6 అనే సంఘనన పాలిమర్శి ఏర్పరుస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 21
ii) ఇథిలీన్ గ్లెకాల్, టెర్హాలిక్ ఆమ్లాలు సంఘననం చెంది పాలి ఇథిలీన్ టెర్హిలేట్ (PET) అనే సంఘనన పాలిమర్ ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 22

(b) సంకలన పాలిమరీకరణము :
“సంకలన విధానంలో ఏర్పడిన పాలిమర్లను సంకలన పాలిమర్ అని మరియు ప్రక్రియను సంకలన పాలిమరీకరణము అందురు”.

  • ఈ విధానంలో ఏర్పడిన పాలిమర్లను శృంఖల చర్య పాలిమర్లు మరియు వినైల్ పాలిమర్లు అనీ అంటారు.
  • ద్విబంధాలున్న మోనోమర్ల నుంచి సంకలన పాలిమర్లు ఏర్పడతాయి.
  • సంకలన పాలిమరీకరణ విధానములో శృంఖల ప్రారంభ చర్య, శృంఖల ప్రవర్థక చర్య మరియు శృంఖలాంతక చర్యలు వుంటాయి.
  • ఈ పాలిమరీకరణాన్ని రెండు రకాలుగా విభజించవచ్చు. అవి
    (a) అయానిక పాలిమరీకరణము (కాటయానిక మరియు ఆనయానిక పాలిమరీకరణము)
    (b) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక పాలిమరీకరణము.
    ఉదా : వినైల్ క్లోరైడ్ `అణువులు సంకలన పాలిమరీకరణంలో పాల్గొని పాలివినైల్ క్లోరైడ్ (PVC) ని ఏర్పరుస్తాయి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 23

ప్రశ్న 2.
లభ్యస్థానం, నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్ల వర్గీకరణాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
లభ్యస్థానం ఆధారంగా వర్గీకరణ (Classification Based on Source) :
ఈ వర్గీకరణలో మూడు ఉపవర్గాలున్నాయి.
1. సజహ పాలిమర్లు :
ప్రకృతి వనరులైన మొక్కలు, జంతువుల నుంచి ఈ పాలిమర్లు లభిసాయి. ప్రోటీన్లు, సెల్యులోజ్, స్టార్చ్, కొన్ని రెజిన్లు, రబ్బర్లు సహజ పాలిమర్లకు ఉదాహరణలు.

2. అర్ధ-కృత్రిమ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు సహజ పాలిమర్ల కృత్రిమ ఉత్పాదితాలు. సెల్యులోజ్ ఉత్పన్నాలైన సెల్యులోజ్ ఎసిటేట్ (రేయాన్), సెల్యులోజ్ నైట్రేట్ మొదలైనవి అర్ధ-కృత్రిమ పాలిమర్లకు ఉదాహరణలు.

3. కృత్రిమ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు సాధారణంగా మానవుడు తయారుచేసిన పాలిమర్లు. విభిన్న కృత్రిమ పాలిమర్లైన ప్లాస్టిక్ లు (పాలిథీన్), కృత్రిమ పోగులు (నైలాల్ 6,6) కృత్రిమ రబ్బర్లు (బ్యున – S మొదలైనవి నిత్యజీవితంలోను, పారిశ్రామికరంగంలోను విరివిగా వాడే కృత్రిమ పాలిమర్లు లేదా మానవ-తయారీ (man-made) పాలిమర్లకు ఉదాహరణలు

నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్ల వర్గీకరణ :
ఎ) రేఖీయ పాలిమర్లు :
వీటిలో ఒకదానిపైన ఒకటి అతిసన్నిహితంగా అమరిఉన్న మోనోమర్లు ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 24
ఉదా : పాలిథీన్, PVC మొదలగునవి.

బి) శాఖాయుత శృంఖల పాలిమర్లు :
వీటిలో వివిధ దైర్ఘ్యాలున్న శాఖలు ప్రధాన కర్బన శృంఖలానికి చేరి ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 25
ఉదా : అల్ప సాంద్రత పాలిథీన్ (LDPE) మొదలగునవి.

సి) జాలక పాలిమర్లు (వ్యత్యస్తబద్ధ పాలిమర్లు) :
రేఖీయ పాలిమర్ శృంఖలాల మధ్య బలమైన సమయోజనీయ ‘బంధాలు గల పాలిమర్లు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 26
ఉదా : బేకలైట్, మెలమైన్ మొదలగునవి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 3.
పాలిమరీకరణ విధానం, అణుబలాల స్వభావం ఆధారంగా పాలిమర్ల వర్గీకరణాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
పాలిమరీకరణ విధానం ఆధారంగా పాలిమర్లను రెండు రకాలుగా వర్గీకరించారు.

  1. సంకలన పాలిమర్లు
  2. సంఘనన పాలిమర్లు

సంకలన పాలిమర్ :
ఒకే రకమైన (లేదా) విభిన్నమైన రకాలు అయిన ద్విబంధాలు గల మోనోమర్ అణువుల సంకలన చర్యవలన ఏర్పడిన పాలిమర్ను సంకలన పాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలీఎక్రైలో నైట్రైట్

సంఘనన పాలిమర్ :
పాలిమర్ను ఏర్పరచిన అన్ని మోనోమర్ యూనిట్లలోని మొత్తం పరమాణువుల సంఖ్య కంటే పాలిమ అగీఈర్లో పరమాణువుల సంఖ్య తక్కువగా ఉన్నపుడు ఆ పాలిమర్ను సంఘనన పాలిమర్ అంటారు.
ఉదా : నైలాన్ 6, 6, పాలీఇథలీన్ టెరి థొలేట్.
అణుబలాల ఆధారంగా పాలీమర్లు నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరించారు.

1) ఎలాస్టోమర్లు :
ఇవి రబ్బర్ వంటి ఘనపదార్థాలు. వీటికి స్థితిస్థాపక ధర్మం ఉంటుంది.
ఉదా : బ్యున – S, బ్యున – N

2) పోగులు :
పోగులు తంతువులను ఏర్పరచే ఘనపదార్థాలు. వీటికి అధిక తనన సామర్థ్యం, అధిక మధ్యగుణకం ఉంటాయి.
ఉదా : నైలాన్ 6,6; టెరిలీన్

3) థర్మోప్లాస్టిక్ లు :
ఇవి రేఖీయ లేదా స్వల్ప శాఖాయుత దీర్ఘశృంఖల అణువులు. వీటిని వేడి చేస్తే మెత్తబడి, చల్లబరిస్తే గట్టిపడే లక్షణాలు ఉంటాయి.
ఉదా : పాలిథీన్, పాలిస్టైరీన్

4) ఉష్ణ దృఢ పాలిమర్లు :
ఈ పాలిమర్లు వ్యత్యస్త బంధాలలతోగాని లేదా అత్యధిక శాఖాయుతమైన అణువులతోగాని ఉండి వేడి చేసినప్పుడు విస్తారంగా వ్యత్యస్త బంధాలలో ఉన్న పోత లేదా మూసలాగా మారి, తిరిగి కరిగించటానికి వీలుకానిదిగా మారుతుంది.
ఉదా : బేకలైట్, యూరియా-ఫార్మాల్డిహైడ్ రెజిన్

ప్రశ్న 4.
కృత్రిమ రబ్బర్ లు అంటే ఏమిటి ? క్రింది వాటి తయారీని, ఉపయోగాలను వివరించండి.
ఎ) నియోప్రీన్ బి) బ్యున – N సి) బ్యున – S
జవాబు:
కృత్రిమ రబ్బర్లు :
సహజ రబ్బర్లో లాగా వల్కనైజేషన్ జరుపగల దాని పొడవును రెట్టింపు పొడవు వరకు సాగదీయబడే లక్షణాలు గల పాలిమర్లను కృత్రిమ రబ్బర్లు అంటారు.
→ ఇవి 1, 3 – బ్యుటాడయీన్ యొక్క ఉత్పన్నాల సజాతీయ పాలిమర్లు.

ఎ) నిమోప్రిన్ :
క్లోరోప్రీన్ను స్వేచ్ఛాప్రాతిపదిక పాలిమరీకరణానికి గురిచేసినప్పుడు నియోప్రీన్ లేదా పాలిక్లోరోప్రీన్ ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 27

నియోప్రీన్ కు శాకతైలాలు (vegetable oils), ఖనిజ తైలాలతో అత్యధిక నిరోధక ఉంటుంది. దీనిని కన్వేయర్ బెల్ట్లు, గాస్కెట్లు, హోస్ పైపులను తయారుచేయడానికి వాడతారు.

బి) బ్యున్ – N :
1,3 బ్యుటాడయీన్ ఎక్రైలోనైట్రైల్లను పెరాక్సైడ్ ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో కోపాలిమరీకరణం జరిపినప్పుడు బ్యున-N ఏర్పడుతుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 28

బ్యున -N కు పెట్రోల్, లూబ్రికేటింగ్ ఆయిల్, కర్బన ద్రావణాల చర్యలను నిరోధించే లక్షణం ఉంటుంది. దీనిని ఆయిల్ సీల్లు, టాంక్ లైనింగ్ మొదలైన వాటిని తయారుచేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.

సి) బ్యున – S :
1, 3 – బ్యుటాడయీన్ మరియు స్టైరీన్లను పాలిమరీకరణం ద్వారా ఏర్పడు కోపాలిమర్ బ్యున – N.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 29

ఉపయోగాలు :

  • సహజసిద్ధ రబ్బరుకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించవచ్చు.
  • మోటర్ వాహనాల టైర్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
  • నేలపలకల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
  • పాదరక్షల భాగాలు తయారీకి, కేబుల్లకు విద్యుద్భంధనం చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
{CH2 – CH (C6H5-)}n అనేది సజాతీయ పాలిమరా లేక కోపాలిమరా?
సాధన:
అది ఒక సజాతీయ పాలిమర్, దానిని స్టైరీన్ C6H5CH = CH2 అనే మోనోమర్ నుంచి పొందుతారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 2.
ఒక పాలిమర్ లో ఒక్కొక్క అణువు ద్రవ్యరాశి 10,000 గల అణువులు 10, ఒక్కొక్క అణువు ద్రవ్యరాశి 1,00,000 గల `అణువులు 10 ఉన్నాయి. ఆ పాలిమర్ సగటు సంఖ్య అణు ద్రవ్యరాశిని లెక్కకట్టండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 30

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
పాలిమర్లు అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
పాలిమర్లు అధిక సంఖ్యలో పునరావృతమయ్యే నిర్మాణాత్మక యూనిట్ ఉన్న అధిక అణుద్రవ్యరాశి గల పదార్థాలు. వాటిని బృహదణువులు అనికూడా పిలుస్తారు. పాలిథీన్, బేకలైట్, రబ్బర్, నైలాన్ 6,6, మొదలైనవి పాలిమర్లకు కొన్ని ఉదాహరణలు.

ప్రశ్న 2.
నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్లను ఎలా వర్గీకరిస్తారు?
జవాబు:
నిర్మాణం ఆధారంగా పాలిమర్లను కింది రకాలుగా వర్గీకరించారు.
(i) రేఖీయ పాలిమర్లు : పాలిథీన్, పాలి వినైల్ క్లోరైడ్ లాంటివి.
(ii) శాఖాయుత శృంఖల పాలిమర్లు : అల్ప సాంద్రత పాలిథీన్ (LDP) లాంటివి.
(iii) వ్యత్యస్తబద్ధ పాలిమర్లు : బేకలైట్, మెలమైన్ వంటివి.

ప్రశ్న 3.
కింది పాలిమర్ల మోనోమర్ల పేర్లను వ్రాయండి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు 31
జవాబు:

  1. హెక్సామిథిలీన్ డైనమీన్, ఎడిపిక్ ఆమ్లం.
  2. కాప్రొలాక్టమ్
  3. టెట్రాఫ్లోరో ఈథీన్

ప్రశ్న 4.
కింది వాటిని సంకలన, సంఘనన పాలిమర్లుగా వర్గీకరించండి. టెరిలీన్, బేకలైట్, పాలి వినైల్ క్లోరైడ్, పాలిథీన్
జవాబు:
సంకలన పాలిమర్లు : పాలి వినైల్ క్లోరైడ్, పాలిథీన్
సంఘనన పాలిమర్లు : టెరిలీన్, బేకలైట్.

ప్రశ్న 5.
బ్యున-N బ్యున-S ల మధ్యగల భేదాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
బ్యున–N :1,3-బ్యుటాడయీన్, ఎక్స్ప్రెలోనైట్రైల్ల కోపాలిమర్
బ్యున–S: 1,3-బ్యుటాడయీన్, స్టెరీన్ల కోపాలిమర్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 8 పాలిమర్ లు

ప్రశ్న 6.
కింది పాలిమర్లను, వాటి అంతర అణుబలాలు పెరిగే క్రమంలో, అమర్చండి.
(i) నైలాన్ 6,6, బ్యున-S, పాలిథీన్.
(ii) నైలాన్ 6, నియోప్రీన్, పాలి వినైల్ క్లోరైడ్.
జవాబు:
అంతర అణుబలాలు పెరిగే క్రమంలో
(i) బ్యున–S, పాలిథీన్, నైలాన్ 6,6.

(ii) నియోప్రీన్, పాలి వినైల్రోక్లోరైడ్, నైలాన్ 6.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 7th Lesson d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material 7th Lesson d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
పరివర్తన మూలకాలు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఏ మూలకాలలో అయితే మూలక స్థితిలో కానీ, అయానిక స్థితిలో కానీ పాక్షికంగా నిండిన d-ఆర్బిటాళ్ళు కలిగి ఉంటాయో వాటిని పరివర్తన మూలకాలు అంటారు. ఉదా : Mn, Co, Ag మొదలైనవి.

ప్రశ్న 2.
3d, 4d, 5d శ్రేణులలో ఏయే మూలకాలను పరివర్తన మూలకాలుగా పరిగణించరు? ఎందువల్ల?
జవాబు:
Zn (3d-శ్రేణి), Cd (4d-శ్రేణి), Hg (5d-శ్రేణి) మూలకాలను పరివర్తన మూలకాలుగా పరిగణించరు. దీనికి కారణం వీటిలో పూర్తిగా నిండిన d-ఆర్బిటాళ్ళు కలిగి ఉండటమే.

ప్రశ్న 3.
d-బ్లాక్ మూలకాలను పరివర్తన మూలకాలు అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
జవాబు:
d-బ్లాకు మూలకాలను పరివర్తన మూలకాలు అంటారు. దీనికి కారణం వాటి ధర్మాలు ధనవిద్యుదాత్మకత గల S-బ్లాక్ మూలకాలకు మరియు ఋణ విద్యుదాత్మకత గల p-బ్లాక్ మూలకాలకు మధ్య పరివర్తనం చెందటం.

ప్రశ్న 4.
పరివర్తన మూలకాల సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని రాయండి.
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాల సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (n – 1)d1-10 ns1-2

ప్రశ్న 5.
పరివర్తన మూలకాల ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసానికి, పరివర్తన మూలకాలు కాని వాటి విన్యాసంతో ఏవిధమైన భేదం ఉంటుంది?
జవాబు:

  • పరివర్తన మూలకాల సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (n – 1) d1-10 ns1-2
  • పరివర్తన మూలకాలు కాని వాటి సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (n – 1)d1-10 ns².

ప్రశ్న 6.
క్రోమియమ్ (Cr), కాపర్ (Cu) ల ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలను రాయండి.
జవాబు:

  • క్రోమియం (Cr) యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar]4s¹3d5.
  • కాపర్ (Cu) యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s¹3d10.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 7.
పరివర్తన మూలకాలు విలక్షణ ధర్మాలు ప్రదర్శించడానికి కారణం ఏమిటి?
జవాబు:
పాక్షికంగా నిండిన d-ఆర్బిటాళ్లు కలిగి ఉండుట వలన పరివర్తన మూలకాలు బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితి, రంగు ధర్మం, అయస్కాంత ధర్మం, సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం వంటి అభిలాక్షణిక (లేదా) విలక్షణ ధర్మాలను ప్రదర్శిస్తాయి.

ప్రశ్న 8.
స్కాండియమ్ పరివర్తన మూలకం. కానీ జింక్ కాదు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
స్కాండియమ్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s²3d¹.
జింక్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s²3d10.
స్కాండియంలో ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ కలదు. కానీ జింక్లో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు లేవు. కావున స్కాండియం పరివర్తన మూలకం కానీ జింక్ కాదు.

ప్రశ్న 9.
సిల్వర్లో d10 విన్యాసం ఉన్నప్పటికీ, దానిని పరివర్తన మూలకంగా పరిగణిస్తారు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
సిల్వర్లో d10విన్యాసం ఉన్నప్పటికి దానిని పరివర్తన మూలకంగా పరిగణిస్తారు. ఎందువలన అనగా ఇది పరివర్తన మూలకాల సాధారణ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని సూచిస్తుంది. (n – 1) d1-10 ns1-2 [Ag-4d105s¹]

ప్రశ్న 10.
Co2+, Mn2+ ల ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని రాయండి.
జవాబు:

  • Co2+ యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s0 3d7
  • Mn2+ యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s0 3d5.

ప్రశ్న 11.
+3స్థితికి ఆక్సీకరణం చెందడానికి Mn2+ సమ్మేళనాలకు, Fe2+ సమ్మేళనాల కంటే ఎక్కువ స్థిరత్వం ఉంటుంది. ఎందుకు?
జవాబు:
Mn2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s0 3d5.
Fe2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం – [Ar] 4s0 3d6.

Mn2+ నందు సగం నిండిన d-ఆర్బిటాళ్లు కలవు. కావున + 3 స్థితికి ఆక్సీకరణం చెందడానికి Mn 2 సమ్మేళనాలకు, Fe2+ సమ్మేళనాల కంటే ఎక్కువ స్థిరత్వం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 12.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో ఏ లోహం తరచుగా +1 ఆక్సీకరణ స్థితిని ప్రదర్శిస్తుంది? ఎందువల్ల?
జవాబు:
మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో కాపర్ లోహం తరచుగా +1 ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శిస్తుంది. దీనికి కారణం Cu+ యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ([Ar] 4s03d10) లో పూర్తిస్థాయిలో నిండిన 3d-ఆర్బిటాళ్ళు కలిగి ఉండటం. ఇది స్థిరమైనది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 13.
పరివర్తన మూలకాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులు (బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శిస్తాయి. ఎందుకు?
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శిస్తాయి.

కారణం :
(n – 1) d ఆర్బిటాల్క ns ఆర్బిటాల్క మధ్య శక్తి భేదం చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. దీని వలన రెండు ఆర్బిటాళ్ళ నుండి ఎలక్ట్రాన్లు కోల్పోతాయి.

ప్రశ్న 14.
స్కాండియమ్ (Sc) పరివర్తన మూలకం అయినప్పటికీ, అది బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శించదు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
స్కాండియం ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s²3d¹. దీనిలో కేవలం ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ మాత్రమే కలదు. కావున అది బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శించదు.

ప్రశ్న 15.
ఎందువల్ల Ni, Cu, Zn లలో M3+ ఆక్సీకరణ స్థితిని పొందడం కష్టం?
జవాబు:
Ni ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s²3d8
Ni2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d8
Ni2+ నుండి ఎలక్ట్రాన్ తొలగించుటకు కష్టతరం. ఎందువల్ల అనగా Ni కు అధిక ఋణాత్మక ఆర్ద్రీకరణ ఎంథాల్పీ కలిగి ఉంటుంది. కావున Ni3+ ఏర్పడుట కష్టం

Cu ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s¹ 3d10
Cu+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d10
3d10 నుండి ఎలక్ట్రాన్ తొలగించుట కష్టతరం. 3d10 స్థిరమైనది. కావున Cu+3 ఏర్పడుట కష్టం.

Zn ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s²3d10
Zn2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d10
3d10 (స్థిరమైనది) నుండి ఎలక్ట్రాన్ తొలగించుట కష్టతరం. కావున Zn+2 ఏర్పడుట కష్టం.

ప్రశ్న 16.
రెండింటికీ ఒకే విధమైన విన్యాసం ఉన్నప్పటికీ, Cr+2 క్షయకరణి అయితే, Mn3+ ఆక్సీకరణి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
Cr+2 అనగా ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం d4 నుండి d³కి మార్పు చెందును. d³ అనేది సగం నిండిన t2gస్థితి. Mn+3 ఆక్సీకరణం చెంది Mn+2 గా మారుతుంది. దీనికి కారణం స్థిరమైన సగం నిండిన ఆర్బిటాళ్లు కలిగి ఉండటం అందువలన Cr+2 క్షయకరణి, Mn+3 ఆక్సీకరణి.

ప్రశ్న 17.
Cr, Mo, W లు ఒకే గ్రూప్కు (గ్రూప్ 6) చెందిన మూలకాలైనప్పటికీ, Cr (VI) బలమైన ఆక్సీకరణి అయితే, Mo (VI), W (VI) లు కావు. ఎందువల్ల?
జవాబు:
6 వ గ్రూపులో Mo (VI), W (VI) లు Cr (VI) కంటే స్థిరమైనవి. కావున ఆమ్ల యానకంలో డైక్రోమేట్ రూపంలో Cr (VI). బలమైన ఆక్సీకరణి కానీ MoO3 మరియు WO3 లు కావు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 18.
M3+/M+2 ప్రమాణ ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ Mn కు సాపేక్షంగా ఎక్కువగా, Fe కు సాపేక్షంగా తక్కువ ఉంటుంది అనే వాస్తవిక విషయం నుంచి మీరు ఏమి గ్రహిస్తారు?
జవాబు:
M3+/M+2 ప్రమాణ ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్ Mn కు సాపేక్షంగా ఎక్కువగా, Fe కు సాపేక్షంగా తక్కువ ఉంటుంది. దీనికి కారణం Mn యొక్క తృతీయ అయనీకరణ శక్తి చాలా అధికంగా ఉండటం (d5 నుండి d4).

ప్రశ్న 19.
పరివర్తన మూలకాలకు అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు ఉంటాయి. ఎండవల్ల?
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాల అంతర పరమాణుక లోహ బంధాలలో ns ఎలక్ట్రాన్లతో పాటు (n – 1)d ఎలక్ట్రాన్లు కూడా ఎక్కువ సంఖ్యలో పాల్గొనటం వలన పరివర్తన మూలకాలకు అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 20.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణి (3d శ్రేణి) లో క్రోమియమ్కు అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం ఉంటుంది. ఎందువల్ల?
జవాబు:
మొదటి పరివర్తన శ్రేణి (3d-శ్రేణి) లో క్రోమియమ్కు అత్యధిక ద్రవీభవన స్థానం ఉంటుంది.

కారణం :
క్రోమియంలోని 3d-ఆర్బిటాల్లోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ప్రత్యేకించి అంతర పరమాణుక అనుసంధానాలకు అనుకూలిస్తాయి.

ప్రశ్న 21.
S-బ్లాక్ మూలకాలతో పోలిస్తే, పరివర్తన మూలకాలు అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలను ప్రదర్శిస్తాయి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాలలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉండుట వలన బలమైన అంతర పరమాణుక అనుసంధానాలు ఏర్పడతాయి. వీటి వలన బలమైన బంధాలు ఏర్పడతాయి. దీని ఫలితంగా అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలను ప్రదర్శిస్తాయి.

ప్రశ్న 22.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో (3d శ్రేణి) జింక్కు అత్యల్ప పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ ఉంటుంది. ఎందువల్ల?
జవాబు:
జింక్ అయానిక స్థితిలోకానీ, మూలక స్థితిలో కానీ ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉండదు. అందువలన మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో (3d శ్రేణి) జింక్ అత్యల్ప పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ కలిగి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 23.
ఒక శ్రేణిలో పరివర్తన మూలకాల సాంద్రతలు ఏ విధంగా మారతాయని మీరు ఊహిస్తారు? ఎందుకు?
జవాబు:
ఒక శ్రేణిలో పరివర్తన మూలకాల సాంద్రతలు పెరుగుతాయి.
ఉదా : 3d శ్రేణిలో Ti నుండి Cu కు సాంద్రత గణనీయంగా పెరుగుతుంది.
పరమాణు భారం పెరుగుట వలన లోహ వ్యాసార్థం తగ్గి సాంద్రతలు పెరుగుతాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 24.
ఒక శ్రేణిలో పరివర్తన లోహాల పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు ఎలా మారతాయి?
జవాబు:
క్రొత్తగా వచ్చే ఎలక్ట్రాన్ ప్రతీసారి d-ఆర్బిటాల్లోనికి ప్రవేశించుట వలన పరివర్తన మూలక శ్రేణిలో లోహాల పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు తగ్గుతాయి.

ప్రశ్న 25.
Mn, Ni, Zn లు ఉండవలసిన దానికంటే ఎక్కువ రుణ EΘ విలువలు ఎందుకు ప్రదర్శిస్తాయి?
జవాబు:
Mn, Ni, Zn లు ఉండవలసిన దానికంటే ఎక్కువ రుణ EΘ విలువలు ప్రదర్శిస్తాయి.

వివరణ :
Mn+2 లో స్థిరమైన సగం నిండిన -ఆర్బిటాళ్లు ఉండటం వలన, జింక్ లో స్థిరమైన పూర్తిగా నిండిన d- ఆర్బిటాళ్ళు ఉండుట వలన, నికెల్లో అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ కలిగి ఉండుట వలన ఉండవలసిన దానికంటే ఎక్కువ రుణ E0 విలువలు ప్రదర్శిస్తాయి.

ప్రశ్న 26.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో (3d శ్రేణి) కాపరికి మాత్రమే ధన EΘM2+/M విలువ ఉంటుంది. ఎందుకు?
జవాబు:
మొదటి పరివర్తన శ్రేణిలో కాపరికి మాత్రమే ధన EΘM2+/M విలువ ఉంటుంది. దీనికి కారణం అధిక ∆aH0 మరియు తక్కువ ∆hydH0 విలువలు కలిగి ఉండటం.

ప్రశ్న 27.
CuII, CuF2, CuCl2, CuBr2 లాంటి హాలైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది. కానీ CuI2 ను ఏర్పరచలేదు. ఎందుకు?
జవాబు:
CuII, CuF2, CuCl2, CuBr2 లాంటి హాలైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది. కానీ CuI2 ను ఏర్పరచదు. దీనికి కారణం Cu+2, IT ను I ఆక్సీకరణం చెందించును.
2Cu+2 + 4I– → Cu2I2 + I2

ప్రశ్న 28.
Mn అధికస్థాయి ఫ్లోరైడ్ MnF4 అయితే, అధికస్థాయి ఆక్సైడ్ Mn2O7. ఎందుకు?
జవాబు:
ఫ్లోరిన్ కంటే ఆక్సిజన్కు అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులు, స్థిరపరచే స్వభావం అధికంగా ఉంటుంది. అందువలన Mn అధికస్థాయి ఫ్లోరైడ్ MnF4 అయితే అధికస్థాయి ఆక్సైడ్ Mn2O7

ప్రశ్న 29.
ఒక పరివర్తన మూలకం, దాని ఫ్లోరైడ్ లేదా ఆక్సైడ్లలో దేనిలో అత్యధిక ఆక్సీకరణ స్థితిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఎందుకు?
జవాబు:

  • ఫ్లోరైడ్లలో TiF4, VF5, CrF6 అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శిస్తాయి.
  • MnO3F లో Mn ఆక్సీకరణ స్థితి + 7 కలిగి ఉంటుంది.
  • Sc2O3, Mn2O7 ఆక్సైడ్ అధిక ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శిస్తాయి.
  • Mn2O7 లో (Mn) ఆక్సీకరణ స్థితి +7.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 30.
Zn2+ డయా అయస్కాంత పదార్థం అయితే, Mn2+ పారా అయస్కాంత పదార్థం. ఎందుకు? [TS. Mar’15]
జవాబు:

  • Zn2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d10. దీనిలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు లేవు. కావున ఇది డయా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
  • Mn2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d5. దీనిలో ఐదు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉండును. కావున ఇది పారా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 31.
పరివర్తన లోహ అయాన్ల అయస్కాంత భ్రామకాలు లెక్కగట్టే భ్రమణ-ఆధారిత భ్రామకం (spin only) రాయండి.
జవాబు:
పరివర్తన లోహ అయాన్ల అయస్కాంత భ్రామకాలు లెక్కగట్టే భ్రమణ-ఆధారిత భ్రామకం
µ = \(\sqrt{n(n+2}\)BM.

ప్రశ్న 32.
Fe2+(జల) అయాన్ ‘భ్రమణ-ఆధారిత భ్రామకం’ అయస్కాంత భ్రామకాన్ని లెక్కకట్టండి.
జవాబు:
Fe2+ అయాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d6
దీనిలో నాలుగు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు గలవు n = 4
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 1

ప్రశ్న 33.
‘అననుపాతం’ అంటే అర్థం ఏమిటి? జలద్రావణంలో అననుపాత చర్యకు ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar. 17]
జవాబు:
ఒక చర్యలో ఒకే మూలకం ఆక్సీకరణం మరియు క్షయకరణం రెండు జరిగితే వాటిని అననుపాత చర్యలు అంటారు.
ఉదా : Cu+ అయాన్ జల ద్రావణంలో తక్కువ స్థిరత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది అననుపాత చర్య జరుగుతుంది.
2Cu+(జల) → Cu+2(జల) + Cu(ఘ)

ప్రశ్న 34.
జల Cu2+ అయాన్లు నీలి రంగులో ఉంటాయి. కానీ జల Zn2+ అయాన్లు రంగు లేనివి. ఎందుకు? [AP & TS. Mar. 16]
జవాబు:

  • Cu2+ అయాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d9 దీనిలో ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ కలదు. దీనివలన Cu+2 అయాన్ నీలి రంగులో ఉంటుంది.
  • Zn+2 అయాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d10. దీనిలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉండవు. దీని వలన Zn2+ అయాన్కు రంగులేదు.

ప్రశ్న 35.
సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలు :
పరివర్తన లోహ పరమాణువులు లేదా అయాన్లు అత్యధిక సంఖ్యలో సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయి. వీటిలో ఆనయాన్లు లేదా తటస్థ గ్రూపులు సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాల ద్వారా లోహ పరమాణువుకు అయాన్కు బంధితమై ఉంటాయి. వీటిని సమన్వయ సమ్మేళనాలు అంటారు.
ఉదా : [Co(NH3)6]3+, [Fe(CN)6]4-

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 36.
పరివర్తన లోహాలు అధిక సంఖ్యలో సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలు ఏర్పరుస్తాయి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
పరివర్తన లోహాలు అధిక సంఖ్యలో సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలు ఏర్పరుస్తాయి. దీనికి కారణం

  1. వీటి అయాన్లకు తక్కువ పరిమాణం ఉండుట వలన.
  2. అధిక ప్రభావిక కేంద్రకావేశం కలిగి ఉండుట వలన.
  3. అసంపూర్ణ d-ఆర్బిటాళ్లు కలిగి ఉండుట వలన.

ప్రశ్న 37.
పరివర్తన లోహాలు ఉత్ప్రేరక ధర్మాలను ఎలా ప్రదర్శిస్తాయి?
జవాబు:
ఉత్ప్రేరక ధర్మాలు :

  • పరివర్తన మూలకాలు మరియు వాటి సమ్మేళనాలు పరిశ్రమలలో, జీవ వ్యవస్థలలో ముఖ్యమైన ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి.
  • పరివర్తన మూలకాల ఉత్ప్రేరణ సామర్థ్యం అవి ఏర్పరచే ఆక్సీకరణ స్థితులపైన మరియు సమన్వయ సమ్మేళనాలను ఏర్పరచే స్వభావంపైన ఆధారపడుతుంది.

ఉదా :
1) SO2 నుండి SO3 ని తయారుచేయునపుడు V2O5 ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 2
2) NH3 తయారీలో Fe ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 3

ప్రశ్న 38.
పరివర్తన లోహాలు లేదా వాటి సమ్మేళనాలు ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేసే రెండు చర్యలను ఇవ్వండి.
జవాబు:
1) SO2 నుండి SO3ని తయారుచేయునపుడు V2O5 ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 4
2) NH3 తయారీలో Fe ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 5

ప్రశ్న 39.
మిశ్రలోహం అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
“ఒక లోహాన్ని ఇతర లోహాలతో గాని, అర్ధ లోహాలతో గాని లేదా ఒక్కొక్కప్పుడు అ-లోహాలతో బాగా సన్నిహితంగా, కలిపితే ఏర్పడిగాని లోహాల భౌతిక ధర్మాలున్న మిశ్రమ పదార్థాన్ని మిశ్రలోహం అంటారు”.
ఉదా : ‘కంచు”, దీని సంఘటనం 75 – 90% Cu; 10 – 25% Sn.

ప్రశ్న 40.
పరివర్తన లోహాలు సులభంగా మిశ్రలోహాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాలు ఒకే రకమైన పరమాణు లేదా అయానిక వ్యాసార్థాలు కలిగి ఉండటం వలన మరియు ఒకేరకమైన విలక్షణ ధర్మాలు కలిగి ఉండుట వలన పరివర్తన మూలకాలు మిశ్రమ లోహాలను త్వరగా ఏర్పరుస్తాయి.

ప్రశ్న 41.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణి ఆక్సైడ్ లో అయానిక లక్షణం, ఆమ్ల స్వభావం ఎలా మారతాయి?
జవాబు:

  • పరివర్తన మూలకాలలో లోహ ఆక్సీకరణ స్థితి పెరిగే కొలది అయానిక స్వభావం తగ్గును.
    ఉదా : Mn2O7 అనునది ఆకుపచ్చని సంయోజనీయ తైలం.
  • CrO3 మరియు V2O5 లలో అధిక ఆమ్ల స్వభావం కలదు.
  • V2O5కు ద్విస్వభావం (అధికంగా ఆమ్లం) కలిగి ఉండి క్షారాలు మరియు ఆమ్లాలతో చర్చ జరిపి VO-34 మరియు VO+4 ఏర్పరచును.
  • Mn2O7 సమ్మేళనం HMnO4 ను. CrO3 సమ్మేళనం, H2CrO4 మరియు H2Cr2O7 లను ఏర్పరచును.

ప్రశ్న 42.
పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ ద్రావణంపై pH పెరుగుదల ప్రభావం ఏమిటి?
జవాబు:
K2Cr2O7 (నారింజరంగు) పై pH పెరుగుదల వలన అది K2CrO4 (పసుపురంగు) గా మారును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 6

ప్రశ్న 43.
మొదటి శ్రేణి పరివర్తన లోహాలలో, లోహం ప్రదర్శించే ఆక్సీకరణ స్థితి దాని గ్రూప్ సంఖ్యకు సమానమయ్యే ఆక్సో లోహ ఆనయాన్ల పేర్లను తెలపండి.
జవాబు:
VO-34 అయాన్ ‘+5’ ఆక్సీకరణ స్థితిని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ ఆక్సీకరణ సంఖ్య దాని గ్రూపు సంఖ్య (V) కు సమానం.
VO-34 – x + 4(−2) = -3, x = + 5.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 44.
పర్మాంగనేట్ అంశమాపనాలను సాధారణంగా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం సమక్షంలో జరుపుతారు. కానీ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం సమక్షంలో జరపరు. ఎందువల్ల ?
జవాబు:
హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, క్లోరిన్గా ఆక్సీకరణం చెందును. అందువలన పర్మాంగనేట్ అంశమాపనాలను సాధారణంగా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల సమక్షంలో జరుపుతారు. కానీ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల సమక్షంలో జరుపరు.

ప్రశ్న 45.
లాంథనైడ్ సంకోచం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
లాంథనైడ్లలో పరమాణు వ్యాసార్థం లేదా పరమాణు పరిమాణం లేదా అయానిక వ్యాసార్థం పరమాణు సంఖ్య పెరిగే కొలది నెమ్మదిగా తగ్గును. దీనినే లాంథనైడ్ సంకోచం అంటారు.

ప్రశ్న 46.
లాంథనైడ్లు ప్రదర్శించే వివిధ ఆక్సీకరణ స్థితులు ఏవి?
జవాబు:

  • లాంథనైడ్లు +2, +3 ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రధానంగా ప్రదర్శిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాలలో + 2 మరియు + 4 స్థితులను ఘనపదార్థాలలో ప్రదర్శిస్తాయి.
  • ఈ మూలకాల సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి +3.

ప్రశ్న 47.
‘మిష్ లోహం’ (Mischmetal) అంటే ఏమిటి? దాని సంఘటనాన్ని, ఉపయోగాలను ఇవ్వండి. [AP. Mar.’16]
జవాబు:
మిష్ లోహం అనేది ఒక మిశ్రమ లోహం. దీనిలో లాంథనైడ్ (~95%) లోహం, ఐరన్ (~ 5%) మరియు S, C, Ca, Alలు తక్కువ పరిమాణంలో ఉంటాయి.

మిష్లోహాన్ని బుల్లెట్లు, తొడుగులు, తేలిక చకుముకిల తయారీకి ఉపయోగించే Mg- ఆధారిత మిశ్రమ లోహ ఉత్పత్తికి వాడుతారు.

ప్రశ్న 48.
ఆక్టినైడ్ సంకోచం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఆక్టినైడ్ శ్రేణిలో పరమాణువుల, M+3 అయాన్ల పరిమాణం క్రమంగా తగ్గుతుంది. దీనినే ఆక్టినైడ్ సంకోచం అని అంటారు.

ప్రశ్న 49.
సమన్వయ సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
సమన్వయ సమ్మేళనాలు :
పరివర్తన లోహ పరమాణువులు లేదా అయాన్లు అత్యధిక సంఖ్యలో సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయి. వీటిలో ఆనయాన్లు లేదా తటస్థ గ్రూపులు సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాల ద్వారా లోహ పరమాణువుకు అయాన్కు బంధితమై ఉంటాయి. వీటిని సమన్వయ సమ్మేళనాలు అంటారు.
ఉదా : [Co(NH3)6]3+, [Fe(CN)6]4-

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 50.
“కో ఆర్డినేషన్ పాలిహెడ్రన్’ అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ చుట్టూ ఉన్న లైగాండ్ల త్రిజ్యామితీయ అమరికను బట్టి ఆ సంక్లిష్టానికి గల జ్యామితిని నిర్ణయిస్తారు. దీనినే సమన్వయ బహుభుజి లేదా కో ఆర్డినేషన్ పాలిహెడ్రన్ అంటారు.
ఉదా : ఆక్టాహెడ్రల్ (అష్టముఖీయం), టెట్రా హెడ్రల్ (చతుర్ముఖీయం)

ప్రశ్న 51.
ద్వంద్వ లవణం (double salt) అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ద్వంద్వ లవణం :
ఏ లవణాలలో అయితే రెండు కాటయాన్లు, ఒక ఆనయాన్ ఉంటుందో ఆ లక్షణాలను ద్వంద్వ లవణాలు అంటారు.

నీటిలో కరిగించినపుడు ఇది సామాన్య అయాన్ల విఘటనం చెందుతాయి.
ఉదా : కార్నలైట్ KCl.MgCl2.6H2O

ప్రశ్న 52.
సంక్లిష్ట సమ్మేళనానికి, ద్వంద్వ లవణానికి మధ్య భేదం ఏమిటి?
జవాబు:
ద్వంద్వ లవణాన్ని నీటిలో కరిగించినపుడు పూర్తిగా సామాన్య అయాన్లుగా విఘటనం చెందును. కానీ సంక్లిష్ట సమ్మేళనం విఘటనం చెందీ సంక్లిష్ట అయాన్ మరియు ప్రతి అయాన్లు ఏర్పడును.

ప్రశ్న 53.
లైగాండ్ అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
లైగాండ్ :
సంక్లిష్టంలో కేంద్ర లోహ పరమాణువుకు లేదా అయాన్కు ఎలక్ట్రాన్ జంటలను దానం చేయడం ద్వారా సమన్వయ బంధాలను ఏర్పరచే అయాన్ లేదా అణువును లైగాండ్ అంటారు.
ఉదా : Cl–, Br–, SCN– మొదలైనవి.

ప్రశ్న 54.
అయానిక, తటస్థ లైగాండ్లు ఒక్కొక్క దానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:

  • అయానిక లైగాండ్లకు ఉదాహరణ – CN–, I–, Cl–
  • తటస్థ లైగాండ్లకు ఉదాహరణ – NH3, H2O

ప్రశ్న 55.
ఒక మోల్ CoCl3 ని AgNO3 ద్రావణంతో చర్య జరిపినప్పుడు ఎన్ని మోల్ల AgC! అవక్షేపితమవుతుంది?
జవాబు:
ఒక మోల్ CoCl3 ని AgNO3 ద్రావణంతో చర్య జరిపినపుడు మూడు మోల్ల AgCl అవక్షేపితమవుతుంది.
3 AgNO3 + CoCl3 → Co(NO3)3 + 3 AgCl↓

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 57.
‘ఉభయదంత’ లైగాండ్ (ambidentate ligand) అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి. (లేదా) ‘కీలేట్ లైగాండ్’ అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి. [AP. Mar.’16]
జవాబు:
రెండు దాత పరమాణువుల గల ఏకదంత లైగాండ్ తనలోని రెండు పరమాణువులలో దేని ద్వారానైనా సమన్వయం చేయగలుగుతుంది. ఇటువంటి లైగాండ్లను ఉభయదంత (ఏంబిడెంటేడ్) లైగాండ్లు లేదా కీలేట్ లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O-24, CO-23 etc.

ప్రశ్న 58.
CuSO4.5H2O నీలి రంగులో ఉంటుంది. కానీ అనార్థ CuSO4 రంగులేనిది. ఎందుకు?
జవాబు:
CuSO4.5H2O నీలి రంగులో ఉంటుంది. కానీ అనార్థ CuSO4 రంగులేనిది. దీనికి కారణం లైగాండ్లు లేకపోవడం వలన స్ఫటిక క్షేత్ర విభజన జరగదు.

ప్రశ్న 59.
1 : 1 మోలార్ నిష్పత్తిలో FeSO4 ద్రావణాన్ని (NH4)2SO4 ద్రావణంతో కలిపితే, ఆ ద్రావణం Fe2+ అయాను పరీక్షనిస్తుంది. కానీ 1 : 4 మోలార్ నిష్పత్తిలో CuSO4 ద్రావణాన్ని అమోనియా జలద్రావణంతో కలిపితే, ఆ ద్రావణం Cu2+ అయాన్కు పరీక్షను ఇవ్వదు. ఎందువల్ల?
జవాబు:

  • 1 : 1 మోలార్ నిష్పత్తిలో FeSO4 ద్రావణాన్ని (NH4)2SO4 ద్రావణంతో కలిపితే, ఆ ద్రావణం Fe2- అయాన్కు పరీక్షనిస్తుంది. దీనికి కారణం ఈ మిశ్రమం ద్వంద్వ లవణం FeSO4(NH4)2 SO4. 6H2O (మోర్ లవణం)ను ఏర్పరుస్తుంది.
  • 1 : 4 మోలార్ నిష్పత్తిలో CuSO4 ద్రావణాన్ని అమ్మోనియా జల ద్రావణంతో కలిపితే ఆ ద్రావణం Cu2+ కు పరీక్షని ఇవ్వదు. దీనికి కారణం సంక్లిష్ట సమ్మేళనం [Cu(NH3)4]SO4 ఏర్పడటం.

ప్రశ్న 60.
క్రింది సమన్వయ జాతులలో ఎన్ని జ్యామితీయ ఐసోమర్లు సాధ్యమవుతాయి?
ఎ) [Cr(C2O4)3]3-
బి) [Co(NH3)3Cl3]
జవాబు:
ఎ) [Cr(C204)3]3- : రెండు జ్యామితీయ ఐసోమర్లు సాధ్యపడతాయి.
బి) [Co(NH3)3Cl3] : రెండు జ్యామితీయ ఐసోమర్లు సాధ్యపడతాయి.

ప్రశ్న 61.
కాపర్ సల్ఫేట్ జలద్రావణానికి అధికంగా KCN జలద్రావణం కలిపినప్పుడు ఏర్పడే సమన్వయ జాతి ఏమిటి?
జవాబు:
కాపర్ సల్ఫేట్ ద్రావణానికి అధికంగా KCN జలద్రావణం కలిపినప్పుడు పొటాషియం టెట్రా సయనో కాపర్ (II) సంక్లిష్టం ఏర్పడును.
బలమైన లైగాండ్ CN ఉండుట వలన ఈ సంక్లిష్టం ఏర్పడినది.
4KCN(జల) + CuSO4(జల) → K2[Cu(CN)4](జల) + K2SO4(జల)

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 62.
[Cr(NH3)6]3+ పారా అయస్కాంత పదార్థం. కాగా [Ni(CN)4]2- డయా అయస్కాంత పదార్థం. ఎందువల్ల?
జవాబు:

  • [Cr(NH3)6]3+ లో మూడు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉండుట వలన పారా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉండును.
  • [Ni(CN4)]2+ లో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు లేనందు వల్ల డయా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉండును.

ప్రశ్న 63.
[Ni(H2O)6]2+ ద్రావణం ఆకుపచ్చని రంగులో ఉంటుంది. కానీ [Ni(CN)4]2- ద్రావణం రంగు లేనిది. ఎందువల్ల?
జవాబు:

  • [Ni(H2O)6]2+ సంక్లిష్టంలో H2O బలహీన లైగాండ్. ఈ లైగాండ్ ఎలక్ట్రాన్లను జతపరచదు. కావున రెండు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి. ఇవి d-d-పరివర్తనలు జరిపి ఎరుపురంగు కాంతి వికిరణాన్ని శోషించుకొని ఆకుపచ్చని రంగు కాంతిని విడుదల చేస్తాయి.
  • [Ni(CN)4]2+ సంక్లిష్టంలో CN– అయాన్ బలమైన లైగాండ్. ఈ లైగాండ్ ఎలక్ట్రాన్లను జతపరుస్తుంది. కావున ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉండవు. మరియు పరివర్తనలు జరగవు. అందువలన [Ni (CN)4]2- ద్రావణం రంగు లేనిది.

ప్రశ్న 64.
[Fe(CN)4]2-, [Fe(H2O)6]2+ లకు జలద్రావణాలలో వేరువేరు రంగులు ఉంటాయి. ఎందువల్ల?
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలలో Fe యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి +2 మరియు బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం 3d6 బలహీన లైగాండ్ H2O సమక్షంలో నాలుగు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉంటుంది. బలమైన లైగాండ్ CN– సమక్షంలో ఎలక్ట్రాన్లు జత కలుస్తాయి. ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్యలో భిన్నంగా ఉండుట వలన ఇవ్వబడిన సంక్లిష్టాలు రెండు వేరు వేరు రంగులు కలిగి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 65.
క్రింది వాటిలో కోబాల్ట్ ఆక్సీకరణ స్థితి ఎంత?
(ఎ) K[Co(CO)4],
(బి) [Co(NH3)6]3+ ?
జవాబు:
i) K[Co(CO)4] : 1 + x + 4(0) = 0, x = −1
ii) [Co(NH3)6]3+ : x + 6(0) = + 3, x = + 3.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
3d శ్రేణితో పోలిస్తే 4d, 5d శ్రేణులలో అనురూప పరివర్తన లోహాలు అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ చూపిస్తాయి. వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 7
3d-శ్రేణితో పోలిస్తే 4d, 5d శ్రేణులలో అనురూప పరివర్తన లోహాలు అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ చూపిస్తాయి.

కారణం :
భారయుత పరివర్తన లోహాల సమ్మేళనాలలో తరచుగా కనిపించే లోహ లోహ బంధాలు ఈ అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీకి కారణం.

ప్రశ్న 2.
3d, 4d శ్రేణులలోని మూలకాల పరమాణు, అయానిక సైజులతో పోలిస్తే 4d, 5d శ్రేణులలో మూలకాల పరమాణు వ్యాసార్థాలు మారకుండా దాదాపు ఒకే విధంగా ఉంటాయి. వ్యాఖ్యానించండి.
జవాబు:
3d, 4d శ్రేణులలోని మూలకాల పరమాణు, అయానిక సైజులతో పోలిస్తే 4d, 5d శ్రేణులలో మూలకాల పరమాణు వ్యాసార్థాలు మారకుండా దాదాపుగా ఒకే విధంగా ఉంటాయి.

వివరణ :
5d శ్రేణిలో ఎలక్ట్రాన్లు ప్రవేశించడానికి ముందే 4f ఆర్బిటాల్లు ఎలక్ట్రాన్లతో నిండి ఉంటాయి. ఈ విధంగా 5d కంటే ముందుగా 4f ఆర్బిటాల్లు నిండటం పరమాణు వ్యాసార్థాలలో క్రమమైన తగ్గుదలకు దారి తీస్తుంది. ఈ పరమాణు వ్యాసార్థాలలో తగ్గుదలనే లాంథనైడ్ సంకోచం అంటారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 3.
[Ni(CO)4], [Fe(CO)5] లలో వరుసగా Ni, Fe ల సున్నా ఆక్సీకరణ స్థితి గురించి విశదీకరించండి.
జవాబు:
[Ni(CO)4], [Fe(CO)5] లలో వరుసగా Ni, Fe లకు సున్నా ఆక్సీకరణ స్థితి కలిగి ఉంటాయి.

కారణం :
ఈ సంక్లిష్ట సమ్మేళనాలలోని లైగాండ్లకు 6-బంధాలతో పాటు బంధాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం ఉండటం వలన లోహాలకు అల్ప ఆక్సీకరణ స్థితి కలిగి ఉంటాయి.

ప్రశ్న 4.
జలద్రావణాలలో పరివర్తన లోహ అయాన్లు అభిలాక్షణిక రంగులను ఎందువల్ల ప్రదర్శిస్తాయి? ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
ఒక సంక్లిష్టంలో లోహ అయాన్ లోని ఒకే (n) విలువ గల తక్కువశక్తి గల d-ఆర్బిటాల్ నుండి ఒక ఎక్కువ శక్తిగల d- ఆర్బిటాల్లోనికి ఉత్తేజితం చెందినపుడు ఉత్తేజితశక్తి, శోషిత కాంతి పౌనఃపున్యంనకు సంబంధించినదై ఉంటుంది. లోహ అయాన్ ప్రదర్శించే రంగు శోషిత కాంతి ప్రదర్శించే రంగుకు సంపూరక రంగుగా ఉంటుంది. శోషిత కాంతి పౌనఃపున్యం లైగాండ్ స్వభావం పై ఆధారపడి ఉంటుంది. జలద్రావణాలలో వివిధ లోహ అయాన్లు ప్రదర్శించే రంగులు ఈ క్రింది పట్టికలో ఇవ్వబడ్డాయి.
కొన్ని మొదటి శ్రేణి పరివర్తన లోహాల అయాన్ల (జల) రంగులు

విన్యాసంఉదాహరణరంగు
3d0Sc3+రంగులేదు
3d0Ti4+రంగులేదు
3d1Ti3+ఉదా
3d1V4+నీలిరంగు
3d2V3+ఆకుపచ్చ
3d3V2+ఊదా
3d3Cr3+ఊదా
3d4Mn2+ఊదా
3d4Cr2+నీలిరంగు
3d5Mn2+పింక్
3d5Fe3+పసుపుపచ్చ
3d6Fe2+ఆకుపచ్చ
3d6Co3+నీలిరంగు
3d7Co2+పింక్
3d8Ni2+ఆకుపచ్చ
3d9Cu2+నీలిరంగు
3d10Zn2+రంగులేదు

ప్రశ్న 5.
I–, S4O2-8 ల మధ్య జరిగే చర్యలో ఐరన్ (III) ఉత్ప్రేరకం క్రియాశీలతను వివరించండి.
జవాబు:
పరివర్తన లోహ అయాన్లు, వాటి ఆక్సీకరణ స్థితులు మార్పుకోగలిగి ప్రభావాత్మక ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి.
I–, S4O-28 ల మధ్య జరిగే చర్యలో ఐరన్ (III) ఉత్ప్రేరక క్రియాశీలత ఈ క్రింద చర్యల ద్వారా వివరించబడినది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 8

ప్రశ్న 6.
అల్పాంతరాళ సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి? అవి ఎలా ఏర్పడతాయి? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
అల్పాంతంరాళ సమ్మేళనాలు ఏర్పడటం:
H,C లేదా N లాంటి చిన్న పరమాణువులు లోహాల స్ఫటిక జాలకంలోని అల్పాంతరాళాలలో చిక్కుకుపోయినప్పుడు ఏర్పడే సమ్మేళనాలను అల్పాంతరాళ సమ్మేళనాలు అంటారు. ఈ సమ్మేళనాలు సాధారణంగా నాన్-స్టాయికియోమెట్రిక్ సమ్మేళనాలు. ఇవి అయానిక సమ్మేళనాలు కావు అలా అని సమయోజనీయ సమ్మేళనాలు కావు. ఈ సమ్మేళనాలకు ఉదాహరణలు TiC, Mn4N, Fe3H, VH0.56, TiH1.7 మొదలైనవి. వీటి ఫార్ములాలలో పరివర్తన లోహం, దాని సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితికి సంబంధించినదై ఉండదు. ఈ సమ్మేళనాల సంఘటన స్వభావాన్ని బట్టి, వీటిని అల్పాంతరాళ సమ్మేళనాలు అని అంటారు. వీటి ముఖ్యమైన భౌతిక, రసాయన లక్షణాలు క్రింది విధంగా ఉంటాయి.

  1. ఈ సమ్మేళనాలకు అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు ఉంటాయి. ఈ ద్రవీభవన స్థానాలు ఆ సమ్మేళనంలోని లోహం ద్రవీభవన స్థానం కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి.
  2. ఈ సమ్మేళనాలకు గట్టితనం ఉంటుంది. కొన్ని బోరైడ్లకు డైమండ్ అంత గట్టిదనం ఉంటుంది.
  3. ఈ సమ్మేళనాలు లోహ వాహకత్వాన్ని పదిలపరచుకుంటాయి.
  4. ఈ సమ్మేళనాలకు రసాయనికంగా జడత్వం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 7.
అల్పాంతరాళ సమ్మేళనాల లక్షణాలను రాయండి.
జవాబు:
అల్పాంతర సమ్మేళనాల లక్షణాలు :

  1. ఈ సమ్మేళనాలకు అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు ఉంటాయి. ఈ ద్రవీభవన స్థానాలు ఆ సమ్మేళనంలోని లోహం ద్రవీభవన స్థానం కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి.
  2. ఈ సమ్మేళనాలకు గట్టితనం ఉంటుంది. కొన్ని బోరైడ్లకు డైమండ్ అంత గట్టిదనం ఉంటుంది.
  3. ఈ సమ్మేళనాలు లోహ వాహకత్వాన్ని పదిలపరచుకుంటాయి.
  4. ఈ సమ్మేళనాలకు రసాయనికంగా జడత్వం ఉంటుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 8.
పరివర్తన మూలకాల విలక్షణ ధర్మాలను రాయండి. [AP. Mar.’15]
జవాబు:
పరివర్తన లోహాలు లేదా మూలకాలు విలక్షణ ధర్మాలను చూపుతాయి. వాట్తో కొన్నింటిని కింది జాబితాగా పొందుపరచడమైనది..
a) ఎలక్ట్రానిక్ విన్యాసాలు
b) బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు
c) పారా, ఫెర్రో అయస్కాంత ధర్మాలు
d) రంగు హైడ్రేటెడ్ అయాన్లు, లవణాలు ఏర్పడటం
e) మిశ్రమ లోహాలు ఏర్పడే సామర్థ్యం
f) ఉత్ప్రేరక ధర్మాలు
g) సంక్లిష్టాలు ఏర్పడే సామర్థ్యం
h) లోహ స్వభావం
i) అయొనైజేషన్ శక్తి
j) పరమాణు, అయానిక వ్యాసార్థాలు
k) అల్పాంతరాళ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 9.
క్రింది వాటి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలను రాయండి.
(ఎ) Cr3+ (బి) Cu+ (సి) Co2+ (డి) Mn2+
జవాబు:
ఎ) Cr3+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d³
బి) Cu+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d10
సి) Co2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d7
డి) Mn2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 4s03d5

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 10.
ఒక పరివర్తన మూలక పరమాణువులలో భూస్థితిలో d-ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాలు క్రింది విధంగా ఉన్నాయి. 3d³, 3d5, 3d8, 3d4 వీటిలో ఏ విన్యాసం స్థిర ఆక్సీకరణ స్థితిని తెలుపుతుంది?
జవాబు:

  1. 3d³ యొక్క స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితులు +2, +3, +4 మరియు +5 (V)
  2. 3d5 యొక్క స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితులు +3, + 4 మరియు +6 (Cr)
  3. 3d5 యొక్క స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితులు +2, +4, +6 మరియు +7 (Mn)
  4. 3d8 యొక్క స్థిరమైన ఆక్సీకరణ స్థితులు +2, +3 (Co)
  5. 3d4 ఈ విన్యాసంకు ఉనికి లేదు.

ప్రశ్న 11.
లాంథనైడ్ సంకోచం అంటే ఏమిటి? లాంథనైడ్ సంకోచం ఫలితాలు ఏమిటి?
జవాబు:
లాంథనైడ్ సంకోచము :
లాంథనైడ్లలో పరమాణు పరిమాణం (లేదా) అయాన్ పరిమాణంలో తరుగుదలను లాంథనైడ్ సంకోచమంటారు.

కారణము :
లాంథనైడ్లను, వాటి త్రిక సంయోజక అయాన్లలోను పరమాణు సంఖ్యతోబాటు కేంద్రక ఆవేశం పెరుగుతుంది. ఒక మూలకం నుంచి తరువాత మూలకానికి వెళుతుంటే భేదాత్మక ఎలక్ట్రాన్, బాహ్య కక్ష్యలోకి కాకుండా అంతర్గతమయిన 4f – ఆర్బిటాల్లోకి చేరతాయి. f-ఆర్బిటాల్ యవనికా ప్రభావం చాలా తక్కువ. అందువల్ల ప్రభావక కేంద్రక ఆవేశం, ఆయా పరమాణు సైజులను (లేదా) అయానిక సైజులను కుచింపచేస్తుంది.

ఫలితాలు :

  1. ఈ సంకోచం వల్ల లాంథనైడ్ల రసాయన ధర్మాలు ఒక మూలకం నుంచి ఇంకొక దానికి చాలా స్వల్పంగా మారతాయి. దాని ఫలితంగా లాంథనైడ్లను వేరుపరచడం చాలా కష్ట సాధ్యం.
  2. లాంథనైడ్ల అనంతరం వచ్చే 6వ పీరియడ్ మూలకాల అనూహ్య లక్షణాలను లాంథనైడ్ సంకోచం పరంగా వివరించవచ్చు.
  3. 4d – శ్రేణిలోని మూలకాల వ్యాసార్థాలు, వాటి అనురూప 3d – మూలకాల వ్యాసార్థాల క్రింద ఎక్కువగా ఉంటాయి. కాని 4d శ్రేణి నుంచి 5d శ్రేణికి పోయేటప్పుడు అదే ప్రవృత్తి కనిపించదు. దానికి కారణము లాంథనైడ్ సంకోచము.
    ఉదా : Hf (Z = 72), Zr (Z – 40) లు సారూప్యంగా AR, IRలను కలిగిఉంటాయి. 0.144 nm, 0.145 nm. అదేవిధంగా Nb & Ta (AR విలువలు ఒక్కొక్క దానికి 0.134 nm); Mo & W (AR విలువలు ఒక్కొక్క దానికి 0.130 nm). ఈ మూలకాల జంటలకు సన్నిహిత రసాయన ధర్మాలుంటాయి.
  4. దీని ఫలితంగా ముందుగా వచ్చే హైడ్రాక్సైడ్లు అయానిక స్వభావాన్ని, తరువాత మూలకాల హైడ్రాక్సైడ్లు సమయోజనీయ స్వభావాన్ని కలిగివున్నాయి. అందువల్ల లాంథనైడ్ హైడ్రాక్సైడ్ క్షారత్వం La నుంచి Luకి తగ్గుతుంది.

ప్రశ్న 12.
పరివర్తన లోహాల ఆక్సీకరణ స్థితులలో మార్పు, పరివర్తన మూలకాలు కాని వాటిలో ఈ మార్పుకు గల భేదం ఏమిటి?
ఉదాహరణలతో విశదీకరించండి.
జవాబు:
పరివర్తన మూలకాలలో అసంపూర్ణ (-ఆర్బిటాళ్లు కలిగి ఉండుట వలన ఆక్సీకరణ స్థితులు ఒక్కొక్కటిగా మారుతాయి.
ఉదా : Mn− +2, +3, +4, +5, + 6 మరియు +7 స్థితులు ప్రదర్శిస్తుంది (అన్నింటికి బేధం ఒకటి)

పరివర్తన మూలకాలు కాని వాటిలో ఈ మార్పు ఎన్నికైనదిగా ఉండును. మధ్య బేధం 2గా ఉండును.
ఉదా : S − +2, +4, +6 స్థితులు ప్రదర్శించును.
N – +3, +5 స్థితులు ప్రదర్శించును.

ప్రశ్న 13.
ఐరన్ క్రోమైట్ ధాతువు నుంచి పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ తయారీని వర్ణించండి.
జవాబు:
ఐరన్ క్రోమైట్ ధాతువు నుంచి పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ తయారీ :
పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ తోళ్ళ పరిశ్రమలో ఉపయోగించే ముఖ్య రసాయన పదార్థం. దీనిని అనేక ఎజో సమ్మేళనాల తయారీలో ఆక్సీకరణిగా ఉపయోగిస్తారు. డైక్రోమేట్లను సాధారణంగా క్రోమేట్ నుంచి తయారుచేస్తారు. దీనిని క్రోమైట్ ధాతువును బాగా గాలి తగిలేటట్లు సోడియమ్ లేదా పొటాషియమ్ కార్బొనేట్తో గలనం చేసి పొందుతారు. సోడియమ్ కార్బొనేట్తో చర్య క్రింది విధంగా జరుగుతుంది.
4 FeCr2O4 + 8Na2CO3 + 7O2 → 8Na2CrO4 + 2Fe2O3 + 8CO2

పై చర్యలో ఏర్పడ్డ పసుపురంగు సోడియమ్ క్రోమేట్ ద్రావణాన్ని వడపోసి, సల్ఫ్యూరికామ్లంతో ఆమ్లీకృతం చేస్తే ఆరెంజ్ రంగు గల సోడియమ్ డైక్రోమేట్ Na, CrzO, .2H* స్ఫటికాలు ఏర్పడతాయి.
2Na2CrO4 + 2H+ → Na2Cr2O7 + 2Na+ + H2O

సోడియమ్ డైక్రోమేట్, పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ కంటే నీటిలో ఎక్కువగా కరుగుతుంది. కాబట్టి సోడియమ్ డైక్రోమేట్ను పొటాషియమ్ క్లోరైడ్తో చర్య జరిపించి. పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ను తయారుచేస్తారు.
Na2Cr2O7 + 2KCl → K2Cr2O7 + 2NaCl

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 14.
పొటాషియమ్ డైక్రోమేట్ ఆక్సీకరణ చర్యా విధానాన్ని వివరించండి. క్రింది వాటితో దాని చర్యలకు అయానిక సమీకరణాలు రాయండి.
(ఎ) అయొడైడ్ (బి) ఐరన్ (II) ద్రావణం (సి) H2S (డి) Sn(II)
జవాబు:
ఆమ్ల యానకం (మాధ్యమం) లో పొటాషియం డైక్రోమేట్ బలమైన ఆక్సీకరణి. ఈ ఆక్సీకరణ స్వభావాన్ని క్రింది విధంగా సూచించవచ్చు.
Cr2O-27 + 14H+ + 6e ̄ → 2Cr+3 (E° = 1.33 V)

అయానిక సమీకరణాలు :
i) K2Cr2O7 మరియు I–
Cr2O-27 + 14H+ + 6I– → 2Cr-3 + 3I2 + 7H2O

ii) K2Cr2O7 మరియు Fe2+ (జల)
Cr2O-27 + 14H+ + 6Fe+2 → 2Cr+3 + 3Fe+3 + 7H2O

iii) K2Cr2O7 మరియు H2S
Cr2O-27 + 8H+ + 3H2S → 3Cr+3 + 3S + 7H2O

ప్రశ్న 15.
పొటాషియం పర్మాంగనేట్ తయారీని వర్ణించండి.
జవాబు:
పొటాషియం పర్మాంగనేట్ (KMnO4) తయారీ :
MnO2 ను క్షార లోహ హైడ్రాక్సైడ్, KNO3 లాంటి ఆక్సీకరణితో గల్తనం చెందించి, KMnO4 ను తయారుచేస్తారు. ఈ చర్యలో ముదురు ఆకుపచ్చ పొటాషియం మాంగనేట్ K2MnO4 ఏర్పడి అది తటస్థ లేదా ఆమ్ల ద్రావణంతో అననుపాతం చెంది పొటాషియం పర్మాంగనేట్ను ఇస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 9

ప్రశ్న 16.
ఆమ్లీకృత పొటాషియమ్ పర్మాంగనేట్ ద్రావణం క్రింది వాటితో ఎలా చర్య జరుపుతుంది?
(ఎ) ఐరన్ (II) అయాన్లు (బి) SO2 (సి) ఆగ్జాలిక్ ఆమ్లం.
ఈ చర్యలకు అయానిక సమీకరణాలు రాయండి.
జవాబు:
KMnO4 ఆమ్ల యానకంలో చర్య
MnO–4 + 8H+ + 5e– → Mn+2 + 4H2O ———- (i)

ఎ) ఫెర్రస్ అయాన్ను ఫెర్రిక్ అయాన్గా ఆక్సీకరణం చేయును.
Fe2+ →Fe+3 + e– ———- (ii)
పై రెండు సమీకరణాల నుండి
5Fe+2 + MnO–4 + 8H+ → Mn+2 + 4H2O + 5Fe+3

బి) SO2 ను SO-24 గా ఆక్సీకరణం చేయును.
SO2 + 2H2O → SO2-4 + 4H+ + 2e– ———- (iii)

సమీకరణం (i), (iii) నుండి
5SO2 + 2MnO–4 + 2H2O →2Mn+2 + 4H+ + 5SO-24

సి) ఆగ్జాలిక్ ఆమ్లం CO గా ఆక్సీకరణం చెందును.
C2O2-4 → 2CO2 + 2e– ———- (iv)
(i), (iv) సమీకరణాల నుండి
5C2O2-4 + 2MnO–4 + 16H+ → 2Mn+2 + 8H2O + 10CO2

ప్రశ్న 17.
జలద్రావణంలో Cu+, Sc3+, Mn2+, Fe2+లలో ఏ అయాన్లకు రంగు ఉంటుందని భావిస్తున్నారు? కారణాలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఏ అయాన్లలో అయితే అసంపూర్ణ d- ఆర్బిటాళ్ళను కలిగి ఉంటాయో అని రంగు ధర్మాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. పూర్థి స్థాయిలో నిండిన d-ఆర్బిటాళ్లు (లేదా) ఖాళీ d-ఆర్బిటాళ్ళు కలిగిన అయాన్లు రంగు ధర్మం ప్రదర్శించవు.
Cu+ = [Ar] 3d10 రంగు లేదు.
Sc+3 = [Ar] రంగు లేదు.
Mn+2 = [Ar] 3d5 పింక్ రంగు (గులాబి)
Fe+2 = [Ar] 3d5 లేత ఆకుపచ్చ

Sc3+ మరియు Cu+ అయాన్లు 3d0 మరియు 3d10 విన్యాసాలు కలిగి ఉన్నాయి. (బాహ్యకక్ష్యలో) కావున వీటికి రంగులేదు. మిగతా అయాన్లు అనగా Mn+2 Fe+2 లు జలద్రావణాలలో రంగు ధర్మాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. దీనికి కారణం అసంపూర్ణ d-ఆర్బిటాళ్ళు కలిగి ఉండటం.

ప్రశ్న 18.
మొదటి పరివర్తన శ్రేణి మూలకాల +2 ఆక్సీకరణ స్థితుల స్థిరత్వాలను పోల్చండి.
జవాబు:

మూలకం (+2 స్థితి)ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (బాహ్య)
21Sc+23d1
22Ti+23d2
23V+23d3
24Cr+23d4
25Mn+23d5

పైన మూలకాలతో రెండు 4s ఎలక్ట్రాన్లు తొలగింపబడ్డాయి. (Cr+2లో ఒక 4s ఎలక్ట్రాన్, ఒక 3d-ఎలక్ట్రాన్) పరమాణు సంఖ్య పెరుగుదలతో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య కూడా పెరుగును. కావున M+2 కాటమాన్ల స్థిరత్వం Sc+2 నుండి Mn+2 కు పెరుగును.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 19.
హుండ్ నియమాన్ని ఉపయోగించి Ce3+ అయాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని ఉత్పాదించి, ‘భ్రమణ-ఆధారిత భ్రామకం’ (‘spin-only) ఆధారంగా దాని అయస్కాంత భ్రామకాన్ని లెక్కకట్టండి.
జవాబు:
Ce(Z = 58) = [Xe] 4f¹5d¹6s²
Ce+3 = [Xe]4f¹ (ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్)
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 10

ప్రశ్న 20.
Ti2+, V2+ Cr3+, n2+ అయాన్లు ప్రతిదానిలోను ఎన్ని 3d ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయో రాయండి. ఈ హైడ్రేట్ అయాన్లలో (ఆక్టాహెడ్రల్). అయిదు 3d ఆర్బిటాల్లు ఏవిధంగా నిండి ఉంటాయని ఊహిస్తున్నారో సూచించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 11

ప్రశ్న 21.
వెర్నర్ సమన్వయ సమ్మేళనాల సిద్ధాంతాన్ని తగిన ఉదాహరణలతో వివరించండి. [TS. Mar.’15; Mar. ’14]
జవాబు:
వెర్నర్ సిద్ధాంతము – ప్రతిపాదనలు :

  1. ప్రతి సంక్లిష్ట సమ్మేళనంలోనూ మధ్యస్థ లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ ఉంటుంది.
  2. మధ్యస్థ లోహం రెండు రకాల సంయోజకతలను చూపిస్తుంది. అవి :
    (a) ప్రైమరీ వేలన్సీ
    (b) సెకండరీ వేలన్సీ

a) ప్రైమరీ వేలన్సీ :
సాధారణంగా ప్రైమరీ వేలన్సీ, సంఖ్యాత్మకంగా లోహపు ఆక్సిడేషన్ స్థితికి సమానంగా ఉంటుంది. ఈ వేలన్సీలకు దిశ ఉండదు. వీటిని చుక్కల గీతతో సూచిస్తారు. (………). కణాలు లేదా గ్రూపులు ప్రైమరీ వేలన్సీతో బంధించబడితే అవి పూర్తిగా అయనీకరణం చెందుతాయి. ప్రైమరీ వేలన్సీ సాధారణ లవణాల్లోని లోహాలకు, సంక్లిష్ట పదార్థాల్లోని లోహాలకు కూడా సమంగా వర్తిస్తుంది. ఈ వేలన్సీలు అయానిక బంధాల సంఖ్యతో సమానంగా ఉంటాయి. ఉదా : CoCl, (Co+3; 3CL లు ఉంటాయి). ఇందులో Coకి మూడు ప్రైమరీ వేలన్సీలుంటాయి. అంటే మూడు అయానిక బంధాలుంటాయన్న మాట.
అదే విధంగా [Co(NH3)6] Cl3 సంక్లిష్టంలో Co ప్రైమరీ వేలన్సీ మూడు.

b) సెకండరీ వేలన్సీ :
ఒక లోహపు సెకండరీ వేలన్సీలు దాని చుట్టూ సౌష్ఠవంగా, నిర్దిష్ట దిశలలో వ్యాపించి ఉంటాయి. ప్రతి లోహానికీ నిర్దిష్ట ఆక్సిడేషన్ స్థితిలో దాని స్వాభావికమయిన సెకండరీ వేలన్సీల సంఖ్య ఉంటుంది.
ఉదా 1: CoCl3. 6NH3 సంక్లిష్టంలో 3 క్లోరైడ్లు ప్రైమరీ వేలన్సీలతో బంధించబడి ఉంటాయి. ఆరు అమోనియాలు సెకండరీ వేలన్సీలతో బంధిచబడి ఉంటాయి.
ఉదా 2 : CuSO4. 4NH3 సంక్లిష్టంలో Cuతో SO42- రెండు ప్రైమరీ వేలన్సీలతో బంధించబడి ఉంటుంది. నాలుగు NH3 అణువులు సెకండరీ వేలన్సీలతో బంధింతమయి ఉంటాయి.

సెకండరీ వేలన్సీలకు దిశాలక్షణం ఉంది కాబట్టి, సంక్లిష్టాన్ని. (అణువు లేదా అయాన్)కి నిర్దిష్టమయిన ఆకృతి ఉంటుంది. సెకండరీ వేలన్సీలను అఖండిత గీత (-) తో సూచిస్తారు. సంక్లిష్టంలో లోహం కో ఆర్డినేషన్ సంఖ్య దాని సెకండరీ వేలన్సీల సంఖ్యకు సమానం అవుతుంది. క్రింది ఉదాహరణలు వెర్నర్ సిద్ధాంతాన్ని విశదీకరిస్తాయి.
ఉదా : 1) COCl3. 6NH3
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 12
ఈ సంక్లిష్టంలో Co(III) కేంద్రక లోహ అయాన్. దీని ఆక్సిడేషన్ స్థితి III. దీనిలో ప్రాథమిక వేలన్సీ విలువ 3. ఈ వేలన్సీ ‘C’ తో సంతృప్తం చేయబడ్డాయి. ద్వితీయ వేలన్సీ విలువ 6. ఈ వేలన్సీ NH3 అణువులతో సంతృప్తం చేయబడింది.

2) CoCl3. 5NH3 :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 13
ఈ సంక్లిష్టంలో Co(III) కేంద్రక లోహ అయాన్. దీని ఆక్సిడేషన్ స్థితి III. దీనిలో ప్రాథమిక వేలన్సీ విలువ 3. ఈ వేలన్సీ. ‘C’ తో సంతృప్తం, చేయబడ్డాయి. ద్వితీయ వేలన్సీ విలువ 5. ఈ వేలన్సీ NH3 అణువులతో సంతృప్తం చేయబడింది.

3) CoCl3. 4NH4 :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 14
ఈ సంక్లిష్టంలో Co(III) కేంద్రక లోహ అయాన్. దీని ఆక్సిడేషన్ స్థితి III. దీనిలో ప్రాథమిక వేలన్సీ విలువ 3. ఈ వేలన్సీ ‘C’ తో సంతృప్తం చేయబడ్డాయి. ద్వితీయ వేలన్సీ విలువ 4. ఈ వేలన్సీ NH3 అణువులతో సంతృప్తం చేయబడింది.

4) CoCl3. 3 NH3 :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 15
ఈ సంక్లిష్టంలో Co(III) కేంద్రక లోహ అయాన్. దీని ఆక్సిడేషన్ స్థితి III. దీనిలో ప్రాథమిక వేలన్సీ విలువ 3. ఈ వేలన్సీ ‘Cl’ తో సంతృప్తం చేయబడ్డాయి. ద్వితీయ వేలన్సీ విలువ 3. ఈ వేలన్సీ NH3 అణువులతో సంతృప్తం చేయబడింది.

ప్రశ్న 22.
క్రింది సంక్లిష్ట జాతుల జ్యామితీయ ఆకృతులను ఇవ్వండి.
ఎ) [Co(NH3)6]3+ బి) [Ni(CO)4] సి) [Pt Cl4]2- డి) [Fe(CN)6]4-.
జవాబు:
ఎ) [Co(NH3)6]3+ యొక్క జ్యామితీయ ఆకృతి ఆక్టాహెడ్రల్ (అష్టముఖీయం)
బి) [Ni(CO)4] యొక్క జ్యామితీయ ఆకృతి టెట్రాహెడ్రల్ (చతుర్ముఖీయం)
సి) [PtCl4]2- యొక్క జ్యామితీయ ఆకృతి సమతల చతురస్రం
డి) [Fe(CN)6]-4 యొక్క జ్యామితీయ ఆకృతి ఆక్టాహెడ్రల్ (అష్టముఖీయం).

ప్రశ్న 23.
క్రింది పదాలను వివరించండి.
(ఎ) లైగాండ్ (బి) సమన్వయ సంఖ్య (సి) సమన్వయ సమూహం (డి) కేంద్ర లోహ పరమాణువు/ అయాన్
జవాబు:
ఎ) లైగాండ్ :
సంక్లిష్టంలో కేంద్ర లోహ పరమాణువుకు లేదా అయాన్కు ఎలక్ట్రాన్ జంటలను దానం చేయడం ద్వారా సమన్వయ బంధాలను ఏర్పరచే అయాన్ లేదా అణువును లైగాండ్ అంటారు.
ఉదా : Cl–, CN–, Br–, SCN–

లైగాండ్లో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటను దానం చేసే పరమాణువును దాత పరమాణువు లేదా లిగేటింగ్ పరమాణువు అంటారు. లైగాండ్లు భిన్న రకాలు.

ఏకదంతం లైగాండ్లు :
సంక్లిష్టంలో కేంద్ర లోహపరమాణువు లేదా అయాన్కు లైగాండ్లోని ఒకే ఒక దాత పరమాణువుతో సమన్వయ సంయోజనీయబంధం ఏర్పడితే ఆ లైగాండ్ను ఏకదంత లైగాండ్ అంటారు.
ఉదా : Cl– Br– etc.

ii) బహుదంత లైగాండ్లు :
లైగాండ్లో ఒకటి కంటే అధిక సంఖ్యలో దాత పరమాణువులు ఉండి అవి కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్తో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాలను ఏకకాలంలో ఏర్పరిస్తే ఆలైగాండ్లను బహుదంత లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O-24etc.

iii) ఉభయదంత లైగాండ్లు :
రెండు దాత పరమాణువుల గల ఏకదంత లైగాండ్ తనలోని రెండు పరమాణువులలో దేని ద్వారానైనా సమన్వయం చేయగలుగుతుంది. ఇటువంటి లైగాండ్లను ఉభయదంత (ఏంబిడెంటేడ్) లైగాండ్లు లేదా కీలేట్ లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O-24, CO-23 etc.

బి) సమన్వయ సంఖ్య :
సమన్వయ సమ్మేళనం/అయాన్లో కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్తో లైగాండ్లు ఏర్పరచే సమన్వయ బంధాల సంఖ్యను సమన్వయ సంఖ్య అంటారు.
ఉదా : (NH3)6]Cl3లో సమన్వయ సంఖ్య ఆరు

సి) సమన్వయ సమూహం :
కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ తో స్థిరసంఖ్యలో అణువుల, లేదా అయాన్ల సమన్వయ బంధి-ల ద్వారా ఏర్పడిన దానిని సమన్వయ సమూహం అంటారు.

డి) కేంద్ర లోహ పరమాణువు (లేదా) అయాన్ :
సమన్వయ సమూహంలో దేనితోనైతే స్థిరసంఖ్యలో అయాన్లు లేదా గ్రూపులు నిర్దిష్టమైన త్రిజ్యామితీ విన్యాసంలో బంధం ఏర్పరుస్తాయో ఆలోహ పరమాణువు లేదా అయానన్ను కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ అంటారు.
ఉదా : (Ni (CO)4) లో Ni కేంద్ర లోహపరమాణువు

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 24.
క్రింది పదాలను వివరించండి. (ఎ) ఏకదంత లైగాండ్ (బి) ద్విదంత లైగాండ్ (సి) బహుదంత లైగాండ్ (డి) ఏంబిడెంటేట్ (ఉభయదంత) లైగాండ్ ఒక్కొక్కదనాకి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ఎ) ఏకదంతం లైగాండ్లు :
సంక్లిష్టంలో కేంద్ర లోహపరమాణువు లేదా అయాన్కు లైగాండ్లోని ఒకే ఒక దాత పరమాణువుతో సమన్వయ సంయోజనీయబంధం ఏర్పడితే ఆ లైగాండ్ను ఏకదంత లైగాండ్ అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 16

బి) ద్విదంత లైగాండ్లు :
రెండు దాత పరమాణువుల ద్వారా సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరచే లైగాండ్లను ద్విదంత లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O-24

సి) బహుదంత లైగాండ్లు :
లైగాండ్లో ఒకటి కంటే అధిక సంఖ్యలో దాత పరమాణువులు ఉండి అవి కేంద్ర లోహ పరమాణువు లేదా అయాన్ రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాలను ఏకకాలంలో ఏర్పరిస్తే ఆలైగాండ్లను బహుదంత లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O-24

డి) ఉభయదంత లైగాండ్లు:
రెండు దాత పరమాణువుల గల ఏకదంత లైగాండ్ తనలోని రెండు పరమాణువులలో దేని ద్వారానైనా సమన్వయం చేయగలుగుతుంది. ఇటువంటి లైగాండ్లను ఉభయదంత (ఏంబిడెంటేడ్) లైగాండ్లు లేదా కీలేట్ లైగాండ్లు అంటారు.
ఉదా : C2O2-4, C2O-23 etc

ప్రశ్న 25.
‘కీలేట్ ప్రభావం’ అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
ద్విదంత (లేదా) బహుదంత లైగాండ్లలోని దాత పరమాణువులు కేంద్ర లోహ అయాన్ లేదా పరమాణువుతో సమన్వయ సంయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరచి 5 లేదా 6 పరమాణువుల సంఖ్య గల వలయములను ఏర్పరచుటను కీలేట్ ప్రభావం అంటారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 17

ప్రశ్న 26.
క్రింది సంక్లిష్ట జాతులలో కేంద్ర లోహ పరమాణువుల ఆక్సీకరణ సంఖ్యలను ఇవ్వండి.
(ఎ) [Ni(CO)4] (బి) [Co(NH3)6]3+ (సి) [Fe(CN)6]4- (డి) [Fe(C2O4)3]3-
జవాబు:
ఎ) [Ni(CO)4] :
x + 4(0) = 0
x = 0
‘Ni’ యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి = 0

బి) [Co(NH3)6]3+ :
x + 6(0) = +3
x = + 3
‘Co’ యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 3.

సి) [Fe(CN)6]4- :
x + 6(-1) = -4
x = + 2
‘Fe’ యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 2.

డి) [Fe(C2O4)3]3-
x + 3(-2) = -3
X = + 3
‘Fe’ యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 3.

ప్రశ్న 27.
IUPAC నియమాలు ఉపయోగించి క్రింది వాటి సాంకేతికాలు రాయండి.
(ఎ) టెట్రాహైడ్రాక్సోజింకేట్ (II) (బి) హెక్సమీన్ కోబాల్ట్ (సి) పొటాషియమ్ టెట్రాక్లోరోపల్లాడేట్ (II) పొటాషియమ్ ట్రై
(ఆగ్జలేటో) క్రోమేట్ (III)
జవాబు:
ఎ) టెట్రా హైడ్రాక్సో జింకెట్ (II) – [Zn(OH)4]-2
బి) హెక్సమీన్ కోబాల్ట్ (III) సల్ఫేట్ – [Co(NH3)6]2 (SO4)3
సి) పొటాషియం టెట్రాక్లోరో పల్లాడేట్ (II) – K2[PdCl42]
డి) పొటాషియం ట్రై (ఆగ్జలేటో) క్రోమేట్ (III) – K3[Cr(C2O4)3]

ప్రశ్న 28.
IUPAC నియమాలు ఉపయోగించి క్రింది వాటి శాస్త్రీయ నామాలను రాయండి.
(ఎ) [Co(NH3)6]Cl3 (బి) [Pt(NH3)2Cl(NH2CH3)]Cl (సి) [Ti(H2O)6]3+ (డి) [NiCl4]2-
జవాబు:
ఎ) హెక్సావిమీన్ కోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్
బి) డై ఎమీన్ క్లోరో (మిథైల్ ఏమీన్) ప్లాటినమ్ (II) క్లోరైడ్
సి) హెక్సా ఆక్వా టైటానియం (III) అయాన్
డి) టెట్రాక్లోరో నికెలేట్ (III) అయాన్

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 29.
సమన్వయ సమ్మేళనాలలో జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని తగిన ఉదాహరణలు ఇచ్చి వివరించండి.
జవాబు:
క్షేత్ర సాదృశ్యం :

  • సమన్వయ సంక్లిష్టాలలో లైగాండ్లకు విభిన్న జ్యామితీయ అమరికలు సాధ్యమవడం వల్ల ఈ సాదృశ్యం సంభవిస్తుంది.
  • సమన్వయ సంఖ్యలు 4, 6 గల సంక్లిష్టాలు ఈ రకం సాదృశ్యానికి ముఖ్య ఉదాహరణలు.
  • [MX2L2] [X, L లు ఏకదంత లైగాండ్లు] ఫార్ములాతో సూచించబడిన సమతల చతురస్ర సంక్లిష్టంలో X లైగాండ్లు రెండూ ఒకదానికొకటి పక్కపక్కన ఉన్నట్లైతే దానిని సిస్ సాదృశ్యం అంటారు. వ్యతిరేక దిశలలో ఉన్నట్లైతే ట్రాన్స్ సాదృశ్యం అంటారు.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 18
  • [MAB XL] (A, B, X, L లు నాలుగు ఏకదంత లైగాండ్లే) అనే ఇతర సమతల చతురస్ర సంక్లిష్టం మూడు సదృశకాలను రెండు సిస్, ఒక ట్రాన్స్ ఏర్పరుస్తుంది. ఈ రకం ప్రవర్తన టెట్రా హెడ్రల్ జ్యామితి గల సంక్లిష్టాలలో తటస్థపడదు.
  • [MX2L4] ఫార్ములా గల ఆక్టాహెడ్రల్ సంక్లిష్టాలలో సాధ్యపడుతుంది. రెండు X లు సిస్ విన్యాసంలో లేదా ట్రాన్స్ విన్యాసంలో ఉంటాయి.
  • AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 19
  • [Co(NH3)4NO2)3] లాంటి [Ma3b3] రకం ఆక్టాహెడ్రల్ సమన్వయ సమూహాలలో వేరొక రకం క్షేత్ర సాదృశ్యం తటస్థపడుతుంది. దీనిలో అదే లైగాండ్లకు చెందిన మూడు దాత పరమాణువులు సంక్లిష్ట నిర్మాణంలో ఆక్టాహెడ్రల్ ఫలకంలో పక్కపక్క స్థానాలను ఆక్రమిస్తాయి. వీటిని ఫేషియల్ (fac) సదృశకాలు అని అంటారు. లైగాండ్లు ఆక్టా హెడ్రల్ మెరిడియన్ చుట్టూ వ్యాప్తి చెంది ఉంటే ఆ సదృశకాన్ని మెరిడోనియల్ (mer) సదృశకం అంటారు.
  • AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 20

ప్రశ్న 30.
హోమోలిప్టిక్, హెటిరోలోప్టిక్ సంక్లిష్టాలు అంటే ఏమిటి? ఒక్కొక్కదానికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు:
హోమోలిప్టిక్, హెటిరోలోప్టిక్ సంక్లిష్టాలు :
ఒక సంక్లిష్టంలోని లోహంతో బంధితమైన లైగాండ్లు అన్నీ ఒకే రకం (సమానమైనవి) అయితే ఆ సంక్లిష్టాన్ని హోమోలెప్టిక్ సంక్లిష్టాలు అంటారు. ఉదాహరణకు [Co(NH3)6]3+. సంక్లిష్టంలో లోహంతో ఒకటి కంటే ఎక్కువ రకాల (భిన్న) లైగాండ్లు బంధితమై ఉంటే ఆ సంక్లిష్టాన్ని హెటిరోలెప్టిక్ సంక్లిష్టం అంటారు. ఉదాహరణకు [Co(NH3)4 Cl2]+.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
క్రింది వాటిని తగిన కారణాలతో వివరించండి.
(ఎ) పరివర్తన లోహాలు, వాటి అనేక సమ్మేళనాలు పరాఅయస్కాంత స్వభావాన్ని చూపిస్తాయి.
(బి) పరివర్తన లోహాల పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలు అధికంగా ఉంటాయి.
(సి) పరివర్తన లోహాలు సాధారణంగా రంగు ఉన్న సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయి.
(డి) పరివర్తన లోహాలు, వాటి అనేక సమ్మేళనాలు మంచి ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి.
జవాబు:
ఎ) పరివర్తనమూలకాలలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి. ఈ ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు సూక్ష్మ అయస్కాంతాల వలె పనిచేస్తాయి. అందువలన పరివర్తన మూలక లోహాలు పారా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి.

బి) పరివర్తన మూలకాలలో అధిక సంఖ్యలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉండుటవలన వీటి పరమాణువుల మధ్య బలమైన అంతర పరమాణుక ఆకర్షణలు కలిగి ఉండి బలమైన బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ కారణం చేత ఈ లోహాలు అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలు కలిగి ఉంటాయి.

సి) పరివర్తన లోహాలలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉంటాయి. ఈ ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు దృగ్గోచర ప్రాంతంలోని కాంతిని శోషించుకొని d-d పరివర్తనాలు జరుపుతాయి. ఈ d-d పరివర్తనలు వల్ల ఇవి రంగు ధర్మాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.

డి) పరివర్తన మూలకాలు, వాటి సమ్మేళనాలు ఉత్ప్రేరక ధర్మాలు ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ ఉత్ప్రేరక ధర్మాలకు కారణం, పరివర్తన మూలకాలకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులు కలిగి ఉండటం, సంక్లిష్టాలు ఏర్పరచటం.
ఉదా : Fe (హేబర్ పద్ధతిలో)
V2O5 (స్పర్శ పద్ధతి)

Ni (నూనెల హైడ్రోజనీకరణం)
పరివర్తన లోహ అయాన్లు, వాటి ఆక్సీకరణ స్థితులు మార్చుకోగలిగి ప్రభావాత్మక ఉత్ప్రేరకాలుగా పనిచేస్తాయి. I– + S2O-28 ల మధ్య జరిగే చర్యలో ఐరన్ (III) ఉత్ప్రేరక క్రియాశీలత ఈ క్రింద చర్యల ద్వారా వివరించబడినది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 21

ప్రశ్న 2.
పొటాషియమ్ పర్మాంగనేట్ తయారీని వర్ణించండి. ఆమ్లీకృత పొటాషియమ్ పర్మాంగనేట్ ద్రావణం క్రింది వాటితో ఎలా చర్య జరుపుతుంది?
(ఎ) ఐరన్ (బి) అయాన్లు SO2 (సి) ఆగ్జాలిక్ ఆమ్లం అయానిక సమీకరణాలు రాయండి.
జవాబు:
MnO2 ను క్షార లోహ హైడ్రాక్సైడ్, KNO2 లాంటి ఆక్సీకరణితో గలనం చెందించి, KMnO4 ను తయారుచేస్తారు. ఈ చర్యలో ముదురు ఆకుపచ్చ పొటాషియం మాంగనేట్ K2MnO4 ఏర్పడి అది తటస్థ లేదా ఆమ్ల ద్రావణంతో అననుపాతం చెంది పొటాషియం పర్మాంగనేట్ను ఇస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 22

ప్రశ్న 3.
క్రింది ధర్మాలకు సంబంధించి, ఆక్టినైడ్ల రసాయనశాస్త్రాన్ని, లాంథనైడ్లతో సోల్చండి.
(ఎ) ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం (బి) ఆక్సీకరణ స్థితి (సి) పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు (డి) రసాయన చర్యాశీలత
జవాబు:

లాంథనైడ్లుఆక్టినైడ్లు
ఎ) ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
[Xe]54 4f1-145d0-16s²		ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
[Rn]86 5f1-146d0-17s2
బి) ఆక్సీకరణ స్థితులు
సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి = +3
మిగిలిన ఆక్సీకరణ స్థితులు = +2, +4		ఆక్సీకరణ స్థితులు
సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి = +3
మిగిలిన ఆక్సీకరణ స్థితులు = +4, +5, +6
సి) పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు
పరమాణు పరిమాణం లేదా అయాన్ పరిమాణం లాంథనైడ్ల శ్రేణిలో పరమాణు సంఖ్య పెరిగే కొలది నెమ్మదిగా తగ్గును.		పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు
పరమాణు పరిమాణం లేదా అయాన్ పరిమాణం ఆక్టినైడ్ల శ్రేణిలో పరమాణు సంఖ్య పెరిగే కొలది నెమ్మదిగా తగ్గును.
డి) రసాయన చర్యాశీలత
a) సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం తక్కువ.
b) ప్రోమిథియం తప్ప మిగతా మూలకాలు రేడియోధార్మికమైనది కావు.
c) ఆక్సోకాటయాన్ లు ఏర్పరచవు.
d) ఆక్సైడ్లు, హైడ్రాక్సైడ్లు తక్కువ క్షారత్వం కలదు.		రసాయన చర్యాశీలత
a) సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం ఎక్కువ.
b) అని ఆక్టినైడ్లు రేడియో ధార్మిక మూలకాలు.
c) UO2+2, Pu02+2, UO+, లాంటి కాటయాన్లు ఏర్పరుస్తాయి.
d) ఆక్సైడ్లు, హైడ్రాక్సైడ్లు తక్కువ క్షారత్వం కలదు.

ప్రశ్న 4.
క్రింది వాటిని ఎలా వివరిస్తారు?
ఎ) d4 జాతులలో, Cr2+ బలమైన క్షయకరణి అయితే, మాంగనీస్ (III) బలమైన ఆక్సీకరణి
బి) జలద్రావణంలో కోబాల్ట్ (II) కు స్థిరత్వం ఉంటుంది. కానీ సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే కారకాల సమక్షంలో సులభంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
సి) అయాన్లలో d¹ విన్యాసం చాలా అస్థిరమైనది.
జవాబు:
ఎ) Cr+3/Cr+2 యొక్క E° విలువ ఋణాత్మకమైనది (-0.41 V) Mn+3/Mn+2 యొక్క Eo విలువ ధనాత్మకమైనది (+1.57 V) Cr+2 అయాన్లు ఎలక్ట్రాన్లు కోల్పోయి Cr+3 గా మారి క్షయకరణిగా పనిచేయును. Mn+3 అయాన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రహించి Mn+2 గా మారి ఆక్సీకరణిగా పనిచేయును.

బి) Co (III) అయాన్క Co (II) అయాన్ కంటే సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం ఎక్కువ. సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే కారకాల సమక్షంలో Co (III) అయాన్గా జలద్రావణం స్థిరంగా ఉండి Co (III) అయాన్గా ఆక్సీకరణం చెందును.

సి) d¹ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం కలిగిన పరివర్తనములకు లోహాలు ఒక ఎలక్ట్రాన్ కోల్పోయి d0– ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ఏర్పరచును. ఇది స్థిరమైనది. కావున ఈ అయాన్లు (d¹-విన్యాసం) ఆక్సీకరణం లేదా అననుపాత చర్య జరిపి స్థిరమైన d0 విన్యాసం పొందుతాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 5.
పరివర్తన లోహాల క్రింది లక్షణాలకు కారణాలను తెలిపి, ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
ఎ) పరివర్తన లోహం అల్పస్థాయి ఆక్సైడు క్షార స్వభావం ఉంటే, అధికస్థాయి ఆక్సైడ్కు ద్విస్వభావం/ఆమ్ల స్వభావం ఉంటుంది.
బి) పరివర్తన లోహం, దాని ఆక్సైడ్లలోను, ఫ్లోరైడ్లలోను అత్యధిక ఆక్సీకరణ స్థితిని ప్రదర్శిస్తుంది.
సి) లోహ ఆక్సీ ఆనయాన్లలో అత్యధిక ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శితమవుతుంది.
జవాబు:
ఎ) మూలకం యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి పెరిగే కొలది ఆక్సైడ్ల ఆమ్ల స్వభావం పెరుగును.
ఉదా : MnO(Mn+2) క్షార ఆక్సైడ్, Mn2O, (Mn+7) ఆమ్ల ఆక్సైడ్

బి) ఆక్సిజన్ మరియు ఫ్లోరిన్ లు రెండు అధిక ఋణ విద్యుదయస్కాంత మూలకాలు. ఇవి పరివర్తన మూలకం యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితిని పెంచుతాయి. ఆక్సిజన్ మూలకం పరివర్తన మూలకంతో బహు బంధాలను ఏర్పరచి ఆక్సీకరణ స్థితి
పెరుగుటకు కారణం అగును.

సి) లోహ ఆక్సీ ఆనయాన్లలో అత్యధిక ఆక్సీకరణ స్థితికి కారణం ఆక్సిజన్ యొక్క అధిక ఋణ విద్యుదాత్మకత.
ఉదా : [CrO4]-2 లో Cr ఆక్సీకరణ స్థితి + 6, [MnO4]– లో Mn ఆక్సీకరణ స్థితి + 7

ప్రశ్న 6.
క్రింది ధర్మాలకు సంబంధించి, ఆక్టినైడ్ల రసాయనశాస్త్రాన్ని, లాంథనైడ్లతో పోల్చండి.
ఎ) ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
బి) ఆక్సీకరణ స్థితి
సి) పరమాణు, అయానిక సైజులు
డి) రసాయన చర్యాశీలత
ఇ) అయస్కాంత ధర్మాలు
ఎఫ్) అయనీకరణ ఎంథాల్పీ
జవాబు:

లాంథనైడ్లుఆక్టినైడ్లు
ఎ) ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
[Xe]54 4f1-145d0-1652		ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
[Rn]86 5f1-146d0-17s2
బి) ఆక్సీకరణ స్థితులు
సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి = +3
మిగిలిన ఆక్సీకరణ స్థితులు +2, +4		ఆక్సీకరణ స్థితులు
సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి = +3
మిగిలిన ఆక్సీకరణ స్థితులు = +4, +5, +6
సి) పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు
పరమాణు పరిమాణం లేదా అయాన్ పరిమాణం లాంథనైడ్ల శ్రేణిలో పరమాణు సంఖ్య పెరిగే కొలది నెమ్మదిగా తగ్గును. actinoid of its own group.		పరమాణు, అయానిక పరిమాణాలు పరమాణు పరిమాణం లేదా అయాన్ పరిమాణం ఆక్టినైడ్ల శ్రేణిలో పరమాణు సంఖ్య పెరిగే కొలది నెమ్మదిగా తగ్గును.
డి) రసాయన చర్యాశీలత a) సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం తక్కువ. b) ప్రోమిథియం తప్ప మిగతా మూలకాలు రేడియోథార్మికమైనది కావు. c) ఆక్సోకాటయాన్లు ఏర్పరచవు.రసాయన చర్యాశీలత
a) సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే సామర్థ్యం ఎక్కువ.’
b) అని ఆక్టినైడ్లు రేడియో ధార్మిక మూలకాలు.
c) UO2+2, PuO2+2, UO+, లాంటి కాటయాన్లు ఏర్పరుస్తాయి.

ప్రశ్న 7.
సమన్వయ సమ్మేళనాల IUPAC నామకరణ విధానాన్ని తగిన ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
IUPAC నామకరణం :
ఒక సంయోగ పదార్థం ఫార్ములాను ఆ పదార్థం సంఘటనను తెలిపే లఘు వర్ణనగా భావిస్తారు. . సమన్వయ సమ్మేళనాలకు నామకరణం చేయడానికి క్రింది నియమాలను IUPAC వారు ప్రతిపాదించారు.

i) సంక్లిష్ట ధనావేశ అయాన్ పేరును ముందు రాసి తరువాత రుణావేశ అయాన్ పేరు రాయాలి.
ఉదా : పొటాషియమ్ హెక్సాసయనోఫెర్రేట్ (II), ఫార్ములా-K4[Fe(CN)6]

ii) సంక్లిష్ట మండలంలో లైగాండ్ పేర్లను లోహం పేరుకు ముందు రాయాలి. అయితే ఫార్ములా రాసేటప్పుడు లోహ పరమాణువు సంకేతాన్ని ముందుగా రాయాలి.
ఉదా : టెట్రా ఎమన్కాపర్ (II) సల్ఫేట్. ఫార్ములా-[Cu(NH3)4]SO4

iii) సమన్వయ సంక్లిష్ట ఫార్ములాలో సజాతి లైగాండ్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటే వాటి సంఖ్యను పూర్వపదం (Prefix) ద్వారా తెలపాలి. సంక్లిష్ట లైగాండ్ను బ్రాకెట్లలో ( ) రాసి, దీని ముందు పూర్వపదాలు బిస్, టిన్లను రాయాలి.
ఉదాహరణలు :

సమన్వయ (సంక్లిష్ట) మండలంలోని లైగాండ్ల సంఖ్యవాడవలసిన పూర్వపదాలు
సాధారణ లైగాండ్సంక్లిష్ట లైగాండ్
2డైబిస్
3ట్రైట్రిస్
4టెట్రాటెట్రాకిస్
5పెంటాపెంటాకిస్
6హెక్సాహెక్సాకిస్

ఉదా : [Co(NH2CH2CH2NH2) Cl2] Cl ను డైక్లోరోబిస్ (ఇథిలీన్ ఎమీన్) కోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్గా రాయాలి.

iv) లైగాండ్ల పేర్లను, ఆంగ్ల భాషలోని పేర్ల ఆధారంగా, అక్షర క్రమంలో రాయాలి.
ఉదా : [PtCl2(NH3)2] డైఎమీన్ డైక్లోరోప్లాటినమ్ (II)

v) రుణవిద్యుదావేశ లైగాండ్ల పేర్లను, పేర్ల చివర ‘ఓ’ను కలిపి రాయాలి. తటస్థ లైగాండ్లను వాటి సహజ పేర్లతోనే రాయాలి.
ఉదా : Cl– – క్లోరో, CN– – సయనో
పై వాటి మినహాయింపులను క్రింద చూడండి.

లైగాండ్తెలిపే పద్దతి
H2Oఆక్వా
NH3అమోనియా
COకార్బొనైల్
NOనైట్రోసైల్

vi) లోహ పరమాణువు ఆక్సీకరణ స్థితిని బ్రాకెట్లో రోమన్ అంకెతో రాస్తారు.
ఉదా : [Ag(NH3)2] [Ag(CN)2] ను డైఎమీన్ సిల్వర్ (I) డైసయనో అర్జెంటేట్ (I)గా రాయాలి.

vii)సంక్లిష్ట భాగం విద్యుదావేశం రుణవిద్యుదావేశం అయితే లోహం పేరు చివరన ఏట్ (ate) గా రాయాలి.
ఉదా : [Co(SCN)4]2- – టెట్రాథయోసయనేటోకోబాల్టేట్ (II)
కొన్ని లోహాలకు వాటి గ్రీకు, లాటిన్ పేర్లను వాడుతున్నా కదా! కాబట్టి వాటి ఆధారంగా పేర్లను రాయాలి.
ఉదా : Fe – ఫెర్రేట్ Pb – ప్లంబేట్ Sn – స్టానేట్, Ag – అర్జంటేట్, Au – ఆరేట్

viii) సంక్లిష్టాలలో రెండు లైగాండ్ల స్థానాలను, అవి పక్కపక్కన ఉన్నాయా లేదా ఒక దానిని మరొకటి వ్యతిరేకించి దిశలో ఉన్నాయా అనే దానిని అనుసరించి వాటి పేర్లకు ముందు సిస్ (పక్కపక్కన) లేదా ట్రాన్స్ (వ్యతిరేక దిశలో) అనే పూర్వపదం (Prefix) రాయాలి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 23

ix) సంక్లిష్టంలో రెండు లోహ అయాన్లను కలుపుతూ ఉండే బ్రిడ్జ్ లైగాండ్లు ఉంటే ఆ సమన్వయ లైగాండ్ను µ అనే గ్రీకు అక్షర పూర్వపదం ఉంచి రాయాలి.
ఉదా : [(NH3)4 Co(OH)(NH2)Co(NH3)4]+ ను µ-ఎమిడో-µ హైడ్రాక్సోబిస్ (టెట్రాఎమీన్) కోబాల్ట్ (IV) గా రాయాలి.

సమన్వయ సమ్మేళనాల IUPAC నామకరణాన్ని క్రింది ఉదాహరణలు వివరిస్తాయి.
ఎ) టెట్రా హైడ్రాక్సో జింకెట్ (II) – [Zn(OH)4]-2
బి) హెక్సమీన్ కోబాల్ట్ (III) సల్ఫేట్ – [Co(NH3)6]2 (SO4)3
సి) పోటాషియం టెట్రాక్లోరో పల్లాడేట్ (II) – K2[PdCl4]
డి) పొటాషియం ట్రై (ఆగ్జలేటో) క్రోమేట్ (III) – K2[Cr(C2O4)3]

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 8.
సమన్వయ సమ్మేళనాలు ప్రదర్శించే వివిధ రకాల అణుసాదృశ్యాలను తగిన ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
ఒకే అణుఫార్ములా ఉండి, విభిన్న పరమాణు అమరికలు గల సమ్మేళనాలను ఐసోమర్లు లేదా సాదృశ్యకాలను ప్రదర్శిస్తాయి.
a) ప్రాదేశిక సాదృశ్యం
b) నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యం

ఎ) ప్రాదేశిక సాదృశ్యం :
ఒకే అణు ఫార్ములా కలిగి ఉండి, లైగాండ్ల ప్రాదేశిక అమరికలో భేదం కనపరచే రెండు సమన్వయ సమ్మేళనాలు ప్రదర్శించే సాదృశ్యాన్ని ప్రాదేశిక సాదృశ్యం అంటారు.
దీనిని రెండు వర్గాలుగా విభజించారు.
(i) క్షేత్ర సాదృశ్యం (ii) దృక్ సాదృశ్యం

బి) నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యం :
నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యంను ఈ క్రింది వర్గాలుగా విభజించారు.

  1. బంధ సాదృశ్యం
  2. సమన్వయ సాదృశ్యం
  3. అయనీకరణ సాదృశ్యం
  4. హైడ్రేట్ సాదృశ్యం

a. i) క్షేత్ర సాదృశ్యం :

  • సమన్వయ సంక్లిష్టాలలో లైగాండ్లకు విభిన్న జ్యామితీయ అమరికలు సాధ్యమవడం వల్ల ఈ సాదృశ్యం సంభవిస్తుంది.
  • సమన్వయ సంఖ్యలు 4, 6 గల సంక్లిష్టాలు ఈ రకం సాదృశ్యానికి ముఖ్య ఉదాహరణలు.
  • [MX2L2] [X, Lలు ఏకదంత లైగాండ్లు] ఫార్ములాతో సూచించబడిన సమతల చతురస్ర సంక్లిష్టంలో x లైగాండ్లు రెండూ ఒకదానికొకటి పక్కపక్కన ఉన్నట్లైతే దానిని సిస్ సాదృశ్యం అంటారు. వ్యతిరేక దిశలలో ఉన్నట్లైతే ట్రాన్స్ సాదృశ్యం అంటారు.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 24
  • [MAB XL] (A, B, X, L లు నాలుగు ఏకదంత లైగాండ్లే) అనే ఇతర సమతల చతురస్ర సంక్లిష్టం మూడు సదృశకాలను రెండు సిస్, ఒక ట్రాన్స్ ఏర్పరుస్తుంది. ఈ రకం ప్రవర్తన టెట్రా హెడ్రల్ జ్యామితి గల సంక్లిష్టాలలో తటస్థపడదు:
  • [MX2L4] ఫార్ములా గల ఆక్టాహెడ్రల్ సంక్లిష్టాలలో సాధ్యపడుతుంది. రెండు X లు సిస్ విన్యాసంలో లేదా ట్రాన్స్. విన్యాసంలో ఉంటాయి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 25
  • Co(NH3)4 NO2)3) – లాంటి [Ma3b3] రకం ఆక్టాహెడ్రల్ సమన్వయ సమూహాలలో వేరొక రకం క్షేత్ర సాదృశ్యం తటస్థపడుతుంది. దీనిలో అదే లైగాండ్లకు చెందిన మూడు దాత పరమాణువులు సంక్లిష్ట నిర్మాణంలో ఆక్టాహెడ్రల్ ఫలకంలో పక్కపక్క స్థానాలను ఆక్రమిస్తాయి. వీటిని ఫేషియల్ (fac) సదృశకాలు అని అంటారు. లైగాండ్లు ఆక్టాహెడ్రల్ మెరిడియన్ చుట్టూ వ్యాప్తి చెంది ఉంటే ఆ సదృశకాన్ని మెరిడోనియల్ (mer) సదృశకం అంటారు.
  • AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 26

(ii) దృక్ సాదృశ్యం :
రెండు సదృశకాలు ఒకదానికొకటి అధ్యారోపితం కాని బింబ, ప్రతిబింబాలుగా ఉంటే దృక్ సాదృశ్యం ప్రాప్తిస్తుంది. ఈ రకం సదృశకాలను దృక్ సదృశకాలు లేదా ఎనాన్షియోమర్లు అంటారు. అధ్యారోపితం కాని అణువులు లేదా అయాన్లను కైరల్ (chiral) అణువులు లేదా అయాన్లు అంటారు. పొలారిమీటర్లో సమతల ధ్రువిత కాంతి సమతలాన్ని భ్రమణం చేసే దిశ ఆధారంగా (కుడివైపుకు అయితే d, ఎడమవైపుకు అయితే I) ఈ రెండు రూపాలను (సదృశకాలను) డెక్ (d), లీవో (1) అంటారు. ద్విదంత (బైడెండేట్) లైగాండ్లు గల ఆక్టాహెడ్రల్ సంక్లిష్టాలలో దృక్ సాదృశ్యం సామాన్యంగా ప్రాప్తిస్తుంది.
[PtCl2 (en)2]2+ సంక్లిష్టంలో సిస్ సదృశకం మాత్రమే ధ్రువణ భ్రమణతను ప్రదర్శిస్తుంది.

  • AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 27

బి) (i) నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యం :
(బంధసాదృశ్యం) : బంధ సాదృశ్యం చూపించే సమన్వయ అణువు లేదా అయాన్లో కనీసం ఒక ఏంబిడెంటేట్ లైగాండ్ ఉండాలి. NCS– లైగాండ్ గల సంక్లిష్టం ఒక ఉదాహరణ. ఒక బంధ సంక్లిష్టంలో M- SCN బంధం ఏర్పడుతుంది.
ఉదా : [Mn(CO)5SCN] మరియు [Mn(CO)5NCS]

(ii) సమన్వయ సాదృశ్యం :
సంక్లిష్టంలో ఉండే విభిన్న లోహాలలోని కాటయానిక, ఆనయానిక సమూహాల మధ్య లైగాండ్లు వినిమయం చెందడం వలన ఈ సాదృశ్యం ఏర్పడుతుంది.
ఉదా : [Co(NH3)6] [Cr(CN)6] and [Co(CN)6] [Cr(NH3)6]

(iii) అయనీకరణ సాదృశ్యం :
సంక్లిష్టం సమ్మేళనంలోని ప్రతి అయాన్ కూడా లైగాండ్గా పని చేయగలిగితే ఈ రకం సాదృశ్యం ఏర్పడుతుంది.
ఉదా : [Co(NH3)5SO4] Br మరియు [Co(NH3)5Br]SO4

(iv) హైడ్రేట్ సాదృశ్యం :
నీరు ద్రావణిగా పనిచేయడం కారణంగా ఈ సాదృశ్యాన్ని హైడ్రేట్ సాదృశం అంటారు. ఇది అయనీకరణ సాదృశ్యం లాంటిదే. హైడ్రేట్ సదృశకాలలో నీటి అణువులు లోహ అయాన్లతో నేరుగా సమన్వయ బంధం ఏర్పరచగలవి గాను లేదా స్వేచ్ఛా నీటి అణువులుగా స్ఫటిక జాలకంలో ఉండేవి గాను రెండు విధాలుగా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకి [Cr(H2O)6]Cl3 జల సంక్లిష్టం ఊదారంగు] సంక్లిష్టం. అదే దీని హైడ్రేట్ సదృశకం [Cr(H2O)5Cl]Cl3 H2O బూడిద-ఆకుపచ్చ రంగు] సంక్లిష్టం.

ప్రశ్న 9.
వేలెన్స్ బంధ సిద్ధాంతం ఆధారంగా క్రింది సమన్వయ సమూహాలలో బంధ స్వభావాన్ని అయస్కాంత స్వభావాన్ని చర్చించండి.
ఎ) [Fe(CN)6]4- బి) [FeF6]3- సి) [Co(C2O4)3]3- డి) [CoF6]3-
జవాబు:
i) [Fe(CN)6]4- : ఈ సంక్లిష్టంలో Fe, Fe2+ గా ఉంటుంది.
Fe [Ar] 4s²3d6
Fe+2 = [Ar] 4s03d6
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 28

CN– బలమైన క్షేత్ర లైగాండ్ ఇది ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లను జతపరుస్తుంది. కావున CN– లకు రెండు 3d-ఆర్బిటాళ్లు అందుబాటులో ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 29

ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు లేనందున ఈ సంక్లిష్టం డయా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉండును. (n – 1) d-ఆర్బిటాళ్లు బంధంలో పాల్గొన్నాయి. కావున ఇది తక్కువ స్పిన్ సంక్లిష్టం.

బి) [FeF6]3- : ఈ సంక్లిష్టంలో Fe యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 3.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 30
F – అనునది బలహీన క్షేత్ర లైగాండ్. కావున ఇక్కడ ఎలక్ట్రాన్లు జతకలవవు. కావున బంధాలను ఏర్పరచుటకు 3d – ఆర్బిటాళ్లు అందుబాటులో ఉండవు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 31

ఐదు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉండుట వలన ఈ సంక్లిష్టం పారా అయస్కాంతత్వం కలిగి ఉండును. ఇచ్చట nd- ఆర్బిటాళ్లు బంధాలలో పాల్గొన్నాయి. కావున ఇది అధిక స్టిన్ సంక్లిష్టం.

సి) [Co(C2O4)3]3- : ఈ సంక్లిష్టంలో Co యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 3.
Co+3 = [Ar] 4s0 3d6
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 32

ఆక్సలేట్ అయాన్ బలమైన క్షేత్ర లైగాండ్ అగుట వలన 3d-ఎలక్ట్రాన్లు జతపరచబడతాయి. రెండు 3d-ఆర్బిటాళ్లతో ఆక్సలేట్ అయాన్లు బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 33

అన్ని ఎలక్ట్రాన్లు జతపరచడం వలన సంక్లిష్ట డయా అయస్కాంతత్వం స్వభావాన్ని కలిగి ఉండును. (n – 1) d- ఆర్బిటాళ్లు బంధంలో పాల్గొనుట వలన ఇది తక్కువ స్పిన్ సంక్లిష్టం.

డి) [CoF6]3- ; ఈ సంక్లిష్టంలో Co+3 అయాన్ ఉంటుంది.
Co+3 = [Ar] 4s03d6

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 34
F– బలహీనక్షేత్ర లైగాండ్. కావున ఎలక్ట్రాన్ జతపరచబడవు. F– ఆర్బిటాళ్లను ఆక్రమిస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 35

నాలుగు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉండుట వలన సంక్లిష్టం పారా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉండును. nd ఆర్బీటాళ్లు బంధలంలో పాల్గొనుట వలన ఇది అధిక స్పిన్ సంక్లిష్టం.

ప్రశ్న 10.
అష్టముఖీయ స్ఫటిక క్షేత్రంలో d-ఆర్బిటాల్ల విభజనకు రేఖాపటం గీయండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 36

ప్రశ్న 11.
వర్ణపట రసాయన శ్రేణి spectrochemical (serice) అంటే ఏమిటి? దుర్బల క్షేత్ర లైగాండు, ప్రబల క్షేత్ర లైగాండ్కు మధ్య గల భేదాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
వర్ణపట రసాయన శ్రేణి :
భిన్న లైగాండ్లు ఏర్పరచిన సంక్లిష్టాలు శోషించుకొన్న కాంతి ఆధారంగా ప్రయోగాత్మకంగా రూపొందించబడిన శ్రేణిని వర్ణ పట రసాయన శ్రేణి అంటారు.
(లేదా)
లైగాండ్లు వాటి క్షేత్ర బలాలను పెరగే క్రమంలో వ్రాయబడ్డ శ్రేణిని వర్ణపట రసాయన శ్రేణి అంటారు.
I– < Br– < S-2 < SCN– < Cl– < N-3 < F– < OH- < C2O-24 < H2O < NCS– < NH3 < en < CN- < CO

d-ఆర్బిటాల్లో ఒకే ఎలక్ట్రాన్ ఉన్నట్లయితే అది అల్పశక్తి t2g ఆర్బిటాల్లోనే ఉంటుంది. d², d³ సంక్లిష్టాలలో హుండ్ నియమం ఆధారంగా మూడు t2g ఆర్బిటాళ్లు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లతో నిండుతాయి. అయితే d4 విషయంలో రెండు భిన్న రకాల ఎలక్ట్రాన్ పంపిణీ విధానాలు సాధ్యం అవుతాయి.

  1. నాల్గవ ఎలక్ట్రాన్ t2g ఆర్బిటాల్లోకి చేరి దానిలోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్తో జతకూడవచ్చు.
  2. ఎలక్ట్రానున్లు జతకూడటానికి అవసరమైన శక్తి (p) ని అధిగమించి eg ఆర్బిటాల్లోకి నాల్గవ ఎలక్ట్రాన్ ఒంటరిగా చేరవచ్చు.

ఈ రెండు అవకాశాలలో ఏది జరుగుతుంది అనేది స్పటిక క్షేత్ర విభజన శక్తి (∆0) మరియు ఎలక్ట్రాన్లు జతకూడటానికి అవసరమైనశక్తి (p) పై ఆధారపడి ఉంటుంది.
a) ∆0 < P → t2g³, etg,¹ విన్యాసం ప్రాప్తిస్తుంది. ∆0 < P అయినప్పుడు లైగాండ్లను బలహీన క్షేత్ర లైగాండ్లు అంటారు. అవి అధిక స్పిచ్ సంక్లిష్టాలను ఏర్పరుస్తాయి.

b) ∆0 > P → t2g4 eg0 విన్యాసం ప్రాప్తిస్తుంది. ∆0 > P అయినపుడు లైగాండ్లను బలమైన క్షేత్ర లైగాండ్లు అంటారు. అవి తక్కువ స్పిస్ సంక్లిష్టాలను ఏర్పరుస్తాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 12.
లోహ కార్బొనైల్లలో బంధ స్వభావాన్ని చర్చించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 37
లోహ కార్బొనైల్ లోని లోహ కర్బాన్ బంధానికి (σ) బంధ, (π) బంధ లక్షణాలు రెండూ ఉంటాయి. కార్బొనైల్ కార్బన్ మీది ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంట ఆర్బిటాల్ లోహ పరమాణువు ఖాళీ ఆర్బిటాల్లోకి ఎలక్ట్రాన్ జంటను పంపుతుంది. దీనివల్ల σ-బంధం ఏర్పడుతుంది. π- బంధం మాత్రం జంట ఎలక్ట్రాన్లతో నిండి ఉన్న లోహ పరమాణువు d-ఆర్బిటాల్ (CO) అణువులో ఉన్న ఖాళీ π* అపబంధక· ఆర్భిటాల్లోకి ఎలక్ట్రాన్ జంటను పంపటం వల్ల ఏర్పడుతుంది. సినర్జిక్ ప్రభావంతో లోహ లైగాండ్ (CO) బంధం మరింత బలపడుతుంది.

ప్రశ్న 13.
వివిధ రంగాలలో సమన్వయ సమ్మేళనాల అనువర్తనాలను వివరించండి.
జవాబు:
సమన్వయ సమ్మేళనాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. ఇవి ఖనిజాలు, మొక్కలు, జంతువులకు చెందిన అనేక పదార్థాల్లో ఉంటాయి. విశ్లేషణ రసాయనశాస్త్రంలో, లోహ శాస్త్రంలో, జీవ వ్యవస్థలో, పరిశ్రమల్లో, మందుల తయారీలో వీటికి అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంది. కొన్ని ప్రాధాన్యతలను చూద్దాం.

గుణాత్మక, పరిమాణాత్మక రసాయన విశ్లేషణల్లో సమన్వయ సంక్లిష్టాలు ఉపయోగపడతాయి. లోహ అయాన్లతో లైగాండ్లు ముఖ్యంగా కీలేటింగ్ లైగాండ్లు రంగురంగుల సంక్లిష్టాలను ఇస్తాయి. వీటి ఆధారంగా సాధారణ రసాయన చర్యా పద్ధతుల ద్వారా లేదా తగిన సాధనాలు (instruments) వాడి తెలియని పదార్థాలను లేదా అయాన్లను గుర్తించవచ్చు. పరిమాణాత్మక విశ్లేషణ చేయవచ్చు. దీనికి ఉపయోగపడే కొన్ని కారకాలు (reagents) ఇథిలిన్ డై ఎమీన్ టెట్రా ఎసిటిక్ ఆమ్లం (EDTA), దాని ఉత్పన్నాలు, డైమిథైల్ ఆక్సైమ్ (DMG), α – నైట్రసో – β – నాఫ్తాల్, క్యూప్రాన్ మొదలైనవి.

Na2EDTAతో ట్రైట్రేషన్ చేసి జల కాఠిన్యతను పరిమాణాత్మకంగా తెలుసుకొంటారు. కఠిన జలంలోని Mg2+, Ca2+ లు EDTA తో సంక్లిష్టాలను ఇస్తాయి. కాల్షియమ్, మెగ్నీషియమ్ సంక్లిష్టాల స్థిరత్వ స్థిరాంకాలు వేరువేరుగా ఉండటం వల్ల వాటిని విడిగా గుర్తించడానికి వీలవుతుంది.

సిల్వర్, గోల్డ్ లాంటి లోహాలను నిష్కర్షించే (extract) విధానాల్లో సంక్లిష్టాల ఏర్పాటు సూత్రం ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు గోల్డ్ ఆక్సిజన్ సమక్షంలో సయనైడ్ జలద్రావణంలో [Au(CN)2]– సంక్లిష్టాన్ని ఇస్తుంది. దీనికి Zn లోహం కలిపితే గోల్డ్, లోహరూపంలో వస్తుంది.

లోహాన్ని శుద్ధిచేయడానికి వాటితో సమన్వయ సంక్లిష్టాలు ఏర్పరచి వాటిని వియోగం చెందిస్తే శుద్ధ లోహాలు వస్తాయి. మలిన నికెల్ లోహాన్ని CO తో సంక్లిష్టం [Ni(CO)4] ఏర్పరచి [Ni(CO)4] ను వేడిచేసి వియోగం చెందించాలి.

జీవ వ్యవస్థలో సమన్వయ సమ్మేళనాల పాత్ర ముఖ్యమైనది. కిరణజన్య సంయోగక్రియలో ఉపయోగపడే ఆకుపచ్చ పదార్థం క్లోరోఫిల్ (chlorophyll), రక్తంలో ఆక్సిజన్ను మోసుకొనిపోయే ఎర్రటి పదార్థం హిమోగ్లోబిన్, మరణాన్ని కూడా కలుగజేసే బలహీనతకు దేని లోపమైతే కారణమో ఆ విటమిన్ B12, సయనో కోబాల్ ఎమీన్లు వరసగా మెగ్నీషియమ్, ఐరన్, కోబాల్ట్ లోహాల సంక్లిష్టాలు. వీటితోపాటు కార్బాక్సీపెప్టిడేస్ A అనే లోహాలతో సంక్లిష్టాలను ఏర్పరచే ఎంజైమ్లు, కార్బొనిక్ ఎన్హెడ్రేజ్ లాంటి జీవ రసాయన ఉత్ప్రేరకాల లాంటివి చాలా ముఖ్యమయినవి.

సంక్లిష్టాలు అనేక పారిశ్రామిక చర్యల్లో ఉత్ప్రేరకాలు. ఉదాహరణకి రోడియమ్ సంక్లిష్టం [(Ph3P)3 RhCl], ఆల్కీన్లను హైడ్రోజనీకరణం చేసే చర్యలో వాడే విల్కిన్సన్ ఉత్ప్రేరకం లాంటివి ముఖ్యమైనవి.

సంక్లిష్ట ద్రావణాలు [Ag(CN)2]–, [Au(CN)2]– ల నుంచి Ag, Auలను ఇతర పదార్థాలపై ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్ చేయడం శుద్ధ లవణ ద్రావణాలు వాడటం కంటే ఉపయోగకరమైనది.

నలుపు – తెలుపు ఫోటోగ్రఫీలో డెవలప్ చేసిన ఫిల్మ్ ను హైపో ద్రావణంలో ఉంచి వియోగం చెందని AgBrను సంక్లిష్టం [Ag(S2O3)2]3- గా తొలగిస్తారు.

కీలేట్ వైద్య విధానానికి వైద్య రసాయనశాస్త్రంలో రోజురోజుకు ఆదరణ పెరుగుతోంది. జంతువులు / మొక్కల్లో లోహాలు విషపూరిత (toxic) పరిమాణాల్లో ఉంటే వాటిని సంక్లిష్టాలుగా మార్చి తొలగిస్తారు. కాపర్, ఐరన్ అధికంగా ఉంటే వాటిని వరసగా D-పెనిసిలమీన్ (D-pensillamine), డిస్ఫెర్రి ఆక్సైమ్ (desfferioxime) లాంటి కీలెటింగ్ కారకాలను ఉపయోగించి సమన్వయ సమ్మేళనాలు ఏర్పరచి తొలగిస్తారు. EDTAను లెడ్ విషాన్ని తొలగించడానికి వాడతారు. ట్యూమర్లు (గడ్డలు) తొలగించడానికి ప్లాటినమ్ సమన్వయ సమ్మేళనాలను వాడతారు. ఇవి ట్యూమర్ల పెరుగుదల వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి. సిస్-ప్లాటిన్, దానికి సంబంధించిన సమ్మేళనాలు ఇందుకు ఉదాహరణలు.

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
ఏ ప్రాతిపదికపై, స్కాండియమ్ (Z = 21) పరివర్తన మూలకమని, జింక్ (Z = 30) కాదని చెప్పగలరు?
సాధన:
స్కాండియమ్లో పరమాణు స్థితిలో అసంపూర్తిగా నిండివున్న 3d ఆర్బిటాల్ (3d’) ఉండటం వల్ల. దానిని పరివర్తన మూలకంగా పరిగణిస్తారు. కానీ, జింక్ పరమాణువుకు భూస్థితిలోను, దాని సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితిలోను (Zn2+) పూర్తిగా నిండిన d ఆర్బిటాల్లు (3d10) ఉంటాయి. కాబట్టి దాన్ని పరివర్తన మూలకంగా పరిగణించరు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 2.
పరివర్తన మూలకాలు ఎందువల్ల అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలు ప్రదర్శిస్తాయి?
సాధన:
పరివర్తన మూలకాల పరమాణువులలో అధిక సంఖ్యలో ఉన్న ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ల మధ్య జరిగే బలమైన అంతర పరమాణుక అన్యోన్య చర్యలు, పరమాణువుల మధ్య బలమైన బంధాల్ని ఏర్పరుస్తాయి. దీని ఫలితంగా అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీలు ఉంటాయి.

ప్రశ్న 3.
బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శించని పరివర్తన మూలకం పేరును తెలపండి.
సాధన:
స్కాండియమ్ (Z = 21), బహుళ ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శించదు.

ప్రశ్న 4.
రెండింటికీ d4 విన్యాసం ఉన్నప్పటికీ Cr2+ క్షయకరణ ధర్మాన్ని, Mn3+ ఆక్సీకరణ ధర్మాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. ఎందువల్ల?
సాధన:
Cr2+ క్షయకరణి. దీనికి కారణం దాని విన్యాసం d4 నుంచి d³ కి మారుతుంది. d³ విన్యాసంలో సగం నిండిన t2g స్థాయి ఉంటుంది. అదేవిధంగా Mn2+ నుంచి Mn3+ కు విన్యాసంలో మార్పు సగం నిండిన (d5) విన్యాసానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఈ విన్యాసానికి అధిక స్థిరత్వం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 5.
VO+2 < Cr2O2-7 < MnO–4 శ్రేణిలో ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం పెరిగే క్రమాన్ని ఎలా వివరిస్తారు?
సాధన:
దీనికి కారణం ఈ అయాన్లు క్షయకరణం చెందగా ఏర్పడ్డ అల్పస్థాయి జాతుల స్థిరత్వం పెరగడం.

ప్రశ్న 6.
మొదటి శ్రేణి పరివర్తన లోహాల EΘ విలువలు కింది విధంగా ఉంటాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 38
పై విలువలు ఒక క్రమంలో లేకపోవడానికి కారణాలు వివరించండి.
సాధన:
మూలకాల EΘ (M+2/M) విలువలు ఒక క్రమంలో లేకపోవడానికి కారణం. వీటి అయనీకరణ ఎంథాల్పీలలో మార్పు (∆iH1 + ∆iH2) ఒక క్రమ పద్ధతిలో ఉండకపోవడం అంతేకాకుండా మాంగనీస్, వెనేడియమ్ల విషయంలో, వాటి ఉత్పతన ఎంథాల్పీలు సాపేక్షంగా చాలా తక్కువగా ఉండటం.

ప్రశ్న 7.
Mn3+/Mn2+ యుగ్మం EΘ విలువ, Cr3+/Cr2+, EΘ లేదా Fe3+/Fe2+, EΘ యుగ్మాల కంటే ఎక్కువ ధనాత్మకంగా ఎందుకు ఉంటుంది? వివరించండి.
సాధన:
దీనికి Mn యొక్క అత్యధిక తృతీయ అయనీకరణ ఎంథాల్పీ (అవసరమైన ఎలక్ట్రాన్ పరివర్తన (d’ నుంచి d) ముఖ్య కారణం. ఈ విషయం, Mn యొక్క + 3 ఆక్సీకరణ స్థితికి ఎందువల్ల ప్రాముఖ్యత లేదో వివరిస్తుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 8.
జలద్రావణంలో ద్విసంయోజక అయాన్ అయస్కాంత భ్రామకాన్ని లెక్కకట్టండి. దాని పరమాణు సంఖ్య 25. [AP. Mar.’16]
సాధన:
పరమాణు సంఖ్య. 25 గల మూలక ద్విసంయోజక అయాన్కు జలద్రావణంలో విన్యాసం (అయిదు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు) ఉంటుంది.’ అయస్కాంత భ్రామకం, µ విలువ
µ = \(\sqrt{5(5+2}\) = 5.92 BM

ప్రశ్న 9.
ఒక ఆక్సీకరణస్థితి ‘అననుపాతం’ అంటే అర్థం ఏమిటి? ఒక ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
సాధన:
ఒక నిర్దిష్ట ఆక్సీకరణస్థితి, దాని అల్ప, అధిక ఆక్సీకరణ స్థితుల కంటే సాపేక్షంగా తక్కువ స్థిరత్వం ఉంటే, అది ఆ ఆక్సీకరణ స్థితి నుంచి అల్ప, అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులలోకి మారడాన్ని ‘అననుపాతం’ చెందినదని అంటారు. ఉదాహరణకు ఆమ్ల ద్రావణంలో Mn(VI), Mn(VII) లకు Mn(IV) తో పోలిస్తే సాపేక్షంగా అస్థిరత్వం ఉంటుంది.
3MnVIO2-4 + 4H+ → 2MnVIIO–4 + MnIVO2 + 2H2O

ప్రశ్న 10.
+4 ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శించడంలో బాగా ప్రసిద్ధమైన లాంథనైడ్ మూలకం పేరు చెప్పండి.
సాధన:
సీరియమ్ (2 = 58)

ప్రశ్న 11.
క్రింది సమ్మేళనాలలోని లోహాలకు, వాటి జలద్రావణలకు క్రింది పరిశీలనల ఆధారంగా సెకండరీ వేలన్స్లను తెలపండి.

ఫార్ములాఅధిక AgNO3 ద్రావణంతో చర్యలో ఒక మోల్ సమ్మేళనం ఏర్పరచిన అవక్షేపిత AgCl మోల్ల సంఖ్య
(i) PdCl2. 4NH32
(ii) NiCl2. 6H2O2
(iii) PtCl4. 2HCl0
(iv) CoCl3. 4NH31
(v) PtCl2. 2NH30

సాధన:
i) సెకండరీ 4 ii) సెకండరీ 6 iii) సెకండరీ 6 iv) సెకండరీ 6 v) సెకండరీ 4

ప్రశ్న 12.
క్రింది సమన్వయ సమ్మేళనాల ఫార్ములాలు రాయండి. [TS. Mar.’17]
ఎ) టెట్రాఎమీన్ఆక్వాక్లోరోకోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్
బి) పొటాషియమ్ టెట్రాహైడ్రాక్సోజింకేట్ (II)
సి) పొటాషియమ్ ట్రైఆగ్జలేటోఅల్యూమినేట్ (III)
డి) డైక్లోరోబిస్ (ఈథేన్-1, 2 – డైఎమీన్) కోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్ ఇ) టెట్రాకార్బొనైల్నికెల్ (0)
సాధన:
ఎ) [Co(NH3)4(H2O)Cl]Cl2
బి) K2[Zn(OH)4]
సి) K3[Al(C2O4)3]
డి) [CoCl2(en)2]+
ఇ) [Ni(CO)4]

ప్రశ్న 13.
క్రింది సమన్వయ సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లు రాయండి.
ఎ) [Pt(NH3)2Cl(NO2)]
బి) K3[Cr(C2O4)3]
సి) [CoCl2(en)2]Cl
డి) [Co(NH3)5(CO3)]Cl
ఇ) Hg[Co(SCN)4]
సాధన:
ఎ) డైఎమీన్ క్లోరోనైట్రిటో-N-ప్లాటినమ్ (II)
బి) పొటాషియమ్ ట్రెఆగ్జలేటోక్రోమేట్ (III)
సి) డైక్లోరోబిస్ (ఈథేన్-1, 2-డైఎమీన్) కోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్
డి) పెంటా ఎమీన్ కార్బొనేటోకోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్
ఇ) మెర్క్యురీ టెట్రాథయోసయనేటోకోబాల్టేట్ (III)

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 14.
టెట్రాహెడ్రల్ సంక్లిష్టాలలో రెండు రకాల ఏకదంత లైగాండ్లు కేంద్ర లోహ పరమాణువు/అయాన్ తో సమన్వయ బంధాలు ఏర్పరచినా క్షేత్ర సాదృశ్యం వీలుకాదు. ఎందువల్ల ఝ
సాధన:
టెట్రాహెడ్రల్ సంక్లిష్టాలు క్షేత్ర సాదృశ్యాన్ని ప్రదర్శించవు. ఎందుకంటే, ఏకదంత లైగాండ్లు కేంద్ర లోహ పరమాణువు/ అయాన్తో బంధాలు ఏర్పరచినా ప్రాదేశికంగా నాలుగు బంధాల్లో వాటి సాపేక్ష స్థానాల మధ్య బేధం లేకుండా సమానంగా ఉండటమే.

ప్రశ్న 15.
(Fe(NH3)2(CN)4]– క్షేత్ర సదృశకాలను రాయండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 39

ప్రశ్న 16.
క్రింది సమన్వయ సంక్లిష్టాలు రెండింటిలో ధ్రువణ భ్రమణం చూపించేదానిని వాటి నిర్మాణాల ద్వారా చెప్పండి.
ఎ) సిస్-(CrCl2(ox)2]3- బి) ట్రాన్స్ [CrCl2(ox)2]3-
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 40
రెండింటిలో (a) సిస్ – [CrCl2(ox)2]3- కు మాత్రమే కైరల్, ధ్రువణ భ్రమణత ఉంటుంది.

ప్రశ్న 17.
[MnBr4]2- కేవలం స్పిస్ అయస్కాంత భ్రామకం (spin only magnetic moment) విలువ 5.9 BM ఈ సంక్లిష్ట అయాన్ జ్యామితిని ఊహించండి.
సాధన:
[MnBr4]2- లో Mn2+ అయాన్ సమన్వయ సంఖ్య నాలుగు. అంటే Mn2+ టెట్రాహెడ్రల్(sp³) లేదా సమతల చతురస్రం (dsp²) సంకరీకరణం చెంది ఉండాలి. అయితే దీని అయస్కాంత భ్రామకం 5.9 అంటే దీనికి ఐదు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లున్నాయి. కాబట్టి sp³ సంకరీకరణం జరిగి ఆకృతి టెట్రాహెడ్రల్గా ఉండాలి. సమతల చతురస్రం కాదు. అప్పుడే ఐదు ఆర్బిటాళ్ళ ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ల విన్యాసం వివరించడానికి వీలవుతుంది.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
సిల్వర్ పరమాణువుకు భూస్థితిలో పూర్తిగా నిండిన d-ఆర్బిటాల్లు (4d10) ఉంటాయి. అయినా, దానిని పరివర్తన మూలకం అని ఎలా చెప్పగలరు?
సాధన:
సిల్వర్ (Z = 47)+2 ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ స్థితిలో దీనిలో అసంపూర్తిగా నిండినd ఆర్బిటాల్లు (4d) ఉంటాయి. కాబట్టి అది ఒక పరివర్తన మూలకం.

ప్రశ్న 2.
Sc (Z = 21) నుంచి Zn (Z = 30) వరకు గల శ్రేణిలో జింకు అత్యల్ప పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ, 126 kJ mol-1, ఉంటుంది. ఎందువల్ల?
సాధన:
లోహ బంధాలను ఏర్పరచేటప్పుడు, జింక్ లోని 3d-ఆర్బిటాల్ల ఎలక్ట్రాన్లు లోహబంధాలను ఏర్పడటంలో పాల్గొనవు. కానీ 3d శ్రేణిలోని మిగతా మూలకాలన్నింటిలోను, d-ఆర్బిటాల్ల ఎలక్ట్రాన్లు లోహ బంధాలు ఏర్పడటంలో పాల్గొంటాయి.

ప్రశ్న 3.
3d శ్రేణి పరివర్తన లోహాలలో ఏది అత్యధిక సంఖ్యలో ఆక్సీకరణ స్థితులు ప్రదర్శిస్తుంది? ఎందువల్ల?
సాధన:
మాంగనీస్ (Z = 25), దాని పరమాణువులో గరిష్ట సంఖ్యలో జతగూడని ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 4.
కాపర్ E°(M+2/M) విలువ ధనాత్మకం (+0.34 V). దీనికి తగిన కాణం ఏమిటి?
(సూచన : వాటి అధిక ∆aH–, అల్ప, ∆ హైడ్రేషన్ H– లను తీసుకోండి)
సాధన:
కాపరు అధిక పరమాణీకరణ ఎంథాల్పీ మరియు తక్కువ హైడ్రేషన్ ఎంథాల్పీ కలిగి ఉంటుంది. కావున కాపర్ E° (M2+/M) విలువ (+0.34v) ధనాత్మకంగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 5.
మొదటి శ్రేణి పరివర్తన మూలకాల అయనీకరణ ఎంథాల్పీల’ (ప్రథమ, ద్వితీయ) అపక్రమ మార్పును ఎలా వివరిస్తారు?
సాధన:
అయనీకరణ ఎంథాల్పీలలో మార్పు క్రమ పద్ధతిలో లేకపోవడానికి కారణం వివిధ 3d విన్యాసాల స్థిరత్వాలలో గల వ్యత్యాసాలు, (ఉదా : d0, d5, d10విన్యాసాలకు అత్యధిక స్థిరత్వం ఉంటుంది):

ప్రశ్న 6.
ఒక లోహం దాన ఆక్సైడ్లోగాని లేదా ఫ్లోరైడ్లోగాని మాత్రమే గరిష్ట ఆక్సీకరణ స్థితిని ఎందుకు ప్రదర్శిస్తుంది?
సాధన:
అల్ప పరమాణు పరిమాణం, అధిక రుణవిద్యుదాత్మకత ఉండటం వల్ల ఆక్సిజన్ లేదా ఫ్లోరిన్, లోహాన్ని దాని గరిష్ట ఆక్సీకరణ స్థితికి ఆక్సీకరణం చేయగలవు.

ప్రశ్న 7.
Cr2+, Fe2+ లలో ఏది బలమైన క్షయకరణి? ఎందువల్ల?
సాధన:
Cr2+ Fe2+. కంటే బలమైన క్షయకరణి.

కారణం :
Cr2+ నుంచి Cr3+ కు d4 → d5 పరివర్తనం జరుగుతుంది. కానీ, Fe2+ నుంచి Fe3+ కు d6 → d5 పరివర్తనం. జరుగుతుంది. ఒక యానకం (జలద్రావణం) లో d3 విన్యాసం d5 కంటే ఎక్కువ స్థిరత్వాన్ని కలుగజేస్తుంది. (CFSCచూడండి).

ప్రశ్న 8.
M2+(జల) అయాన్ భ్రమణ-ఆధారిత భ్రామకం ద్వారా లెక్కించిన ‘spin only అయస్కాంత భ్రామకాన్ని లెక్కకట్టండి. (Z = 27).
సాధన:
Z = 27, M2+ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Ar] 3d7
n = 2
అయస్కాంత భ్రామకం µ = \(\sqrt{\mathrm{n}(\mathrm{n}+2)}=\sqrt{3(3+2)}=\sqrt{15}\) = 3.87 BM

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 9.
జలద్రావణాలలో, Cu+ అయాను ఎందుకు స్థిరత్వం ఉండదో వివరించండి.
సాధన:
Cu+ జలద్రావణంలో అననుపాతం చెందుతుంది.
2Cu+ (జల) → Cu2+ (జల) + Cu (ఘ)
దీనికి E° విలువ అనుకూలమైనది.

ప్రశ్న 10.
ఒక మూలకంతో పోల్చినప్పుడు మరొక మూలకానికి లాంథనైడ్ సంకోచం కంటే ఆక్టినైడ్ సంకోచం ఎక్కువ. ఎందుకు?
సాధన:
5f-ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రక ఆవేశం నుంచి ఎక్కువ ప్రభావాత్మకంగా పరిరక్షించబడతాయి. వేరే విధంగా చెప్పాలంటే, 5f-ఎలక్ట్రాన్లు ఆ శ్రేణిలోని మూలకానికి, మూలకానికి మధ్య బలహీన పరిరక్షణను కలుగజేస్తాయి.

ప్రశ్న 11.
క్రింది సమన్వయ సమ్మేళనాల ఫార్ములాలు రాయండి.
i) టెట్రాఎమీన్ ఆక్వాక్లోర్లోకోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్
ii) పొటాషియమ్ టెట్రాసయనోనికెలేట్ (II)
iii) ట్రిస్ (ఈథేన్-1, 2-డైఎమీన్) క్రోమియమ్ (III) క్లోరైడ్
iv) ఎమీన్బ్రోమోక్లోరోనైట్రిటో-N-ప్లాటినమ్ (II) నైట్రేట్
v) డైక్లోరోటిస్ (ఈథేన్-1, 2-డై ఎమీన్) ప్లాటినమ్ (IV) నైట్రేట్
vi) ఐరన్ (III) హెక్సాసయనైడో ఫెర్రేట్ (III)
సాధన:
i) [Co(NH3)4 (H2O)2]Cl3
ii) K2[Ni(CN)3]
iii) [Cr(en)3]Cl3
iv) [Pt(NH2) BrCl(NO2)]–
v) [PtCl (en)3] (NO3)2
vi) Fe4[Fe(CN)6]3

ప్రశ్న 12.
క్రింది సమన్వయ సమ్మేళనాల IUPAC పేర్లు రాయండి.
(i) [Co(NH3)6]Cl3
(ii) [Co(NH3)5Cl]Cl2
(iii) K3[Fe(CN)6]
(iv) K3[Fe(C2O4)3]
(v) K2[PdCl4]
(vi) [Pt(NH3)2Cl(NH2CH3)Cl.
సాధన:
i) హెక్సాఎమీన్ కోబాల్ట్ (III) క్లోరైడ్

ii) పెంటా ఎమీన్ క్లోరోకోబాల్ట్ (II) క్లోరైడ్

iii) పొటాషియం హెక్సాసయనో ఫెర్రేట్ (III)

iv) పొటాషియంట్రెఆక్జలేటో ఫెర్రేట్ (III)

v) పొటాషియం టెట్రాక్లోరోపల్లాడేట్ (II)

vi) డైఎమీన్ క్లోరో(మిథనమైన్) ప్లాటినమ్ (II) క్లోరైడ్

ప్రశ్న 13.
క్రింది సంక్లిష్టాలు ప్రదర్శించగల సాదృశ్యాల రకాలను తెలిపి ఆ సదృశకాల నిర్మాణాలు రాయండి.
(i) K[Cr(H2O)2(C2O4)2]
(ii) [Co(en)3]Cl3
(iii) [Co(NH3)5(NO2)](NO3)2
(iv) [Pt(NH3)(H2O)Cl2]
సాధన:
i) జ్యామితీయ (సిస్-, ట్రాన్స్-) సాదృశ్యం, దృక్ సాదృశ్యాలు సిస్కు ఉంటాయి.

ii) రెండు దృక్ సాదృశ్యాలు ఉంటాయి.

iii) పది సాదృశ్యాలు సాధ్యమవుతాయి. (సూచన : జ్యామితీయ, అయనీకరణ, బంధ (లింకేజ్) సాదృశ్యాలు ఉంటాయి.)

iv) జ్యామితీయ (సిస్-, ట్రాన్స్-) సాదృశ్యాలు ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 14.
[Co(NH3)5Cl]SO4, [Co(NH3)5SO4]Cl లు అయనీకరణ సదృశకాలని ఎలా చెప్పగలవు?
సాధన:
అయనీకరణ ఐసోమర్లు నీటిలో కరిగి, వేరువేరు అయాన్లను ఇస్తాయి. ఇవి వివిధ కారకాలతో వేరువేరుగా చర్య
జరుపుతాయి.
[Co(NH3)5Br]SO4 + Ba2+(aq) → BaSO4(ఘ)
[Co(NH3)5SO4]Br + Ba² → చర్యలేదు
[Co(NH3)5Br ]SO4 + Ag+ → చర్యలేదు
[Co(NH3)5SO4]Br + Ag+ → AgBr (ఘ)

ప్రశ్న 15.
[Ni(CN)4]2- అయాను సమతల చతురస్రం (square planar) డయా అయస్కాంత ధర్మం ఉన్నాయి. అదే [NiCl4]2- అయాను చతుర్ముఖి జ్యామితి నిర్మాణం పరా అయస్కాంత ధర్మం, వీటిని వేలెన్స్ బంధ సిద్ధాంతంతో ఎలా వివరిస్తారు?
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 41
ఈ సంక్లిష్టంలో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు లేనందున డయా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు 42
ఈ సంక్లిష్టంలో రెండు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు ఉండుట వలన పారా అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉండును.

ప్రశ్న 16.
[Ni(CO)4]2- పరా అయస్కాంత అయాన్, కాని [Ni(CO)4] డయా అయస్కాంత అణువు. కాని రెండూ కూడా టెట్రాహెడ్రల్ జ్యామితిలో ఉంటాయి. ఎందువల్ల?
సాధన:
[Ni(CO)4]2- లో Ni ఆక్సీకరణ స్థితి సున్నా, కానీ NiCl42- లో Ni ఆక్సీకరణ స్థితి + 2 CO లైగాండ్ సమక్షంలో Ni లోని ఒంటరి d-ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడతాయి. కానీ Cl– బలహీనమైన లైగాండ్ కావడం వల్ల ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడటం జరగదు.

ప్రశ్న 17.
[Fe(H2O)6]3+ కు బలమైన పరా అయస్కాంత ధర్మం ఉంటుంది. [Fe(CN)6]3- కు బలహీనమైన పరా అయస్కాంత ధర్మం ఉంటుంది. వివరించండి.
సాధన:
CN- (బలమైన లైగాండ్) సమక్షంలో 3d-ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడి, ఒకే ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ ఉంటుంది. కేంద్ర లోహ అయాన్ d² sp³ సంకరీకరణంలో పాల్గొని అంతర ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. H2O (బలహీనమైన లైగాండ్) సమక్షంలో 3d ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడవు. కేంద్ర లోహ అయాన్ sp³ d² సంకరీకరణంలో పాల్గొని బాహ్య ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనిలో అయిదు జతగూడని ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి. కాబట్టి బలమైన పరాయస్కాంత ధర్మం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 18.
[Co(NH3)6]3+ ఒక అంతర్ ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టమయితే [Ni(NH3)6]2+ ఒక బాహ్య ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టం వివరించండి.
సాధన:
[Co(NH3)6]3+ లో NH3 సమక్షంలో 3d-ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడి, రెండు ఖాళీ d ఆర్బిటాబికాలు ఉండి, అవి d² sp³ సంకరీకరణంలో పాల్గొని, అంతర ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

కానీ [Ni(NH3)6]2+ లో Ni +2 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉండి, d8 విన్యాసం ఉండి, sp³d² సంకరీకరణంలో పాల్గొని, బాహ్య ఆర్బిటాల్ సంక్లిష్టాన్ని ఏర్పరుస్తంది.

ప్రశ్న 19.
సమతల చతురస్ర జ్యామితి గల [Pt(CN)4]2+ అయాన్లో ఎన్న జతకూడని (ఒంటరి) ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి?
సాధన:
సమతల చతురస్రం ఆకృతిని dsp² సంకరీకరణంలో పాల్గొనాలి. కాబట్టి 5d-ఆర్బిటాల్లలోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు జతగూడి, ఒక ఖాళీ d ఆర్బిటాలు పొందుపరచి, dsp² సంకరీకరణంలో పాల్గొంటుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 7 d,f – బ్లాక్ మూలకాలు & సమన్వయ సమ్మేళనాలు

ప్రశ్న 20.
హెక్సా ఆక్వో మాంగనీస్ (II) అయాన్లో ఐదు జతకూడని ఎలక్ట్రాన్లున్నాయి. అదే హెక్సా సయనో మాంగనీస్ (II) అయాన్లో ఒకటి మాత్రమే జతకూడని ఎలక్ట్రాన్ ఉంది. స్ఫటిక క్షేత్ర సిద్ధాంతం ఉపయోగించి వీటిని వివరించండి.
సాధన:
హెక్సా ఆక్వా మాంగనీస్ (II) అయాన్లోని లైగాండ్ H2O బలహీనక్షేత్ర లైగాండ్ (t2g³ eg²) కావున ఐదు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉంటాయి. ఇది అధిక స్పిస్ సంక్లిష్టం.

హెక్సా సయనో మాంగనీస్ (II) అయాన్లోని లైగాండ్ N– బలమైన క్షేత్ర లైగాండ్ (t2g5 eg0) కావున ఒక ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ కలదు. ఇది తక్కువ స్పిస్ సంక్లిష్టం.

ప్రశ్న 21.
Cu(NH3)42+ సంక్లిష్టానికి మొత్తం చర్య సాహచర్య స్థిరత్వ స్థిరాంకం (Overall association) లేదా ఫార్మేషన్ స్థిరాంకం విలువ β4 = 2.1 × 1013 మొత్తం సంక్లిష్టం విఘటన (వియోజన, dissociation) సమతాస్థితి స్థిరాంకం ఎంత?
సాధన:
మొత్తం విఘటన స్థిరాంకం, మొత్తం స్థిరత్వ స్థిరాంకానికి విలోమం అంటే
= \(\frac{1}{\beta_4}\) = 4.7 × 10-14.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
Xe, PtF6ల మధ్య చర్య జరపడానికి బార్టిలెట్ను ప్రేరేపించినది ఏమిటి?
జవాబు:

  1. బార్టెట్ మొదట ఎర్రటి సమ్మేళనమైన O+2 + PtF–6 ను తయారు చేయబడినది.
  2. ఆ తరువాత అతడు అణు ఆక్సిజన్ ప్రథమ అయనీకరణ ఎంథాల్పీ గ్జినాన్కు దాదాపు సమానం అని గుర్తించాడు. అందువలన అతడు అటువంటి సమ్మేళనాన్ని తయారు చేయటానికి ప్రయత్నం చేశాడు.
  3. PtF6 ను Xe తో కలిపి Xe+ PtF–6 అనే ఒక ఎర్రని సమ్మేళనాన్ని తయారుచేసి విజయం సాధించాడు.

ప్రశ్న 2.
కింది వాటిలో దేనికి అస్థిత్వం లేదు?
ఎ) XeOF4 బి) NeF2 సి) XeF2 డి) XeF6
జవాబు:
ఇవ్వబడిన సమ్మేళనాలలో NeF2 కు అస్థిత్వం లేదు. ఎందువలన అనగా Ne తక్కువ పరిమాణం కలిగి అధిక అయనీకరణ శక్తి కలిగి ఉంటుంది. కావున ఇది రసాయన సమ్మేళనాలను ఏర్పరచదు.

ప్రశ్న 3.
ఉత్కృష్ట వాయువులకు తులనాత్మకంగా అధిక పరమాణు పరిమాణం ఎందుకు ఉంటుంది?
జవాబు:
ఉత్కృష్ట వాయువులకు తులనాత్మకంగా అధిక పరమాణు పరిమాణం ఉంటుంది. దీనికి కారణం ఈ వాయువులు వాండర్ వాల్ వ్యాసార్థం కలిగి ఉంటాయి. ఈ వ్యాసార్ధం అయానిక మరియు సంయోజనీయ వ్యాసార్థాల కంటే ఎక్కువ.

ప్రశ్న 4.
నియాన్ ఉపయోగాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
Ne ఉపయోగాలు :

  1. Ne – ను ఉత్సర్గనాళికలో ప్రకటనల కోసం వాడే ప్రతిదీప్తి బల్బులలో ఉపయోగిస్తారు.
  2. ఉద్యానవనాలలో, హరితగృహాలలో నియాన్ బల్లు ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 5.
ఆర్గాన్ రెండు ఉపయోగాలు వ్రాయండి.
జవాబు:
Ar ఉపయోగాలు :

  1. ఆర్గానన్ను ప్రధానంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతా లోహ సంగ్రహణ ప్రక్రియలలో జడ రసాయనిక వాతావరణాన్ని కల్పించటానికి ఉపయోగిస్తారు.
  2. ఆర్గాన న్ను విద్యుత్ బలను నింపడానికి ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 6.
ఈతగాళ్ళు వాడే ఆధునిక పరికరాల్లో He, O2 ల మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తారు. ఎందుకు? [AP. Mar.’16]
జవాబు:
ఈతగాళ్ళు వాడే ఆధునిక పరికరాల్లో He, O2 ల మిశ్రమం ఉపయోగిస్తారు. ఎందువలన అనగా ‘He’ రక్తంలో తక్కువ ద్రావణీయత, కలిగి ఉంటుంది.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 7.
హైడ్రోజన్ కంటే హీలియమ్ బరువైనది. అయినప్పటికీ వాతావరణ పరిశీలనకు వాడే బెలూన్లలో హీలియమ్ను (H2 కు బదులుగా) వాడతారు. ఎందుకు?
జవాబు:
హీలియం తేలికైన మండే స్వభావం లేని వాయువు అందువలన వాతావరణ పరిశీలనకు వాడే బెలూన్లలో హీలియంను
వాడతారు.

ప్రశ్న 8.
XeO3ని ఎలా తయారుచేస్తారు?
జవాబు:
XeF6ని జల విశ్లేషణ చేయగా XeO3 ఏర్పడును.
XeF6 + 3H2O – XeO3 + 6HF

ప్రశ్న 9.
(ఎ) XeOF4, (బి) XeO2F2 ల తయారీని తెలపండి.
జవాబు:
XeF6 ని పాక్షిక జల విశ్లేషణ చేయగా XeOF4 మరియు XeO2F2 ఏర్పడతాయి.
(ఎ) XeF6 + H2O → XeOF4 + 2HF
(బి) XeF6 + 2H2O → XeO2F2 + 4HF

ప్రశ్న 10.
XeO3 నిర్మాణం వివరించండి.
జవాబు:
XeO3 నిర్మాణం :
1) XeO3 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
2) ‘Xe’ మూడవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³ సంకరీకరణం చెందును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 1
3) ‘Xe’ మూడు ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో మూడు σ – బంధాలు, మూడు π- బంధాలు ఏర్పరచును.
4) XeO3 అణువు ఆకృతి పిరమిడల్, బంధకోణం 103°.

ప్రశ్న 11.
ఉత్కృష్ట వాయువులు రసాయనికంగా జడమైనవి. వివరించండి. [TS. Mar.’16]
జవాబు:
ఉత్కృష్ట వాయువులు రసాయనికంగా జడత్వం కలిగి ఉంటాయి.

వివరణ :

  • జడవాయువులకు స్థిరమైన అష్టక విన్యాసం ఉంటుంది. (He తప్పు )
  • జల వాయువులు అధిక అయనీకరణ శక్తి. అధిక ధనాత్మక ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ కలిగి ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 12.
బార్టెట్ తయారుచేసిన మొట్టమొదటి ఉత్కృష్ట వాయు సమ్మేళనం పేరు, ఫార్ములాను వ్రాయండి.
జవాబు:
బార్టెట్ తయారుచేసిన ఉత్కృష్ట వాయు సమ్మేళనం గ్జినాన్ హెక్సా ఫ్లోరో ప్లాటినేట్. దీని ఫార్ములా XePtF6.

ప్రశ్న 13.
VSEPR సిద్ధాంతం ఆధారంగా XeF4 ఆకృతిని వివరించండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 2
XeF4 నిర్మాణం :

  1. XeF4 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. Xe – పరమాణువు రెండవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి సమతల చతురస్రం, బంధకోణం 90′ మరియు బంధ దైర్ఘ్యం 1.95Å.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 3
  4. sp³d² – 2pz (F) అతిపాతం వలన Xe – నాలుగు σ – బంధాలను ఏర్పరచును.

ప్రశ్న 14.
ఉత్కృష్ట వాయువుల బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం వ్రాయండి.
జవాబు:
ఉత్కృష్ట వాయువుల బాహ్య ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ns²np6 (హీలియం తప్ప (1s²))

ప్రశ్న 15.
ఉత్కృష్ట వాయువులు ఫ్లోరిన్, ఆక్సిజన్లతో మాత్రమే సమ్మేళనాలను ‘ఎందుకు ఏర్పరుస్తాయి?
జవాబు:
ఉత్కృష్ట వాయువులు ఫ్లోరిన్ మరియు ఆక్సిజన్తోనే సమ్మేళనాలు ఏర్పరుస్తాయి.
కారణం :
ఆక్సిజన్ మరియు ఫ్లోరిన్లు రెండు అధిక ఋణ విద్యుదాత్మకత మూలకాలు.

ప్రశ్న 16.
XeOF4 ను ఎలా తయారుచేస్తారు? దాని అణు ఆకృతిని వివరించండి. [TS. Mar.’17]
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 4
XeF6ని పాక్షికంగా జల విశ్లేషణ చేయగా XeOF4 ఏర్పడును.
XeF6 + H2O → XeOF4 + 2HF
XeOF4 రంగులేని బాషశీలత గల ద్రవం.
దీని ఆకృతి చతురస్ర పిరమిడ్.

ప్రశ్న 17.
హీలియమ్ ప్రధాన ఉత్పత్తి స్థానం ఏది?
జవాబు:
హీలియం యొక్క ప్రధాన ఉత్పత్తి స్థానం సహజవాయువు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 18.
రేడియోధార్మికత గల ఉత్కృష్ట వాయువు ఏది? అది ఎలా ఏర్పడుతుంది?
జవాబు:
రేడియోధార్మికత గల ఉత్కృష్ట వాయువు రేడాన్ (Rn) Ra226 క్షమ ప్రక్రియ ద్వారా రేడాన్ లభిస్తుంది.
86Ra226 → 86Rn222 + 2Ra4

ప్రశ్న 19.
క్రింది వాటికి పేర్లు ఇవ్వండి.
a) వాతావరణంలో చాలా విస్తృతంగా లభించే ఉత్కృష్ట వాయువు
b) రేడియోధార్మిక ఉత్కృష్ట వాయువు
c) కనిష్ట బాష్పీభవన స్థానం గల ఉత్కృష్ట వాయువు
d) అత్యధిక సమ్మేళనాలు ఏర్పరచే ఉత్కృష్ట వాయువు
e) వాతావరణంలో లేని ఉత్కృష్ట వాయువు
జవాబు:
a) వాతావరణంలో చాలా విస్తృతంగా లభించే ఉత్కృష్ట వాయువు ఆర్గాన్ (Ar)
b) రేడియోధార్మిక ఉత్కృష్ట వాయువు రేడాన్ (Rn)
c) కనిష్ట బాష్పీభవన స్థానం గల ఉత్కృష్ట వాయువు హీలియం (He) (4.2K)
d) అత్యధిక సమ్మేళనాలను ఏర్పరచే ఉత్కృష్ట వాయువు గ్జినాన్ (Xe)
e) వాతావరణంలో లేని ఉత్కృష్ట వాయువు రేడాన్ (Rn)

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
XeF2, XeF4, XeF6 అనే గ్జినాన్ ఫ్లోరైడ్లు ఎలా వస్తాయి?
జవాబు:
గ్జినాన్ ద్విగుణ ఫ్లోరైడ్లను ఈ క్రింది విధంగా ఏర్పరచును.
వీటిని Xe ను ఫ్లోరిన్తో నేరుగా సంయోగం చెందించుట ద్వారా ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 5

ప్రశ్న 2.
XeO3, XeOF4 లను ఎలా తయారుచేస్తారు?
జవాబు:
i) XeF6 ను జల విశ్లేషణ చేయగా XeO, ఏర్పడును.
XeF6 + 3H2O → XeO3 + 6HF

ii) XeF6ని పాక్షిక జలవిశ్లేషణ చేయగా XeOF4 ఏర్పడును.
XeF6 + H2O → XeOF4 + 2HF

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 3.
క్రింది వాటితో సమ ఎలక్ట్రాన్లు (isoelectronic) గల ఉత్కృష్ట వాయు జాతుల ఫార్ములాలు రాసి నిర్మాణాలను వివరించండి.
ఎ) ICl–4 బి) IBr–2 సి) BrO–3
జవాబు:
ఎ) ICl–4 తో సమ ఎలక్ట్రాన్లు గల ఉత్కృష్ట వాయుజాతి XeF4
XeF4 ఆకృతి సమతల చతురస్రం.

బి) IBr–2 తో సమ ఎలక్ట్రాన్లు గల ఉత్కృష్ట వాయుజాతి XeF2.
XeF2 ఆకృతి రేఖీయం.

సి) BrO–3 తో సమ ఎలక్ట్రాన్లు గల ఉత్కృష్ట వాయుజాతి XeO4.
XeO4 కు టెట్రాహెడ్రల్ ఆకృతి కలదు.

ప్రశ్న 4.
నీటితో క్రింది వాటి చర్యను వ్రాయండి.
ఎ) XeF2 బి) XeF4 సి) XeF6
జవాబు:
ఎ) XeF2 జల విశ్లేషణ జరిపి Xe, HF మరియు O2 లను ఏర్పరచును.
2XeF2 + 2H2O → 2Xe + 4HF + O2

బి) XeF4 జలవిశ్లేషణ చేయగా XeO3 ఏర్పడును.
6XeF4 + 12H2O → 4Xe + 2XeO3 + 24HF + 3O2

సి) XeF6ని జలవిశ్లేషణ చేయగా XeO3 ఏర్పడును.
XeF6 + 3H2O → XeO3 + 6HF

XeF6ని పాక్షిక జలవిశ్లేషణ చేయగా XeOF4, XeO2F2 ఏర్పడును.
XeF6 + H2O → XeOF4 + 2HF
XeF6 + 2H2O → XeO2F2 + 4HF

ప్రశ్న 5.
ఎ) XeF2, బి) XeF4 ల నిర్మాణాలను వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) XeF2 నిర్మాణం :
1) XeF2 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
2) ‘Xe’ మొదటి ఉత్తేజిత స్థాయిలో sp³d సంకరీకరణం చెందును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 6

బి) XeF4 నిర్మాణం :

  1. XeF4 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. Xe – పరమాణువు రెండవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 7
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి సమతల చతురస్రం, బంధకోణం 90° మరియు బంధ దైర్ఘ్యం 1.95Å.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 8
  4. sp³d² – 2pz(F) అతిపాతం వలన Xe – నాలుగు σ – బంధాలను ఏర్పరచును.

ప్రశ్న 6.
ఎ) XeF6, బి) XeOF4 ల నిర్మాణాలను వివరించండి.
జవాబు:
ఎ) XeF6 నిర్మాణం :

  1. XeF6 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. Xe – మూడవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d³ సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 9
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి విరూపణం చెందిన అష్టముఖీయ ఆకృతి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 10

బి) XeOF4 నిర్మాణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 11

  1. XeOF4 అణువులో ‘Xe’ పరమాణువు sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
  2. అణువు యొక్క ఆకృతి చతురస్ర పిరమిడ్.
  3. దీనిలో Xe-O కి మధ్య ఒక ద్విబంధం ఉంటుంది.
    ఇది ‘pπ – dπ అతిపాతం వలన ఏర్పడినది.
    XeF6 + H2O → XeOF4 + 2HF

ప్రశ్న 7.
క్రింది వాటిని పూర్తి చేయండి.
ఎ) XeF2 + H2O →
బి) XeF2 + PF5 →
సి) XeF4 + SbF5 →
డి) XeF6 + AsF5 →
ఇ) XeF4 + O2F2 →
ఎఫ్) NaF + XeF6
(సూచన : NaF + XeF6 → Na+ [XeF7]–)
జవాబు:
ఎ) 2XeF2 + 2H2O → 2Xe + 4HF + O2
బి) XeF2 + PF5 → [XeF]+ A[F6]–
సి) XeF4 + SbF5 → [XeF3]+ [SbF6]–
డి) 2XeF6 + ASF5 → [Xe2F11]+ [ASF6]–
ఇ) XeF4 + O2F2 → XeF6 + O2
ఎఫ్) NaF + XeF6 → Na+ [XeF7]–

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 8.
XeF2, XeF4 లను ఎలా తయారుచేస్తారు? వాటి నిర్మాణాలను ఇవ్వండి. [AP. Mar.’17]
జవాబు:
XeF2, XeF4లను Xe ని మరియు ఫ్లోరిన్ను నేరుగా సంయోగం చెందించుట
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 12

XeF2 నిర్మాణం :

  1. XeF2లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. ‘Xe’ మొదటి ఉత్తేజిత స్థాయిలో sp³d సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 13
  3. అణువు ఆకృతి రేఖీయం.
  4. Xe – రెండు ఫ్లోరిన్లతో రెండు σ – బంధాలు (sp³ – 2pz అతిపాతం) ఏర్పరచును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 14

XeF4 నిర్మాణం :

  1. XeF4 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. Xe – పరమాణువు రెండవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 15
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి సమతల చతురస్రం, బంధకోణం 90° మరియు బంధ దైర్ఘ్యం 1.95Å.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 16
  4. sp³d² – 2pz (F) అతిపాతం వలన Xe – నాలుగు – బంధాలను ఏర్పరచును.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్న

ప్రశ్న 1.
XeF2, XeF4, XeF6 లను ఎలా తయారుచేస్తారు? నీటితో వాటి చర్య వివరించండి. వాటి నిర్మాణాలను చర్చించండి. [AP. Mar.’15]
జవాబు:
గ్జినాన్ ద్విగుణ ఫ్లోరైడ్లను ఈ క్రింది విధంగా ఏర్పరచును.
వీటిని Xe ను ఫ్లోరిన్తో నేరుగా సంయోగం చెందించుట ద్వారా ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 17

ఎ) XeF2 జల విశ్లేషణ జరిపి Xe, HF మరియు O2 లను ఏర్పరచును.
2XeF2 + 2H2O → 2Xe + 4HF + O2

బి) XeF4 జలవిశ్లేషణ చేయగా XeO3 ఏర్పడును.
6XeF4 + 12H2O → 4Xe + 2XeO3 + 24 HF + 3O2

సి) XeF6ని జలవిశ్లేషణ చేయగా XeO3 ఏర్పడును.
XeF6 + 3H2O → XeO3 + 6HF
XeF6ని పాక్షిక జలవిశ్లేషణ చేయగా XeOF4, XeO2F2 ఏర్పడును.
XeF6 + H2O → XeOF + 2HF
XeF6 + 2H2O → XeO2F2 + 4HF

XeF2 నిర్మాణం :

  1. XeF2 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. ‘Xe’ మొదటి ఉత్తేజిత స్థాయిలో sp³d సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 18
  3. అణువు ఆకృతి రేఖీయం.
  4. Xe – రెండు ఫ్లోరిన్లతో రెండు σ – బంధాలు (sp³ – 2pz అతిపాతం) ఏర్పరచును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 19

b) XeF4 నిర్మాణం :

  1. XeF4 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’.
  2. Xe – పరమాణువు రెండవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 20
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి సమతల చతురస్రం, బంధకోణం 90° మరియు బంధ దైర్ఘ్యం 1.95Å.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 21
  4. sp³d² – 2pz(F). అతిపాతం వలన Xe – నాలుగు σ – బంధాలను ఏర్పరచును.

XeF6 నిర్మాణం :

  1. XeF6 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Xe’,
  2. Xe – మూడవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d³ సంకరీకరణం చెందును.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 22
  3. అణువు యొక్క ఆకృతి విరూపణం చెందిన అష్టముఖీయ ఆకృతి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు 23

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
గ్రూపు 18 మూలకాలను ఉత్కృష్ట వాయువులని ఎందుకు అంటారు?
సాధన:
18వ గ్రూపు మూలకాల వేలెన్స్ కర్పరంలోని ఆర్బిటాళ్లు పూర్తిగా ఎలక్ట్రాన్లతో నిండి ఉంటాయి. అందువల్ల అవి కొన్ని మూలకాలతోనే నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో మాత్రమే చర్య జరుపుతాయి. అందువల్ల వాటిని ఉత్కృష్ట వాయువులని అంటారు.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 2.
ఉత్కృష్ట వాయువులకు చాలా తక్కువ బాష్పీభవన స్థానాలున్నాయి. ఎందుకు?
సాధన:
ఉత్కృష్ట వాయువులు ఏక్ష పరమాణుకత గల వాయువులు కాబట్టి బలహీన విక్షేపణ బలాలు మినహా ఏ ఇతర అంతర పరమాణుక బలాలు ఉండవు. కాబట్టి అవి అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతల వద్ద మాత్రమే ద్రవీకరణం చెందుతాయి. అందుకే అత్యల్ప బాష్పీభవన స్థానాలుంటాయి.

ప్రశ్న 3.
XeF6 ను జలవిశ్లేషణ చేస్తే ఆక్సీకరణ – క్షయకరణ (రిడాక్స్) చర్య జరుగుతుందా?
సాధన:
జరగదు. జలవిశ్లేషణంలో క్రియాజన్యాలు XeOF4, XeO2F2. వీటిలో ప్రతీ మూలకానికి సంబంధించిన ఆక్సీకరణ సంఖ్యలు క్రియాజనకాలలో ఎలా ఉన్నాయో అదే విధంగా ఉన్నాయి. అంటే మారలేదు. అందువల్ల రిడాక్స్ చర్య కాదు.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
ఈతగాళ్ళు వాడే పరికరంలో హీలియమ్ ను ఎందుకు ఉపయోగిస్తారు?
జవాబు:
ఈతగాళ్ళు వాడే ఆధునిక పరికరాల్లో He, O2 ల మిశ్రమం ఉపయోగిస్తారు. ఎందువలన అనగా ‘He’ రక్తంలో తక్కువ ద్రావణీయత కలిగి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 2.
క్రింది సమీకరణాన్ని తుల్యం చేయండి.
XeF6 + HO → XeO2F2 + HF
జవాబు:
XeF2 + 2H2O → XeO2F2 + 4 HF

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(d) 18వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 3.
రేడాన్కు సంబంధించిన రసాయనశాస్త్రాన్ని చదవడం ఎందుకు కష్టం?
జవాబు:
అత్యల్ప అర్థాయువుతో ఉన్న రేడాన్ రేడియోధార్మిక మూలకం కాబట్టి దాని రసాయన శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడం కష్టం.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

by

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Lesson 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
హాలోజన్ నీటి ద్వారా పోయినప్పుడు O2, O3 ల మిశ్రమాన్ని ఏర్పరుస్తుంది?
జవాబు:
ఫ్లోరిన్ నీటిగుండా పోయినప్పుడు O2, O3 ల మిశ్రమం ఏర్పడును.
3 F2 + 3 H2O → 6 HF + O3
2 F2 + 2 H2O → 4 HF + O2

ప్రశ్న 2.
అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలకు, ఫ్లోరిన్ మినహా మిగిలిన అనుఘటక హాలోజన్ల కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలత ఉంటుంది. వివరించండి.
జవాబు:
అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలకు, ఫ్లోరిన్ మినహా మిగిలిన అనుఘటక హాలోజన్ల కంటే చర్యాశీలత ఉంటుంది. అంతర హాలోజన్లలో X – X’ బంధం హాలోజన్లలోని X – X బంధం కంటే బలహీనమైనది. (F – F బంధం తప్ప)

ప్రశ్న 3.
ClF3 ఉపయోగం ఏమిటి?
జవాబు:
ClF3 ముఖ్యమైన ఫ్లోరినేటింగ్ కారకం. దీనిని VF6 ని ఉత్పత్తి చేయుటలో ఉపయోగిస్తారు.
U + 3 ClF3 → UF6 +3 ClF

ప్రశ్న 4.
ClO2 రెండు ఉపయోగాలు రాయండి.
జవాబు:
ClO2 ఉపయోగాలు :

  • ClO2 అధిక చర్యాశీలత గల ఆక్సీకరణి.
  • వస్త్రాలకు, కాగిత గుజ్జుని విరంజనం చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.
  • నీటిని శుద్ధి చేయుటకు ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 5.
హాలోజన్లకు రంగులు ఎందుకున్నాయి?
జవాబు:
దృగ్గోచర ప్రాంతంలో వికిరణాలను శోషించుటవలన హాలోజన్లు రంగు ప్రదర్శిస్తాయి. దృగ్గోచర ప్రాంతంలో శోషించుటవలన బాహ్యకక్ష్య ఎలక్ట్రాన్లు పై శక్తి స్థాయిలకు ఉత్తేజితం అవుతాయి. హాలోజన్లు వివిధ క్వాంటం వికిరణాలను శోషించుకొని వివిధ రంగులను ప్రదర్శిస్తాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 6.
నీటితో F2, Cl2 ల చర్యలు రాయండి. [TS. Mar.’17]
జవాబు:
ఫ్లోరిన్ నీటిగుండా పోయినప్పుడు O2, O3 ల మిశ్రమం ఏర్పడును.
3 F2 + 3 H2O → 6 HF + O3
2 F2 + 2 H2O → 4 HF + O2

క్లోరిన్, నీటితో చర్యజరిపి క్లోరిన్ జలమును ఏర్పరుచును. అప్పుడే తయారు చేయబడిన క్లోరిన్ జలంతో HCl మరియు HOCl అస్థిరమైన మరియు వియోగం చెంది నవజాత ఆక్సిజన్ ను ఏర్పరచును.
Cl2 + H2O → HCl + HOCl

ప్రశ్న 7.
ఏ తటస్థ అణువుతో ClO– సమ ఎలక్ట్రానికంగా ఉంటుంది? అది ఒక లూయీ క్షారమా? కాదా?
(సూచన : ClF; అవును)
జవాబు:

  • ClO– అయాన్ CIF అణువుతో సమ ఎలక్ట్రానికంగా ఉంటుంది.
  • అవును, ఇది లూయీ క్షారం. (ఎలక్ట్రాన్ జంట దాత)

ప్రశ్న 8.
క్రింది వాటిని ప్రతి సమితికి సూచించిన ధర్మం క్రమంలో అమర్చండి.
ఎ) F2, Cl2, Br2, I2 – బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ పెరిగే క్రమం
బి) HE, HCl, HBr, HI – ఆమ్లత్వం పెరిగే క్రమం
సి) HF, HCl, HBr, HI – బాష్పీభవన స్థానాలు పెరిగే క్రమం
జవాబు:
ఎ) బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ పెరిగే క్రమం
I2 < F2 < Br2 < Cl2

బి) ఆమ్లత్వం పెరిగే క్రమం
HF < HCl < HBr < HI

సి) బాష్పీభవన స్థానాలు పెరిగే క్రమం
HCl < HBr < HI < HF

ప్రశ్న 9.
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ క్లోరిన్ కంటే ఫ్లోరిన్క తక్కువ – వివరించండి.
జవాబు:
ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్ఫీ క్లోరిన్ కంటే ఫ్లోరిన్క తక్కువ.

వివరణ :
F పరమాణువు సైజు Cl కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ చిన్న సైజు కారణంగా పరమాణువులోకి ప్రవేశించే ఎలక్ట్రాన్కు అంతకుముందే ఉన్న ఎలక్ట్రాన్ జంటలకు మధ్య వికర్షణ పెరుగుతుంది. అందువల్ల ఫ్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ను గ్రహించి, ఫ్లోరైడ్గా మారే ప్రక్రియ తక్కువగా జరుగుతుంది.

ఈ కారణంగా F యొక్క ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటి విలువ తరువాత ఉన్న Cl పరమాణువు కంటే చాలా తక్కువ.

ప్రశ్న 10.
HF ద్రవం కానీ HCl వాయువు వివరించండి.
జవాబు:
అంతరణు హైడ్రోజన్ బంధం కలిగి ఉండుట వలన HF ద్రవంగా ఉంటుంది. కానీ HCl లో అటువంటి బంధం ఏర్పడదు. అందువలన వాయువు.

ప్రశ్న 11.
బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ Cl2 కంటే F2 కు తక్కువ. వివరించండి.
జవాబు:
బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ Cl2 కంటే F2 కు తక్కువ.

వివరణ :
F2 అణువులో ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటల మధ్య ఎలక్ట్రాన్ వికర్షణలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇవి క్లోరిన్లో ఉన్న ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటల కన్నా దగ్గరగా ఉంటాయి.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 12.
ఆక్సిజన్ ధన ఆక్సీకరణ స్థితులను ప్రదర్శించే సమ్మేళనాల ఫార్ములాలు రాయండి. వాటిలో ఆక్సిజన్ ఆక్సీకరణ స్థితులు ఏమిటి?
జవాబు:
ఆక్సిజన్ ధన ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శించే సమ్మేళనాలు OF2 మరియు O2F2.

  • OF2 లో ఆక్సిజన్ ఆక్సీకరణ స్థితి + 2.
  • O2F2 లో ఆక్సిజన్ ఆక్సీకరణ స్థితి + 1.

ప్రశ్న 13.
O2F2, I2O5 ల,ఉపయోగాలు ఏమిటి?
జవాబు:
O2F2 ఉపయోగాలు :
O2F2 ఫ్లోరినేటింగ్ కారకం. O2F2 ప్లూటోనియంను PUF6 గా ఆక్సీకరణం చేయును. ఈ చర్యను ఉపయోగించి న్యూక్లియర్ ఇంధన చర్యల్లోని అవశేష ఇంధనం నుంచి ప్లూటోనియంను PUF6 రూపంలో తొలగిస్తారు.

I2O5 ఉపయోగాలు :
I2O5 బలమైన ఆక్సీకరణి. దీనిని కార్బన్ మోనాక్సైడ్ను నిర్ణయించడానికి ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 14.
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ రెండు ఉపయోగాలు రాయండి.
జవాబు:
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉపయోగాలు:

  • ఔషధాలలో, ప్రయోగశాలలో కారకంగా ఉపయోగిస్తారు.
  • Cl2, NH4Cl మరియు గ్లూకోజ్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.
  • ఎముకల నుండి జిగురును సంగ్రహించడానికి, ఎముకల బొగ్గును శుద్ధి చేయుటకు కారకంగా ఉపయోగిస్తారు.

ప్రశ్న 15.
NaOH తో Cl2 చర్యలు రాయండి.
జవాబు:
i) చల్లటి విలీన NaOH తో చర్య :
క్లోరిన్ చల్లటి విలీన NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం హైపో క్లోరైట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 1

ii) వేడి గాఢ NaOH తో చర్య :
క్లోరిన్ వేడి గాఢ NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం క్లోరేట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 2

ప్రశ్న 16.
అనార్ద్ర, తడి సున్నంతో Cl2 చర్య జరిపితే ఏమవుతుంది? [AP. Mar.’17; AP. Mar.’16]
జవాబు:
క్లోరిన్ అనార్ధ తడి సున్నంతో చర్య జరిపి విరంజన చూర్ణం (బ్లీచింగ్ పౌడర్) ఏర్పడును.
Ca(OH)2 + Cl2 → CaOCl2 + H2O

ప్రశ్న 17.
క్లోరిన్ ఆక్సీకరణిగా పనిచేస్తుంది – దీనిని రెండు ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు:
క్లోరిన్ ఆక్సీకరణిగా పనిచేస్తుంది.
ఉదా – 1 : Cl2 అయొడిన్ను అయొడేట్గా ఆక్సీకరణం చేయును.
I2 + 6 H2O + 5 Cl2 → 2HIO3 + 10 HCI

ఉదా – 2 : Cl2 సోడియం సల్ఫైట్ను సోడియం సల్ఫేట్గా ఆక్సీకరణం చేయును.
Cl2 + Na2SO3 + H2O → Na2SO4 + 2 HCl

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 18.
ద్రవరాజం (ఆక్వారీజియా) అంటే ఏమిటి? బంగారం, ప్లాటినమ్ తో దాని చర్యలు రాయండి.
జవాబు:
మూడు భాగాల గాఢ HCl, ఒక భాగం HNO3 కలిపితే ద్రవరాజం (ఆక్వారీజియా) ఏర్పడుతుంది. దీనిని బంగారం, ప్లాటినమ్లాంటి ఉత్కృష్ట లోహాలను కరిగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.

బంగారంతో చర్య :
Au + 4H+ + NO–3 + 4Cl– → AuCl–4 + NO + 2H2O

ప్లాటినంతో చర్య :
3Pt + 16H+ + 4NO–3 + 18Cl– → 3PtCl-26 + 4NO + 8 H2O

ప్రశ్న 19.
డీకన్ పద్ధతి ద్వారా క్లోరిన్ ఎలా ఉత్పత్తి చేస్తారు? [AP. Mar.’17]
జవాబు:
డీకన్ పద్ధతి :
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువును వాతావరణ ఆక్సిజన్తో CuCl2 ఉత్ప్రేరక సమక్షంలో 723 K వద్ద ఆక్సీకరణం చేయుట ద్వారా క్లోరిన్ను ఉత్పత్తి చేస్తారు.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 3

ప్రశ్న 20.
తేమ సమక్షంలో మాత్రమే క్లోరిన్ విరంజనకారిగా పనిచేస్తుంది – వివరించండి.
జవాబు:
తేమ సమక్షంలో మాత్రమే క్లోరిన్ విరంజనకారిగా పని చేస్తుంది.

వివరణ :
ఆర్ద్ర క్లోరిన్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజన ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
Cl + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.

ప్రశ్న 21.
హైపోహాలస్ ఆమ్లాల ఆమ్లత్వం తగ్గే క్రమం HClO > HBrO >HIO గా ఉంటుంది. కారణం తెలపండి.
జవాబు:
హైపోహాలస్ ఆమ్లాల ఆమ్లత్వం తగ్గే క్రమం HClO > HBrO > HIO

కారణం :
ఇది ఈ క్రింది Ka విలువల ఆధారంగా నిర్ధారించబడును.

ఆమ్లంKa-విలువ
HCIO3 × 10-8
HBrO2.5 × 10-9
HIO2.3 × 10-11

ప్రశ్న 22.
క్లోరిన్ ఆక్సోఆమ్లాల ఆమ్ల స్వభావం :
HOCl < HClO2 < HClO3 < HClO4 – వివరించండి.
(సూచన : AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 4 సంయుగ్మ (కాంజుగేట్) క్షారం, A– స్థిరత్వం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే దాని క్షార బలం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. అంటే HA కు H+ను విడుదల చేసే స్వభావం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. మరొక విధంగా చెబితే HA ఆమ్ల బలం ఎక్కువ. క్లోరిన్ ఆక్సోఆమ్లాల సంయుగ్మ క్షారాల స్థిరత్వ క్రమం :
OCl– < ClO–2 > ClO–3 > ClO–4
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 5
సంయుగ్మ (కాంజుగేట్) క్షారం, A– స్థిరత్వం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే దాని క్షార బలం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. అంటే HA కు H+ ను విడుదల చేసే స్వభావం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. మరొక విధంగా చెబితే HA ఆమ్ల బలం ఎక్కువ. క్లోరిన్ ఆక్సోఆమ్లాల సంయుగ్మ క్షారాల స్థిరత్వ క్రమం : OCl– < ClO–2 > ClO–3 > ClO–4

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 23.
అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి? రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
హాలోజన్ మూలకాలు వాటిలో అవి సంయోగం చెంది ఏర్పరచే ద్విగుణ డయా అయస్కాంత పదార్థాలను అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలు అంటారు.
ఉదా : IF7, ClF3, BrF3, ClF, IF3 మొదలగునవి.

ప్రశ్న 24.
ClF3 నిర్మాణాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ClF3 నిర్మాణం :
→ ClF3 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Cl’.
→ ‘Cl’ యొక్క ఉద్రిక్తస్థాయి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 6 AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 7
→ Cl పరమాణువు sp³d సంకరీకరణం చెందును.
→ ఇది వంచబడిన T-ఆకృతి (లేదా) రెండు స్థానాలు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటలతో ఆక్రమించబడిన ట్రైగోనల్ బైఫిరమిడల్ ఆకృతి.

ప్రశ్న 25.
OF2 ను ఆక్సిజన్ డైఫ్లోరైడ్ అనాలి కానీ ఫ్లోరిన్ ఆక్సైడ్ అని కాదు. ఎందుకు?
(సూచన : ఆక్సిజన్ కంటే ఫ్లోరిన్ రుణవిద్యుదాత్మకత ఎక్కువ)
జవాబు:
OF2 ను ఆక్సిజన్ డై ఫ్లోరైడ్ అనాలి. కానీ ఫ్లోరిక్ ఆక్సైడ్ అని కాదు.

ఆక్సిజన్ మరియు ఫ్లోరిన్ చర్య జరిపినపుడు ఏర్పడే ద్విగుణ సమ్మేళనాలను ఆక్సిజన్ ఫ్లోరైడ్లు అని పిలుస్తారు. దీనికి కారణం ఫ్లోరిన్ యొక్క ఋణవిద్యుదాత్మకత ఆక్సిజన్ కన్నా ఎక్కువ.

ప్రశ్న 26.
అయొడిన్ నీటిలో కంటే KI లో ఎక్కువగా కరుగుతుంది. వివరించండి.
(సూచన : అయొడిన్ KI తో సంయోగం చెంది నీటిలో కరిగే KI, సంక్లిష్టాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.)
జవాబు:
అయొడిన్ నీటిలో కన్నా KI లో ఎక్కువ కరుగును.

కారణం :

  • అయొడిన్, KI తో సంయోగం చెంది కరిగే సంక్లిష్టం KI3 ని ఏర్పరచును.
    KI + I2 → KI3
  • అయొడిన్ నీటిలో కరుగదు. దీనికి కారణం ధనాత్మక స్వేచ్ఛా శక్తి మార్పు (+ ∆G).

ప్రశ్న 27.
హాలోజన్ల హైడ్రైడ్రలో –
a) ఏది ఎక్కువ స్థిరమైనది?
b) ఏది బలమైన ఆమ్లం?
c) దేనికి కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానం ఉంటుంది?
జవాబు:
a) హాలోజన్ హైడ్రైడ్లలో ఎక్కువ స్థిరమైనది HF.
b) హాలోజన్ హైడ్రైడ్లలో బలమైన ఆమ్లం HI.
c) హాలోజన్ హైడ్రైడ్రలో కనిష్ఠ బాష్పీభవన స్థానం కలది HCl (189K).

ప్రశ్న 28.
Cl2, SO2 ల విరంజన క్రియలను పోల్చండి.
జవాబు:
తేమ సమక్షంలో మాత్రమే క్లోరిన్ విరంజనకారిగా పని చేస్తుంది.

వివరణ :
ఆర్ద్ర క్లోరిన్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజన ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
Cl2 + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.

  • కూరగాయలను, కర్బన పదార్థాలను తేమ సమక్షంలో విరంజనం చేస్తుంది. దీని విఠంజన ప్రభావం శాశ్వతమైనది.
  • తేమ సమక్షంలో SO, విరంజనకారిగా పని చేయును.
    SO2 + 2 H2O → H2SO4 + 2[H]
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 8
  • SO2 ఊలు, సిల్క్ను విరంజనం చేయును.

ప్రశ్న 29.
క్రింది వాటిలో హాలోజన్ల ఆక్సీకరణ స్థితులను ఇవ్వండి.
ఎ) Cl2O
బి) ClO–2
సి) KBrO3
డి) NaClO4
జవాబు:
ఎ) Cl2O :
2x – 2 = 0
x = + 1
Cl2O యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి + 1.

బి) ClO–2:
x + 2(−2) = -1
x = – 1 + 4 = + 3

సి) KBrO3:
1 + x + 3(−2) = 0
= +5

డి) NaClO4
1 + x + 4(−2) = 0
x = + 7

ప్రశ్న 30.
I–3; అణు ఆకృతిని వర్ణించండి.
(సూచన : కేంద్ర అయొడిన్ సంకరీకరణం sp³d – రేఖీయం)
జవాబు:

  • ట్రై అయొడైడ్ అయాన్లో అయొడిన్ పరమాణువు sp³ d సంకరీకరణం చెందును.
  • దీనిలో రెండు బంధ ఎలక్ట్రాన్ జంటలు రెండు ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ జంటలు ఉంటాయి.
  • VSEPR సిద్ధాంతం ప్రకారం దీని ఆకృతి రేఖీయ ఆకృతి.
    AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 9

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
HCl నుంచి Cl2ను, Cl2 నుంచి HCl ను ఎలా తయారుచేస్తారు? చర్యలు రాయండి.
జవాబు:
i) HCl నుండి CL, తయారీ :
MnO2 ను గాఢ HCl తో వేడిచేయగా Cl2 వాయువు విడుదలగును.
MnO2+ 4 HCl → MnCl2 + Cl2 + 2 H2O
ఆర్ద్ర క్లోరిన్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజన ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
Cl2 + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 10

ii) Cl2 నుండి HCl తయారీ :
Cl2, H2 తో చర్య జరిపి HCl ఏర్పరచును.
H2(వా) + Cl2(వా) → 2HCl(వా)

ప్రశ్న 2.
క్రింది వాటికి తుల్య రసాయనిక సమీకరణాలు రాయండి.
ఎ) MnO2, గాఢ H2SO4 సమక్షంలో NaCl ను వేడిచేయడం.
బి) Nal జల ద్రావణం గుండా క్లోరిన్ పంపించడం.
జవాబు:
ఎ) MnO2, గాఢ H2SO4 సమక్షంలో NaCl వేడి చేయడం ద్వారా Cl2 వాయువు వెలువడును.
4 NaCl + MnO2 + 4 H2SO4 → MnCl2 + 4 NaHSO4 + 2 H2O + Cl2

బి) Nal జలద్రావణం గుండా క్లోరిన్ పంపినప్పుడు జేగురు రంగు ఏర్పడును.
Cl2 + 2 Nal → 2 NaCl + I2

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 3.
ఎ) BrF5, బి) IF7 నిర్మాణాలను వివరించండి.
ఎ) BrF5 నిర్మాణం :
→ BrF5 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Br’.
→ ‘Br’ పరమాణువు రెండవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d² సంకరీకరణం చెందును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 11

బి) IF7 నిర్మాణం :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 12
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 13

  • IF7లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘I’.
  • ‘I’ పరమాణువు మూడవ ఉద్రిక్త స్థాయిలో sp³d³ సంకరీకరణం చెందును.
  • అణువు యొక్క ఆకృతి పెంటాగోనల్ బై పిరమిడల్.

ప్రశ్న 4.
హాలోజన్ల హైడ్రైడ్లపై లఘువ్యాఖ్య రాయండి.
జవాబు:
హాలోజన్ హైడ్రైడ్లు ఏర్పడుట :
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 14

  • ఇవి నీటిలో కరిగి హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాలను ఏర్పరుస్తాయి.
  • బాష్పీభవన స్థానాలు
    HF – 293 K
    HCI – 189K
    HBr – 206 K
    HI – 238 K
  • ఆమ్లత్వం పెరిగే క్రమం
    HF > HCl > HBr > HI
  • బాష్పీభవన స్థానాలు పెరిగే క్రమం .
    HCl < HBr < HI < HF

ప్రశ్న 5.
ప్రయోగశాలలో క్లోరిన్ ను ఎలా పొందుతారు? అది క్రిందివాటితో ఎలా చర్య జరుపుతుంది? [TS. Mar.’16; TS. Mar.’15]
ఎ) చల్లని, విలీన NaOH బి) అధిక NH3 సి) KI
జవాబు:
HCl నుండి Cl2 తయారీ :
MnO2 ను గాఢ HCl తో వేడిచేయగా Cl2 వాయువు విడుదలగును.
MnO2 + 4 HCl → MnCl2 + Cl2 + 2 H2O

ఆర్ద్ర క్లోరిస్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజన ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
Cl2 + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 15

ఎ) క్లోరిన్ చల్లటి విలీన NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం హైపో క్లోరైట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 16

బి) క్లోరిన్, అధిక NH3 తో చర్య జరిపి, నైట్రోజన్ మరియు NH4Cl ను ఏర్పరచును.
8 NH3 + 3 Cl2 → 6 NH4Cl + N2 ↑

సి) Cl2, KIతో చర్య జరిపి I2 ను విడుదల చేయును.
Cl2 + 2 KI → KCl + I2 ↑

ప్రశ్న 6.
అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలు అంటే ఏమిటి? నిర్వచనాన్ని చిత్రించడానికి (illustrate) ఉదాహరణలు ఇవ్వండి. వాటిని ఎలా వర్గీకరిస్తారు?
జవాబు:
హాలోజన్ మూలకాలు వాటిలో అవి సంయోగం చెంది ఏర్పరచే ద్విగుణ డయా అయస్కాంత పదార్థాలను అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలు అంటారు.
ఉదా : IF7, ClF3, BrF3, ClF, IF3 మొదలగునవి.

అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలు నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరించారు.
1) AX – రకం : ఉదా : ClF, BrF
2) AX3 – రకం : ఉదా : ClF3, BrF3
3) AX5 – రకం : ఉదా : ClF5, BrF5
4) AX7 – రకం : ఉదా : IF7
→ ‘A’ = తక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకం.
→ X = ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మక మూలకం.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ClF3 ఎలా తయారుచేస్తారు? నీటితో ఇది ఎలా చర్య జరుపుతుంది? దాని నిర్మాణాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ClF3 తయారీ :
క్లోరిన్, అధిక Fతో చర్య జరిపి ClF3 ని ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 17

నీటితో చర్య :
ClF3 నీటితో విస్ఫోటన చర్య జరిపి నీటిని ఆక్సీకరణం చేయుట ద్వారా ఆక్సిజన్ లేదా తక్కువ పరిమాణంలో OF మరియు HF, HCl లను ఏర్పరచును.
ClF3 + 2H2O → 3 HF + HCl + O2
ClF3 + H2O → HF + HCl + OF2

ClF3 నిర్మాణం :
→ ClF3 లో మధ్యస్థ పరమాణువు ‘Cl’.
→ ‘Cl’ యొక్క ఉద్రిక్తస్థాయి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 18

ప్రశ్న 2.
ప్రయోగశాలలో క్లోరిన్ ఎలా తయారుచేస్తారు? క్రిందివాటితో అది ఎలా చర్య జరుపుతుంది? [TS. Mar. 16; TS. Mar. 16]
ఎ) ఐరన్
బి) వేడి, గాఢ NaOH
సి) ఆమ్లీకృత FeSO4
డి) అయొడిన్
ఇ) H2S
ఎఫ్) Na2S2O3
జవాబు:
HCl నుండి Cl2 తయారీ :
MnO2 ను గాఢ HCl తో వేడిచేయగా Cl2 వాయువు విడుదలగును.
MnO2 + 4 HCl → MnCl2 + Cl2 + 2 H2O
ఆర్ద్ర క్లోరిన్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజన ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
Cl2 + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 19

ఎ) Cl2 ఐరన్తో చర్య జరిపి FeCl3 ని ఏర్పరచును.
2 Fe + 3Cl2 → 2 FeCl3

బి) క్లోరిన్ వేడి గాఢ NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం క్లోరేట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ న్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 20

సి) Cl2తో ఆమ్లీకృత FeSO4 చర్య జరిపి ఫెర్రిక్ అయాన్లు ఏర్పడును.
2 FeSO4 + H2SO4 + Cl2 → Fe2(SO4)3 + 2 HCl

డి) Cl2 తో అయొడిన్ చర్య జరిపి ICl ను ఏర్పరచును.
I2 + Cl2 → 2 ICl

ఇ) Cl2 తో H2S చర్య జరిపి HCl మరియు ‘S’ ఏర్పడును.
Cl2 + H2S → 2 HCl + S

ఎఫ్) Cl2 తో Na2S2O3 చర్య జరిపి ‘S’ అవక్షేపం ఏర్పడును.
Na2S2O3 + Cl2 + H2O → Na2SO4 + 2 HCl + S

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 3.
ఫ్లోరిన్ అసంగత ప్రవర్తనను చర్చించండి.
జవాబు:
ఫ్లోరిన్ అసంగత ప్రవర్తన : హాలోజన్లలో మొట్టమొదటి మూలకమైన ఫ్లోరిన్ గణనీయంగా మిగతా హాలోజన్ల కంటే భిన్నత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఈ క్రింది కారణాల వలన అసంగత ప్రవర్తనను వివరించవచ్చు.

  1. Fకు అల్ప పరమాణు పరిమాణం కలిగి ఉంటుంది.
  2. F కు అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత కలిగి ఉంటుంది.
  3. F- లో d-ఆర్బిటాళ్ళు లేకపోవుట వలన.
  4. F- లోని ఉపాంత కర్పరంలో రెండు ఎలక్ట్రాన్లు మాత్రమే కలవు. మిగతా హాలోజన్లలో 8-ఎలక్ట్రాన్లు కలవు.

F2 యొక్క కొన్ని అసంగత ధర్మాలు ఈ క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

  1. ఫ్లోరిన్ – I ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రదర్శిస్తుంది. అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత వలన ఇంక ఇతర ఆక్సీకరణ స్థితులను ప్రదర్శించదు.
  2. HF – హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుచును. HF, HF–2 అయాన్ ఏర్పరుచును. మిగిలిన హాలోజన్లు ఈ అయాన్. ఏర్పరచవు.
  3. F- కార్బన్తో సంయోగం చెందును. ఇతర హాలోజన్లు ప్రత్యేక పరిస్థితులలో కూడా చర్య జరుపవు.
  4. F2 కు Cl2 కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ కలిగి ఉన్నది.
  5. హాలైడ్లన్నిటిలో ఫ్లోరైడ్లను అధిక అయానిక స్వభావం కలిగి ఉండును.
    ఉదా : AlF3 అయానిక సమ్మేళనం, AlCl3 సంయోజనీయ సమ్మేళనం.

ప్రశ్న 4.
విద్యుద్విశ్లేషణ పద్ధతి ద్వారా క్లోరిన్ న్ను ఎలా తయారుచేస్తారు? దాని చర్యను ఎ) NaOH, బి) NH3 తో వివిధ పరిస్థితులలో వివరించండి. [AP. Mar.’16; AP. Mar.’15]
జవాబు:
విద్యుద్విశ్లేషణ పద్ధతి ద్వారా క్లోరిన్ తయారీ :
బ్రైన్ ద్రావణాన్ని విద్యుద్విశ్లేషణ చేయగా ఆనోడ్ వద్ద క్లోరిన్ ఏర్పడును.
2 NaCl → 2 Na– + 2Cl–
2 H2O + 2e– → 2 OH– + H2 (కాథోడ్)
2 Cl– → Cl2 + 2e– (ఆనోడ్)

ఎ) i) NaOH :
క్లోరిన్ చల్లటి విలీన NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం హైపో క్లోరైట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ ఏర్పడును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 21

ii) NaOH :
క్లోరిన్ వేడి గాఢ NaOH తో చర్య జరిపి సోడియం క్లోరేట్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ను ఏర్పరచును.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 22

బి) i) క్లోరిన్, అధిక NH3 తో చర్య జరిపి, నైట్రోజన్ మరియు NH4Cl ను ఏర్పరచును.
8 NH3 + 3 Cl2 → 6 NH4Cl + N2 ↑
ii) NH3, అధిక Cl2 తో చర్య జరిపి NCl3 మరియు HCl ఏర్పరచును.
NH3 + 3 Cl2 → NCl3 + 3HCl

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 5.
క్లోరిన్ ఆక్సో ఆమ్లాల పేర్లు, నిర్మాణాలు రాయండి. వాటి నిర్మాణాలను, సాపేక్ష ఆమ్ల స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
క్లోరిన్ కు నాలుగు శ్రేణుల ఆక్సీ ఆమ్లాలు ఉన్నాయి. అవి : HOCl, HClO2, HClO3, HClO4. వీటిలో క్లోరిన్ వరుసగా .+1, +3, +5, +7 ఆక్సీకరణ సంఖ్యలను కల్గి ఉంటుంది.

హైపోక్లోరస్ ఆమ్లం (HClO) :
అప్పుడే తయారుచేసిన పసుపుపచ్చని మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ను క్లోరిన్ ద్రావణంలో కలిపి బాగా కలియబెట్టి హైపోక్లోరస్ ఆమ్లాన్ని తయారుచేస్తారు.
2 Cl2 + H2O + 2 HgO → 2 HClO + HgO + HgCl2

హైపోక్లోరస్ ఆమ్లంలో ClO– అయాన్ ఉంటుంది. దీనిలో Cl, sp³ సంకరీకరణంలో ఉంటుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 23

క్లోరస్ ఆమ్లం (HClO2) :
ఈ ఆమ్లంలో ఆనయాన్ ClO–2. ఇది ‘V’ ఆకృతిలో ఉంటుంది. ఇందులో క్లోరిన్ sp³ సంకరీకరణంలో ఉంటుంది. ఉద్రిక్తత చెందిన క్లోరిన్ sp³ సంకరీకరణం చెంది, ఒక ఎలక్ట్రాన్ d – ఆర్బిటాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. క్లోరిన్ సంకర ఆర్బిటాల్లోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు, రెండు ఆక్సిజన్లలోని ఒంటరి p ఎలక్ట్రాన్లతో బంధాలు ఏర్పరుస్తాయి. Cl కు చెందిన 3d ఆర్బిటాల్లోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్, ఆక్సిజన్లోని ఒక p-ఆర్బిటాల్లోని ఎలక్ట్రాన్లతో బంధం (dπ-pπ)ను ఏర్పరుస్తుంది.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 25

క్లోరిక్ ఆమ్లం నిర్మాణం (HClO3):
ఈ ఆమ్లంలో ఆనయాన్ ClO–3 ఇది పిరమిడ్ ఆకృతి కలిగి ఉంటుంది. ClO–3 లో Cl, sp³ సంకరీకరణంలో ఉంటుంది. d- ఆర్బిటాల్లోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్లు రెండు ఆక్సిజన్ పరమాణువులలోని p -ఎలక్ట్రాన్లతో (dπ – pπ) బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. Cl పరమాణువుపై ఒక ఎలక్ట్రాన్ జంట ఉంది.

పెర్క్లోరిక్ ఆమ్లం నిర్మాణం (HClO4) :
ఈ ఆమ్లంలో ఆనయాన్ ClO–4. ఇందులో క్లోరిన్ sp³ సంకరీకరణం చెంది ఉంటుంది. అట్లేర్పడ్డ సంకర ఆర్బిటాల్లలో ఒక్కొక్కదానిలో ఒక్కొక్క ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్ ఉంటుంది. నాలుగు ఎలక్ట్రాన్లు 4 ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో 4σ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. వీటితోపాటు d ఆర్బిటాల్లోని 3 ఎలక్ట్రాన్లు, 3 ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో 3π (dπ – pπ) బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి.
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 26

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 27
సంయుగ్మ (కాంజుగేట్) క్షారం, A స్థిరత్వం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే దాని క్షార బలం అంత తక్కువగా ఉంటుంది. అంటే HA కు H+ను విడుదల చేసే స్వభావం అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది. మరొక విధంగా చెబితే HA ఆమ్ల బలం ఎక్కువ. క్లోరిన్ ఆక్సోఆమ్లాల సంయుగ్మ క్షారాల స్థిరత్వ క్రమం : OCl– < ClO–2 > ClO–3 > ClO–4

సాధించిన సమస్యలు Textual Examples

ప్రశ్న 1.
ఆవర్తన పట్టికలోని సంబంధిత పీరియడ్లలో హాలోజన్లకు గరిష్ఠ రుణ ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ ఉంది. ఎందుకు?
సాధన:
సంబంధిత పీరియడ్లలో హాలోజన్లకు కనిష్ఠ పరిమాణం ఉండటం కారణంగా ప్రాభావిక కేంద్రకావేశం గరిష్ఠంగా ఉంటుంది. అందునల్ల అవి ఒక ఎలక్ట్రాన్ను తేలికగా గ్రహించి ఉత్కృష్ట వాయు ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని పొందుతాయి.

ప్రశ్న 2.
ఫ్లోరిన్ ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ విలువ క్లోరిన్ విలువ కంటే తక్కువ అయినప్పటికీ క్లోరిన్ కంటే ఫ్లోరిన్ బలమైన ఆక్సీకరణిగా ఉంది. ఎందుకు?
సాధన:

  1. F- F బంధం అల్ప విఘటన ఎంథాల్పీ
  2. F అధిక హైడ్రేషన్ ఎంథాల్పీ విలువలు దీనికి కారణం.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 3.
ఫ్లోరిన్ కేవలం – 1 ఆక్సీకరణ స్థితిని మాత్రమే ప్రదర్శిస్తుంది. కానీ ఇతర హాలోజన్లు +1, +3, +5, +7, ఆక్సీకరణస్థితులను కూడా ప్రదర్శిస్తాయి. వివరించండి.
సాధన:
ఫ్లోరిన్ అత్యధిక రుణవిద్యుదాత్మకత గల మూలకం కాబట్టి ధన ఆక్సీకరణ సంఖ్యలను ప్రదర్శించదు. ఇతర హాలోజన్లలో d ఆర్బిటాళ్లు ఉండటం కారణంగా అవి ఎలక్ట్రాన్ అష్టకాన్ని విస్తరించుకుని +1, +3, +5, +7 ఆక్సీకరణస్థితులను కూడా ప్రదర్శిస్తాయి.

ప్రశ్న 4.
వేడి, గాఢ NaOH తో Cl2 జరిపే చర్యకు తుల్య రసాయన సమీకరణం వ్రాయండి. దీనిని అననుపాత చర్య అనవచ్చా? సమర్ధించండి.
సాధన:
3Cl2 + 6NaOH → 5NaCl + NaClO3 + 3 H2O
అవును, క్లోరిన్ ఆక్సీకరణస్థితి సున్నా నుంచి -1, +5 కు మారింది.

ప్రశ్న 5.
సూక్ష్మ విభాజిత ఐరన్ లోహంతో HCl చర్య జరిపినప్పుడు ఫెర్రస్ క్లోరైడ్ ఏర్పడుతుంది. కానీ ఫెర్రిక్ క్లోరైడ్ ఏర్పడదు. ఎందుకు?
సాధన:
ఐరన్ లోహంతో HCl చర్య జరిపినప్పుడు H2 ఏర్పడుతుంది.
Fe + 2HCl → FeCl2 + H2
చర్యలో విడుదలయిన హైడ్రోజన్ ఫెర్రిక్ క్లోరైడ్ ఏర్పడటాన్ని నిరోధిస్తుంది.

ప్రశ్న 6.
VSEPR సిద్ధాంతం ద్వారా BrF3 అణు ఆకృతిని చర్చించండి.
సాధన:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 28
కేంద్ర పరమాణువు Br వేలెన్స్ కర్పరంలో ఏడు ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నాయి. వీటిలో మూడు ఎలక్ట్రాన్లు మూడు ఫ్లోరిన్ పరమాణువులతో బంధ ఎలక్ట్రాన్ జంటలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇంకా నాలుగు ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి. అంటే 3 బంధ జంటలు 2 ఒంటరి జంటలు ఉంటాయి. VSEPR సిద్ధాంతం ప్రకారం ఇవి త్రికోణీయ బై పిరమిడ్ మూలలను ఆక్రమిస్తాయి. బంధజత – బంధజత వికర్షణల కంటే ఎక్కువగా ఉండే ఒంటరి జంట – ఒంటరి జంట వికర్షణలను కనిష్ఠంగా ఉంచడానికి రెండు ఒంటరి జంటలు ఈక్వటోరియల్ స్థానాలను ఆక్రమిస్తాయి. అంతేకాకుండా అక్షీయ (ఏక్సియల్) స్థానంలో ఉన్న ఫ్లోరిన్ పరమాణువులు ఈక్వటోరియల్ స్థానంలో ఉన్న ఫ్లోరిన్ వైపుగా వంగి ఒంటరి
జంట – ఒంటరి జంట వికర్షణలను కనిష్ఠంగా ఉంచడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. కాబట్టి ఆకృతి కొద్దిగా వంగిన T లాగా ఉంటుంది.

పాఠ్యాంశ ప్రశ్నలు Intext Questions

ప్రశ్న 1.
బంధ విఘటన ఎంథాల్పీ, ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహ్య ఎంథాల్పీ, హైడ్రేషన్ ఎంథాల్పీ లాంటి పరామితులను ఆధారంగా చేసుకుని F2, Cl2 ల ఆక్సీకరణ సామర్ధ్యాలను పోల్చండి.
జవాబు:
AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు 29
పై విలువల ఆధారంగా ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్ కంటే బలమైన ఆక్సీకరణి అని తెలుస్తుంది.

ప్రశ్న 2.
ఫ్లోరిన్ అసంగత ప్రవర్తనను తెలిపే రెండు ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:

  1. F- కార్బన్తో సంయోగం చెందును. ఇతర హాలోజన్లు ప్రత్యేక పరిస్థితులలో కూడా చర్య జరుపవు.
  2. F2 కు Cl2 కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ కలిగి ఉన్నది.

ప్రశ్న 3.
కొన్ని హాలోజన్లను సముద్రం ఒక గొప్ప ఉత్పత్తి స్థానం. వ్యాఖ్యానించండి.
జవాబు:
సముద్రపు నీటిలో Na, K, Mg మరియు Ca – ల క్లోరైడ్లు, బ్రోమైడ్లు మరియు అయోడైడ్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. సముద్రం నీటిలో NaCl – 2.5% ఉంటుంది. కావున సముద్రపు నీరు హాలోజన్లకు గొప్ప ఉత్పత్తి స్థానం.

ప్రశ్న 4.
Cl2 విరంజన క్రియకు కారణం తెలపండి.
జవాబు:
తేమ సమక్షంలో మాత్రమే క్లోరిన్ విరంజనకారిగా పని చేస్తుంది.

వివరణ : ఆర్ద్ర క్లోరిన్ శక్తివంతమైన విరంజనకారి. ఈ విరంజక ధర్మం ఆక్సీకరణం వల్ల ఏర్పడినది.
C2 + H2O → 2HCl + (O)
ఉదా : రంగు గల పదార్థం + (O) → రంగులేని పదార్థం.

AP Inter 2nd Year Chemistry Study Material Chapter 6(c) 17వ గ్రూపు మూలకాలు

ప్రశ్న 5.
క్లోరిన్ వాయువు నుంచి తయారుచేసే రెండు విష వాయువుల పేర్లు తెలపండి.
జవాబు:

  1. ఫాన్
  2. టిమర్ గ్యాస్ (బాష్ప వాయువు) CCl3NO2
  3. మస్టర్డ్ గ్యాస్ (ClCH2CH2S – CH2 – CH2 – Cl3)

ప్రశ్న 6.
I2 కంటే ICZ చర్యాశీలత ఎందుకు ఎక్కువ ?
జవాబు:
సాధారణంగా హాలోజన్ల కంటే అంతర హాలోజన్ సమ్మేళనాలకు ఎక్కువ చర్యాశీలత ఉంటుంది, ఎందుకంటే X – X బంధం కంటే X – X¹ బంధం బలహీనమైనది. అందువల్ల I2 కంటే ICl కు ఎక్కువ చర్యాశీలత ఉంటుంది.