Srinivas

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 5th Lesson మానవుని కన్ను-రంగుల ప్రపంచం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 5th Lesson మానవుని కన్ను-రంగుల ప్రపంచం

→ వస్తువులపై పడిన కాంతి పరిక్షేపణం చెంది మన కంటిని చేరడం వలన మనం వస్తువులను చూడగలుగుతాము.

→ మానవుని కన్ను దృష్టి ప్రతిస్పందన అను నియమంపై ఆధారపడి పని చేస్తుంది.

→ మన కంటిలో ఒక కటకం ఉంటుంది.

→ మన కంటికి ఏ ఒత్తిడి లేకుండా, స్పష్టంగా ఒక వస్తువును మనం చూడాలంటే అది మన కంటికి దాదాపు 25 సెం.మీ.ల దూరంలో ఉండాలి. దీనినే “స్పష్ట దృష్టి కనీస దూరం” అంటారు.

→ ఈ స్పష్ట దృష్టి కనీస దూరం విలువ వ్యక్తి వ్యక్తికీ, వయసును బట్టి మారును.

→ ఏ గరిష్ఠ కోణంతో మనం వస్తువును పూర్తిగా చూడగలమో, సిలియరి ఆ కోణమును “దృష్టికోణం” అంటాం.

→ ఆరోగ్యవంతుని దృష్టికోణం సుమారుగా 60° ఉంటుంది.

→ మన చుట్టూ వున్న వివిధ వస్తువులను, రంగులను చూడడానికి కన్ను ఉపయోగపడును.

→ కనుగుడ్డు దాదాపు గోళాకారంగా ఉంటుంది.

→ ‘కంటి ముందు భాగం ఎక్కువ వడ్రంగా ఉండి, కార్నియా అను పారదర్శక రక్షణ పొరను కలిగి ఉంటుంది.

→ కంటిలోని కటకానికి ఆనుకొని ఉన్న సిలియరి కండరాలు కటక వక్రతావ్యాసార్ధాన్ని మార్చడం ద్వారా కటకం తన నాభ్యంతరాన్ని మార్చుకోవడానికి దోహదపడతాయి.

→ కంటి కటకం వస్తువు నిజ ప్రతిబింబాన్ని రెటీనాపై తలక్రిందులుగా ఏర్పరుస్తుంది.

→ రెటీనా అనేది ఒక సున్నితమైన పొర. దీనిలో దండాలు మరియు శంఖువులు అనబడే దాదాపు 125 మిలియన్ల గ్రాహకాలుంటాయి.

→ సిలియరి కండరాల సహాయంతో కంటి కటకం వస్తు దూరానికి అనుగుణంగా తన నాభ్యంతరాన్ని మార్చుకొనును.

→ కంటి కటకం తన నాభ్యంతరమును మార్చుకునే సామర్థ్యాన్ని కటక “సర్దుబాటు సామర్థ్యం” అంటారు.

→ కంటి కటక దోషాల వల్ల చూపు మసకబారినట్లుగా అవుతుంది.

→ కంటికటక సర్దుబాటు దోషాలు మూడు రకాలు. అవి :

1. హ్రస్వదృష్టి
2. దీర్ఘదృష్టి
3. చత్వారం

→ దగ్గరగా ఉన్న వస్తువులను చూడగలిగి, దూరంలో వున్న వస్తువులను స్పష్టంగా చూడలేని కంటి దృష్టి దోషాన్ని “హ్రస్వదృష్టి” అంటాం.

→ హ్రస్వదృష్టి దోషం గల వ్యక్తులకు కంటి కటక గరిష్ఠ నాభ్యంతరం 2.5 సెం.మీ. కన్నా తక్కువ ఉంటుంది.

→ హ్రస్వదృష్టి దోషం నివారణకు పుటాకార కటకమును వాడతారు.

→ ఒక వ్యక్తి కనిష్ఠ దూర బిందువుకు లోపల ఉన్న వస్తువును చూడలేకపోయే దృష్టి దోషమును దీర్ఘ దృష్టి అంటాం.

→ దీర్ఘదృష్టి నివారణకు కుంభాకార కటకమును వాడతారు.

→ వయస్సురీత్యా కంటి కటక సర్దుబాటు సామర్థ్యం తగ్గిపోయే దృష్టిదోషాన్ని చత్వారం అంటాం.

→ ఒక కటకం కాంతికిరణాలను కేంద్రీకరించే స్థాయి లేదా వికేంద్రీకరించే స్థాయిని కటక సామర్థ్యం అంటారు.

→ కటక నాభ్యంతరం యొక్క విలోమమును “కటక సామర్థ్యం” అని కూడా అంటారు.

→ కటక సామర్థ్యంను డయాప్టర్లతో సూచిస్తారు.

→ ఒకదానికొకటి కొంత కోణం చేసే కనీసం రెండు సమతలాలతో పరిసరయానకం నుండి వేరు చేయబడి ఉన్న పారదర్శక యానకాన్ని “పట్టకం” అంటాం.

→ పట్టక వక్రీభవన గుణకమునకు సూత్రము \(\mathrm{n}=\frac{\sin \left[\frac{(\mathrm{A}+\mathrm{D})}{2}\right]}{\sin \frac{\mathrm{A}}{2}}\)

→ తెల్లని కాంతి వివిధ రంగులుగా విడిపోవడాన్ని “కాంతి విక్షేపణం” అంటాము.

→ కాంతి జనకం ఒక సెకనుకు విడుదల చేసే కాంతి తరంగాల సంఖ్యను “పౌనఃపున్యం” అంటాం.

→ కాంతి తరంగ వేగం (v), తరంగదైర్ఘ్యం (λ), పౌనఃపున్యం (f) ల మధ్య సంబంధము.
v= fλ

→ ఇంద్రధనుస్సు అనునది మన కంటి వద్ద తన కొనభాగాన్ని కలిగి వున్న త్రిమితీయ శంఖువు.

→ కాంతి పరిక్షేపణం ఒక సంక్లిష్ట దృగ్విషయం.

→ పరమాణువులు లేదా అణువులపై కాంతి పతనం చెందినపుడు అవి కాంతి శక్తిని శోషించుకుని, వివిధ దిశల్లో ఉద్గారం చేస్తాయి.

→ వాతావరణంలో వివిధ పరిమాణాలలో అణువులు, పరమాణువులుంటాయి. కావున వాటి పరిమాణాలకు అనుగుణంగా అవి కాంతి పరిక్షేపణను చేయుట వలన వర్ణపటము ఏర్పడుతుంది.

→ స్పష్టదృష్టి కనీస దూరం : మానవుని కంటికి ఎటువంటి ఒత్తిడి లేకుండా ఒక వస్తువును స్పష్టంగా చూసేందుకు కంటి నుండి వస్తువుకు ఉండవలసిన కనీస దూరము.

→ దృష్టికోణం : ఇది ఏ గరిష్ఠ కోణంతో మనము వస్తువును పూర్తిగా చూడగలమో ఆ కోణము విలువ.

→ కటక సర్దుబాటు : కంటి కటకము తన నాభ్యంతరమును మార్చుకునే సామర్థ్యాన్ని కటక సర్దుబాటు సామర్థ్యం అంటారు.

→ హ్రస్వదృష్టి : ఇది దగ్గరగా వున్న వస్తువులను చూడగలిగి, దూరంలో వున్న వస్తువులను స్పష్టంగా చూడలేని దృష్టి లోపము.

→ దీర్ఘదృష్టి : ఇది దూరంగా వున్న వస్తువులను స్పష్టంగా చూడగలిగి, దగ్గరలో వున్న వస్తువులను చూడలేని దృష్టి లోపము.

→ చత్వారం : ఇది వయస్సు రీత్యా కంటి కటక సర్దుబాటు సామర్థ్యం తగ్గిపోవు దృష్టిలోపము.

→ కటక సామర్థ్యం : ఇది నాభ్యంతరం యొక్క విలోమము.

→ పట్టకం : ఇది ఒకదానితో ఒకటి కొంతకోణం చేసే కనీసం రెండు సమతలాలతో పరిసర యానకం నుండి వేరు చేయబడి వున్న పారదర్శక యానకపు వస్తువు.

→ పట్టక కోణం (లేదా) పట్టక : ఒక పట్టకం యొక్క రెండు వక్రీభవన తలాల మధ్య గల కోణము పట్టక కోణం వక్రీభవన కోణం లేదా పట్టక వక్రీభవన కోణం అగును.

→ కనిష్ఠ విచలన కోణం : ఒక పట్టకం గుండా కాంతి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు పతన కోణం, బహిర్గత కోణానికి సమానమైన విచలన కోణం కనిష్ఠమగును. ఈ కోణమే కనిష్ఠ విచలన కోణం అగును.

→ విక్షేపణం : ఇది తెల్లని కాంతి వివిధ రంగులుగా విడిపోవు దృగ్విషయము.

→ పరిక్షేపణం : ఇది ఒక కణం శోషించుకున్న కాంతిని తిరిగి అన్ని దిశల్లో వేర్వేరు తీవ్రతలతో విడుదల చేయు ప్రక్రియ.

→ విచలన కోణం : ఒక పట్టకం గుండా కాంతి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు పతన కిరణమునకు, బహిర్గత కిరణమునకు మధ్యగల కోణము.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 4th Lesson వక్రతలాల వద్ద కాంతి వక్రీభవనం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 4th Lesson వక్రతలాల వద్ద కాంతి వక్రీభవనం

→ కాంతి ఒక యానకం నుండి మరొక యానకంలోనికి ప్రయాణించునప్పుడు రెండు యానకాలను వేరుచేసే తలం వద్ద కాంతివేగం మారిపోయే లక్షణంను కాంతి వక్రీభవనం అంటారు.

→ కాంతి సమతలాల వద్ద మరియు వక్రతలాల వద్ద కూడా వక్రీభవనం చెందును.

→ వక్రతలం ఏ గోళానికి సంబంధించినదో, ఆ గోళ కేంద్రాన్ని వక్రతా కేంద్రం (C) అంటారు.

→ వక్రతా యొక్క కేంద్రాన్ని ధృవం (పోల్) (P) అంటాము.

→ వక్రతా కేంద్రాన్ని, ధృవంను కలిపే రేఖను ప్రధానాక్షం అంటారు.

→ యానకాల వక్రీభవన గుణకాలు, వస్తుదూరం, ప్రతిబింబదూరం మరియు వక్రతావ్యాసార్ధాల మధ్య సంబందం \(\frac{n_{2}}{v}-\frac{n_{1}}{u}=\frac{n_{2}-n_{1}}{R}\) అగును.

→ రెండు ఉపరితలాలతో ఆవృతమైన పారదర్శక పదార్థం యొక్క రెండు తలాలూ లేదా ఏదో ఒక తలం వక్రతలమైతే ఆ పారదర్శక పదార్థాన్ని ‘కటకం’ అంటాం.

→ కటకాలు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి. అవి :

→ కటకపు రెండు వక్రతలాలు రెండు గోళాలకు చెందినవి.

→ ఒక కటకానికి రెండు వక్రతలాలుంటే దాని వక్రతా కేంద్రాలను C₁ మరియు C₂ లతో సూచిస్తాం.

→ వక్రతా కేంద్రం నుండి వక్రతలం వరకు గల దూరాన్ని వక్రతా వ్యాసార్ధం(R) అంటాం.

→ కటకం యొక్క రెండు వక్రతా వ్యాసార్ధాలను R₁ మరియు R2 లతో సూచిస్తాము.

→ ద్వికుంభాకార కటకంలో గల వక్రతా కేంద్రాలు C₁, C₂లను కలిపే రేఖను ప్రధానాక్షం అంటాం.

→ కటకం యొక్క మధ్య బిందువును కటక దృక కేంద్రం (P) అంటాం.

→ ప్రధానాక్షానికి సమాంతరంగా ప్రయాణిస్తూ వచ్చి కటకంపై పడిన కాంతికిరణాలు వక్రీభవనం చెందాక కేంద్రీకరింపబడిన బిందువు లేదా కాంతికిరణాలు వెలువడుతున్నట్లు కనిపించే బిందువును కటక నాభి (F) అంటాం.

→ ప్రతి కటకానికి రెండు నాభులు ఉంటాయి.

→ నాభి మరియు దృక కేంద్రం మధ్య దూరాన్ని కటక నాభ్యంతరం “f’ అంటారు.

→

→ కటకంపై పతనమైన కొన్ని కాంతికిరణాల ప్రవర్తన :
i) ప్రధానాక్షం వెంబడి ప్రయాణించే ఏ కాంతికిరణమైనా విచలనం పొందదు.

ii) కటక దృక కేంద్రం గుండా ప్రయాణించే కాంతికిరణం కూడా విచలనం పొందదు.

iii) ప్రధానాక్షానికి సమాంతరంగా ప్రయాణించే కాంతికిరణాలు నాభి వద్ద కేంద్రీకరించబడతాయి లేదా నాభి నుండి వికేంద్రీకరించబడినట్లు కనిపిస్తాయి.
గమనిక: C₁ మరియు C₂ బిందువులు వక్రతా కేంద్రాలు కావు. ఇవి దృక్ కేంద్రం నుండి ‘2f’ దూరాన్ని సూచిస్తాయి.

iv)నాభి గుండా ప్రయాణించే కాంతికిరణం: వక్రీభవనం పొందాక ప్రధానాక్షానికి సమాంతరంగా ప్రయాణించును.

v) ప్రధానాక్షంతో కొంత కోణం చేస్తూ వచ్చే సమాంతర కాంతికిరణాలు నాభీయతలంపై ఏదేని బిందువు వద్ద కేంద్రీకరింపబడతాయి లేదా నాభీయతలంపై ఏదేని బిందువు నుండి వికేంద్రీకరింపబడినట్లు కనిపిస్తాయి.

→ వస్తువు వివిధ స్థానాలలో ఉన్నప్పుడు కుంభాకార కటకం వలన ఏర్పడే ప్రతిబింబాలు, వాటి లక్షణాలు :

→ \(\frac{1}{v}=\frac{1}{u}-\frac{1}{f}\)ను వస్తువు దూరం, ప్రతిబింబదూరం మరియు కటక నాభ్యంతరాల మధ్య గల సంబంధం అంటారు. దీనినే ‘కటక సూత్రము’ అంటాము.

→ n₁ వక్రీభవన గుణకం గల యానకం నుండి n₂ వక్రీభవన గుణకం గల యానకంలోకి, R వక్రతావ్యాసార్ధం గల వక్రతలం గుండా ఒక కాంతికిరణం ప్రయాణించునపుడు \(\frac{n_{2}}{v}-\frac{n_{1}}{u}=\frac{n_{2}-n_{1}}{R}\) సూత్రాన్ని వినియోగిస్తాము.

→ కటక తయారీ సూత్రం : \(\frac{1}{f}=\{n-1)\left(\frac{1}{R_{1}}-\frac{1}{R_{2}}\right)\)
ఇందులో R₁, R₂లు వక్రతా వ్యాసార్ధాలు, n – వక్రీభవన గుణకం, f – నాభ్యంతరం.

→ కటకం : ఒక పారదర్శక యానకం యొక్క రెండు ఉపరితలాలలో కనీసం ఒకటి వక్రతలమై, అది మరొక యానకంను వేరుచేస్తుంటే దానిని కటకం అంటాం.

→ నాభ్యంతరం : కటక నాభి మరియు దాని దృక్ కేంద్రం మధ్య దూరము.

→ నాభి : ఒక కటకం పైన పడిన కాంతికిరణాలు వక్రీభవనం చెందిన తర్వాత కేంద్రీకరింపబడిన లేదా వెలువడుతున్నట్లు కనిపించే బిందువు.

→ దృక్ కేంద్రం : కటకపు మధ్య బిందువు.

→ ప్రధానాక్షం : కటకపు వక్రతా కేంద్రాలను కలిపే రేఖ.

→ వక్రతా వ్యాసార్థం : వక్రతా కేంద్రం నుండి వక్రతలం వరకు గల దూరము.

→ వక్రతా కేంద్రం : వక్రతలంకు సంబంధించిన గోళం యొక్క కేంద్రం.

→ నాభీయ తలం : నాభీయ తలం అనేది ప్రధానాక్షానికి లంబంగా నాభి వద్ద గల తలం.

→ కాంతి కిరణాల కేంద్రీకరణ : కాంతి కిరణాలు ఒక బిందువు వద్దకు వచ్చి కలవడాన్ని ‘కేంద్రీకరణ’ అంటారు.

→ కాంతి కిరణాల వికేంద్రీకరణ : కాంతి కిరణాలు ఒక బిందువు నుండి బయలుదేరి వివిధ దిశలలో వెళ్ళడాన్ని ‘వికేంద్రీకరణ’ అంటారు.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 3rd Lesson సమతల ఉపరితలాల వద్ద కాంతి వక్రీభవనం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 3rd Lesson సమతల ఉపరితలాల వద్ద కాంతి వక్రీభవనం

→ కాంతి ఒక యానకం నుండి మరొక యానకంలోనికి ప్రయాణించేటప్పుడు కాంతివడి మారడం వల్ల, దాని దిశ మారే దృగ్విషయాన్ని కాంతి వక్రీభవనం అంటారు.

→ యానకంలో కాంతివడి మారడం వల్లనే వక్రీభవనం జరుగుతుంది.

→ రెండు వేర్వేరు యానకాలలో కాంతివడులు v₁ మరియు v₂ అయిన v₁ > v₂, అయిన మొదటి యానకం కన్నా, రెండో యానకం సాంద్రతర యానకం అగును.

→ v₁ < v₂ అయిన మొదటి యానకం కన్నా, రెండో యానకం విరళయానకం అగును.

→ రెండు యానకాలను వేరుచేసే తలం వద్ద కాంతి కిరణం తన పథాన్ని మార్చుకుంటుంది.

→ లంబానికి – పతన కిరణానికి మధ్యకోణం (i)ని “పతన కోణం” అని, లంబానికి – వక్రీభవన కిరణానికి మధ్య కోణం(r)ను “వక్రీభవన కోణం” అని అంటారు.

→ పారదర్శక యానకంలో జరిగే వక్రీభవన ధర్మాన్ని వక్రీభవన గుణకం అంటారు.

→ ఏదైనా యానకంలో కాంతివడి (v) కు, శూన్యంలో కాంతివడికి (c) గల నిష్పత్తిని ఆ యానకం యొక్క “వక్రీభవన గుణకం (n) లేదా పరమ వక్రీభవన గుణకం” అంటాం.

→ వక్రీభవన గుణకం ‘n’ అంటే ఆ యానకంలో కాంతివేగం, శూన్యంలో కాంతివడి c లో n వ వంతు అగును.
ఉదా : గాజు యొక్క వక్రీభవన గుణకం 3/2 అంటే గాజులో కాంతివడి = \(\frac{2}{3}\) × 3 × 10⁸ మీ/సె. =2 × 10⁸ మీ/సె. అగును.

→ వక్రీభవన గుణకం పదార్థ స్వభావం మరియు ఉపయోగించిన కాంతి తరంగదైర్ఘ్యలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

→ ఒక యానకం పరంగా మరొక యానకం యొక్క వక్రీభవన గుణకాన్ని మొదటి యానకంలో కాంతివడి (v₁), రెండో యానకంలో కాంతివడు (v₂) ల నిష్పత్తిని “సాపేక్ష వక్రీభవన గుణకం” అంటారు.

→ కాంతి ఒక యానకం నుండి మరొక యానకంలోకి ప్రయాణించేటప్పుడు ఆ యానకాలలో కాంతివడుల నిషత్తి \(\left(\frac{v_{1}}{v_{2}}\right)\), ఆ యానకాల వక్రీభవన గుణకాల నిష్పత్తి \(\left(\frac{n_{2}}{n_{1}}\right)\) కు సమానం.

→ కాంతి వక్రీభవనం జరుగు నియమాలు :

1. పతన కిరణం, వక్రీభవన కిరణం, రెండు యానకాలను వేరుచేసే తలంపై పతన బిందువు వద్ద గీసిన లంబం అన్నీ ఒకే తలంలో ఉంటాయి.
2. వక్రీభవనంలో కాంతి, స్నెల్ నియమంను పాటిస్తుంది.
   

→ సాంద్రతర యానకం నుండి విరళ యానకంలోకి ప్రయాణించే కాంతి కిరణం ఏ పతనకోణం వద్ద యానకాలను విభజించే తలానికి సమాంతరంగా ప్రయాణిస్తుందో ఆ పతనకోణాన్ని ఆ తలానికి సంబంధించిన “సందిగ్ధ కోణం” అంటాం.

సాంద్రతర యానకం యొక్క వక్రీభవన గుణకం (n₁) విరళయానకం యొక్క వక్రీభవన గుణకం (n₂)
అయితే sin C = \(\frac{n_{2}}{n_{1}}\)

→ సందిగ్ధ కోణం కన్నా పతన కోణం ఎక్కువైనప్పుడు యానకాలను వేరుచేసే తలం వద్ద కాంతి కిరణం తిరిగి సాంద్రతర యానకంలోకి పరావర్తనం చెందు దృగ్విషయాన్ని “సంపూర్ణాంతర పరావర్తనం” అంటారు.

→ వజ్రాల ప్రకాశం, ఆప్టికల్ ఫైబర్స్ అనునవి సంపూర్ణాంతర పరావర్తన అనువర్తనాలు.

→ ఎండమావులు అనునవి దృఢమ వల్ల ఏర్పడతాయి.

→ ఒక గాజు దిమ్మె నుండి వెలువడిన పతనకిరణాలు మరియు వక్రీభవన కిరణాలను పొడిగించగా ఏర్పడిన సమాంతర రేఖల మధ్య దూరాన్ని “విస్థాపనం” అంటారు.

→ వక్రీభవనం : కాంతి వేర్వేరు యానకాల గుండా ప్రయాణించునపుడు రెండు యానకాలను వేరు చేసే తలం వద్ద కాంతి దిశ మారే దృగ్విషయం.

→ పతన కిరణం : వక్రీభవన తలం పై పడుతున్నటువంటి కాంతి కిరణం.

→ వక్రీభవన కిరణం : ఏ కాంతి కిరణం వక్రీభవన పదార్థంతో చేసిన తలం వద్ద వంగునో ఆ కిరణం వక్రీభవన కిరణం.

→ సతన కోణం : వక్రీభవన తలంపై గీసిన లంబానికి, పతనకిరణానికి మధ్యన గల కోణం.

→ వక్రీభవన కోణం : వక్రీభవన తలంపై గీసిన లంబానికి, వక్రీభవన కిరణానికి మధ్యన గల కోణం.

→ పరను వక్రీభవన గుణకం : శూన్యంలో కాంతి వేగానికి, యానకంలో కాంతి వేగానికి గల నిష్పత్తిని పరమ వక్రీభవన గుణకం అంటారు.

→ సాపేక్ష వక్రీభవన గుణకం : ఇది రెండో యానకం యొక్క వక్రీభవన గుణకం (n₂), ఒకటో యానకం యొక్క వక్రీభవన గుణకాలకు (n₁) గల నిష్పత్తి.

→ స్నెల్ నియమం : కాంతి ఒక యానకం నుండి మరొక యానకంలోనికి ప్రయాణించేటపుడు ఆ యానకాలలో కాంతి వేగాల నిష్పత్తి \(\left(\frac{v_{1}}{v_{2}}\right)\), ఆ యానకాల వక్రీభవన గుణకాల నిష్పత్తి \(\left(\frac{n_{2}}{n_{1}}\right)\)కి సమానంగా ఉంటుంది.

→ సందిగ్ధ కోణం : సాంద్రతర యానకం నుండి విరళ యానకంలోనికి ప్రయాణించే కాంతికిరణం ఏ పతన కోణం వద్ద, యానకాలను విభజించే తలానికి సమాంతరంగా ప్రయాణిస్తుందో ఆ పతన కోణాన్ని ఆ రెండు యానకాలకు సంబంధించిన ‘సందిగ్ధ కోణం” అంటారు.

→ సంపూర్ణాంతర పరావర్తనం : సందిగ్ధకోణం కన్నా పతనకోణం ఎక్కువైనపుడు యానకాలను వేరుచేసే తలం వద్ద కాంతి కిరణం తిరిగి సాంద్రతర యానకంలోకి పరావర్తనం చెందుతుంది. ఈ దృగ్విషయాన్ని “సంపూర్ణాంతర పరావర్తనం” అంటారు.

→ విస్థాపనం : ఒక గాజు దిమ్మె నుండి వెలువడిన పతన కిరణాలు మరియు వక్రీభవన కిరణాలను పొడిగించగా ఏర్పడిన సమాంతర రేఖల మధ్య దూరం.

→ ఎండమావులు : భూమి పైన ఉండే సాంద్రతరమైన చల్లగాలిలో కంటే కింద ఉండే విరళమైన వేడిగాలిలో కాంతి వేగంగా ప్రయాణిస్తుంది. అలా దృక్ భ్రమ వల్ల ఏర్పడేవే ఎండమావులు.

→ ఆప్టికల్ ఫైబర్ : ఇది గాజు లేదా ప్లాస్టిక్ తో తయారుచేయబడిన అతి సన్నని తీగ. దీని వ్యాసార్ధం సుమారుగా 1 మైక్రోమీటర్ ఉంటుంది. ఇది సంపూర్ణాంతర పరావర్తనం పై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 2nd Lesson ఆమ్లాలు-క్షారాలు-లవణాలు to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 2nd Lesson ఆమ్లాలు-క్షారాలు-లవణాలు

→ ఆమ్లలు అనే పేరు “ఎసిడస్” అనే లాటిన్ పేరు నుండి వచ్చింది. ఎసిడస్ అనగా పుల్లని రుచి అని అర్థం.

→ క్షారాలు అనగా రుచికి చేదుగా ఉంటాయి. జారుడు స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

→ నీలి లిట్మస్, ఎర్ర లిట్మస్, మిథైల్ ఆరెంజ్, ఫినాఫ్తలీన్లు సూచికలకు ఉదాహరణలు.

→ నీలి లిట్మస్ ను ఆమ్లాలు ఎరుపురంగులోనికి మార్చుతాయి.

→ ఎర్ర లిట్మసు క్షారాలు నీలిరంగులోనికి మార్చుతాయి.

→ మిథైల్ ఆరెంజ్ ఆమ్ల మాధ్యమంలో ఎరుపురంగులోకి మారును.

→ మిథైల్ ఆరెంజ్ క్షార మాధ్యమంలో పసుపురంగులోకి మారును.

→ ఫినాఫ్తలీన్‌కు ఆమ్ల మాధ్యమంలో రంగు లేదు.

→ ఫినాఫ్తలీన్ క్షార మాధ్యమంలో పింక్ రంగులోకి మారును.

→ లిట్మస్, రెడ్ క్యాబేజ్, పసుపు ద్రావణాలను సహజ సూచికలు అంటారు.

→ ఆమ్ల – క్షార సూచికలు అద్దకం లేదా అద్దకం యొక్క మిశ్రమాలు.

→ ఆమ్ల – క్షార సూచికలను ఆమ్ల-క్షార ద్రావణులుగా గుర్తించటానికి వాడతారు.

→ జల ద్రావణాలలో H⁺ అయాన్లను ఇచ్చే వాటిని ఆమ్లాలంటారు.
HCl, H₂SO₄, HNO₃, CH₃COOH ఆమ్లాలకు ఉదాహరణ.

→ జల ద్రావణాలలో OH^– అయాన్లను ఇచ్చే వాటిని క్షారాలంటారు.
ఉదా: NaOH, KOH, Ca(OH)₂.

→ ఒక ద్రావణంలో H⁺ అయాను ఉండడం వలన ఆ ద్రావణానికి ఆమ్ల ధర్మం వస్తుంది. అదే విధంగా OH^– అయాన్ ఉండడం వలన ఆ ద్రావణానికి క్షార ధర్మం ఏర్పడుతుంది.

→ కొన్ని పదార్థాలు ఆమ్ల మరియు క్షార మాధ్యమాలలో వేర్వేరు వాసనలను ప్రదర్శిస్తాయి. వీటిని ఓల్ ఫ్యాక్టరీ సూచికలు అంటారు.

→ అలోహాలకు ఉదాహరణ : హైడ్రోజన్, కార్టన్, నైట్రోజన్, ఆక్సిజన్, ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్, బ్రోమిన్, ఫాస్ఫరస్, సల్ఫర్, అయొడిన్, సిలికాన్.

→ అలోహ ఆక్సైడ్ లు CO₂, NO₂, N₂O₅, P₂O₃ P₂O₅.

→ అలోహ ఆక్సైడ్ లను నీటిలో కరిగిస్తే ఆమ్లాలు ఏర్పడతాయి.

→ ఆమ్లాలు, లోహాలతో చర్య జరిపి లోహ లవణాలను, హైడ్రోజన్ వాయువును విడుదల చేస్తాయి.

→ Zn లోహం సజల HNO తో చర్య జరిపి హైడ్రోజన్‌ను ఇవ్వదు.

→ ఆమ్లాలు కారొనేట్లు, బై కార్బొనేట్లతో చర్యజరిపి లోహ లవణాలను, CO₂ను, నీటిని విడుదల చేస్తాయి.

→ లోహాలు : Na, P, Ca, Mg, AL లోహాలకు ఉదాహరణలు.

→ లోహ ఆక్సైలు : Na₂O, K₂O, MgO, CaO లాంటివి కలవు.

→ లోహ ఆక్సైడ్ లను నీటిలో కరిగిస్తే క్షారాలు ఏర్పడతాయి.

→ క్షారాలను వేడి చేస్తే వియోగం చెందుతాయి.

→ క్షారాలు, ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి లవణాలను, నీటిని ఏర్పరుస్తాయి.

→ కేవలం జింక్ లోహం మాత్రమే NaOHతో చర్య జరిపి సోడియం జింకేట్ (Na₂Zn)₂) ను ఏగ్గరుస్తుంది.

→ ఒక ఆమ్లం, క్షారంతో చర్య జరిపి లవణాన్ని, నీటిని ఏర్పరచే చర్యను తటస్థీకరణ చర్య అంటారు.

→ ఆమ్లాన్ని, క్షారంతో కలిపినపుడు విడుదలయ్యే ఉష్ణాన్ని తటస్థీకరజోష్ణం అంటారు.

→ తటస్థీకరణం ఉష్ణమోచక చర్య.

→ ఆమ్లాలు, లోహ ఆక్సైడ్ లతో చర్య జరిపి లవణాన్ని, నీటిని ఏర్పరచును.

→ లోహ ఆక్సైడ్ లు క్షార స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

→ ఆహారంలో విడుదలైన అధిక ఆమ్లాన్ని తటస్థీకరించే బలహీన క్షారాలను ఏంటాసిడ్ అంటారు.

→ జెలూసిల్, మిల్క్ ఆఫ్ మెగ్నీషియాలు ఏంటాసిడ్లకు ఉదాహరణలు.

→ నీరు ద్రావణిగా ఉన్న ద్రవాలను జల ద్రావణాలు అంటారు.

→ ఆమ్ల జల ద్రావణాలలో H⁺ అయాన్లుంటాయి. కాబట్టి విద్యుత్ వాహకాలను ప్రదర్శిస్తాయి.

→ నీటిలో కరిగే క్షారాలను ఆల్కలీ అంటారు.

→ క్షార ద్రావణాలలో OH^– అయాన్లుంటాయి. కాబట్టి విద్యుత్ వాహకతను ప్రదర్శిస్తాయి.

→ ఆమ్ల, క్షార ద్రావణాలు విద్యుత్ వాహకతను ప్రదర్శించడానికి కారణం H⁺, OH^– లను కలిగి ఉంటాయి.

→ గ్లూకోజ్, యూరియా వంటి ద్రావణాలు విద్యుత్ వాహకతను ప్రదర్శించవు. కారణం వీటిలో H⁺, OH^– అయాన్లు లేకపోవడమే.

→ H⁺ అయానుకు స్వతంత్ర ఉనికి లేదు. హైడ్రోనియం (H³O⁺) అయానుగా ఉండును.

→ సజల ఆమ్లాలు తయారు చేయునపుడు నీటికి కొద్దిగా ఆమ్లాన్ని కలుపుతూ కలియబెట్టాలి.

→ గాఢ ఆమ్లంలోకి నీటిని కలిపితే అధిక ఉష్ణం విడుదలైతే ప్రమాదాలకు దారి తీస్తుంది.

→ ఏ ఆమ్లం యొక్క జల ద్రావణంలోనైనా H³O⁺ అయాన్లు ఎక్కువ ఉంటే అవి ఎక్కువ విద్యుత్ వాహకతను చూపును. వీటిని బలమైన ఆమ్లాలు అంటారు. ఉదా: HCl, H²SO⁴, HNO³.

→ ఏ ఆమ్లాల జలద్రావణంలో H³O⁺ అయాన్లు ఎక్కువ ఉంటాయో అవి తక్కువ విద్యుత్ వాహకతను ప్రదర్శిస్తాయి. వీటిని బలహీన ఆమ్లాలంటారు.
ఉదా : CH³COOH, H³PO⁴, H²CO³.

→ ఏ క్షారాల జల ద్రావణాలలో అధికంగా OH^– అయాన్లు కలిగి, అధిక విద్యుత్ వాహకతను చూపుతాయో వాటిని బలమైన క్షారాలంటారు. ఉదా: NaOH, KOH.

→ ఏ క్షారాల జల ద్రావణాలలో తక్కువ OH^– అయాన్లు కలిగి తక్కువ విద్యుత్ వాహకతను చూపుతాయో వాటిని బలహీన క్షారాలంటారు. ఉదా : NH⁴OH, Mg(OH)², Ca(OH)².

→ సార్వత్రిక ఆమ్ల, క్షార సూచికను ఉపయోగించి కూడా బలమైన, బలహీనమైన ఆమ్ల – క్షారాలను గుర్తించవచ్చు.

→ H⁺ అయాను యొక్క ఋణ సంవర్గమానాన్ని pH స్కేల్ అంటారు. * తటస్థ ద్రావణాలకు pH విలువ = 7

→ ఆమ్ల ద్రావణాలకు pH విలువ 7 కంటే తక్కువ.

→ క్షార ద్రావణాల pH విలువ 7 కంటే ఎక్కువ.

→ pH స్కేలు (0 – 14) ద్వారా ఆమ్ల – క్షార ద్రావణాల యొక్క బలాన్ని గుర్తించవచ్చు. ఈ pH స్కేలు విలువ ద్రావణంలో హైడ్రోజన్ అయాన్ గాఢతను తెలియజేస్తుంది.

→ జీవరాశుల యొక్క జీవన ప్రక్రియలు నిర్దిష్ట pH విలువను కలిగి ఉంటాయి.

→ వర్షపు నీటి యొక్క pH విలువ 5.6 కంటే తక్కువ ఉంటే దానిని ఆమ్ల వర్షం అంటారు.

→ pH విలువ 5.5 కంటే తక్కువ ఉంటే దంత క్షయం ఏర్పడుతుంది.

→ సోడియం క్లోరైడ్ ను సాధారణ ఉప్పు అంటారు.

→ NaCl నుండి 1) NaOH 2) బేకింగ్ సోడా 3) బట్టల సోడా 4) బ్లీచింగ్ పౌడర్ వంటి సమ్మేళనాలను తయారుచేస్తారు.

→ బ్లీచింగ్ పౌడర్‌ను విరంజనకారిగా, క్రిమిసంహారిణిగా వాడతారు.

→ బేకింగ్ సోడాను బేకింగ్ పౌడర్ తయారీలో మరియు వంటలలో విరివిగా వాడతారు.

→ వాషింగ్ సోడా గాజు తయారీలో ముడిపదార్థం.

→ లవణంలో నిర్దిష్ట సంఖ్యలో ఉన్న నీటి అణువులను స్ఫటిక జలం అంటారు.

→ స్ఫటిక జలం కలిగిన కొన్ని లవణాలు ఖచ్చితమైన సంఖ్యలో నీటి అణువులను కలిగి ఉంటాయి.

→ CaSO₄, 2H₂O ను జిప్సం అంటారు.

→ కాల్షియం సల్ఫేట్ హెమి హైడ్రేట్ (CaSO₄ ½H₂O)ను ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ అంటారు.

→ సూచికలు : ఆమ్ల క్షార మాధ్యమాలలో వేర్వేరు రంగులనిచ్చు పదార్థాలను సూచికలు అంటారు.

→ ఆమ్లం : జల ద్రావణాలలో H + అయాన్లు ఇచ్చే వాటిని ఆమ్లాలు అంటారు. ఇవి రుచికి పుల్లగా ఉంటాయి.

→ క్షారం : ఏవైతే ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి లవణాన్ని, నీటిని ఇస్తాయో వాటిని క్షారాలంటారు. ఇవి రుచికి చేదుగా ఉండి, జారుడు స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

→ ఎర్ర లిట్మస్ కాగితం : క్షారాలను గుర్తించటానికి లిట్మస్ ద్రావణం నుండి తయారుకాబడిన ఎరుపు రంగు
కాగితపు పట్టీని ఎర్ర లిట్మస్ కాగితం అంటారు.

→ నీలి లిట్మస్ కాగితం : ఆమ్లాలను గుర్తించటానికి లిట్మస్ ద్రావణంతో తయారుకాబడిన నీలిరంగు కాగితపు పట్టీని నీలి లిట్మస్ కాగితం అంటారు.

→ ఫినాఫ్తలీన్ : క్షార మాధ్యమంతో పింక్ రంగును, ఆమ్ల మాధ్యమంతో రంగుచూపని ద్రావణాన్ని ఫినాఫ్తలీన్ అంటారు.

→ మిథైల్ ఆరెంజ్ : ఆమ్ల మాధ్యమంలో ఎరుపు రంగుకు, క్షార మాధ్యమంలో పసుపు రంగుకు మారగల రంజనాన్ని మిథైల్ ఆరెంజ్ అంటారు.

→ లవణం : ఆమ్లాన్ని క్షారంతో తటస్థీకరించినపుడు ఏర్పడు పదార్థాన్ని లవణం అంటారు.

→ తటస్థీకరణం : క్షారంతో ఒక ఆమ్లం చర్య జరిపి లవణాన్ని, నీటిని ఏర్పరచే చర్యను తటస్థీకరణ చర్య అంటారు.

→ హైడ్రోనియం అయాన్ : హైడ్రోజన్ అయాన్ (H⁺) స్వేచ్చా అయానుగా ఉండదు. మరొక నీటి అణువుతో కలుస్తుంది. దీనినే హైడ్రోనియం అయాన్ అంటారు.
H⁺ + H₂O → H₃O⁺

→ ఆల్కలీ : ఏ క్షారాలైతే నీటిలో కరుగుతాయో ఆ క్షారాలను ఆల్కలీ అంటారు.

→ బలమైన ఆమ్లం : ఏ ఆమ్లాలైతే ఎక్కువ సంఖ్యలో H₃O⁺ అయానులనిస్తాయో వాటిని బలమైన ఆమ్లాలని అంటారు.
ఉదా : HCl, H₂SO₄, HNO₃.

→ బలమైన క్షారం : ఏ క్షారాలైతే ఎక్కువ సంఖ్యలో OH^– అయానులనిస్తాయో వానిని బలమైన క్షారాలంటారు.
ఉదా : NaOH, KOH.

→ సార్వత్రిక సూచిక : అనేక సూచికల మిశ్రమాన్ని సార్వత్రిక ఆమ్ల – క్షార సూచిక అంటారు. ఇది వేర్వేరు హైడ్రోజన్ అయాను గాఢతలను బట్టి వేర్వేరు రంగులను చూపుతుంది.

→ pH స్కేల్ : హైడ్రోజన్ గాఢత యొక్క ఋణ సంవర్గమానాన్ని pH స్కేల్ అంటారు.
pH = – log (H⁺). దీనిని కనుగొన్నది సొరెన్సన్.

→ ఏంటాసిడ్ : ఏంటాసిడ్ అనగా బలహీన క్షారం. ఆహార పదార్థాల నుండి తయారైన అధిక పరిమాణంలోని ఆమ్లాలను తటస్థీకరించి ఉపశమనాన్ని కలుగజేయును.
ఉదా : జెలూసిల్ మరియు మిల్క్ ఆఫ్ మెగ్నీషియా.

→ దంతక్షయం : నోటిలోని అధిక పరిమాణం గల ఆమ్లాల వలన పండ్ల పైన అత్యంత ధృఢమైన ఎనామిల్ పొర క్షీణించి పన్ను నాశనం అవటాన్ని దంతక్షయం అంటారు.

→ లవణాల కుటుంబం : ఒకే విధమైన ధన అయాన్లను లేదా ఋణావేశ రాడికల్స్ ను కలిగియున్న లవణాలను ఒకే కుటుంబానికి చెందిన లవణాలు అంటారు.

→ సామాన్య లవణం : సోడియం క్లోరైడ్ ను సామాన్య లవణం అంటారు. ఆహార పదార్థాలకు రుచిని పెంచడానికి దీనిని వాడతారు. పదార్థాలకు ఉన్న రంజనాన్ని పోగొట్టడానికి బ్లీచింగ్ పౌడర్ వాడతారు. దీనినే విరంజన కారి అంటారు.

→ బేకింగ్ సోడా : సోడియం హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ ను (NaHCO₃) బేకింగ్ సోడా అంటారు. దీనిని పదార్థాలను త్వరగా ఉడికించడానికి వాడతారు. బజ్జీలు, పూరీ పిండి తయారీలో బేకింగ్ పౌడర్ కలిపితే అవి బాగా ఉబ్బి ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి.

→ వాషింగ్ సోడా : సోడియం కార్బొనేట్ ను పునః స్ఫటికీకరణం చేస్తే వాషింగ్ సోడా లభిస్తుంది. దీనిని Na₂CO₃.10H₂O తో సూచిస్తారు. దీనినే బట్టల సోడా అని కూడా అంటారు.

→ ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ : కాల్షియం సల్ఫేట్ హెమి హైడ్రేట్ ను ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్ అంటారు. దీనిని CaSO₄ ½H₂O తో సూచిస్తారు.

→ ఆర్ధ లవణం : ఏదైనా లవణం నిర్దిష్ట సంఖ్యలో నీటి అణువులను కలిగి ఉంటే ఆ లవణాన్ని ఆర్ధ లవణం అంటారు.
ఉదా : CuSO₄ 5H₂O, Na₂CO₃ 10H₂O.

→ స్పటిక జలం : ఏదైనా లవణం యొక్క ఫార్మూలాలో నిర్దిష్ట సంఖ్యలో ఉండే నీటి అణువులను స్ఫటిక జలం అంటారు.

→ గార్డ్ ట్యూబ్ : వాతావరణంలో తేమ ఎక్కువగా ఉంటే తేమ పోగొట్టడానికి కాల్షియం క్లోరైడ్ గల నిర్జలీకరణ గొట్టాన్ని గార్డ్ ట్యూబ్ అంటారు.

→ పొటెస్ట్ : pH స్కేలులో p అనగా పొటెస్ట్. జర్మనీ భాషలో పొటెస్ట్ అనగా సామర్థ్యం అని అర్థం.

→ అనార్ధ లవణం : ఆర్ధ లవణాలను వేడిచేసినపుడు స్పటిక జలం ఆవిరి రూపంలో పోయి, మిగిలిన లవణాన్ని అనార్ధ లవణం అంటారు.

→ ట్రైన్ ద్రావణం : NaCl జల ద్రావణాన్ని ట్రైన్ ద్రావణం అంటారు.

→ కాస్టిక్ సోడా : NaOH క్షారం చర్మాన్ని, బట్టలను, పేపర్లను తినివేస్తుంది. ఈ క్షారాన్ని కాస్టిక్ సోడా అంటారు.

→ క్విక్ లైమ్ : కాల్షియం ఆక్సైడ్ ను క్విక్ లైమ్ అంటారు.

→ మిల్క్ ఆఫ్ మెగ్నీషియా : Mg(OH)₂ ను మిల్క్ ఆఫ్ మెగ్నీషియా అంటారు.

→ జిప్సం : CaSO₄ 2H₂O ను జిప్సం అంటారు.

→ బేకింగ్ పౌడర్ : బేకింగ్ సోడాకు కాల్షియం డై హైడ్రోజన్ ఫాస్ఫేట్ మరియు పిండి పదార్థాలు కలుపగా ఏర్పడిన మిశ్రమాన్ని బేకింగ్ పౌడర్ అంటారు.

→ ఓల్ ఫ్యాక్టరీ : కొన్ని పదార్థాలు ఆమ్ల మరియు క్షార మాధ్యమంలో వేర్వేరు వాసనలను ప్రదర్శిస్తాయి. వీటిని ఓల్ ఫ్యాక్టరీ సూచికలు అంటారు.

→ విలీనత : ఆమ్లానికి గానీ, క్షారానికి గానీ నీటిని కలిపినపుడు ప్రమాణ ఘనపరిమాణంలో గల అయానుల గాఢత తగ్గుతుంది. ఈ దృగ్విషయాన్ని విలీనత అంటారు.

→ రాక్ సాల్ట్ : భూమి పొరలలో సోడియం క్లోరైడ్ స్పటికాలు మలినాలతో కలిసి ఉండడాన్ని రాక్ సాల్ట్ లేదా ఉప్పు అంటారు.

→ క్లోరో ఆల్కలీ ప్రక్రియ : NaCl జల ద్రావణం గుండా విద్యుతను ప్రసరింపజేస్తే అది వియోగం చెంది NaOH ఏర్పడుతుంది. ఈ ప్రక్రియను క్లోరో ఆల్కలీ ప్రక్రియ అంటారు.

→ ఫ్లేక్ట్ టైమ్ : CaOH కు నీళ్ళు కలిపి కాల్చబడిన సున్నపురాయిని స్లేక్ట్ లైమ్ అంటారు. లేదా పొడి Ca(OH)₂ ను స్లేక్ట్ లైమ్ అంటారు.

→ క్లోరోఫామ్ : CHCl₃ను క్లోరోఫాం అంటారు. దీనిని ఆపరేషన్ చేయునపుడు డాక్టర్ రోగికి క్లోరోఫామ్ ను మత్తుమందుగా వాడతారు.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 1st Lesson ఉష్ణం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 1st Lesson ఉష్ణం

→ చల్లదనం లేదా వెచ్చదనం తీవ్రతనే ఉష్ణోగ్రత అంటారు.

→ వేడి వస్తువు నుండి చల్లని వస్తువుకు ఉష్ణశక్తి బదిలీ అవుతుంది.

→ రెండు వస్తువులు ఒకే వెచ్చదనం తీవ్రత పొందినట్లయితే ఆ రెండు వస్తువులు ఉష్ణ సమతాస్థితిలో ఉన్నాయని అర్థం.

→ ఉషేయ ధార్మిక స్పర్శలో ఉన్న A, B అనే రెండు వ్యవస్థలు విడివిడిగా C అనే వ్యవస్థతో ఉష్ణ సమతాస్థితిలో ఉంటే, A, B వ్యవస్థలు కూడా పరస్పరం ఉష్ణ సమతాస్థితిలో ఉంటాయి.

→ అధిక ఉష్ణోగ్రత గల వస్తువు నుండి అల్ప ఉష్ణోగ్రత గల వస్తువుకు ప్రవహించే శక్తి స్వరూపాన్ని ఉష్ణం అంటారు

→ ఉష్ణోగ్రత అనేది ఉష్ణ సమతాస్థితి యొక్క కొలత. లో ఒక గ్రాము నీటి ఉష్ణోగ్రతను 1°C పెంచటానికి అవసరమైన ఉష్ణాన్ని కెలోరీ అంటారు.

→ 1 కెలోరి = 4.18 జొళ్ళు

→ అణువుల సరాసరి గతిశక్తి చల్లని వస్తువులో కంటె వేడి వస్తువులో ఎక్కువగా ఉంటుంది.

→ ఒక పదార్థంలోని అణువుల సరాసరి గతిజశక్తి ఆ పదార్థ పరమ ఉష్ణోగ్రతకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

→ ఉష్ణశక్తి ప్రసార దిశను నిర్ణయించేది ఉష్ణోగ్రత.

→ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల రేటు పదార్థ స్వభావంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

→ ప్రమాణ ద్రవ్యరాశి గల పదార్థ ఉష్ణోగ్రతను 1° పెంచటానికి కావలసిన ఉష్ణరాశిని ఆ పదార్థ విశిష్టోష్ణం అంటారు.
SS = Q/mat

→ వేడి వస్తువులు కోల్పోయిన ఉష్ణం = చల్లని వస్తువులు గ్రహించిన ఉష్ణం.

→ ద్రవ అణువులు ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్దనైనా ద్రవం ఉపరితలాన్ని విడిచి వెళ్లే ప్రక్రియను బాష్పీభవనం అంటాం. ఆ బాష్పీభవనం ఒక శీతలీకరణ ప్రక్రియ.

→ బాష్పీభవనం యొక్క వ్యతిరేక ప్రక్రియే సాంద్రీకరణం. ఆ వాయువు ద్రవంగా స్థితి మార్పు చెందటమే సాంద్రీకరణం అంటారు. ఈ గాలిలోని నీటి ఆవిరి పరిమాణాన్ని ఆర్ధత అంటారు.

→ స్థిరపీడనం మరియు స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవస్థితిలోని పదార్థం , వాయుస్థితిలోకి మారే ప్రక్రియను మరగటం అంటారు.

→ నీరు ద్రవస్థితి నుండి వాయు స్థితికి మారటానికి వినియోగపడిన ఉష్ణాన్ని బాషీషీభవన గుప్తోష్ణం అంటారు. * స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఘనస్థితిలో ఉన్న పదార్థం ద్రవస్థితిలోకి మారే ప్రక్రియను ద్రవీభవనం అంటారు.

→ ఉష్ణోగ్రత : చల్లదనం స్థాయిని, వెచ్చదనం స్థాయిని ఉష్ణోగ్రత అంటారు. దీనిని T తో సూచిస్తారు. C.G.S. ప్రమాణాలు – సెంటీగ్రేడ్ (°C), S.I. ప్రమాణం – కెల్విన్ (K)

→ ఉష్ణం : అధిక ఉష్ణోగ్రత ప్రాంతం నుండి అల్ప ఉష్ణోగ్రత గల వస్తువుకు ప్రవహించే శక్తి స్వరూపాన్ని ఉష్ణం అంటారు. దీనిని ‘Q’ తో సూచిస్తారు.
C.G.S. ప్రమాణాలు – కేలరీ, S.I. ప్రమాణం – బౌల్.

→ ఉష్ణ సమతాస్థితి : అధిక, అల్ప ఉష్ణోగ్రతలున్న రెండు వస్తువులు ఒకదానితో ఒకటి తాకుతున్నప్పుడు రెండు వస్తువుల ఉష్ణోగ్రతలు సమానం అయ్యే వరకు ఉష్ణ ప్రసారం జరుగును. ఇప్పుడు రెండు వస్తువులు ఉష్ణ సమతాస్థితిలో ఉంటాయి. ఉష్ణ సమతాస్థితి అంటే ఒక వస్తువు ఉష్ణం బయటకు ఇవ్వలేని, స్వీకరించలేని స్థితి.

→ విశిష్టోష్ణం : ప్రమాణ ద్రవ్యరాశి గల పదార్థ ఉష్ణోగ్రతను ఒక డిగ్రీ పెంచడానికి కావల్సిన ఉష్ణరాశిని ఆ పదార్థం యొక్క విశిష్టోష్ణం అంటారు. దీనిని ‘S’ అనే అక్షరంతో సూచిస్తారు. ప్రమాణాలు : C.G.S. పద్ధతిలో కేలరీ /గ్రా. × °C
S.I. పద్ధతిలో బౌల్/కి.గ్రా.-K
అధిక విశిష్టోష్ణం గల పదార్థం – నీరు – కేలరీ / గ్రా.°C
అల్ప విశిష్టోష్ణం గల పదార్థం – సీసం – 0.31 కేలరీ / గ్రా.°C

→ బాష్పీభవనం : ద్రవంలోని అణువులు ఏ ఉష్ణోగ్రత ,వద్దనైనా ద్రవ ఉపరితలాన్ని విడిపోయే ప్రక్రియను బాష్పీభవనం అంటారు.
బాష్పీభవనం అనేది ఉపరితలానికి చెందిన దృగ్విషయం.
బాష్పీభవనం వలన వ్యవస్థ ఉష్ణోగ్రత తగ్గును.

→ సాంద్రీకరణం : వాయువు ద్రవంగా స్థితి మార్పు చెందడమే సాంద్రీకరణం. సాంద్రీకరణలో వ్యవస్థ ఉష్ణోగ్రత పెరుగును.

→ ఆర్ధత : గాలిలోని నీటి ఆవిరి పరిమాణాన్ని ఆర్ధత అంటారు.

→ తుషారం : శీతాకాలంలో భూమిపై ఉన్న ఘనపదార్థాలు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలో ఉంటాయి. ఈ చల్లటి పదార్థాలను తాకిన గాలిలోని నీటి ఆవిరి చిన్న చిన్న బిందువులుగా మారి వాటి ఉపరితలంపై ఏర్పడతాయి. దీనినే తుషారం అంటారు.

→ పొగమంచు : భూమి ఉపరితలంపై ఉన్న గాలి ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉన్నప్పుడు గాలి పొరలలోని నీటి ఆవిరి గాలిలోని ధూళికణాల పై సాంద్రీకరణం చెంది చిన్నచిన్న నీటి బిందువులుగా ఏర్పడతాయి. ఈ నీటి బిందువులు గాలిలో తేలియాడుతూ పలుచని మేఘం వలె కనిపిస్తాయి. పొగవలె గాలిలో తేలియాడే నీటి బిందువులను పొగమంచు అంటారు.

→ మరగటం : స్థిర పీడనం, స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవస్థితిలోని పదార్థం వాయుస్థితిలోనికి మారటం.

→ బాష్పీభవన గుప్తోష్ణం : స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద 1 గ్రా. ద్రవ పదార్థం పూర్తిగా ఆవిరిగా మారటానికి కావలసిన ఉష్ణాన్ని బాష్పీభవన గుప్తోష్ణం అంటారు.
నీటి బాష్పీభవన గుప్తోష్ణం విలువ 540 Cal/gram.

→ ద్రవీభవనం : స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఘనస్థితిలో ఉన్న పదార్థం ద్రవస్థితిలోకి మారే ప్రక్రియను ద్రవీభవనం అంటారు.

→ ఘనీభవనం : ద్రవస్థితిలో ఉన్న పదార్థం కొంత శక్తిని కోల్పోవడం ద్వారా ఘనస్థితిలోకి మారే ప్రక్రియను ఘనీభవనం అంటారు.

→ ద్రవీభవన గుప్తోష్ణం : స్థిర ఉష్ణోగ్రత వద్ద 1 గ్రా. ఘనపదార్థం పూర్తిగా ద్రవంగా మారటానికి కావల్సిన ఉష్ణాన్ని ద్రవీభవన గుప్తోష్ణం అంటారు.
మంచు ద్రవీభవన గుప్తోష్ణం విలువ 80 Cal/gram.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 12th Lesson కార్బన్ – దాని సమ్మేళనాలు to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 12th Lesson కార్బన్ – దాని సమ్మేళనాలు

→ కార్టన్ ఆవర్తన పట్టికకు చెందిన 14వ లేక IVA గ్రూప్ కు చెందిన అలోహము.

→ కార్టన్ కేవలం సంయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది.

→ కార్టన్ యొక్క చతుర్ సంయోజకత, కాటినేషన్ మరియు .బహు బంధాలను ఏర్పరచుట మొదలైన ధర్మాల వలన కార్టన్ విలక్షణ మూలకంగా గుర్తించబడినది. అందువలననే కర్ణన రసాయన సమ్మేళన శాస్త్రం అనే అంశాన్ని రసాయన శాస్త్రంలో ప్రత్యేకమైన శాఖగా నేర్చుకోవడం జరుగుతున్నది.

→ ఉత్తేజిత కార్టన్ పరమాణువులలోని s మరియు p ఆర్బిటాళ్ళు సంకరీకరణం చెంది sp³ లేదా sp² లేదా sp సంకరీకరణాలను ఏర్పరుస్తాయి.

→ కార్టన్ రెండు రకాల రూపాంతరాలను ప్రదర్శిస్తుంది. అవి అస్ఫటిక మరియు స్ఫటిక రూపాలు.

→ నేల బొగ్గు, కోక్, దీపాంగరం, కొయ్యబొగ్గు మొదలైనవి కార్బన్ యొక్క అస్పటిక రూపాంతరాలు.

→ వజ్రం, గ్రాఫైట్, బక్ మిస్టర్ ఫుల్లరిన్, నానోట్యూబ్ మొదలైనవి కార్టన్ యొక్క స్ఫటిక రూపాంతరాలు.

→ ఒక మూలకం తన పరమాణువుల మధ్యనే బంధాన్ని ఏర్పరచుకొని పెద్ద అణువును ఏర్పరచే ధర్మాన్ని శృంఖల ధర్మం (కాటినేషన్) అంటారు.

→ కార్టన్ మరియు హైడ్రోజన్ ను మాత్రమే తమ అణువులలో కలిగి ఉన్న సమ్మేళనాలను హైడ్రోకార్టన్లు అంటారు. అవి రెండు రకాలు. అవి :

1. అచక్రీయ లేదా వివృత
2. చక్రీయ లేదా సంవృత హైడ్రోకార్బన్లు.

→ కార్టన్ పరమాణువుల మధ్య ఏకబంధం గల హైడ్రోకార్టన్లను ఆల్కేనులు అంటారు.

→ కార్టన్ పరమాణువుల మధ్య కనీసం ఒక ద్విబంధం గల హైడ్రోకార్టన్లను ఆల్కీనులు అంటారు.

→ కార్టన్ పరమాణువుల మధ్య కనీసం ఒక త్రిబంధం గల హైడ్రోకార్టన్లను ఆల్కైనులు అంటారు.

→ అల్కేగులు సంతృప్త హైడ్రోకార్టన్లు కాబట్టి ప్రతిక్షేపణ చర్యలలో పాల్గొంటాయి.

→ ఆల్కీనులు, ఆల్కైనులు అసంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు జాబట్టి సంకలన చర్యలలో పాల్గొంటాయి.

→ కార్బన్ ఇతర కార్బన్ పరమాణువులతోనే కాక హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్, సల్ఫర్, నైట్రోజన్ మరియు క్లోరిన్ వంటి మూలకాల పరమాణువులతో సంయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది.

→ ఒక కర్జన సమ్మేళనం ప్రత్యేకమైన ధర్మాలు ప్రదర్శించడానికి దానిలో ప్రమేయ సమూహం కొరణం.

→ ఆల్కహాలను – OH తోను, ఆల్డిహైడను – CHO తోను, కీటోను తోను, కారాకిలిక్ ఆమ్లమును – COOH తోను, ఈథరను C-0-C తోను, ఎమైనను – NH₂ తోను, బస్టర్‌ను – COOR తోను సూచిస్తారు.

→ ఒకే అణు ఫార్ములా కలిగి వివిధ ధర్మాలు ప్రదర్శించే సమ్మేళనాలను అణు సాదృశ్యకాలు అంటారు. ఈ దృగ్విషయాన్ని సాదృశ్యం అంటారు.

→ ఒకే సాధారణ ఫార్ములా కలిగి, రెండు వరుస కర్జన సమ్మేళనాల మధ్య తేడా – CH₂ గా ఉండే ఒరే నిర్మాణం మరియు ధర్మాలు కలిగిన సమ్మేళనాల శ్రేణిని సమజాత శ్రేణి అంటారు.

→ సమ్మేళనాలు ఒకే ఒక అణునిర్మాణం మరియు ఒకే ఒక అణు ఫార్ములా కలిగి ఉండడానికి IUPAC నామీకరణంను ఏర్పరచారు.

→ కర్జన సమ్మేళనాలను అధిక ఆక్సిజన్లో మండించడాన్ని దహనచర్య అంటారు. ఈ చర్యలో నీరు, కార్టన్ డై ఆక్సైడ్ తో పాటు ఉష్ణం మరియు కాంతి విడుదలవుతాయి.

→ రసాయన చర్యలో పాల్గొనకుండా రసాయన చర్చావేగాన్ని నియంత్రించే పదార్థాలను ఉత్ప్రేరకాలు అంటారు.

→ ఒక సమ్మేళనంలోని మూలకం లేదా సమూహం, వేరొక మూలకం లేదా సమూహం చేత ప్రతిక్షేపించబడితే దానిని ప్రతిక్షేపణ చర్య అంటారు.

→ ఇథనోల్, ఇథనోయిక్ ఆమ్లాలు ముఖ్యమైన కర్బన సమ్మేళనాలు.

→ ఆల్కహాల్ ప్రధానమైన ద్రావణి. దీనిని టింక్చర్ అయోడిన్లోను, దగ్గు మందులలోను ఉపయోగిస్తారు.

→ ఇథనోయిక్ ఆమ్లంను ఎసిటిక్ ఆమ్లం అని కూడా అంటారు. 5 – 8% ఎసిటిక్ ఆమ్ల జలద్రావణాన్ని వినెగర్ అంటారు. దీనిని ఊరగాయలను నిల్వ ఉంచుటలో ఉపయోగిస్తారు.

→ ఇథనోయిక్ ఆమ్లం, సోడియం లోహంతో చర్యజరిపి హైడ్రోజన్ వాయువును విడుదల చేస్తుంది.

→ కారాక్సిలిక్ ఆమ్లం గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల సమక్షంలో ఆల్కహాల్ తో చర్య జరిపి చక్కని వాసనగల ఎస్టర్ అనే సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీనినే ఎస్టరీకరణం అంటారు.

→ రసాయనికంగా సబ్బు ఫాటీ ఆమ్లాల సోడియం లేక పొటాషియం లవణం.

→ ఎస్టర్లను క్షార సమక్షంలో జలవిశ్లేషణ చెందించి సబ్బును పొందవచ్చు. దీనినే సఫోనిఫికేషన్ అంటారు.

→ సబ్బును నీటిలో కరిగిస్తే అది కొల్లాయిడల్ అవలంబనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. సబ్బు అణువులు మలినాల చుట్టూ గోళాకృతి మిసిలిలు అనే నిర్మాణాలను ఏర్పరుస్తాయి.

→ సబ్బు ఒక చివర హైడ్రోఫిలిక్ (కార్టెక్సిల్) మరియు మరొక చివర హైడ్రోఫోబిక్ (హైడ్రోకార్బన్) లను రెండు భాగాలను కలిగి ఉంటుంది.

→ రసాయనికంగా డిటర్జెంట్లు పొడవైన కర్జన గొలుసు కలిగిన కార్టాక్సిలిక్ ఆమ్లము అమ్మోనియా లేదా సలొనేట్ లవణాలు.

→ సబ్బులు హైడ్రోఫిలిక్ మరియు హైడ్రోఫోబిక్ చివరలను కలిగి ఉండటం వలన అవి మలినాలు మరియు నూనెల ఎమర్జెనను ఏర్పరుస్తాయి, తద్వారా వాటిని తొలగిస్తాయి.

→ సంకరీకరణం : పరమాణువు బాహ్యకర్పరాల్లోని దాదాపు సమానశక్తితో కలిసిపోవడానికి తగినట్లుగా ఉన్న ఆర్బిటాళ్ళు పూర్తిగా ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయి కొత్తగా అదే సంఖ్యలో సమానశక్తి, ఆకృతి గల ఆర్బిటాళ్ళ సమితిని ఏర్పరచే పద్ధతినే సంకరీకరణం అంటారు.

→ రూపాంతరత : ఒక మూలకం రెండు లేక అంతకంటే ఎక్కువ భౌతిక రూపాలను కలిగి ఉండి దాదాపు ఒకే విధమైన రసాయన ధర్మాలను, వివిధ భౌతిక ధర్మాలను ప్రదర్శించే ధర్మాన్నే రూపాంతరత అంటారు.

→ వజ్రం (డైమండ్) : డైమండ్ స్పటికాకార జాలకం కలిగి ఉన్న కర్బన రూపాంతరం. డైమండ్ లో ప్రతి కార్బన్ sp³ సంకరీకరణం చెందుతుంది. ప్రతి కార్బన్ నాలుగు ఇతర కార్బన్ పరమాణువులతో sp³ సంకర ఆర్బిటాలను టెట్రా హైడ్రల్ రీతిలో ఉపయోగించుకొని బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఇది చాలా దృఢమైన పదార్థం, కారణం C – C మధ్య గట్టి బంధాలు ఉండును.

→ గ్రాఫైట్ : గ్రాఫైట్ పొరల వంటి నిర్మాణం కలిగి ఉంటుంది. రెండు పక్క పక్క పొరల మధ్య దూరం 3.35 A. ప్రతి పొరలో కార్బన్ పరమాణువులు సమతల షట్కోణ వలయాల నిర్మాణంలో ఉంటాయి. ప్రతి కార్బన్ sp- సంకరీకరణం చెందుతుంది.

→ బక్ మిస్టర్ ఫుల్లరిన్ : ఇది కార్బన్ యొక్క రూపాంతరము. దీనిలో 60 కర్బన పరమాణువులు కలిసి ఫుట్ బాల్ ఆకృతిని ఏర్పరుస్తాయి.

→ నానోట్యూబులు : ఇది కూడా కార్బన్ యొక్క రూపాంతరము. దీనిలో షట్కణ’ ఏలయాలు చుట్టబడుటచే స్థూపాకృతిని ఏర్పరుస్తాయి. అందువలన వీటిని నానోట్యూబులు అంటారు.

→ శృంఖల సామర్థ్యం : ఏదైనా మూలకం దానికి చెందిన పరమాణువులు మధ్య బంధాలనేర్పరచుకొనుట (కాటినేషన్) ద్వారా అతి పెద్దదైన అణువుల నేర్పరచగల ధర్మాన్ని శృంఖల ధర్మం (Catenation) అని అంటారు. ఈ ధర్మం వలన అది అసంఖ్యాకమైన కార్బన్ పరమాణువులు గల అతి పొడవైన శృంఖలాలుగా, శాఖాయుత శృంఖలాలుగా, వలయాలుగా, అణువులుగా ఏర్పరిచే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

→ చతు:సంయోజనీయత : ఒక మూలక పరమాణువు అదే మూలక పరమాణువులతో కాని లేదా వేరే మూలక పరమాణువులతో కాని నాలుగు సంయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరచే ప్రవృత్తిని చతుఃసంయోజనీయత అంటారు.

→ హైడ్రోకార్బన్లు : కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్‌ను మాత్రమే కలిగి ఉండే సమ్మేళనాలను హైడ్రోకార్బన్లు అంటారు.

→ ఆల్కేర్లు : కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య ఏకబంధం కలిగిన సంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లను ఆల్కేనులు అంటారు.

→ ఆల్కీన్లు : కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య కనీసం ఒక ద్విబంధం కలిగిన అసంతృప్త హైడ్రో కార్బన్లను ఆల్కీనులు అంటారు.

→ ఆల్కన్లు : కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య కనీసం ఒక త్రిబంధం కలిగిన అసంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లను ఆల్కెనులు అంటారు.

→ సంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు : కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య ఏకబంధం కలిగిన హైడ్రోకార్బన్లను సంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు అంటారు. ఉదా : ఆల్కేనులు

→ అసంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు : కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య కనీసం ఒక ద్విబంధం లేదా ఒక త్రిబంధం కలిగిన హైడ్రోకార్బన్లను అసంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లు అంటారు. ఉదా : ఆల్కీనులు, ఆల్కైనులు.

→ ప్రమేయ సమూహం : ఒక కర్బన సమ్మేళనం యొక్క ధర్మాలు దానిలోని ఏ పరమాణువు లేక సమూహం మీద ఆధారపడుతుందో దానిని ప్రమేయ సమూహం అంటారు. ఉదా : ఆల్డిహైడ్, కీటోన్.

→ అణు సాదృశ్యం : సమ్మేళనాలు ఒకే అణు ఫార్ములా కలిగి ఉండి వేరు వేరు ధర్మాలు కలిగి ఉండడాన్ని అణుసాదృశ్యం అంటారు.

→ సమజాత శ్రేణులు : వరుస సమ్మేళనాల మధ్య తేడా – CH₂ గా కలిగి ఉండే కర్బన సమ్మేళనాల శ్రేణిని సమజాత శ్రేణి అంటారు. ఉదా : ఆల్కేనులు.

→ నామీకరణం : ఒక సమ్మేళనానికి ఒకే నిర్మాణం, పేరు ఇవ్వడాన్ని నామీకరణం అంటారు. దీనిని IUPAC వారు అభివృద్ధి చేశారు.

→ దహనం : కర్బన సమ్మేళనాలు అధిక ఆక్సిజన్ సమక్షంలో మండి ఉష్ణాన్ని, కాంతిని విడుదల చేసే చర్యను దహన చర్య అంటారు. ఉదా: C + O₂ → CO₂ + శక్తి

→ ఆక్సీకరణం : ఒక సమ్మేళనానికి ఆక్సిజనను కలపడాన్ని ఆక్సీకరణ చర్య అంటారు.

→ సంకలన చర్య : అసంతృప్త కర్బన సమ్మేళనాలు సంతృప్త కర్బన సమ్మేళనాలుగా మారే చర్యలను సంకలన చర్యలు అంటారు.

→ ప్రతిక్షేపణ చర్య ఒక రసాయన చర్యలో ఒక సమ్మేళనంలోని మూలకం లేదా సమూహం, వేరొక మూలకం లేదా సమూహం చేత ప్రతిక్షేపించబడితే అటువంటి చర్యలను ప్రతిక్షేపణ చర్యలు అంటారు.

→ ఇథనోల్ : ఇథనోల్ అనేది రంగు లేని ఒక ద్రవం. దీని మొలాసిస్ ను కిణ్వ ప్రక్రియకు గురిచేసి తయారు చేస్తారు. దీని ఫార్ములా C₂H₅OH.

→ ఇథనోయిక్ ఆమ్లం (ఎసిటిక్ ఆమ్లం) : ఇది దుర్వాసనను కలిగిన ద్రవం. వెనిగర్ 5-8% ఇథనోయిక్ ఆమ్లం లేదా ఎసిటిక్ – ఆమ్లాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

→ ఎస్టర్ : – COOR ప్రమేయ సమూహాన్ని కలిగి ఉన్న సమ్మేళనాలను ఎస్టర్లు అంటారు.

→ ఎస్టరిఫికేషన్ : కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల సమక్షంలో మంచి సువాసన గల ఎస్టర్ అనే సమ్మేళనాలను ఏర్పరచే ప్రక్రియను ఎస్టరీకరణం అంటారు.

→ సఫోనిఫికేషన్ : క్షార సమక్షంలో నూనెను జలవిశ్లేషణం చెందించి సబ్బును పొందే ప్రక్రియను సఫోనిఫికేషన్ అంటారు.

→ మిసిలి : మలిన కణాల చుట్టూ ఏర్పడ్డ గోళాకృత సబ్బు అణువులను మిగిలి అంటారు.

→ హైడ్రోఫిలిక్ కొన : నీటిచే ఆకర్షించబడే సబ్బులోని ధృవపు కొనను హైడ్రోఫిలిక్ కొన అంటారు.

→ హైడ్రోఫోబిక్ కొన : నీటిచే ఆకర్షించబడని సబ్బులోని అధృవపు కొనను హైడ్రోఫోబిక్ కొన అంటారు.

→ అణు సాదృశ్యాలు : అణు సాదృశ్యత కలిగిన సమ్మేళనాలను అణు సాదృశ్యాలు అంటారు.

→ సమజాతులు : సమజాత శ్రేణిలోని సమ్మేళనాలను సమజాతులు అంటారు.

→ నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యం : కర్బన సమ్మేళనాలు ఒకే అణు ఫార్ములా, వేరు వేరు నిర్మాణాత్మక ఫార్ములాలు కలిగి ఉండడాన్ని నిర్మాణాత్మక సాదృశ్యం అంటారు.

→ ఉత్ప్రేరకం : రసాయన చర్యలో పాల్గొనకుండా రసాయన చర్యవేగాన్ని మార్చే పదార్థాలను ఉత్ప్రేరకాలు అంటారు.

→ కిణ్వప్రక్రియ : ఎంజైముల సమక్షంలో పెద్ద అణువును, చిన్న అణువుగా విడగొట్టే ప్రక్రియను

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 11th Lesson లోహ సంగ్రహణ శాస్త్రం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 11th Lesson లోహ సంగ్రహణ శాస్త్రం

→ ధాతువుల నుండి లోహాలను సంగ్రహించుట, వాటిని శుద్ధి చేయుట మరియు మిశ్రమ లోహాలను తయారు చేయుటకు సంబంధించిన శాస్త్రాన్ని లోహ శాస్త్రము అంటారు.

→ భూమి పై పటలంలో దొరికే లోహం యొక్క సమ్మేళనాన్ని ఖనిజం అంటారు.

→ లాభసాటిగా లోహాన్ని సంగ్రహించుటకు వీలైన ఖనిజాన్ని ధాతువు అంటారు.

→ ఖనిజంలో ఉండే మలినాలు, మన్ను – రాళ్లు మొదలైన వాటిని ఖనిజమాలిన్యం (గాంగ్) అంటారు.

→ సులభంగా మార్చు ద్రవంగా మారని మలినాలను ద్రవంగా మార్చుటకు కలుపబడు పదార్థం ద్రవరారి. ఉదా : CaO, SiO₂ మొదలైనవి.

→ గాంగ్ + ద్రవవారి → లోహమలం. ఇది సులభంగా ద్రవంగా మారి, ద్రవస్థితిలోని లోహంపై తేలుట వలన తొలగించుట తేలిక. ఉదా : CaO₂ + SiO → CaSiO₃

→ లోహ నిష్కర్షణలో ముఖ్యంగా మూడు దశలున్నాయి. అవి సాంద్రీకరణ, ముడిలోహ నిష్కర్షణ, లోహ శుద్ధి.

→ ధాతువును సాంద్రీకరించటానికి ఎంచుకొనే భౌతిక పద్ధతులు – చేతితో ఏరివేయుట, నీటితో కడగటం, ప్లవన ప్రక్రియ, అయస్కాంత వేర్పాటు పద్ధతి.

→ లోహాలను వాని చర్యాశీలతల అవరోహణక్రమంలో అమర్చగా వచ్చే శ్రేణిని చర్యాశీలత శ్రేణి అంటారు.

→ ముడిఖనిజం నుండి ముడిలోహాన్ని నిష్కర్షణ చేసినప్పుడు వాడే పద్ధతులు : భస్మీకరణం, భర్జనం, క్షయకరణం, స్థానభ్రంశ పద్ధతి, విద్యుత్ క్షయకరణం.

→ మెర్క్యురీ తప్ప మిగిలిన లోహాలన్నీ ఘనస్థితిలోనే ఉంటాయి.

→ లోహాలకు అయనీకరణ శక్తి, ఋణ విద్యుదాత్మకత విలువలు తక్కువగా ఉంటాయి. కనుక ఇవి ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోయి, ధన అయాన్లుగా మారే స్వభావాన్ని ఎక్కువగా కలిగి ఉంటాయి.

→ లోహాలకు విద్యుత్ వాహకత, ఉష్ణవాహకత చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. వీటి విద్యుత్ వాహకత, విద్యుత్ విశ్లేష్యాలకన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది.

→ అనేక లోహాలను పలుచని రేకులుగానూ, సన్నని తీగలుగానూ సాగదీయవచ్చు.

→ సోడియం, పొటాషియం వంటి కొన్ని లోహాలకు తప్ప సాధారణంగా లోహాల సాంద్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది.

→ కొన్ని లోహాలు ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి, హైడ్రోజన్ వాయువును ఇస్తాయి. అనేక లోహాల ఆక్సెర్లు నీటిలో కరిగి క్షారాలనిస్తాయి.

→ సాధారణంగా లోహాలకు ద్రవీభవన, బాష్పీభవన ఉష్ణోగ్రతలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.

→ భస్మీకరణం అనేది గాలి అందుబాటులో లేకుండా ధాతువును వేడి చేసే ప్రక్రియ.

→ భస్మీకరణంలో కారొనేట్ రూపంలో ఉండే ముడిఖనిజం, దాని ఆక్సైడ్ రూపంలోకి మారుతుంది.

→ భర్జనం అనేది నిర్విరామంగా. గాలి సరఫరాతో ముడి ఖనిజాన్ని బాగా వేడిచేసే ప్రక్రియ.

→ భర్జనం కొరకు రివర్బరేటరీ కొలిమి వాడతారు.

→ విద్యుత్ శోధన పద్ధతిలో అపరిశుద్ధ లోహాన్ని ఆనోడ్ గానూ, పలుచని శుద్ధ లోహ రేకులను కాథోడ్ గానూ తీసుకుంటారు.

→ ఆమీకృత లోహ లవణ ద్రావణాన్ని విద్యుత్ విశ్లేష్యంగా తీసుకుంటారు. శుద్ధలోహం కాథోడ్ పై పూతగా ఏర్పడుతుంది.

→ పలుచని అల్యూమినియం రేకును చాక్లెట్ల మీద చుట్టడానికి వాడతారు.

→ నీటి ఆవిరి గొట్టాలను తయారు చేయడానికి రాగిని వాడతారు.

→ బ్యాటరీలలో అధిక మొత్తంలో జింకును వాడతారు.

→ స్టవ్ లను, రైలు బోగీలను మరియు బొమ్మలను పోతపోయడంలో పోత ఇనుమును వాడతారు.

→ సైకిళ్లు, ఆటోమొబైల్ మొదలైన వాటిలో స్టెయిన్లెస్ స్టీలును వాడతారు.

→ ఖనిజాలు : భూపటలంలో దొరికే మలినాలతో కూడిన లోహ సమ్మేళనాలను లోహ ఖనిజాలు అంటారు.

→ ధాతువులు : తక్కువ ఖర్చుతో లోహం పొందటానికి అత్యంత అనుకూలమైన ఖనిజాలను ధాతువులు అంటారు.

→ గాంగ్ (ఖనిజ మాలిన్యం) : లోహ ధాతువుతో కలసి ఉన్న మలినాలను ఖనిజ మాలిన్యం (గాంగ్) అంటారు.

→ ప్లవన ప్రక్రియ : సల్సెడ్ ధాతువుల నుండి ఖనిజ మాలిన్యాన్ని తొలగించడానికి అనువుగా ఉండే ప్రక్రియ.

→ థెర్మైట్ చర్య : Fe₂O₃, Cr₂O₃, Mn₃O₃ వంటి ధాతువులను Al పొడితో క్షయకరణం చేయగా ద్రవస్థితిలో లోహాలు లభిస్తాయి. దీనినే గోల్డ్ స్మిత్ అల్యూమినో థెర్మెట్ విధానం అంటారు.

→ స్వేదనం : లోహాన్ని శుద్ధి చేసే ఒకానొక పద్ధతి.

→ పోలింగ్ : ద్రవస్థితిలో, లోహాన్ని పచ్చి కర్రలతో బాగా కలుపుతారు. ఇలా చేయడం ద్వారా మలినాలు వాయువుల రూపంలో వేరుపడటం గానీ లేదా చిక్కని నురగలా ద్రవరూప లోహ ఉపరితలంపై ఏర్పడటంగానీ జరుగుతుంది. ఇదే పోలింగ్.

→ గలనం చేయడం : అల్ప ద్రవీభవన స్థానాలున్న లోహాలను వేడిచేసి వాలుగా ఉన్న తలం పై జారేటట్లు చేస్తారు. అప్పుడు లోహం కరిగి క్రిందికి కారడం ద్వారా అధిక ద్రవీభవన స్థానాలున్న మలినాలు వేరు చేయబడతాయి. ఈ విధానాన్నే ‘గలనం చేయటం’ అంటారు.

→ విద్యుత్ విశ్లేషణ : గలన స్థితిలో ఉన్న పదార్థంలోనికి విద్యుతను ప్రసరింపచేసి పదార్థాన్ని విడగొట్టే ప్రక్రియ.

→ ప్రగలనం : ధాతువుకు, క్షయకరిణిని, ద్రవవారితో కలిపిగాని, కలపకుండా గాని అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద వేడిచేయుట ద్వారా లోహాన్ని లేక లోహ సల్ఫైడ్ ను ద్రవస్థితిలో పొందుట. దీనిని బ్లాస్ట్ కొలిమిలో చేస్తారు.

→ భస్మీకరణం : ధాతువును దాని ద్రవీభవన స్థానం కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద గాలి తగలకుండా వేడిచేయుట.

→ భర్జనం : ధాతువును దాని ద్రవీభవన స్థానం కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద అధిక గాలి సమక్షంలో వేడిచేయుట.

→ బ్లాస్ట్ కొలిమి : లోహశాస్త్రంలోని వివిధ ప్రక్రియలను జరుపుటకు వేరువేరు ఆకారాలు గల కొలిములు ఉంటాయి. వాటిలో బ్లాస్ట్ కొలిమి ఒకటి. ఇందులో అగ్గిగది, హాలు రెండూ ఒకే పెద్ద చాంబర్ లో కలసి ఉంటాయి. ఈ చాంబర్ లో ధాతువు, ఇంధనం రెండిటినీ ఉంచడానికి వీలుగా ఉంటుంది.

→ రివర్బరేటరి కొలిమి : ఈ కొలిమిలో అగ్గిగది, హార్త్ లు విడిగా ఏర్పాటు చేయబడి ఉంటాయి. కానీ ఇంధనాన్ని మండించినప్పుడు వెలువడిన మంట హార్త్ లో ఉన్న ధాతువును వేడి చేస్తుంది.

Students can go through AP Board 10th Class Physical Science Notes 10th Lesson విద్యుదయస్కాంతత్వం to understand and remember the concept easily.

AP Board 10th Class Physical Science Notes 10th Lesson విద్యుదయస్కాంతత్వం

→ విద్యుత్ ప్రవాహం గల తీగ అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

→ ఒక అయస్కాంత క్షేత్రంలో గల బలరేఖల సంఖ్యను అభివాహం (Φ) అంటారు.

→ ప్రమాణ వైశాల్యం గుండా వెళ్ళే అయస్కాంత అభివాహాన్ని అయస్కాంత అభివాహ సాంద్రత (B) అంటారు.

→ విద్యుత్ ప్రవాహ దిశలో మీ చేతివేళ్లను ముడిస్తే మీ బొటనవేలు దిశ అయస్కాంత క్షేత్ర దిశను సూచిస్తుంది.

→ ‘q’ ఆవేశం, ‘V’ వేగంతో అయస్కాంత క్షేత్రం ‘B’ కు లంబంగా కదులుతున్న ఆ ఆవేశంపై పనిచేసే అయస్కాంత బలాన్ని F = qvB గా వ్రాస్తారు.

→ అయస్కాంత క్షేత్ర దిశకు లంబంగా తీగలో విద్యుత్ ప్రవాహ దిశ ఉన్నప్పుడు F = ILBను వాడవచ్చును.

→ విద్యుత్ ప్రవాహం గల తీగపై పనిచేసే బలదిశను కుడిచేతి నిబంధనను ఉపయోగించి కనుగొనవచ్చును.

→ విద్యుత్ శక్తి యాంత్రిక శక్తిగా మార్చు పరికరము విద్యుత్ మోటర్.

→ విద్యుత్ ప్రవాహం గల తీగచుట్టను ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినప్పుడు అది భ్రమణం చెందును.

→ సంపూర్ణ వలయంలో జనించిన ప్రేరిత విద్యుచ్ఛాలకబలం దాని గుండా పోయే అయస్కాంత అభివృద్ధి రేటుకు సమానము.

→ సంపూర్ణ వలయంలో ప్రవహించే ప్రేరిత విద్యుత్ దానికి కారణమైన అయస్కాంత అభివాహంలో మార్పులను వ్యతిరేకించినట్లు ప్రవహిస్తుంది.

→ విద్యుత్ జనరేటర్లు యాంత్రికశక్తిని విద్యుచ్ఛక్తిగా మారుస్తాయి.

→ అయస్కాంత అభివాహం : అయస్కాంత క్షేత్రానికి లంబంగా గల తలం గుండా ప్రయాణించు బలరేఖల సంఖ్య.

→ అయస్కాంత అభివాహ సాంద్రత : ప్రమాణ వైశాల్యం గుండా వెళ్ళే అయస్కాంత అభివాహాన్ని అయస్కాంత అభివాహ సాంద్రత అంటారు.

→ విద్యుత్ మోటర్ : ఏకరీతి అయస్కాంత క్షేత్రంలో గల తీగచుట్ట గుండా విద్యుత్ ప్రహహం వలన దానిలో భ్రమణాలు ఏర్పడునట్లు చేయు అమరిక గల పరికరము.

→ స్లిప్ రింగ్స్ : విద్యుత్ మోటర్ లో తీగచుట్టతో కలుపబడిన షాఫ్ట్ కు ఆని, బ్రష్ లతో అనుసంధానం చేయబడి ఉన్నవి.

→ ప్రేరిత విద్యుత్ ప్రవాహం : ఒక తీగచుట్టలో అయస్కాంత అభివాహాన్ని నిరంతరంగా మార్చుట వలన దానిలో ప్రవహించు విద్యుత్ .

→ ప్రేరిత విద్యుచ్ఛాలక బలం : ఒక తీగచుట్టలో ప్రేరిత విద్యుత్ ప్రవాహానికి కారణమైన బలమే విద్యుచ్ఛాలక బలం.

→ విద్యుత్ జవరేటర్ : యాంత్రిక శక్తిని, విద్యుత్ శక్తిగా మార్చు పరికరము.

→ ఏకముఖ విద్యుత్ ప్రవాహం : కాలంతో పాటు విద్యుత్ ప్రవాహం యొక్క పరిమాణం మరియు దిశలు స్థిరంగా (డి.సి.) గల విద్యుత్.

→ ఏకాంతర విద్యుత్ ప్రవాహం (ఎ.సి.) : కాలంతో పాటు ప్రవాహం విద్యుత్ యొక్క పరిమాణం మరియు దిశ మారుతున్న దానిని ఏకాంతర విద్యుత్ అంటారు.

→ rms విలువలు : ఎ.సి. విద్యుచ్చాలక బలాలను, ఏకాంతర విద్యుత్ ప్రవాహాలను rms విలువలలో వ్యక్తపరుస్తాం.

Students can go through AP Board 8th Class Physical Science Notes 2nd Lesson ఘర్షణ to understand and remember the concept easily.

AP Board 8th Class Physical Science Notes 2nd Lesson ఘర్షణ

→ స్పర్శలో గల రెండు తలాల మధ్య సాపేక్ష చలనాన్ని వ్యతిరేకించే బలమే ఘర్షణ. ఇది రెండు తలాల పైన పనిచేస్తుంది.

→ స్పర్శలో రెండు వస్తువుల తలాలు పరస్పరం నిశ్చలస్థితిలో ఉంటే వాటి మధ్య ఉండే ఘర్షణను “స్టైతిక ఘర్షణ” అంటారు.

→ ఒక వస్తు తలం పరంగా, రెండవ వస్తుతలం సాపేక్ష చలనంలో ఉన్నప్పుడు వాటి మధ్య ఉన్న ఘర్షణను జారుడు ఘర్షణ అంటారు.

→ తలాల స్వభావంపై మరియు తలాల మధ్య గల అభిలంబ బలంపై ఘర్షణ ఆధారపడి ఉండును.

→ తలాల స్పర్శావైశాల్యంపై ఘర్షణ ఆధారపడదు.

→ ఘర్షణను తగ్గించడానికి కందెనలు, బాల్ బేరింగ్లు వాడుతారు.

→ వస్తువులు ప్రవాహుల్లో చలించేటప్పుడు అవి కలుగజేసే నిరోధక బలాన్నే “ప్రవాహి ఘర్షణ” అంటారు.

→ వస్తువులు ప్రయాణించే దూరాలను వస్తువు, నేల తలాల గరుకుదనాలు ప్రభావితం చేస్తాయి.

→ తలాల్లో గల చిన్న చిన్న ఎగుడు దిగుడుల్ని గరుకుతనం అంటారు.

→ స్ప్రింగ్ లో వచ్చే సాగుదల దానిపై ప్రయోగించిన బలానికి అనులోమానుపాతంలో ఉండును.

→ ఘర్షణ బలం అభిలంబ బలానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

→ ఘర్షణ ఉష్ణాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

→ ఒక వస్తువు, రెండవ వస్తుతలంపై దొర్లేటప్పుడు వాటి మధ్య గల ఘర్షణను దొర్లుడు ఘర్షణ అంటారు.

→ యంత్రాలలో భ్రమణంలో గల ఇనుపరాడ్ల మధ్య ఘర్షణను తగ్గించడానికి బాల్ బేరింగ్ లను ఉపయోగిస్తారు.

→ వాయువులను మరియు ద్రవాలను కలిపి ప్రవాహులు అంటారు.

→ ప్రవాహులు వస్తువుల పై కలుగజేసే బలాన్ని ప్రవాహి ఘర్షణ అంటారు.

→ ప్రవాహి ఘర్షణ వస్తువు వడి పై, వస్తువు ఆకారంపై మరియు స్వభావంపై ఆధారపడును.

→ ఘర్షణ : స్పర్శలో ఉన్న రెండు వస్తుతలాల మధ్య గల సాపేక్ష చలనాన్ని లేదా సాపేక్ష చలన ప్రయత్నాన్ని వ్యతిరేకించే బలాన్ని “ఘర్షణ” అని అంటారు.

→ సైతిక ఘర్షణ : స్పర్శలో గల రెండు వస్తువుల తలాలు పరస్పరం నిశ్చలస్థితిలో ఉంటే, ఆ తలాల మధ్య గల ఘర్షణను “సైతిక ఘర్షణ” అంటారు.

→ జారుడు ఘర్షణ : ఒక వస్తుతలం, రెండవ వస్తుతల పరంగా సాపేక్ష చలనంలో ఉన్నప్పుడు ఆ తలాల మధ్యగల ఘర్షణను “జారుడు ఘర్షణ” అంటారు.

→ దొర్లుడు ఘర్షణ : ఒక వస్తువు, రెండవ వస్తుతలం పై దొర్లేటప్పుడు, వాటి మధ్యగల ఘర్షణను “దొర్లుడు ఘర్షణ” అంటారు.

→ కందెనలు : యంత్రభాగాల మధ్య ఘర్షణను తగ్గించడానికి వాడే పదార్థాలను కందెనలు లేదా లూబ్రికెంట్స్ అంటారు.

→ బాల్ బేరింగ్లు : యంత్రాలలో భ్రమణంలో గల ఇనుపరాడ్ల, చక్రాల మధ్య ఘర్షణను తగ్గించడానికి ఉపయోగించే వాటిని బాల్ బేరింగ్లు అంటారు.

→ ప్రవాహులు : వాయువులను మరియు ద్రవాలను కలిపి ప్రవాహులు అంటారు.

→ ప్రవాహి ఘర్షణ : ప్రవాహులు వస్తువుల పై కలుగజేసే బలాన్ని “ప్రవాహి ఘర్షణ” అంటారు.

→ డ్రాగ్ : ప్రవాహి ఘర్షణను “డ్రాగ్” అంటారు.

→ గరుకుతనం : వస్తువు తలాల్లో గల చిన్న చిన్న ఎగుడుదిగుడుల్ని గరుకుతనం అంటారు.

→ త్వరణం : సరళరేఖా మార్గంలో చలించే వస్తువు వడి మారుతూ ఉంటే ఆ వస్తువు త్వరణాన్ని పొందింది అంటారు.

Students can go through AP Board 8th Class Physical Science Notes 1st Lesson బలం to understand and remember the concept easily.

AP Board 8th Class Physical Science Notes 1st Lesson బలం

→ నెట్టుట, లాగుట, ఏరడం, తవ్వడం, మెలితిప్పడం, సాగదీయడం వంటి చర్యలను బలం అంటారు.

→ బలాలు రెండు రకాలు. అవి 1) స్పర్శా బలాలు, 2) క్షేత్ర బలాలు.

→ ఒక బలం వస్తువుతో స్పర్శలో ఉన్నా, లేకున్నా పనిచేయగలదు. వస్తువు పై పనిచేసే బలం స్పర్శాబలం కావచ్చు లేదా క్షేత్రబలం కావచ్చును.

→ రెండు వస్తువుల మధ్య ప్రత్యక్ష స్పర్శా సంబంధం ద్వారా పనిచేసే బలాలను స్పర్శా బలాలు అంటారు.

→ కండర బలం, ఘర్షణ బలం, అభిలంబ బలం మరియు తన్యతా బలం మొదలగునవి స్పర్శా బలాలు.

→ రెండు వస్తువుల మధ్య ప్రత్యక్ష స్పర్శా సంబంధం లేకుండా బలం పనిచేస్తే అటువంటి బలాన్ని క్షేత్ర బలం అంటారు.

→ అయస్కాంత బలం, స్థావర విద్యుత్ బలం మరియు గురుత్వాకర్షణ బలాలు క్షేత్రబలాలు.

→ క్షేత్రం ఒక ప్రభావ ప్రాంతం. వస్తువును క్షేత్రంలో ఎక్కడ ఉంచినా దానిపై బలం ప్రయోగించబడుతుంది.

→ శరీర కండరాలనుపయోగించి ప్రయోగించే బలాన్ని కండర బలం అంటారు.

→ ఘర్షణ స్పర్శలో ఉన్న తలాల మధ్య సాపేక్ష చలనాన్ని వ్యతిరేకిస్తుంది.

→ నిశ్చల స్థితిలో ఉన్న వస్తువును చలనంలోకి మార్చుటకు, చలనంలో ఉన్న వస్తువు యొక్క వడిని మార్చుటకు, చలనంలో ఉన్న వస్తువును నిశ్చలస్థితిలోకి మార్చుటకు, చలనంలో ఉన్న వస్తువు యొక్క దిశను మార్చుటకు మరియు వస్తువు యొక్క ఆకృతిని, పరిమాణాన్ని మార్చుటకు బలం ఉపయోగపడుతుంది.

→ ఏదైనా ఒక వస్తువు యొక్క తలం వేరొక తలం మీద లంబ దిశలో (అభిలంబంగా) కలుగజేసే బలాన్ని ‘అభిలంబ బలం’ అంటాం. ఈ తాడు లేదా దారంలో గల బిగుసుదనాన్ని తన్యతా బలం అంటాం.

→ అయస్కాంత బలం ఇనుము వంటి అయస్కాంత పదార్థాలను ఆకర్షిస్తుంది. అలాగే వేరొక అయస్కాంతాన్ని ఆకర్షిస్తుంది లేదా వికర్షిస్తుంది.

→ ఒక విద్యుదావేశపూరిత వస్తువు వేరొక ఆవేశ లేదా ఆవేశరహిత వస్తువులపై కలుగజేసే బలాన్ని స్థావర విద్యుత్ బలం అంటారు.

→ ఏ రెండు ద్రవ్యరాశుల మధ్యనైనా గల ఆకర్షణ బలాన్ని గురుత్వాకర్షణ బలం అంటారు.

→ బలానికి దిశ, పరిమాణం రెండూ ఉంటాయి.

→ ఒక వస్తువుపై పనిచేసే అన్ని బలాల బీజీయ మొత్తాన్ని ఫలిత బలం అంటారు.

→ ఒక వస్తువు అసమ చలనంలో ఉంటే అది త్వరణాన్ని పొందింది అంటాం.

→ నిర్దిష్ట సమయం వద్ద ఒక వస్తువు పై పనిచేసే అన్ని బలాలను చూపుతూ గీసిన పటాన్ని స్వేచ్ఛా వస్తు పటం అంటాం. దీన్ని క్లుప్తంగా FBD తో సూచిస్తాం.

→ ప్రమాణ వైశాల్యంగల తలానికి లంబంగా కలుగచేసే బలాన్ని పీడనం అంటారు.

→ పీడనం యొక్క SI ప్రమాణం = న్యూటన్ / (మీటరు)² = N/m².

→ బలం ప్రయోగింపబడిన ఉపరితల వైశాల్యం తక్కువైతే పీడనం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఉపరితల వైశాల్యం ఎక్కువైతే పీడనం తగ్గుతుంది.

→ ఘర్షణ దిశ ఎల్లప్పుడూ తలం పరంగా వస్తువు చలన దిశకు వ్యతిరేకదిశలో ఉంటుంది.

→ బలం : వస్తువుల నిశ్చలస్థితినిగాని, సమవేగంతో ఋజుమార్గంలో పోయే స్థితినిగాని మార్చేది లేక మార్చడానికి ప్రయత్నించే దాన్ని బలం అంటారు.

→ స్పర్శాబలం : రెండు వస్తువుల మధ్య ప్రత్యక్ష స్పర్శా సంబంధం ద్వారా పనిచేసే బలాలను స్పర్శాబలం అంటారు.

→ క్షేత్రబలం : రెండు వస్తువుల మధ్య ప్రత్యక్ష స్పర్శా సంబంధం లేకుండా బలం పనిచేస్తే అటువంటి బలాన్ని క్షేత్రబలం అంటారు.

→ క్షేత్రం : క్షేత్రబలం ప్రదర్శించే వస్తువు. దాని త్ర బల ప్రభావము దాని కుట్టూ ఎంత మేరకు గలదో ఆ ప్రదేశాన్ని దాని క్షేత్రం అంటారు.

→ అభిలంబ బలము : ఏదైనా ఒక వస్తువు యొక్క తలం వేరొక తలం మీద లంబదిశలో (అభిలంబంగా) కలుగజేసే బలాన్ని అభిలంబ బలం అంటారు.

→ తన్యతా బలం : తాడు లేదా దారంలో బిగుసుదనాన్ని తన్యతా బలం అంటారు.

→ అయస్కాంత బలం : రెండు అయస్కాంతాల మధ్య కంటికి కనిపించకుండా పనిచేసే ఆకర్షణ లేదా వికర్షణ బలాన్ని అయస్కాంత బలం అంటారు.

→ స్థావర విద్యుత్ బలం : ఒక ఆవేశ వస్తువు, వేరొక ఆవేశపూరిత లేదా ఆవేశరహిత వస్తువు పై కలుగజేసే బలాన్ని స్థావర విద్యుత్ బలం అంటారు.

→ గురుత్వాకర్షణ బలం : ఒక వస్తువు పై భూమికి గల ఆకర్షణ బలాన్ని గురుత్వాకర్షణ బలం అంటారు.

→ స్వేచ్ఛావస్తుపటం : నిర్దిష్ట సమయం వద్ద ఒక వస్తువు పై పనిచేసే అన్ని బలాలను చూపుతూ గీసిన (Free Body Diagram) పటాన్ని స్వేచ్ఛావస్తుపటం అంటారు.

→ పీడనం : ప్రమాణ వైశాల్యం గల తలంపై లంబంగా పనిచేసే బలాన్ని పీడనం అంటారు.

→ ఘర్షణ బలం : ఒక వస్తువు వేరొక వస్తువు ఉపరితలం పై కదులుతున్నప్పుడు దాని చలనాన్ని నిరోధించే బలాన్ని ఘర్షణ బలం అంటారు.

→ కండర బలం : శరీర కండరాలనుపయోగించి ప్రయోగించే బలాన్ని కండర బలం అంటారు.

→ ఫలిత బలం : ఒక వస్తువు పై పనిచేసే అన్ని బలాల బీజీయ మొత్తాన్ని ఫలిత బలం అంటారు.

→ సమతాస్థితి : ఒక వస్తువు పై పనిచేసే ఫలితబలం శూన్యమైతే ఆ వస్తువు సమతాస్థితిలో ఉంది అంటారు.

→ గమన స్థితి : ఒక వస్తువు పై బలాన్ని ప్రయోగించడం వల్ల ఆ వస్తువు గమనంలో ఉంటే దానిని గమనస్థితి అంటారు.

→ నెట్టుట : ఒక వ్యక్తి ఒక వస్తువు పై బలాన్ని ప్రయోగించి తనకు దూరంగా కదిలేటట్లు చేయుటను నెట్టుట అంటారు.

→ లాగుట : ఒక వ్యక్తి ఒక వస్తువు పై బలాన్ని ప్రయోగించి తనకు దగ్గరగా కదిలేటట్లు చేయుటను లాగుట అంటారు.

Students can go through AP Board 8th Class Physical Science Notes 12th Lesson నక్షత్రాలు – సౌరకుటుంబం to understand and remember the concept easily.

AP Board 8th Class Physical Science Notes 12th Lesson నక్షత్రాలు – సౌరకుటుంబం

→ భూమిపై నిట్టనిలువుగా ఉన్న వస్తువుకు ఏర్పడే నీడలో అతి తక్కువ పొడవు గల నీడ ఉత్తర – దక్షిణ దిశలలో ఏర్పడుతుంది.

→ ప్రాంతీయ మధ్యాహ్న వేళలోనే వస్తువుకు అతి తక్కువ పొడవు గల నీడ ఏర్పడుతుంది.

→ చంద్రుడు ఆకాశంలో తను కనిపించిన ప్రదేశంలో మళ్ళీ కనిపించడానికి ఒకరోజు కంటే దాదాపు 50 నిమిషాలు ఎక్కువ సమయం పడుతుంది.

→ సూర్య చంద్రులకు ఆకాశంలో ఒక పూర్తి భ్రమణానికి పట్టే కాలాలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి.

→ చంద్రుని ఆకారంలో కలిగే మార్పును చంద్రకళలు అంటారు.

→ అమావాస్య రోజున సూర్యుడు, చంద్రుడు భూమికి ఒకేవైపున ఉంటాయి.

→ పౌర్ణమిరోజున సూర్యుడు, చంద్రుడు భూమికి చెరొకవైపున ఉంటాయి.

→ చంద్రునిపై వాతావరణం లేదు.

→ చంద్రునిపై శబ్దాలను వినలేము.

→ భూమి యొక్క నీడ చంద్రునిపై పడినపుడు, చంద్రగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.

→ కొన్ని పౌర్ణమి రోజులలో చంద్రగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.

→ చంద్రుని నీడ భూమిపై పడటం వల్ల సూర్యగ్రహణం ఏర్పడుతుంది. కొన్ని అమావాస్య రోజులలో సూర్యగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.

→ ధృవ నక్షత్రం భూమి యొక్క అక్షం దిశలో ఉన్నందున అది తిరుగుతున్నట్లు కనిపించదు.

→ అనేక కోట్ల గెలాక్సీలను “విశ్వం” అంటారు.

→ కోట్ల నక్షత్రాలు గల పెద్ద పెద్ద గుంపులను “గెలాక్సీ” అంటారు.

→ మన సౌరకుటుంబంలో 8 గ్రహాలున్నాయి.

→ మన సౌరకుటుంబంలోని ఎనిమిది గ్రహాలలో భూమిపైన మాత్రమే జీవం ఉంది.

→ సౌర కుటుంబంలో అతిచిన్న గ్రహం బుధుడు.

→ సౌర కుటుంబంలో అతి పెద్ద గ్రహం బృహస్పతి.

→ శుక్ర గ్రహం మరియు యురేనస్ గ్రహం తూర్పు నుండి పడమరకు తిరుగుతుంది. మిగిలిన గ్రహాలన్నీ పడమర నుండి తూర్పువైపు తిరుగుతాయి.

→ బుధుడు, శుక్రుడు, భూమి మరియు అంగారకుడులను “అంతరగ్రహాలు” అంటారు.

→ గురుడు, శని, యురేనస్ మరియు నెప్ట్యూన్ గ్రహాలను “బాహ్యగ్రహాలు” అంటారు.

→ అంగారకుడు, బృహస్పతి గ్రహాల కక్ష్యల మధ్య ఉండి సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతున్న అంతరిక్ష వస్తువులను ఆస్టరాయిడ్లు అంటారు.

→ సూర్యుని సమీపిస్తున్న కొలదీ తోకచుక్క తోక పరిమాణం పెరుగుతుంది.

→ అప్పుడప్పుడు భూవాతావరణంలోకి చొరబడే చిన్న వస్తువులు ఉల్కలు.

→ భూమిని చేరే ఉల్కలను “ఉల్కాపాతం” అంటారు.

→ భారతదేశం ప్రయోగించిన మొదటి కృత్రిమ ఉపగ్రహం (భూమికి) ఆర్యభట్ట.

→ కృత్రిమ ఉపగ్రహాల వలన వాతావరణ ముందస్తు అధ్యయనం, రేడియో మరియు టి.వి. ప్రసారాలు, టెలీ కమ్యూనికేషన్, రిమోట్ సెన్సింగ్ మొదలైన ఉపయోగాలు కలవు.

→ అంతరిక్ష వస్తువులు : నక్షత్రాలు, గ్రహాలు, ఉపగ్రహాలు, ఆస్టరాయిడు, తోకచుక్కలు, ఉల్కలు మొదలగునవి.

→ ప్రాంతీయ మధ్యాహ్న సమయం (local noon) : ఏ సమయంలో వస్తువుకు అతి తక్కువ పొడవు నీడ ఏర్పడుతుందో ఆ సమయాన్ని, ఆ ప్రదేశం యొక్క “ప్రాంతీయ మధ్యాహ్న సమయం (local noon)” అంటారు.

→ ఉత్తర – దక్షిణ దిక్కులు : భూమి పై నిట్టనిలువుగా ఉంచబడిన వస్తువు యొక్క అతి తక్కువ పొడవైన నీడ సూచించే దిశలను ఉత్తర – దక్షిణ దిక్కులు అంటారు.

→ నీడడియారం/సౌర గడియారం : ‘భూమి పై నిట్టనిలువుగా ఉంచిన కర్ర యొక్క నీడ ఆధారంగా సమయాన్ని తెలియచేయు దానిని నీడ గడియారం / సౌరగడియారం అంటారు.

→ ఉత్తరాయణం : సూర్యుడు ఉదయించే స్థానం రోజు రోజుకీ ఉత్తర దిక్కుగా కదులుటను “ఉత్తరాయణం” అంటారు.

→ దక్షిణాయణం : సూర్యుడు ఉదయించే స్థానం రోజురోజుకీ దక్షిణ దిక్కుగా కదులుటను “దక్షిణాయణం” అంటారు.

→ చంద్రకళలు : చంద్రుని ఆకారంలో కలిగే మార్పును “చంద్రకళలు” అంటారు.

→ గెలాక్సీ : లక్షలు, కోట్లు, నక్షత్రాలు గల పెద్ద గుంపులను “గెలాక్సీ” అంటారు.

→ విశ్వం : అనేక కోట్ల గెలాక్సీలను “విశ్వం” అంటారు.

→ నక్షత్ర రాశి : వివిధ జంతువులు, మనుషుల ఆకారంలో గల నక్షత్రాల చిన్న చిన్న గుంపులను “నత్రరాశి” అంటారు.

→ సౌరకుటుంబం : సూర్యుడు మరియు దానిచుట్టూ తిరిగే అంతరిక్ష వస్తువులను అన్నింటిని కలిపి “సౌరకుటుంబం” అంటారు.

→ గ్రహాలు : సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించే వాటిని “గ్రహాలు” అంటారు.

→ ఉపగ్రహాలు : గ్రహాల చుట్టూ పరిభ్రమించే వాటిని “ఉపగ్రహాలు” అంటారు.

→ కక్ష్య : ప్రతిగ్రహం సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించే ఒక ప్రత్యేకమైన మార్గాన్ని “కక్ష్య” అంటారు.

→ పరిభ్రమణ కాలం : ఒక గ్రహం సూర్యుని చుట్టూ ఒకసారి తిరిగి రావడానికి పట్టే కాలాన్ని “పరిభ్రమణ కాలం” అంటారు.

→ భ్రమణ కాలం : ఒక గ్రహం తనచుట్టూ తాను ఒకసారి తిరగడానికి పట్టే కాలాన్ని “భ్రమణ కాలం” అంటారు.

→ కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు : మానవ నిర్మిత ఉపగ్రహాలను “కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు” అంటారు.

→ చంద్రగ్రహణం : సూర్యుని కిరణాలు చంద్రుని మీద పడకుండా భూమి అడ్డు వచ్చినపుడు “చంద్రగ్రహణం” అంటారు.

→ సూర్యగ్రహణం : సూర్యుడు కనపడకుండా భూమికి చంద్రుడు అడ్డువస్తే “సూర్యగ్రహణం” అంటారు.

→ ఆస్టరాయిడ్లు : కుజుడు, బృహస్పతి గ్రహ కక్ష్యల మధ్యగల విశాలమైన ప్రదేశంలో అనేక చిన్న చిన్న శిలలు సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించే వాటిని “ఆస్టరాయిడ్లు” అంటారు.

→ తోక చుక్కలు : అంతరిక్షం నుండి పడే కొన్ని శకలాలు సూర్యునిచుట్టూ పొడవైన దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యలలో తిరుగుతాయి. వీటినే “తోకచుక్కలు” అంటారు.

→ ఉల్కలు : అప్పుడప్పుడు భూ వాతావరణంలోకి ప్రకాశిస్తూ చొరబడే చిన్న వస్తువులను “ఉల్కలు” అంటారు.

→ అంతర గ్రహాలు : బుధుడు, శుక్రుడు, భూమి, అంగారకుడు మిగిలిన గ్రహాల కంటే సూర్యునికి అతి దగ్గరగా ఉన్నాయి. వీటిని “అంతరగ్రహాలు” అంటారు.

→ బాహ్యగ్రహాలు : గురుడు, శని, యురేనస్, నెప్ట్యూన్ గ్రహాలను “బాహ్యగ్రహాలు” అంటారు.

→ ధృవనక్షత్రం : ఆకాశంలో ఉత్తరదిశగా అతికాంతివంతంగా కనిపించే నక్షత్రమే ధృవనక్షత్రం.

→ ఉల్కాపాతం : ఒక్కొక్కప్పుడు ఉల్కలు చాలా పెద్దవిగా ఉండి అవి మండి ఆవిరయ్యేలోపలే భూమిమీద పడిపోతాయి. ఇలా భూమిని చేరిన ఉల్కను ‘ఉల్కాపాతం’ అంటారు.

Students can go through AP Board 8th Class Physical Science Notes 11th Lesson కొన్ని సహజ దృగ్విషయాలు to understand and remember the concept easily.

AP Board 8th Class Physical Science Notes 11th Lesson కొన్ని సహజ దృగ్విషయాలు

→ కొన్ని వస్తువులను ఇతర వస్తువులతో రుద్దినపుడు ఆవేశాన్ని పొందుతాయి.

→ ఆవేశాలు రెండు రకాలు : 1) ధనావేశం 2) ఋణావేశం

→ సజాతి ఆవేశాలు వికర్షించుకొంటాయి. విజాతి ఆవేశాలు ఆకర్షించుకుంటాయి.

→ వస్తువులను ఒకదానితో ఒకటి రుద్దినపుడు వెలువడే విద్యుత్ ఆవేశాలు స్థిర ఆవేశాలు.

→ ఆవేశాలు చలించినపుడు ప్రవాహ విద్యుత్ గా మారుతుంది.

→ విద్యుదర్శిని ద్వారా వస్తువు ఆవేశం కలిగి ఉన్నదీ లేనిదీ తెలుసుకోవచ్చును.

→ ఒక వస్తువు పై ఉన్న ఆవేశాన్ని గుర్తించడానికి “ఆకర్షణ ధర్మం” సరైన పరీక్ష కాదు.

→ ఆవేశం కలిగి ఉన్న వస్తువు నుండి భూమికి ఆవేశాలను బదిలీ చేసే ప్రక్రియను ‘ఎర్తింగ్’ అంటారు.

→ మేఘాలకు భూమికి మధ్య లేదా మేఘాలకు మేఘాలకు మధ్య జరిగే ఉత్సర్గం వల్ల పిడుగులు (మెరుపులు) ఏర్పడతాయి.

→ మెరుపులు, పిడుగులు ఆస్తి, ప్రాణ నష్టం కలిగిస్తాయి.

→ తటిద్వాహకం పిడుగుల నుండి భవనాలను రక్షిస్తుంది.

→ భూమిలో ఒక్కసారిగా వచ్చే కంపనాలను ‘భూకంపం’ అంటారు.

→ భూపటలంలో ఏర్పడే కదలికల వల్ల భూకంపాలు వస్తాయి.

→ భూకంపాన్ని ముందుగా ఊహించలేం.

→ భూకంపాలు భూమిలోని పలకల హద్దుల వద్ద ఏర్పడతాయి. వాటిని భూకంప ప్రమాద ప్రాంతాలు అంటారు.

→ భూకంపం వల్ల విడుదలయ్యే శక్తిని రిక్టర్ స్కేలుతో కొలుస్తారు. రిక్టర్ స్కేలుపై 7 కాని అంతకన్నా ఎక్కువ నమోదు జరిగితే తీవ్ర ఆస్తి, ప్రాణ నష్టం జరుగుతుంది.

→ భూకంపాల నుండి రక్షించుకోవడానికి కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.

→ పిడుగుల నుండి రక్షించుకోవడానికి కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.

→ సహజ దృగ్విషయాలు : మెరుపులు, ఉరుములు, వరదలు, తుపానులు, భూకంపాలు, సునామి మరియు అగ్ని పర్వతాలు పేలడం వంటివి సంభవించే వాటిని ‘సహజ దృగ్విషయాలు’ అంటారు.

→ పటలం : భూమిలో ఉండే పొరలలో పై పొరను (భూమి ఉపరితలం) పటలం’ అంటారు.

→ భూ పలకలు : భూమి ఉపరితలంలోని భూమి ఒకే పొరగా కాకుండా విడి విడి ముక్కలుగా ఉంటుంది. ఈ ముక్కలను పలకలు అంటారు.

→ భూకంపం : భూమి కొద్దిసేపు కదలడాన్ని ‘భూకంపం’ అంటారు.

→ ఆవేశం : రెండు వస్తువులను రాపిడికి గురి చేసినపుడు ఎలక్ట్రాన్ల బదిలీ వలన ఆ రెండు వస్తువుల పై ఆవేశం ఏర్పడుతుంది.

→ ధనావేశం : రెండు వస్తువులను రాపిడికి గురిచేసినపుడు ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోయిన వస్తువు పొందే అవేశాన్ని ‘ధనావేశం’ అంటారు.

→ ఋణావేశం : రెండు వస్తువులను రాపిడికి గురిచేసినపుడు ఎలక్ట్రాన్లను గ్రహించిన వస్తువు పొందే ఆవేశాన్ని ‘ఋణావేశం’ అంటారు.

→ విద్యుదర్శిని : వస్తువు ఆవేశాన్ని కలిగి ఉందా లేదా అని తెలుసుకొనుటకు ఉపయోగించే పరికరాన్ని ‘విద్యుదర్శిని’ అంటారు.

→ మెరుపు : రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ మేఘాల మధ్య ఉత్సర్గం జరిగి పెద్ద ఎత్తున వెలుగు (కాంతి)తో పాటు ధ్వని ఉత్పత్తి అవుతుంది. దీనిని ‘మెరుపు’ అంటారు.

→ తటిద్వాహకం : పిడుగు (మెరుపు)ల నుండి పెద్ద పెద్ద భవనాలను, కట్టడాలను రక్షించడానికి, పిడుగుల నుండి వచ్చే విద్యుదావేశాలను భూమికి పంపించే దానిని ‘తటి ద్వాహకం (Lightning Conductors)’ అంటారు.

→ ఉత్సర్గం : పిడుగులు (మెరుపులు) ఏర్పడే ప్రక్రియను ‘విద్యుత్ ఉత్సర్గం’ అంటారు.

→ రిక్టర్ స్కేలు : భూకంపం వల్ల విడుదలయ్యే శక్తిని లేదా భూకంప తీవ్రతను సూచించే దానిని ‘రిక్టర్ స్కేలు’ అంటారు.

→ ఉరుము : ఆకాశంలో మెరుపులు ఏర్పడినపుడు వచ్చే ధ్వనిని ‘ఉరుము’ అంటారు.

→ సునామి : సముద్రాల అడుగు భాగాలలో వచ్చే భూకంపాలను సునామి’ అంటారు.

→ భూకంపలేఖిని : భూకంపం యొక్క కంపన తరంగాలను లెక్కగట్టే దానిని ‘భూకంప లేఖిని’ అంటారు.

→ భూకంపదర్శిని : భూకంపం సంభవించిన సమయాన్ని గుర్తించేది ‘భూకంపదర్శిని’.

→ భూ అంతర్భాగ : భూపటలంలోని పలకల రాపిడి లేదా ఢీ కొనడం వలన భూ అంతర్భాగ కదలికలు కదలికలు ఏర్పడతాయి.

→ సెస్మిక్ తరంగాలు : భూ అంతర్భాగంలో కదలికలు వలన భూ ఉపరితలం పైకి వచ్చే తరంగాలను ‘సెస్మిక్ లేదా భూకంప తరంగాలు’ అంటారు.

→ సెస్మిక్ ప్రాంతాలు : భూమి లోపల గల పలకల కదలిక వల్ల భూ ఉపరితలంపై ఈ పలకలకు దరిదాపుల్లో ఉండే బలహీన ప్రాంతాలను ‘సెస్మిక్ లేదా భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతాలు’ అంటారు.

→ భ్రామక పరిమాణ స్కేలు : భూకంప తీవ్రతను కచ్చితంగా కొలిచే సాధనం.

→ ఎర్తింగ్ : ఆవేశం కలిగి ఉన్న వస్తువు నుండి భూమికి ఆవేశాలను బదిలీ చేసే ప్రక్రియను ఏర్తింగ్’ అంటారు.