Inter 1st Year

Practicing the Intermediate 1st Year Maths 1A Textbook Solutions Chapter 6 త్రికోణమితీయ నిష్పత్తులు, పరివర్తనలు Exercise 6(b) will help students to clear their doubts quickly.

AP Inter 1st Year Maths 1A Solutions Chapter 6 త్రికోణమితీయ నిష్పత్తులు, పరివర్తనలు Exercise 6(b)

I. కింది ప్రమేయాలకు ఆవర్తనాలు కనుక్కోండి.

Question 1.
cos(3x + 5) + 7
Solution:
f(x) = cos(3x + 5) + 7
g(x) = cos x, ∀ x ∈ R కు ఆవర్తనం 2π
f(x) = cos(3x + 5) + 7
f(x) ఆవర్తనం \(\frac{2 \pi}{|3|}=\frac{2 \pi}{3}\)

Question 2.
tan 5x
Solution:
f(x) = tan 5x
g(x) = tan x ఆవర్తనం π
∴ f(x) = tan 5x
\(\frac{\pi}{|5|}=\frac{\pi}{5}\)

Question 3.
\(\cos \left(\frac{4 x+9}{5}\right)\) [Mar. ’14]
Solution:

Question 4.
|sin x|
Solution:
f(x) = |sin x|
h(x) = sin x ∀ x ∈ R ఆవర్తనం 2π
f(x) = |sin x| ఆవర్తనం π
∵ f(x + π) = |sin(x + π)|
= |-sin x|
= sin x
∴ |sin x| ఆవర్తనం π

Question 5.
tan(x + 4x + 9x + ……. + n²x) (n ధన పూర్ణాంకం) [(A.P & T.S) Mar. ’15]
Solution:
tan(1² + 2² + 3² + ……. + n²)x
= \(\tan \left[\frac{n(n+1)(2 n+1)}{6}\right] x\)
ఆవర్తనం = \(\frac{6 \pi}{n(n+1)(2 n+1)}\)

Question 6.
ఆవర్తనం \(\frac{2}{3}\) గా గల ఒక sin ప్రమేయాన్ని కనుక్కోండి.
Solution:
\(\frac{2 \pi}{|k|}=\frac{2}{3}\)
3π = |k|
∴ sin kx = sin 3πx

Question 7.
ఆవర్తనం 7గా గల ఒక cos ప్రమేయాన్ని కనుక్కోండి. [Mar. ’13]
Solution:
\(\frac{2 \pi}{k}\) = 7
\(\frac{2 \pi}{7}\) = k
∴ cos kx = cos \(\frac{2 \pi}{7}\)x

II. కింది వాటికి రేఖాచిత్రాలను వేయండి.

Question 1.
0, \(\frac{\pi}{4}\) ల మధ్య tan x ప్రమేయం
Solution:

Question 2.
[0, π] అంతరంలో cos 2x ప్రమేయం
Solution:

Question 3.
(0, π) అంతరంలో sin 2x ప్రమేయం
Solution:

Question 4.
[-π + π] అంతరంలో sin x ప్రమేయం
Solution:

Question 5.
[0, π] అంతరంలో cos²x ప్రమేయం
Solution:

Question 6.
[0, π] అంతరంలో y = sin x, y = cos x, X-అక్షాల మధ్యభాగం.
Solution:

Practicing the Intermediate 1st Year Maths 1A Textbook Solutions Chapter 6 త్రికోణమితీయ నిష్పత్తులు, పరివర్తనలు Exercise 6(a) will help students to clear their doubts quickly.

AP Inter 1st Year Maths 1A Solutions Chapter 6 త్రికోణమితీయ నిష్పత్తులు, పరివర్తనలు Exercise 6(a)

I.

Question 1.
ఈ క్రింది వాటిని సూక్ష్మీకరించండి.
(i) tan(θ – 14π)
Solution:
tan(θ – 14π) = tan(14π – θ)
= tan(2 . (7π) – θ)
= tan θ

(ii) cot(\(\frac{21 \pi}{2}\) – θ)
Solution:
cot(\(\frac{21 \pi}{2}\) – θ) = cot(10π + (\(\frac{\pi}{2}\) – θ))
= cot(\(\frac{\pi}{2}\) – θ)
= tan θ

(iii) cosec(5π + θ)
Solution:
cosec(5π + θ) = cosec(2π + (3π + θ))
= cosec(3π + θ)
= cosec(2π + (π + θ))
= cosec (π + θ)
= -cosec θ

(iv) sec(4π – θ)
Solution:
sec(4π – θ) = sec(2π + (2π – θ))
= sec (2π – θ)
= sec θ

Question 2.
క్రింది వాటి విలువలు కనుక్కోండి.
(i) sin(-405°)
Solution:
sin (-405°) = sin(360° + 45°)
= -sin 45°
= \(-\frac{1}{\sqrt{2}}\)

(ii) cos(\(-\frac{7 \pi}{2}\))
Solution:
cos(\(-\frac{7 \pi}{2}\)) = -cos(\(\frac{7 \pi}{2}\))
= cos 630°
= cos (360° + 270°)
= -cos 270°
= cos(180° + 90°)
= -cos 90°
= 0

(iii) sec(2100°)
Solution:
sec(2100°) = sec (5 × 360° + 300°)
= sec 300°
= sec(360° – 60°)
= sec 60°
= 2

(iv) cot(-315°)
Solution:
cot(-315°) = -cot 315°
= cot(360° – 45°)
= -cot 45°
= 1

Question 3.
కింది వాటిని గణించండి.
(i) cos²45° + cos²135° + cos²225° + cos²315°
Solution:
cos²45° + cos²135° + cos²225° + cos²315°

(ii) \(\sin ^2 \frac{2 \pi}{3}+\cos ^2 \frac{5 \pi}{6}-\tan ^2 \frac{3 \pi}{4}\)
Solution:
\(\sin ^2 \frac{2 \pi}{3}+\cos ^2 \frac{5 \pi}{6}-\tan ^2 \frac{3 \pi}{4}\)

(iii) cos 225° – sin 225° + tan 495° – cot 495°
Solution:
cos(180° + 45°) – sin(180° + 45°) + tan(360° + 135°) – cot(360° + 135°)
= -cos 45° + sin 45° – tan 135° + cot 135°
= \(-\frac{1}{\sqrt{2}}+\frac{1}{\sqrt{2}}\) + 1 – 1
= 0

(iv) (a) θ = \(\frac{7 \pi}{4}\), (b) θ = \(\frac{11 \pi}{3}\) అయినప్పుడు (cos θ – sin θ) ల విలువ.
Solution:

Question 4.
(i) కోణం θ మూడో పాదంలో లేదు, sin θ = \(\frac{-1}{3}\) అయితే (a) cos θ (b) cot θ ల విలువలు కనుక్కోండి. [Mar. ’13]
Solution:
∵ sin θ = \(\frac{-1}{3}\), sin θ ఋణాత్మకం.
θ మూడవ పాదంలో లేదు.
⇒ θ నాల్గవ పాదంలో ఉంటుంది.
∴ నాల్గవ పాదంలో cos θ +ve, cot θ -ve.

(ii) కోణం θ ఒకటో పాదం లో లేదు, cos θ = t (0 < t < 1) అయితే (a) sin θ (b) tan θ విలువలను కనుక్కోండి.
Solution:
cos θ = t, (0 < t < 1)
⇒ cos θ ధనాత్మకం
θ ఒకటవ పాదంలో లేదు.
⇒ θ నాల్గవ పాదంలో ఉంటుంది.

(iii) sin 330° cos 120° + cos 210° sin 300° విలువను కనుక్కోండి.
Solution:
sin 330° cos 120° + cos 210° sin 300°
= sin(360° – 30°) . cos(180° – 60°) + cos(180° + 30°) . sin(360° – 60°)
= (-sin 30°) (-cos 60°) + (-cos 30°) (-sin 60°)
= sin 30° cos 60° + cos 30° sin 60°
= sin(30° + 60°) [∵ sin A cos B + cos A sin B = sin (A + B)]
= sin(90°)
= 1

(iv) cosec θ + cot θ = \(\frac{1}{3}\), అయితే, cos θ ను కనుక్కొని θ ఏ పాదంలో ఉందో నిర్థారించండి.
Solution:
∵ cosec θ + cot θ = \(\frac{1}{3}\)
cosec θ – cot θ = 3 (∵cosec²θ – cot²θ = 1)

Question 5.
(i) sin α + cosec α = 2, n ∈ z అయితే sinⁿα + cosecⁿα విలువను కనుక్కోండి. [May ’13]
Solution:
ఇచ్చినది sin α + cosec α = 2
S.B.S.
sin²α + cosec²α + 2 = 4
sin²α + cosec²α = 2
sin α + cosec α = 2
C.B.S.
sin³α + cosec³α + 3 sin α . cosec α (sin α + cosec α) = 8
sin³α + cosec³α + 3(2) = 8
sin³α + cosec³α = 8 – 6
sin³α + cosec³α = 2
similarly sinⁿα + cosecⁿα = 2

(ii) sec θ + tan θ = 5 అయితే, θ ఉండే పాదాన్ని, sin θ విలువను కనుక్కోండి.
Solution:

II.

Question 1.
కింది వాటిని నిరూపించండి.
(i) \(\frac{\cos (\pi-A) \cdot \cot \left(\frac{\pi}{2}+A\right) \cos (-A)}{\tan (\pi+A) \tan \left[\frac{3 \pi}{2}+A\right] \sin (2 \pi-A)}\)
Solution:
\(\frac{\cos (\pi-A) \cdot \cot \left(\frac{\pi}{2}+A\right) \cos (-A)}{\tan (\pi+A) \tan \left[\frac{3 \pi}{2}+A\right] \sin (2 \pi-A)}\)
= \(\frac{-\cos A(-\tan A) \cos A}{\tan A(-\cot A)\left(-\sin ^{\prime} A\right)}\)
= cos A

(ii) \(\frac{\sin (3 \pi-A) \cos \left(A-\frac{\pi}{2}\right) \tan \left(\frac{3 \pi}{2}-A\right)}{{cosec}\left(\frac{13 \pi}{2}+A\right) \sec (3 \pi+A) \cot \left(A-\frac{\pi}{2}\right)}\) = cos4A
Solution:
\(\frac{\sin (3 \pi-A) \cos \left(A-\frac{\pi}{2}\right) \tan \left(\frac{3 \pi}{2}-A\right)}{{cosec}\left(\frac{13 \pi}{2}+A\right) \sec (3 \pi+A) \cot \left(A-\frac{\pi}{2}\right)}\)

(iii) sin 780° . sin 480° + cos 240° . cos 300° = \(\frac{1}{2}\)
Solution:
sin 780° . sin 480° + cos 240° . cos 300°
= sin(2(360°) + 60°) . sin(360° + 120°) + cos(270° – 30°) . cos(360° – 60°)
= sin 60° . sin 120° – sin 30° cos 60°

(iv) \(\frac{\sin 150^{\circ}-5 \cos 300^{\circ}+7 \tan 225^{\circ}}{\tan 135^{\circ}+3 \sin 210^{\circ}}\) = -2
Solution:
\(\frac{\sin 150^{\circ}-5 \cos 300^{\circ}+7 \tan 225^{\circ}}{\tan 135^{\circ}+3 \sin 210^{\circ}}\)

(v) \(\cot \left(\frac{\pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{3 \pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{5 \pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{7 \pi}{20}\right)\) . \(\cot \left(\frac{9 \pi}{20}\right)\) = 1
Solution:
L.H.S = \(\cot \left(\frac{\pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{3 \pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{5 \pi}{20}\right) \cdot \cot \left(\frac{7 \pi}{20}\right)\) . \(\cot \left(\frac{9 \pi}{20}\right)\)
= cot(9°) cot(27°) cot(45°) cot(63°) cot(81°)
= cot(9°) cot(27°) (1) cot(90° – 27°) cot(90° – 9°)
= cot(9°) cot(27°) tan 27° tan 9°
= (tan 9° cot 9°) (tan 27° cot 27°)
= (1) (1)
= 1

Question 2.
(i) \(\frac{\sin \left(-\frac{11 \pi}{3}\right) \tan \left(\frac{35 \pi}{6}\right) \sec \left(-\frac{7 \pi}{3}\right)}{\cot \left(\frac{5 \pi}{4}\right) {cosec}\left(\frac{7 \pi}{4}\right) \cos \left(\frac{17 \pi}{6}\right)}\) ను సూక్ష్మీకరించండి.
Solution:
sin(\(\frac{-11 \pi}{3}\))
= sin(-660°)
= sin(-2 × 360° + 60°)
= sin 60°
= \(\frac{\sqrt{3}}{2}\)
tan(\(\frac{35 \pi}{6}\))
= tan(1050°)
= tan(3 × 360° – 30°)
= -tan 30°
= \(-\frac{1}{\sqrt{3}}\)
sec(\(-\frac{7 \pi}{3}\))
= sec(-420°)
= sec 420°
= sec(360° + 60°)
= sec 60°
= 2
cot(\(\frac{5 \pi}{4}\))
= cot(225°)
= cot(180° + 45°)
= cot 45°
= 1
cosec(\(\frac{7 \pi}{4}\))
= cosec(315°)
= cosec(270° + 45°)
= -sec 45°
= -√2
cos(\(\frac{17 \pi}{6}\))
= cos(570°)
= cos(540° – 30°)
= -cos 30°
= \(-\frac{\sqrt{3}}{2}\)

(ii) tan 20° = p అయితే, \(\frac{\tan 610^{\circ}+\tan 700^{\circ}}{\tan 560^{\circ}-\tan 470^{\circ}}=\frac{1-p^2}{1+p^2}\) అని చూపండి.
Solution:

Question 2.
α, β లు పూరక కోణాలు. b sin α = a, అయితే, sin α cos β – cos α sin β విలువను కనుక్కోండి.
Solution:
∵ α, β లు పూరక కోణాలు.
α + β = 90°
⇒ β = 90° – α
sin α cos β – cos α sin β = sin(α – β)
= sin[(α – (90° – α)]
= sin[2α – 90°]
= -sin(90° – 2α)
= -cos 2α
= -(1 – 2 sin²α) (∵ cos 2α = 1 – 2 sin²α)
= -1 + 2\(\left(\frac{a}{b}\right)^2\) [∵ sin α = \(\frac{a}{b}\) (ఇవ్వబడినది)]
= \(\frac{-b^2+2 a^2}{b^2}\)
= \(\frac{2 a^2-b^2}{b^2}\)

Question 3.
(i) A రెండో పాదం లేని కోణం, B మూడవ పాదంలో లేని కోణం, cos A = cos B = \(-\frac{1}{2}\) అయితే, \(\frac{4 \sin B-3 \tan A}{\tan B+\sin A}\) విలువను కనుక్కోండి.
Solution:
Solution:
∵ cos A = \(-\frac{1}{2}\), A రెండవ పాదంలో లేదు.
cos A -ve, కనుక
⇒ A, మూడవ పాదంలో ఉంటుంది.
cos B = \(-\frac{1}{2}\), B మూడవ పాదంలో లేదు.
cos B -ve, కనుక
⇒ B, రెండవ పాదంలో ఉంటుంది.
∵ cos A = \(-\frac{1}{2}\)
A మూడవ పాదంలో ఉంటుంది.
⇒ A = 240°
∵ cos B = \(-\frac{1}{2}\), B రెండవ పాదంలో ఉంది.
⇒ B = 120°

(ii) కోణాలు A, B లు 4వ పాదంలో లేవు, 8 tan A = -15, 25 sin B = -7 అయితే, sin A cos B + cos A sin B = \(\frac{-304}{425}\) అని చూపండి.
Solution:
8 tan A = -15 ⇒ tan A = \(\frac{-15}{8}\)
25 sin B = -7 ⇒ sin B = \(\frac{-7}{25}\)
దత్తాంశము గురించి A, Bలు నాలుగో పాదంలో ఉండవు.
∴ A రెండవ పాదంలోను B మూడవ పాదంలో ఉండాలి.
sin A cos B + cos A sin B =

(iii) A, B, C, D లు ఒక చక్రీయ చతుర్భుజం కోణాలు అయితే,
(a) sin A – sin C = sin D – sin B
(b) cos A + cos B + cos C + cos D = 0 అని చూపండి.
Solution:
∵ A, B, C, D లు చక్రీయ చతుర్భుజ కోణాలు,
⇒ A + C = 180°, B + D = 180°
⇒ C = 180° – A, D = 180° – B
(i) L.H.S. = sin A – sin C
= sin (A) – sin (180° – A)
= sin A – sin A
= 0
R.H.S. = sin D – sin B
= sin (180° – B) – sin B
= sin B – sin B
= 0
∴ L.H.S. = R.H.S.
i.e., sin A – sin C = sin D – sin B
(ii) L.H.S. = cos A + cos B + cos C + cos D
= cos A + cos B + cos (180° – A) + cos (180° – B)
= cos A + cos B – cos A – cos B
= 0
∴ cos A + cos B + cos C + cos D = 0

Question 4.
(i) a cos θ – b sin θ = c, a sin θ + b cos θ = \(\pm \sqrt{a^2+b^2-c^2}\) అని చూపండి.
Solution:
a cos θ – b sin θ = c
let a sin θ + b cos θ = x
వర్గము చేసి కూడగా
(a cos θ – b sin θ)² + (a sin θ + b cos θ)² = c² + x²
⇒ a² cos²θ + b² sin²θ – 2ab sin θ cos θ + a² sin²θ + b² cos²θ + 2ab sin θ = c² + x²
⇒ a² + b² = c² + x²
⇒ a² + b² – c² = x²
⇒ x = \(\pm \sqrt{a^2+b^2-c^2}\)
∴ a sin θ + b cos θ = \(\pm \sqrt{a^2+b^2-c^2}\)

(ii) 3 sin A + 5 cos A = 5, అయితే 5 sin A – 3 cos A = ±3 అని చూపండి.
Solution:
3 sin A + 5 cos A = 5
let 5 sec A – 3 cos A = x
ఇరువైపులా వర్గము చేసి కూడగా
(3 sin A + 5 cos A)² + (5 sin A – 3 cos A)² = 5² + x²
⇒ 9 sin²A + 25 cos²A + 30 sin A cos A + 25 sin²A + 9 cos²A – 30 sin A cos A = 25 + x²
⇒ 9 + 25 = 25 + x²
⇒ x² = 9
⇒ x = ±3
∴ 5 sin A – 3 cos A = ±3

(iii) tan²θ = (1 – e²), అయితే sec θ + tan³θ . cosec θ = \(\left(2-e^2\right)^{3 / 2}\) అని చూపండి.
Solution:
tan²θ = 1 – e²
sec²θ = 1 + tan²θ = 2 – e²
sec θ + tan³θ . cosec θ
= sec θ + \(\frac{\sin ^3 \theta}{\cos ^3 \theta} \cdot \frac{1}{\sin \theta}\)
= sec θ + \(\frac{\sin ^2 \theta}{\cos ^2 \theta} \cdot \frac{1}{\cos \theta}\)
= sec θ + tan²θ . sec θ
= sec θ (1 + tan²θ)
= sec θ . sec²θ
= \(\left(2-e^2\right) \sqrt{2-e^2}\)
= \(\left(2-e^2\right)^{3 / 2}\)

III.

Question 1.
కింది వాటిని నిరూపించండి.
(i) \(\frac{\tan \theta+\sec \theta-1}{\tan \theta-\sec \theta+1}=\frac{1+\sin \theta}{\cos \theta}\) [Mar. ’14]
Solution:

(ii) (1 + cot θ – cosec θ) (1 + tan θ + sec θ) = 2
Solution:
L.H.S. = (1 + cot θ – cosec θ) (1 + tan θ + sec θ)

(iii) 3(sin θ – cos θ)⁴ + 6(sin θ + cos θ)² + 4(sin⁶θ + cos⁶θ) = 13
Solution:
(sin θ – cos θ)² = sin²θ + cos²θ – 2 sin θ . cos θ = 1 – 2 sin θ cos θ
(sin θ – cos θ)⁴ = (1 – 2 sin θ cos θ)² = 1 + 4 sin²θ cos²θ – 4 sin θ cos θ …….(1)
(sin θ + cos θ)² = sin²θ + cos²θ + 2 sin θ cos θ = 1 + 2 sin θ cos θ ……(2)
sin⁶θ + cos⁶θ = (sin²θ + cos²θ)³ – 3 sin²θ cos²θ (sin²θ + cos²θ) = 1 – 3 sin²θ cos²θ …….(3)
L.H.S. = 3(1 + 4 sin²θ cos²θ – 4 sin θ cos θ) + 6(1 + 2 sin θ cos θ) + 4(1 – 3 sin²θ cos²θ)
= 3 + 12 sin²θ cos²θ – 12 sin θ cos θ + 6 + 12 sin θ cos θ + 4 – 12 sin²θ cos²θ
= 3 + 6 + 4
= 13
= R.H.S.

Question 2.
కింది వాటిని నిరూపించండి.
(i) (sin θ + cosec θ)² + (cos θ + sec θ)² – (tan²θ + cot²θ) = 7
Solution:
L.H.S. = (sin θ + cosec θ)² + (cos θ + sec θ)² – (tan²θ + cot²θ)
= (sin²θ + cosec²θ + 2 sin θ cosec θ) + (cos²θ + sec²θ + 2 cos θ sec θ – (tan²θ + cot²θ)
= (sin²θ + cos²θ) + (1 + cot²θ) + (1 + tan²θ) + 4 – tan²θ – cot²θ
= 1 + 1 + 1 + 4
= 7

(ii) cos⁴α + 2 cos²α \(\left(1-\frac{1}{\sec ^2 \alpha}\right)\) = (1 – sin⁴α)
Solution:
L.H.S. = cos⁴α + 2 cos²α \(\left(1-\frac{1}{\sec ^2 \alpha}\right)\)
= cos⁴α + 2 cos²α (1 – cos²α)
= cos²α [cos²α + 2 sin²α]
= (1 – sin²α) [cos²α + sin²α + sin²α]
= (1 – sin²α) (1 + sin²α)
= 1 – sin⁴α

(iii) \(\frac{(1+\sin \theta-\cos \theta)^2}{(1+\sin \theta+\cos \theta)^2}=\frac{1-\cos \theta}{1+\cos \theta}\)
Solution:

(iv) \(\frac{2 \sin \theta}{(1+\cos \theta+\sin \theta)}\) = x అయితే, \(\frac{(1-\cos \theta+\sin \theta)}{(1+\sin \theta)}\) విలువను కనుక్కోండి.
Solution:

Question 3.
కింది వాటిలో θను లోపింపచేయండి.
(i) x = a cos³θ; y = b sin³θ
Solution:

(ii) x = a cos⁴θ; y = b sin⁴θ
Solution:

(iii) x = a(sec θ + tan θ); y = b(sec θ – tan θ)
Solution:
\(\frac{x}{a}\) = sec θ + tan θ
\(\frac{y}{b}\) = sec θ – tan θ
\(\frac{x}{a} \times \frac{y}{b}\) = (sec θ + tan θ) (sec θ – tan θ) = sec²θ – tan²θ
\(\frac{xy}{ab}\) = 1
xy = ab

(iv) x = cot θ + tan θ; y = sec θ – cos θ
Solution:
ఇచ్చినది x = cot θ + tan θ, y = sec θ – cos θ
x² = (cot θ + tan θ)²
= cot²θ + tan²θ + 2 cot θ tan θ
= cot²θ + tan²θ + 2(1)
= (1 + tan²θ) + (1 + cot²θ)
= sec²θ + cosec²θ
= \(\frac{1}{\cos ^2 \theta}+\frac{1}{\sin ^2 \theta}\)
= \(\frac{\sin ^2 \theta+\cos ^2 \theta}{\sin ^2 \theta \cos ^2 \theta}\)
= \(\frac{1}{\sin ^2 \theta \cos ^2 \theta}\)
∴ x² = sec²θ cosec²θ ……..(1)
y = (sec θ – cos θ)
y² = (sec θ – cos θ)²
y² = sec²θ + cos²θ – 2(sec θ cos θ)
= sec²θ + cos²θ – 2(1)
= (sec²θ – 1) – (1 – cos²θ)
= tan²θ – sin²θ
= sin²θ \(\left(\frac{1}{\cos ^2 \theta}-1\right)\)
= sin²θ (sec²θ – 1)
= sin²θ tan²θ ……..(2)
ఇప్పుడు x²y = (sec²θ cosec²θ) (sin θ tan θ)

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Physics Study Material 6th Lesson పని, శక్తి, సామర్ధ్యం Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Physics Study Material 6th Lesson పని, శక్తి, సామర్ధ్యం

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
బలం వల్ల పని జరగని పరిస్థితులను తెలపండి.
జవాబు:

1. స్థానభ్రంశం శూన్యం అయినపుడు
2. బలదిశకు స్థానభ్రంశం లంబంగా ఉన్నప్పుడు
3. ఒక వస్తువు సంవృత పథంలో నిత్యత్వ బలం వల్ల చలించుట వల్ల జరుగు పని శూన్యం.

ప్రశ్న 2.
పని, సామర్థ్యం, శక్తులను నిర్వచించండి. వాటి S.I. ప్రమాణాలు తెలియచేయండి.
జవాబు:
పని :
బల ప్రయోగం వల్ల వస్తువు స్థానభ్రంశం పొందితే ఆ బలం పని చేసిందని అంటారు. i.e., W = \(\overrightarrow{F}.\overrightarrow{S}\) = F S cos θ.
S.I. ప్రమాణం : జౌల్
సామర్థ్యం : పని జరిగే రేటును సామర్థ్యం అంటారు.
S.I. ప్రమాణం : జౌల్ / సె లేక వాట్
శక్తి : పని చేసే దారుఢ్యాని శక్తి అంటారు.
S.I. ప్రమాణం : జౌల్.

ప్రశ్న 3.
గతిజ శక్తి, ద్రవ్యవేగాల మధ్య సంబంధాన్ని తెలియచేయండి.
జవాబు:
గతిజ శక్తి E_k = \(\frac{P^2}{2m}\) ; ఇక్కడ P = వస్తు ద్రవ్యవేగము.
m = వస్తు ద్రవ్యరాశి.

ప్రశ్న 4.
కింది సందర్భాల్లో బలం చేసిన పని సంజ్ఞను తెలియచేయండి.
a) బకెట్ను బిగించిన తాడు సహాయంతో బావిలో నుంచి బకెట్ను తీసే సందర్భంలో మనిషి చేసిన పని.
b) పై సందర్భంలో గురుత్వ బలం చేసిన పని.
జవాబు:
a) చేసిన పని ధనాత్మకము
b) గురుత్వ బలం చేసిన పని ఋణాత్మకము.

ప్రశ్న 5.
కింది సందర్భాల్లో ఒక బలం చేసిన పని సంజ్ఞను తెలియచేయండి.
a) ఒక వస్తువు వాలు తలంపై కిందికి జారుతున్నప్పుడు ఘర్షణ చేసిన పని.
b) పై సందర్భంలో గురుత్వ బలం చేసిన పని.
జవాబు:
a) ఘర్షణ చేసే పని ఋణాత్మకము
b) గురుత్వ బలం చేసిన పని ధనాత్మకము.

ప్రశ్న 6.
కింది సందర్భాల్లో ఒక బలం చేసిన పని సంజ్ఞను తెలియచేయండి.
a) ఒక వస్తువు సమవేగంతో ఘర్షణ ఉన్న క్షితిజ సమాంతర తలంపై చలిస్తూ ఉంటే అనువర్తించిన బలం చేసిన పని.
b) కంపిస్తున్న లోలకాన్ని విరామస్థితిలోకి తేవడానికి గాలి నిరోధక బలం చేసే పని.
జవాబు:
a) బలం మరియు స్థానభ్రంశం ఒకే దిశలో ఉన్నాయి, కావున పని ధనాత్మకము.
b) నిరోధక బలం చేసే పని ఋణాత్మకము.

ప్రశ్న 7.
కింద ఇచ్చిన వివరణలు సరియైనవా ? కాదా ? మీ సమాధానాలకు కారణాలు ఇవ్వండి.
a) ఏ అంతర్బలాలు, బాహ్య బలాలు పనిచేస్తున్నప్పటికి ఒక వ్యవస్థ మొత్తం శక్తి నిత్యత్వంగా ఉంటుంది.
b) చంద్రుడు భూమి చుట్టూ ఒక భ్రమణం చేయడానికి భూమి గురుత్వ బలం చేసిన పని శూన్యం.
జవాబు:
a) సరియైనది కాదు.
b) సరియైనదే. కారణం గురుత్వ బలం నిత్యత్వ బలం.

ప్రశ్న 8.
కింది సందర్భాల్లో ఏ భౌతికరాశి స్థిరంగా ఉంటుంది?
i) స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో
ii) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో
జవాబు:
i) స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో – గతిజశక్తి మరియు ద్రవ్యవేగంలు స్థిరము.
ii) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో – ద్రవ్యవేగం స్థిరం. గతిజశక్తి స్థిరం కాదు.

ప్రశ్న 9.
‘h’ ఎత్తు నుంచి స్వేచ్ఛగా కిందకు పడిన ఒక వస్తువు చదునైన నేలను తాకిన తరవాత h/2 ఎత్తుకు పైకి లేస్తే ఆ వస్తువుకు, నేలకు మధ్య ప్రత్యావస్థాన గుణకం ఎంత?
జవాబు:

ప్రశ్న 10.
స్వేచ్ఛగా కొంత ఎత్తు నుంచి భూమిపై పడ్డ వస్తువు అనేకసార్లు అదేచోట పడి లేచిన తరవాత అభిఘాతాలు ఆగిపోయే లోపు దాని మొత్తం స్థానభ్రంశం ఎంత ? వస్తువుకు, భూమికి మధ్య ప్రత్యావస్థాన గుణకం ‘e’ అనుకోండి.
జవాబు:
మొత్తం స్థానభ్రంశం S = \(\frac{h (1 + e^2)}{(1 – e^2)}\)
h = ఎత్తు, e = ప్రత్యావస్థ గుణకము.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
స్థితిజ శక్తి అంటే ఏమిటి ? గురుత్వ స్థితిజ శక్తికి సమాసాన్ని రాబట్టండి.
జవాబు:

స్థితిజ శక్తి (P.E.) :
ఒక వస్తువుకు దాని స్థానం వలనగాని, స్థితి వలన గాని కలిగి శక్తిని స్థితిజ శక్తి అంటారు.
ఉదా : 1) ఎత్తున ఉన్న రిజర్వాయర్లో నిల్వ ఉన్న నీటికి గల శక్తి.
2) సాగదీసిన రబ్బరుకు గల శక్తి.

సమీకరణము :
m ద్రవ్యరాశి గల వస్తువును భూ ఉపరితలం నుండి h ఎత్తుకు తీసుకొని వెళ్ళడానికి, గురుత్వాకర్షణ బలానికి వ్యతిరేకంగా కొంత పని చేయాలి. ఈ పని ఆ వస్తువులో స్థితిజ శక్తిగా నిల్వయుండును.
గురుత్వాకర్షణ బలము F = mg
చేయవలసిన పని W = గురుత్వాకర్షణబలం × ఎత్తు
= mg × h
W = mgh
ఈ పని వస్తువులో స్థితిజ శక్తిగా నిల్వయుండును.
∴ స్థితిజశక్తి (P.E.) mgh

ప్రశ్న 2.
ఒకే ద్రవ్యవేగం కలిగి ఉన్న ఒక లారీ, కార్లను విరామస్థితికి తీసుకొని రావడానికి ఒకే బ్రేక్ బలాన్ని ఉపయోగించారు. ఏ వాహనం తక్కువ కాలంలో విరామ స్థితికి వస్తుంది? ఏ వాహనం తక్కువ దూరంలో ఆగుతుంది?
జవాబు:

ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి (లారీ) గల వస్తువు తక్కువ కాలంలో నిశ్చల స్థితికి వచ్చును. కావున లారీ తక్కువ దూరంలో విరామ స్థితికి వస్తుంది.

ప్రశ్న 3.
నిత్యత్వ, అనిత్యత్వ బలాల మధ్య తేడాలను రాయండి. వాటికి ఒక్కొక్క ఉదాహరణ కూడా రాయండి.
జవాబు:

ప్రశ్న 4.
ఏకమితీయ స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో అభిఘాతానికి ముందు రెండు వస్తువుల అభిగమన సాపేక్ష వేగం అభిఘాతం తరవాత వాటి నిగమన సాపేక్ష వేగానికి సమానం అని చూపండి.
జవాబు:

m₁, m₂ ద్రవ్యరాశులు గల నునుపుగా ఉన్న రెండు గోళాలు సరళరేఖ మార్గంలో ఒకే దిశలో ప్రయాణిస్తున్నాయి అనుకుందాము. అభిఘాతానికి పూర్వం వాటి వేగాలు u₁, u₂ (u₁ > u₂). అభిఘాతం తరువాత వాటి వేగాలు v₁, v₂. ఈ అభిఘాతం స్థితిస్థాపక అభిఘాతం.

రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారము,
m₁u₁ + m₂u₂ = m₁v₁ + m₂v₂ …………. (1)
m₁(u₁ – v₁) = m₂(v₂ – u₂) …………. (2)
గతిజశక్తి నిత్యత్వ నియమము ప్రకారము,

∴ అభిఘాతానికి ముందు వస్తువుల అభిగమన సాపేక్షవేగం, అభిఘాతం తరువాత వాటి నిగమన సాపేక్ష వేగానికి సమానము.

ప్రశ్న 5.
రెండు సమాన ద్రవ్యరాశులు ఏటవాలు స్థితిస్థాపక అభిఘాతం చెందినప్పుడు అభిఘాతం తరవాత అవి- ఒకదానికొకటి లంబంగా చలిస్తాయని చూపండి.
జవాబు:
ఏటవాలు స్థితిస్థాపక అభిఘాతం :
అభిఘాత వస్తువుల ద్రవ్యరాశి కేంద్రాలు, ఒక రేఖ వెంట చలించకపోతే, అటువంటి అభిఘాతాన్ని ఏటవాలు అభిఘాతం అంటారు.

రెండు సమాన ద్రవ్యరాశులు, స్థితిస్థాపక ఏటవాలు అభిఘాతం చెందిన తరువాత పరస్పరం లంబంగా చలిస్తాయి. (రెండవ వస్తువు విరామస్థితిలో ఉంటే ) :
u₂ = 0, m₁ = m₂ అయినపుడు (2) వ సమీకరణముననుసరించి, Φ = 0 అవుతుంది. (8) వ సమీకరణముననుసరించి
θ = 90°. m ద్రవ్యరాశి గల గోళం, అంతే ద్రవ్యరాశి, నిశ్చల స్థితిలో ఉన్న స్థితిస్థాపక గోళంతో ఏటవాలు అభిఘాతం చెందితే, అభిఘాతం తరువాత ఆ గోళాలు గమన దిశలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి.

ప్రశ్న 6.
కొంత ఎత్తు నుంచి స్వేచ్ఛగా కిందికి పడిన వస్తువు భూమితో ‘n’ అభిఘాతాలు చెందిన తరవాత అది పొందిన ఎత్తుకు సమీకరణాన్ని ఉత్పాదించండి.
జవాబు:
m ద్రవ్యరాశి గల చిన్న గోళం ఎత్తు నుండి స్వేచ్ఛగా పడుతూ భూమిని ‘u₁‘ వేగంతో తాకినదనుకొనుము.
అప్పుడు u₁ = √2gh ……….. (1)
గోళమును మొదటి వస్తువుగా భూమిని రెండవ వస్తువుగా తీసుకొనిన భూమి తొలి,
తుదివేగాలు వరుసగా u₂ = 0, v₂ = 0 అవుతాయి.

i) గోళం భూమిని తాకిన తరువాత పైకి లేచిన వేగము v₁ అనుకొనిన

ఋణగుర్తు గోళం పైకి లేచుటను తెలియచేయును.
మొదటి అభిఘాతం తరువాత పైకి లేచిన ఎత్తు h₁ అయిన

(లేదా) h₁ = (e²)¹ h ఇక్కడ ‘ఒకటి’ అభిఘాతముల సంఖ్యను తెలియజేయును. ఇదే విధంగా 2వ అభిఘాతం తరువాత పైకి లేచిన ఎత్తు h₂ అయితే
h₂ = (e²)² h అని చూపవచ్చును.
∴ ‘n’ అభిఘాతాల తరువాత వస్తువు పైకి ఎగిరే వేగము
v_n = eⁿ √2gh
∴ పైకి పోయే ఎత్తు h_n = (e²)ⁿ h.

ప్రశ్న 7.
శక్తి నిత్యత్వ నియమాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
ఒక వ్యవస్థ మీద పనిచేసే అంతర్బలాలు నిత్యత్వ బలాలైనపుడు, బాహ్య బలాలు పనిచేయనంత వరకు వ్యవస్థ మొత్తం యాంత్రిక శక్తి స్థిరంగా ఉండును. దీనినే శక్తి నిత్యత్వ నియమము అంటారు. కొన్ని బలాలు అనిత్యత్వ బలాలైతే, యాంత్రికశక్తిలో కొంత భాగము ఉష్ణం, కాంతి మరియు ధ్వనిగా మారును. ఒక వియుక్త వ్యవస్థలో అన్ని రూపాలలోని శక్తులను పరిగణిస్తే, మొత్తం శక్తి మారక, స్థిరంగా ఉండును. ఒక రూపంలోని శక్తిని, మరొక రూపంలోనికి మార్చవచ్చును. కాని వియుక్త వ్యవస్థ మొత్తం శక్తి స్థిరం. శక్తిని సృష్టించలేము మరియు నాశనం చేయలేము. దీనికి కారణం విశ్వం మొత్తంను, వియుక్తవ్యవస్థ దృష్టిలో చూస్తే, విశ్వం మొత్తం శక్తి స్థిరం. విశ్వంలో ఒక భాగం శక్తిని కోల్పోతే, మరియొక భాగం శక్తిని గ్రహించును.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
పని, గతిజశక్తి భావనలను అభివృద్ధిపరచి ఇది పని శక్తి సిద్ధాంతానికి దారితీస్తుందని చూపండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
ప్రవచనం :
కణంపై నికర బలం చేసిన పని దాని గతిజశక్తిలోని మార్పుకు సమానము. i. e., k_f – k_i = W

నిరూపణ :
‘m’ ద్రవ్యరాశిగల కణము u తొలివేగం నుండి v తుదివేగం నకు చలించినట్లు భావిద్దాం. ‘a’ స్థిర త్వరణంతో S దూరం ప్రయాణించిందని భావిద్దాం. శుద్ధగతిక సంబంధం,
v² – u² = 2as …………. (1)
ఇరువైపులా \(\frac{m}{2}\) చే గుణించగా,
\(\frac{1}{2}\) mv² – \(\frac{1}{2}\)mu² = mas = FS ………….. (2)
చివరి స్టెప్ న్యూటన్స్ రెండవ నియమము నుండి తీసుకోబడింది.
(1)వ సమీకరణంను సాధారణంగా త్రిమితీయ సదిశరూపంలో క్రింది విధంగా వ్రాయవచ్చును.

నిర్ణీత స్థానభ్రంశమునకు కణంపై బలం చేసిన పని W సూచించును.
k_f – k_i = W ……………. (4)
సమీకరణం (4) పని-శక్తి సిద్ధాంతం ప్రత్యేక సందర్భము.

ప్రశ్న 2.
అభిఘాతాలు అంటే ఏమిటి? వాటిలో సాధ్యమయ్యే రకాలను వివరించండి. ఏకమితీయ స్థితిస్థాపక అభిఘాతాల సిద్ధాంతాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
అభిఘాతం :
రెండు వస్తువుల మధ్య అన్యోన్య చర్యను అభిఘాతం అంటారు.

అభిఘాతంలు రెండు రకములు :
i) స్థితిస్థాపక అభిఘాతములు :
ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ మరియు గతిశక్తి నిత్యత్వ నియమాలను పాటించు అభిఘాతాలను స్థితిస్థాపక అభిఘాతాలు అంటారు.

ii) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతములు :
ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమం పాటించబడి, గతిజశక్తి నిత్యత్వనియమము పాటించబడని అభిఘాతాలను, అస్థితిస్థాపక అభిఘాతాలు అంటారు.

ఏకమితీయ స్థితిస్థాపక అభిఘాతము :

m₁, m₂ ద్రవ్యరాశులు గల నునుపుగా ఉన్న రెండు గోళాలు సరళరేఖా మార్గంలో ఒకే దిశలో ప్రయాణిస్తున్నాయి. అనుకుందాము. అభిఘాతానికి పూర్వం వాటి వేగాలు u₁, u₂ (u₁ > u₂). అభిఘాతం తరువాత వాటి వేగాలు v₁, v₂ (v₂ > v₁). ఈ అభిఘాతం స్థితిస్థాపక అభిఘాతం. స్థితిస్థాపక అభిఘాతం ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ మరియు గతిజశక్తి నిత్యత్వ నియమమును పాటించును.

రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారము,

∴ అభిఘాతానికి ముందు వస్తువుల అభిగమన సాపేక్ష వేగం అభిఘాతం తరువాత వాటి నిగమన సాపేక్షవేగానికి సమానము.
(4)వ సమీకరణం నుండి v₂ = u₁ + v₁ – v₂
ఈ విలువను (1)వ సమీకరణంలో ప్రతిక్షేపించగా,

(5), (6) సమీకరణాలు అభిఘాతం తరువాత వస్తువుల వేగాలను తెలియచేయును.

ప్రశ్న 3.
శక్తి నిత్యత్వ నియమం తెల్పి, స్వేచ్ఛాపతన వస్తు విషయంలో శక్తినిత్యత్వ నియమంను ఋజువు చెయ్యండి. [May; Mar. ’13]
జవాబు:
శక్తి నిత్యత్వ నియమము :
నిర్వచనం :
శక్తిని సృష్టించలేము, నాశనం చేయలేము. కాని ఒక రూపం నుండి మరియొక రూపంలోనికి మార్చవచ్చు. ద్రవ్యరాశిని శక్తిగాను, శక్తిని ద్రవ్యరాశిగాను మార్చవచ్చును. విశ్వంలో అన్ని రూపాలలో ఉన్న మొత్తం శక్తి స్థిరం.

నిరూపణ :
‘m’ ద్రవ్యరాశిగల వస్తువును, ‘H’ ఎత్తుగల ప్రదేశం ‘A’ నుండి స్వేచ్ఛగా క్రిందికి జారవిడిచినామనుకొనుము.

అప్పుడు మొత్తం యాంత్రికశక్తి E = K + U ఇక్కడ K = గతిజశక్తి; U = స్థితిజశక్తి. A, B, C
అనే మూడు బిందువులు వరుసగా H, h మరియు నేలపై గలవనుకొనుము.

వస్తువు A వద్ద ఉన్నప్పుడు :
వేగం = సున్నా. కావున గతిజశక్తి (K) = 0
S = H. కావున స్థితిజశక్తి (U) =mgH
A వద్ద మొత్తం యాంత్రిక శక్తి E = K + U = mgH + 0
∴ E_A = mgH ………….. (1)

వస్తువు B వద్ద ఉన్నప్పుడు :
స్వేచ్ఛగా జారవిడిచిన వస్తువు A నుండి h ఎత్తుగల బిందువు ‘B’ ని V_B వేగంతో చేరినదనుకొనుము.
B వద్ద స్థితిజశక్తి (U) = mgh

‘B’ వద్ద మొత్తం యాంత్రిక శక్తి (E_B) = K + U = mg (H – h) + mgh
= mgH – mgh + mgh
∴ E=mgH …………… (2)

వస్తువు C వద్ద (నేలపై) ఉన్నప్పుడు :
వస్తువు A నుండి బిందువు C ని V^c వేగంతో చేరిందనుకొనుము.
S = 0. కావున స్థితిజశక్తి (U) = 0

పై (1), (2), (3) సమీకరణాల నుండి వస్తువు యాంత్రిక శక్తి అన్ని బిందువుల వద్ద స్థిరము.
∴ స్వేచ్ఛగా క్రింద పడే వస్తువు విషయంలో శక్తి నిత్యత్వ నియమము ఋజువు చేయబడింది.

లెక్కలు (Problems)

ప్రశ్న 1.
10 g ద్రవ్యరాశి కలిగిన పరీక్షనాళికలో కొంత ఈథర్ ఉంది. ఈ పరీక్షనాళికను 1 g ద్రవ్యరాశి కలిగిన కార్క్ మూయడమైంది. పరీక్షనాళికను వేడిచేసినప్పుడు ఈథర్ వాయువు కలిగించే పీడనం వల్ల కార్క్ ఎగిరిపోతుంది. 5 cm పొడవు ఉన్న దృఢమైన భారరహిత కడ్డీ నుంచి ఈ పరీక్షనాళికను క్షితిజ సమాంతరంగా వేలాడదీశారు. పరీక్షనాళిక బిందువు పరంగా నిలువు వృత్తంలో తిరగాలంటే ఎంత కనీస వేగంతో కార్క్ పరీక్షనాళిక నుంచి ఎగిరిపోవాలి? (ఈథర్ ద్రవ్యరాశిని పరిగణనలోకి తీసుకో వద్దు)
సాధన:
పరీక్షనాళిక ద్రవ్యరాశి M = 10 g :
ఈథర్ ద్రవ్యరాశి m = 1g;
దృఢ కడ్డీ పొడవు = వృత్తం వ్యాసార్థం (r) = 5cm

∴ r = 5 × 10^-2 m, g = 10 m s²
[∴ చర్య = – ప్రతిచర్య ]
కార్క్ వెలుపలకు వచ్చు కనీస వేగం = – v;
పరీక్ష నాళిక కనీసవేగం,

ప్రశ్న 2.
ఒక మర తుపాకి నిమిషానికి 360 బుల్లెట్లు పేల్చగలదు. వెలువడే ప్రతి బుల్లెట్ వేగం 600 ms^-1. ప్రతి బుల్లెట్ ద్రవ్యరాశి 5 gm అయితే మరతుపాకి సామర్థ్యం ఎంత? [May; Mar. ’13]
సాధన:
ఇచ్చినవి n = 360; t = 60 sec; V = ms^-1;
m = 5g = 5 × 10^-3 kg

ప్రశ్న 3.
8 m లోతు ఉన్న బావి నుంచి గంటకు 3425 m³ నీటిని పైకి తోడుతున్నప్పుడు అశ్వసామర్థ్యంలో 40% వృధా అయితే ఇంజను సామర్థ్యాన్ని అశ్వ సామర్థ్యాల (horse power) లో రాబట్టండి.
సాధన:
ఇచ్చినవి V = 3425m³; d = 10³ kg m^-3; h = 8m; g = 9.8ms^-2; t = 1 గంట = 60 × 60 s

ప్రశ్న 4.
ఒక పంపు 25 m లోతు ఉన్న బావి నుంచి నిమిషానికి 600 kg ల నీటిని పైకి తోడి 50 ms^-1 వడితో బయటకు వదలాలి. దీనికి అవసరమయ్యే సామర్థ్యాన్ని లెక్కించండి.
సాధన:
ఇచ్చినవి m = 600kg; h = 25m; V = 50ms^-1
t = 60s మోటార్ సామర్థ్యం,

ప్రశ్న 5.
తొలుత నిశ్చల స్థితిలో ఉండి మూల బిందువు నుంచి బయలుదేరిన 5 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మెపై ధన X-అక్షం వెంట F = (20 +5x)N అనే బలం పనిచేస్తుంది. దిమ్మె x = 0 నుంచి x = 4 mకు స్థానభ్రంశం చెందినపుడు ఆ బలం చేసిన పనిని లెక్కించండి.
సాధన:
ఇచ్చినవి m =5 kg;
F = (20 + 5x)

ప్రశ్న 6.
పటంలో చూపినట్లు 5 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మె ఘర్షణ లేని వాలు తలంపై నుంచి జారుతుంది. వాలు తలం అడుగు భాగాన 600N/m బల స్థిరాంకం కలిగిన స్ప్రింగును ఏర్పాటు చేశారు. దిమ్మె వేగం గరిష్ఠమయిన క్షణంలో స్ప్రింగ్లో కలిగే సంపీడనాన్ని కనుక్కోండి.

సాధన:
ఇచ్చినవి m = 5kg;
µ = 0; K = 600 N/m
4m
స్ప్రింగ్ సంకోచము ‘x’ గా తీసుకుందాము.
న్యూటన్స్ మూడవ నియమము ప్రకారము,
స్ప్రింగ్పై దిమ్మె వలన బలం F_B – స్ప్రింగ్ పునః స్థాపక బలం (F_R)
పరిమాణంలో F_B = F_R = mg sinθ = Kx
5 × 10 × \(\frac{1}{2}\) = 500 × x
⇒ x = \(\frac{30}{600}\) = 0.05m = 5cm.

ప్రశ్న 7.
x-అక్షం వెంట ఒక కణంపై F = –\(\frac{K}{x^2}\) (x ≠ 0) బలం పనిచేస్తుంది, కణం x = +a నుంచి x = +2a కి స్థానభ్రంశం చెందినప్పుడు బలం చేసిన పనిని కనుక్కోండి. Kని ధన స్థిరాంకంగా తీసుకోండి.
సాధన:

ప్రశ్న 8.
ఒక కణంపై పనిచేసే బలం F, కణ స్థానం Xతో గ్రాఫ్లో చూపించిన విధంగా మారుతుంది. x = −a నుంచి x = +2a కి కణం స్థానభ్రంశం చెందినపుడు బలం చేసిన పనిని కనుక్కోండి.

సాధన:

ప్రశ్న 9.
ఒక బంతిని 20m ఎత్తు నుంచి క్షితిజ సమాంతర నేల మీదకు 20 m/s తొలి వేగంతో కిందికి విసిరారు. నేలను తాకిన తరువాత బంతి అంతే ఎత్తుకు పైకి లేచింది. ఈ అభిఘాతంలో బంతికి, నేలకు మధ్య ప్రత్యావస్థాన గుణకం కనుక్కోండి.

సాధన:
ఇచ్చినవి u = 20 m/s; h = 20m; g = 10m/s²
v = u₁ (అనుకుందాం)

భూమి నిశ్చల స్థితిలో ఉండును. కావున
u₂ = 0; v₂ = 0

ప్రశ్న 10.
స్వేచ్ఛగా 10 m ఎత్తు నుంచి ద్రుఢమైన క్షితిజ సమాంతర తలంపై పడిన బంతి అనేకసార్లు అదేచోట పడిలేచిన తరువాత నిశ్చల స్థితికి వచ్చేలోగా బంతి ప్రయాణించిన మొత్తం దూరం ఎంత? బంతికి, తలానికి మధ్య ప్రత్యావస్థాన గుణకం \(\frac{1}{\sqrt{2}}\) అనుకోండి.
సాధన:

అదనపు లెక్కలు (Additional Problems)

ప్రశ్న 1.
వస్తువుపై బలం చేసిన పని సంజ్ఞ గురించి అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యమైంది. కింది భౌతికరాశులు, ధనాత్మకమా? రుణాత్మకమా? జాగ్రత్తగా తెలియచేయండి.
a) బకెట్ను బిగించిన తాడు సహాయంతో బావి నుండి బకెట్ను తీసే సందర్భంలో మనిషి చేసిన పని.
b) పై సందర్భానికి గురుత్వ బలం చేసిన పని.
c) ఒక వస్తువు వాలు తలంపై జారుతున్నప్పుడు ఘర్షణ బలం చేసిన పని.
d) ఘర్షణ ఉన్న (గరుకు) క్షితిజ సమాంతర తలంపై వస్తువు సమ వేగంతో చలిస్తున్నప్పుడు అనువర్తించిన బలం చేసిన పని.
e) కంపిస్తున్న లోలకాన్ని విరామస్థితిలోకి తేవడానికి గాలి నిరోధక బలం చేసే పని.
సాధన:
జరిగిన పని W = \(\overrightarrow{F}.\overrightarrow{S}\) = FS cosθ ఇచ్చట θ, బలం \(\overline{\mathrm{F}}\) మరియు స్థానభ్రంశం \(\overrightarrow{S}\) ల మధ్య స్వల్పకోణం.

a) బకెట్ను పైకి లేపుటకు, బకెట్ బరువుకు సమానమైన బలంను నిలువుగా పైకి ప్రయోగించాలి. i.e., θ = 0°, W = FS cos 0° = FS. ఇది ధనాత్మకము.

b) గురుత్వాకర్షణ బలంనకు వ్యతిరేకంగా బకెట్ చలించుట వల్ల θ = 180°.
W = FS cos 180° = -FS: ఇది ఋణాత్మకం.

c) మర్షణ బలం ఎల్లప్పుడు సాపేక్ష చలనంను వ్యతిరేకించును.

d) ప్రయోగించిన బలదిశలో, వస్తువు చలిస్తే θ = 0° W = FS cos 0° = FS. ఇది ధనాత్మకము.

e) గోళం చలనంనకు వ్యతిరేకంగా నిరోధ బలం దిశ ఉండును. i.e. θ = 180°. ఈ సందర్భంలో జరిగిన పని ఋణాత్మకము.

ప్రశ్న 2.
గతిక ఘర్షణ గుణకం 0.1. కలిగిన బల్లపై నిశ్చల స్థితిలో 2kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువు 7 N క్షితిజ సమాంతర బలం వల్ల చలిస్తూ ఉంది. కింది రాశులను లెక్కించండి.
a) 10s కాలంలో అనువర్తిత బలం చేసిన పని.
b) 10s కాలంలో ఘర్షణ బలం చేసిన పని.
c) 10s కాలంలో నికర బలం చేసిన పని.
d). 10s కాలంలో వస్తువు గతిజ శక్తిలోని మార్పు.
మీ ఫలితాలను వివరించండి.
సాధన:
m = 2kg, u = 0, F = 7N; µ = 0.1, ఇచ్చినది
W = 2, t 10s
బలప్రయోగం ఏర్పడు త్వరణం;
a = – \(\frac{F}{m}=\frac{7}{2}\) = = m 2 = 3.5 m/s²
ఘర్షణ బలం, f = µR
= µmg = 0.1 × 2 × 9:8 1.96 N
ఘర్షణ వల్ల ఏర్పడు అపత్వరణము
a₂ = –\(\frac{F}{m}=\frac{-1.96}{2}\) = 0.98 m/s²
వస్తువు చలిస్తున్నప్పుడు నికర త్వరణం = a₁ + a₂
= 3.5 – 0.98 = 2.52m/s²
10 sec. లో వస్తువు ప్రయాణించిన దూరం
S = Ut + \(\frac{1}{2}\)at²
= 0 + \(\frac{1}{2}\) × 2.52 × (10)² = 126m.

a) ప్రయోగించిన బలం చేయు పని = F × S
W₁ = 7 × 126 = 882J

b) ఘర్షణ బలం చేయు పని W₂ -f × s
-1.96 × 126 = 246.9J

c) నికర బలం చేయు పని
W₃ = నికర బలం × దూరం
= (F – f)s = (7 – 1.96)126 = 635 J.
\(\frac{1}{2}\)

d) v = u + at నుండి
v = 0 + 2.52 × 10 = 25.2 m^s-1
తుది K.E = \(\frac{1}{2}\) mv² = \(\frac{1}{2}\) × 2 × (25.2)²
= 635J
తొలి K.E = \(\frac{1}{2}\) mu² = 0
∴ K.Eలో మార్పు = 635 – 0 = 635 J.
∴ వస్తువు K.E లో మార్పు, దానిపై జరిగిన నికర బలంనకు సమానమని సూచిస్తుంది.

ప్రశ్న 3.
పటంలో కొన్ని ఏకమితీయ స్థితిజ శక్తి ప్రయేయాలకు ఉదాహరణలు ఇవ్వడమైంది. కణం మొత్తం శక్తిని ద్వితీయ నిరూపక అక్షం (y-అక్షం) పై క్రాస్ (cross) తో సూచించడమైంది. ఇచ్చిన శక్తికి, కణాన్ని కనుక్కోలేని ప్రాంతం ఏదైనా ఉంటే ఆ ప్రాంతాన్ని ప్రతి సందర్భానికి వివరించండి. ప్రతి సందర్భంలో కణానికి ఉండవలసిన మొత్తం కనీస శక్తిని కూడా సూచించండి. ఈ స్థితిజ శక్తి ఆకారాలకు సంబంధించిన సరళమైన భౌతిక సందర్భాలను ఆలోచించండి.


సాధన:
మొత్తం శక్తి E = K.E + P.E (లేక) K.E = E – P.E
మరియు K.E ఎప్పుడు ఋణాత్మకం కాదు. K.E ఋణాత్మకమైతే, ఆ ప్రాంతంలో వస్తువు

i) x >a, P.E (v₀) > E
∴ K.E ఋణాత్మకం కావున వస్తువు × > a ప్రాంతంలో ఉండదు.

ii) x < a మరియు x > b, P.E (v_o) > E
∴ K.E ఋణాత్మకం. కావున వస్తువు x < a మరియు x > b ప్రాంతంలో ఉండదు.

iii) ప్రతి ప్రాంతంలో P.E (v₀) > E. కావున వస్తువు ఆ ప్రాంతంలో ఉండదు.

iv) -b/2 < x < a/2 మరియు a/2 < x < b/2 ప్రాంతంలో వస్తువు ఉండదు.

ప్రశ్న 4.
రేఖీయ సరళహరాత్మక చలనం చేస్తున్న కణం స్థితిజ శక్తి ప్రమేయం V(x) = kx²/2 గా ఇవ్వడమైంది. ఇక్కడ k డోలకం బల స్థిరాంకం k= 0.5 N m^-1 విలువకు V(x), x ల మధ్య గ్రాఫ్ పటంతో చూపించడమైంది. ఈ పొటెన్షియల్లో చలించే 1 J మొత్తం శక్తి కలిగిన కణం x = ± 2m కే చేరినపుడు అది వెనకకు మరలుతుందని చూపండి.

సాధన:
ఏదైనా క్షణాన, డోలకం మొత్తం శక్తి K.E మరియు P.Eల
మొత్తంనకు సమానము.
i.e; E = K.E + P.E
E = K.E + P.E, E = \(\frac{1}{2}\)mu² + \(\frac{1}{2}\)kx²
కణం వేగం సున్నా అయిన తరువాత, వెనుకకు వచ్చును.
i.e. u = 0.
∴ E = 0 + \(\frac{1}{2}\)kx², E = 1 జౌల్ మరియు
K = \(\frac{1}{2}\)N/m
∴ 1 = \(\frac{1}{2}\) × \(\frac{1}{2}\)x² (లేక) x² = 4, x = ± 2m.

ప్రశ్న 5.
కింది వాటికి సమాధానాలివ్వండి.
a) రాకెట్ గమనంలో ఉన్నపుడు దాని చుట్టూ ఉన్న కప్పు (casing) మర్షణ వల్ల కాలిపోతుంది. కాలిపోవడానికి అవసరమయ్యే ఉష్ణ శక్తి రాకెట్ నుంచి లభ్యమవుతుందా? లేదా వాతావరణం నుంచి లభ్యమవుతుందా?

b) అధిక దీర్ఘాక్ష దీర్ఘవృత్తాకార కక్ష్యల్లో తోకచుక్కలు సూర్యుని చుట్టూ తిరుగుతూ ఉంటాయి. సూర్యుని వల్ల తోకచుక్కపై పనిచేసే గురుత్వ బలం సాధారణంగా తోకచుక్క వేగానికి లంబంగా ఉండదు. కాని తోకచుక్క ప్రతి పూర్తి భ్రమణానికి గురుత్వ బలం చేసిన పని శూన్యమవుతుంది. ఎందుకు?

c) పలుచని వాతావరణంలో భూమి చుట్టూ తిరుగుతున్న కృత్రిమ ఉపగ్రహం వాతావరణ నిరోధం వల్ల క్రమంగా చాలా స్వల్ప మోతాదులో శక్తిని కోల్పోతుంది. అయితే అది భూమిని దగ్గరగా సమీపిస్తున్న కొద్దీ దాని వడి ఎందుకు క్రమంగా పెరుగుతుంది?

d) పటం (i) లో ఒక మనిషి 15 kg ద్రవ్యరాశిని తన చేతులతో తీసుకొని వెళ్తూ 2 m దూరం నడిచాడు. పటం (ii), లో అతను తన వెనక ఉన్న తాడును లాగుతూ అంతే దూరాన్ని నడిచాడు. కప్పీ మీదగా వెళ్తున్న తాడుకు రెండవ చివర 15 kg ద్రవ్యరాశి వేలాడదీయడమైంది. ఏ సందర్భంలో జరిగిన పని ఎక్కువ?
సాధన:
a) రాకెట్ మొత్తం శక్తి ఎగురుతున్నప్పుడు దాని ద్రవ్యరాశిపై ఆధారపడును. i.e. P.E + K.E = mgh + \(\frac{1}{2}\)mv². రాకెట్ చుట్టు ఉన్న పేటిక దహనమయితే, దాని ద్రవ్యరాశి తగ్గుతుంది. రాకెటె మొత్తం శక్తి తగ్గును. దహనానికి కావాల్సిన ఉష్ణశక్తిని, వాతావరణం నుంచి కాక రాకెట్, తననుంచే సమకూర్చును.

b) దీనికి కారణం గురుత్వాకర్షణ బలం నిత్యత్వ బలం. సూర్యుని కక్ష్యలో తోకచుక్క ఒక పూర్తి భ్రమణం చేయటంలో గురుత్వాకర్షణ బలం చేయు పని సున్నా.

c) భూమి కక్ష్యలో కృత్రిమ ఉపగ్రహం, భూమికి దగ్గరగా సమీపిస్తున్నప్పుడు, స్థితిజశక్తి తగ్గును. స్థితిజశక్తి మరియు గతిజశక్తి స్థిరం. కావున ఉపగ్రహం K.E పెరుగు తున్నప్పుడు, వేగం కూడా పెరుగును. వాతావరణ నిరోధం ఉపగ్రహం మొత్తం శక్తిని స్వల్పంగా తగ్గిస్తుంది.

d) పటం (i)లో వ్యక్తి ద్రవ్యరాశిపై ప్రయోగించిన బలం నిలువు ఊర్ధ్వ దిశలో క్షితిజ సమాంతరంగా వస్తువు కొంతదూరం చలించును.
∴ θ = 90°, W = FS cos 90° = zero.
పటం (ii)లో, బలంను క్షితిజ సమాంతరంగా ప్రయోగిస్తే, క్షితిజ సమాంతరంగా వస్తువు
కొంతదూరం చలించును. θ = 0°.
W = FS cosυ = mg × S cos0°
W = 15 × 9.8 × 2 × 1 = 294 Joule.
∴ 2వ సందర్భంలో జరిగిన పని ఎక్కువ.

ప్రశ్న 6.
సరైన ప్రత్యామ్నాయం కింద గీత గీయండి.
a) వస్తువుపై నిత్యత్వ బలం చేసిన పని ధనాత్మకమయితే, వస్తువు స్థితిజ శక్తి పెరుగుతుంది/తగ్గుతుంది/మారకుండా ఉంటుంది.
b) ఘర్షణకు వ్యతిరేకంగా వస్తువు పనిచేయడం వల్ల ఎప్పుడు గతిజ/స్థితిజ శక్తి నష్టం జరుగుతుంది.
c) అనేక కణ వ్యవస్థ యొక్క ద్రవ్యవేగంలోని మార్పురేటు బాహ్యబలం/వ్యవస్థలోని అంతర బలాల మొత్తానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
d) రెండు వస్తువుల మధ్య జరిగిన అస్థితి స్థాపక అభిఘాతంలో, అభిఘాతం తరవాత వ్యవస్థ మొత్తం గతిజ శక్తి / మొత్తం రేఖీయ ద్రవ్యవేగం / మొత్తం శక్తి మారకుండా స్థిరంగా ఉంటుంది.
సాధన:
a) వస్తువు స్థితిజశక్తి తగ్గును. వస్తువు బలదిశలో స్థానభ్రంశం చెందితే, వస్తువుపై నిత్యత్వ బలం చేయు పని ధనాత్మకం. వస్తువు కేంద్రక బలంను సమీపిస్తున్నప్పుడు, తగ్గుదల x కావున P.E తగ్గును.

b) ఘర్షణకు వ్యతిరేకంగా వస్తువు చేయుపని,దాని గతిజశక్తిని సమకూరుస్తుంది. కావున K.E తగ్గును.

c) వ్యవస్థ మొత్తం లేక నికర ద్రవ్యవేగంను, అంతరిక వు. బహుళకణ వ్యవస్థ మొత్తం ద్రవ్య బలాలు మార్చవు. వేగంలోని మార్పురేటు, వ్యవస్థపై బాహ్య బలంనకు అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.

d) రెండు వస్తువులు అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో, అభిఘాతం తరువాత మొత్తం రేఖీయ ద్రవ్యవేగం మరియు మొత్తం శక్తిలో మార్పు ఉండదు. మొత్తం శక్తిలో కొంతశక్తి ఇతర రూపాలలోనికి మారును.

ప్రశ్న 7.
కింద ఇచ్చిన ప్రతిపాదనలు సరిఅయినవా? కావా? మీ సమాధానాలకు కారణాలు రాయండి.
a) రెండు వస్తువుల మధ్య జరిగే స్థితిస్థాపక అభిమాతంలో ప్రతి వస్తువు యొక్క ద్రవ్యవేగం, శక్తి నిత్యత్వంగా ఉంటుంది.
b) వస్తువుపై ఎటువంటి అంతర, బాహ్యబలాలు పనిచేసినప్పటికి వ్యవస్థ మొత్తం శక్తి ఎప్పుడూ నిత్యత్వంగా ఉంటుంది.
c)ఒక సంవృత ఉచ్చు (loop) వెంబడి చలనంలో ఉన్న వస్తువుపై ప్రకృతిలోని ప్రతిబలం చేసే పని శూన్యం.
d) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో వ్యవస్థ తొలి గతిజ శక్తి కంటె తుది గతిజ శక్తి ఎప్పుడూ తక్కువగా ఉంటుంది.
సాధన:
a) వ్యవస్థ మొత్తం ద్రవ్యవేగం మరియు మొత్తం శక్తి నిత్యత్వం అగును. ప్రతి వస్తువుకు కాదు. కావున ఇచ్చిన స్టేట్మెంట్ తప్పు.

b) వస్తువుపై బాహ్యబలం, వస్తువుపై మొత్తం శక్తి మారును. కావున ఇచ్చిన స్టేట్మెంట్ తప్పు.

c) వస్తువు, నిత్యత్వ బలాలకు గురుత్వాకర్షణ మరియు స్థిర విద్యుదాకర్షణ బలంలకు లోనై సంవృత పథంలో చలిస్తున్నప్పుడు చేయుపని సున్నా. అనిత్యత్వ బలాలు చేయుపని సున్నా కాదు. ఉదా : ఘర్షణ బలాలు.

d) అస్థితి స్థాపక అభిఘాతంలో, కాంతి గతిజశక్తి మరొక రూపంలోనికి మారును. కావున ఇచ్చిన స్టేట్మెంట్
నిజము.

ప్రశ్న 8.
తగిన కారణాలతో జాగ్రత్తగా సమాధానమివ్వండి :
a) రెండు బిలియర్డ్ బంతుల స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో బంతుల మధ్య అభిఘాతం జరుగుతున్న స్వల్ప కాలంలో (ఒక దానితో ఒకటి స్పర్శించుకొన్నప్పుడు) మొత్తం గతిజ శక్తి నిత్యత్వంగా ఉంటుందా?
b) స్వల్ప కాలవ్యవధిలో రెండు బంతుల మధ్య జరిగిన స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో రేఖీయ ద్రవ్యవేగం మొత్తం నిత్యత్వంగా ఉంటుందా?
c) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతానికి (a), (b) లకు సమాధానాలు ఏమిటి?
d) రెండు బిలియర్డ్ బంతుల స్థితిజ శక్తి, వాటి కేంద్రాల మధ్య దూరంపై మాత్రమే ఆధారపడితే ఆ అభిఘాతం స్థితిస్థాపకమా లేదా అస్థితిస్థాపకమా?
(సూచన : అభిఘాత సమయమప్పుడు ఉండే బలానికి సంబంధించిన స్థితిజ శక్తి గురించి మాట్లాడుతున్నాం కాని గురుత్వ స్థితిజ శక్తిని -గురించి కాదు.)
సాధన:
a) కాదు. స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో K.E నిత్యత్వం కాదు. స్థితిస్థాపక అభిఘాతానికి ముందు తరువాత K.E. సమానం. స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో బంతి K.E స్థితిజ శక్తిగా మారును.

b) అవును. రెండు బంతులు స్వల్పకాల స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో మొత్తం రేఖీయ ద్రవ్యవేగం నిత్యత్వం అగును.

c) అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో, అభిఘాతం తరువాత, “ మొత్తం K.E నిత్యత్వం కాదు. అభిఘాతం తరువాత, మొత్తం ద్రవ్యవేగం నిత్యత్వమగును.

d) అభిఘాతం స్థితిస్థాపకం అయితే, బలాలు నిత్యత్వం అగును.

ప్రశ్న 9.
నిశ్చల స్థితి నుండి బయలుదేరిన ఒక వస్తువు స్థిర త్వరణంతో ఏకమితీయ చలనం కలిగి ఉంది. t కాలంలో దానికి అందచేసిన సామర్థ్యం కింది వాటికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
i) t^1/2
ii) t
iii) t^3/2
iv) t²
సాధన:
v = u + at, v = 0 + at = at నుండి
సామర్థ్యం, ρ= F × v = (ma) × at = ma²t
m మరియు a లు స్థిరాంకాలు, ∴ p α t.

ప్రశ్న 10.
స్థిర సామర్థ్యాన్ని అందించే జనకం ప్రభావం వల్ల ఒక వస్తువు ఏక దిశాత్మకంగా చలిస్తుంది. t కాలంలో కలిగిన స్థానభ్రంశం కింది వాటికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
i) t^1/2
ii) t
iii) t^3/2
iv) t²
సాధన:
సామర్థ్యం, P = బలం × వేగం
∴ P = [MLT^-2] [LT^-1] = [mL²T^-3]
P = [mL²T^-3] = స్థిరం
∴ L² T^-3 = స్థిరం
∴ L² α T³ (లేక) L a T^3/2
(లేదా) \(\frac{L^2}{T^3}\) = స్థిరం

ప్రశ్న 11.
ఒక నిరూపక వ్యవస్థలో అక్షం వెంట చలనానికి పరిమితం అయిన వస్తువుపై
F = –\(\hat{\mathbf{i}}\) + 2\(\hat{\mathbf{j}}\) + 3\(\hat{\mathbf{k}}\) N
అనే స్థిర బలం పనిచేస్తుంది. ఇక్కడ x−, y−, z–అక్షాల వెంట ప్రమాణ సదిశలు వరుసగా \(\hat{\mathbf{i}},\hat{\mathbf{j}},\hat{\mathbf{k}}\) z–అక్షంపై 4 m దూరం చలించడానికి ఈ బలం చేసిన పని ఎంత?
సాధన:

ప్రశ్న 12.
విశ్వ కిరణాల ప్రయోగంలో 10 keV, 100 keV. శక్తిగల ఎలక్ట్రాన్, ప్రోటాన్లను కనుగొన్నారు. వీటిలో వేగవంతం అయినది ఏది? ఎలక్ట్రాన్ లేదా ప్రోటాన్? వాటి వడుల నిష్పత్తిని రాబట్టండి. (ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశి = 9.11 × 10^-31 kg, ప్రోటాన్ ద్రవ్యరాశి = 1.67 × 10^-27kg , 1 eV = 1.60 × 10^-19 J).
సాధన:

ప్రశ్న 13.
500 m ఎత్తు నుంచి 2 mm వ్యాసార్థం ఉన్న వాన నీటి బిందువు నేలపై పడుతుంది. సగం ఎత్తువరకు తగ్గుతున్న త్వరణం (గాలి స్నిగ్ధతా నిరోధం వల్ల) కలిగి గరిష్ట (అంత్య) వడిని పొందుతుంది. ఆ తరువాత అది ఏకరీతివడితో కిందికి చలిస్తుంది. వాన నీటి బిందువు ప్రయాణంలో, మొదటి, రెండవ సగంలో గురుత్వ బలం చేసిన పని ఎంత? 10 m s^-1 వడితో నేలను చేరినట్లైతే దాని పూర్తి ప్రయాణంలో నిరోధక బలం చేసిన పని ఎంత?
సాధన:
r = 2mm = 2 × 10^-3m
ప్రతి అర్థప్రయాణంలో, చలించు దూరం
S = \(\frac{500}{2}\) = 250 m
నీటి సాంద్రత ρ = 10³ kg/m³
వర్షం బిందువు ద్రవ్యరాశి = బిందువు ఘనపరిమాణం × సాంద్రత
m = \(\frac{4}{3}\)πr³ × ρ = \(\frac{4}{3}\times\frac{22}{7}\)(2 × 10^-3)³ × 10³ = 3.35 × 10^-5 kg
w = mg × s = 3.35 × 10^-5 × 9.8 × 250 =0.082J

వర్షం బిందువు త్వరణం తగ్గుతూ లేక ఏకరీతి వడితో చలిస్తూ ఉన్నప్పుడు, వర్షం బిందువుపై గురుత్వాకర్షణ బలం చేయు పని స్థిరం.

నిరోధక బలాలు లేనప్పుడు, భూమిని చేరు బిందువు శక్తి.
E₁ = mgh = 3.35 × 10^-5 × 9.8 × 500
= 0.164J

వాస్తవ శక్తి E₂ = \(\frac{1}{2}\)mv²
\(\frac{1}{2}\) × 3.35 × 10^-5 × (10)²
= 1.675 × 10^-3 J.
∴ నిరోధక బలాలు చేయు పని
W = E₁ – E₂ = 0.164 – 1.675 × (10)^-3
W = 0.1623 ఔల్స్

ప్రశ్న 14.
పాత్రలో ఉన్న వాయువులోని అణువు 200m s^-1 వడితో, లంబంతో 30° కోణం చేస్తున్న దిశలో క్షితిజ సమాంతర(పాత్ర) గోడను ఢీకొని అంతే వడితో వెనకకు మరలింది. ఈ అభిఘాతంలో ద్రవ్యవేగం నిత్యత్వంగా ఉంటుందా? ఈ అభిఘాతం స్థితిస్థాపకమా లేదా అస్థితిస్థాపకమా?
సాధన:
స్థితిస్థాపక మరియు అస్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో ద్రవ్యవేగం నిత్యత్వమగును. K. E నిత్యత్వం అవుతుందో, లేదో చెక్ చేద్దాం.

పటంలో చూపినట్లు గోడ ఎక్కువ మందంగా ఉన్నప్పుడు, ప్రత్యావర్తన అణువు గోడ పై వేగంను కలుగచేయదు.

m వాయు అణువు ద్రవ్యరాశి మరియు M గోడ ద్రవ్యరాశి అయితే, అభిఘాతం తరువాత మొత్తం ‘ K.E
E₂ = \(\frac{1}{2}\) m(200)² + \(\frac{1}{2}\)m(0)²
E₂ = 2 × 10⁴ mj
అభిఘాతంనకు ముందు అణువు K.E.
[E₁ = \(\frac{1}{2}\)m(200)² = 2 × 10⁴ mJ mu].
కావున అభిఘాతం స్థితిస్థాపక అభిఘాతం.

ప్రశ్న 15.
భవనం నేల అంతస్తు (ground floor) పై ఉన్న పంప్ (మోటార్) 30m3 ఘనపరిమాణం ఉన్న టాంకును 15 నిమిషాలలో నింపగలదు. పంప్ దక్షత 30% కలిగి ఉండి, టాంక్ నేలపై నుంచి 40 m ఎత్తులో ఉంటే పంప్ ఎంత విద్యుత్ సామర్థ్యం వినియోగించుకొంటుంది ?
సాధన:
నీటి ఘనపరిమాణం = 30 m³,
t = 15 min = 15 × 60 = 900s.
ఎత్తు h = 40m, దక్షత η = 30%
నీటిసాంద్రత = p = 10³ kg/m³
∴ నీటి పంపింగ్ ద్రవ్యరాశి m = ఘనపరిమాణం × సాంద్రత = 30 × 10³ kg·

ప్రశ్న 16.
ఘర్షణ లేని బల్లపై రెండు సర్వసమాన బాలే బేరింగ్లు ఒక దానితో ఒకటి స్పర్శించుకొంటూ నిశ్చలంగా ఉన్నాయి. అంతే ద్రవ్యరాశి ఉన్న వేరొక బాల్బేరింగు. V తొలి వడితో వీటిని సూటిగా ఢీకొంది. ఇది స్థితిస్థాపక అభిఘాతమయితే, అభిఘాతం తరవాత పక్క వాటిలో (పటం) ఏది సాధ్యమయ్యే ఫలితమవుతుంది?

సాధన:
ప్రతి బాల్బేరింగ్ ద్రవ్యరాశి mగా తీసుకుందాము. అభిఘాతం ముందు, వ్యవస్థ మొత్తం K.E
= \(\frac{1}{2}\)mV² + 0 = \(\frac{1}{2}\)mV²
అభిఘాతం తరువాత, వ్యవస్థ మొత్తం K.E
సందర్భం I, E₁ = \(\frac{1}{2}\) (2m) (V/2)² = \(\frac{1}{4}\)mV²
సందర్భం II, E₂ = \(\frac{1}{2}\)mV²
సందర్భం III, E₃ = \(\frac{1}{2}\)(3m) (V/3)² = \(\frac{1}{6}\)mV²

సందర్భం II లో మాత్రమే K.E నిత్యత్వమగును. కావున సందర్భం II మాత్రమే సాధ్యం.

ప్రశ్న 17.
క్షితిజ లంబానికి 30° కోణం చేస్తూ ఉన్న లోలక గోళం A ని వదిలితే అది బల్లపై నిశ్చలస్థితిలో ఉన్న అంతే ద్రవ్యరాశి కలిగిన B గోళాన్ని పటం లో చూపినట్లు ఢీకొంది. అభిఘాతం తరవాత A గోళం ఎంత ఎత్తుకు లేస్తుంది ? అభిఘాతం స్థితిస్థాపకం అని ఊహించి, గోళాల పరిమాణాలను ఉపేక్షించండి.

సాధన:
గోళం A పైకి లేవదు. దీనివల్ల ఒకే ద్రవ్యరాశి గల రెండు వస్తువులు స్థితిస్థాపక అభిఘాతంలో వాని వేగాలు మార్చుకొనును. అభిఘాతం తరువాత బంతి A విరామ స్థితికి మరియు బంతి B, A బంతి వేగంతో చలించును.

ప్రశ్న 18.
ఒక లోలక గోళాన్ని క్షితిజ సమాంతర స్థానం నుంచి విడిచిపెట్టారు. గాలి నిరోధం వల్ల తొలి శక్తిలో 5% దుర్వ్యయమయితే గోళం అత్యంత నిమ్నతమ బిందువును ఎంత వడితో చేరుతుంది? లోలకం పొడవు 1.5 m.
సాధన:
h = 1.5m, V =?
దుర్యయమగు శక్తి = 5%
గోళం కనిష్ట స్థానం B అయితే, B వద్ద దాని స్థితిజ శక్తి సున్నా, క్షితిజ సమాంతర స్థానం A వద్ద, గోళం మొత్తం స్థితిజశక్తి mgh.
A నుండి Bకు చలించుటలో, గోళం P.E, K.Eగా మారును. మారిన శక్తి = 95% (mgh)
B వద్ద వేగం V అయితే, అప్పుడు K.E = \(\frac{1}{2}\)mv²
= \(\frac{95}{100}\) mgh

ప్రశ్న 19.
25 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఇసుక సంచిని మోస్తున్న 300 kg ద్రవ్యరాశి కలిగిన ట్రాలీ ఘర్షణ లేని బాట (track) లో 27 km/h ఏకరీతి వడితో చలిస్తూ ఉంది. కొంతసేపటి తరవాత సంచికి కలిగిన రంధ్రం ద్వారా 0.05 kg s 1 రేటుతో ఇసుక ట్రాలీ తలంపై లీకు (leak) అవుతూ ఉంది. ఇసుక సంచి ఖాళీ అయిన తరవాత ట్రాలీ వడి ఎంత?
సాధన:
ట్రాలీ ఇసుక బస్తాతో ఏకరీతిగా చలిస్తుంటే, వ్యవస్థపై బాహ్యబలం = సున్నా.
ఇసుక బస్తా నుండి లీక్ అయితే, ట్రాలీపై బాహ్యబలం పని చేయదు. కావున ట్రాలీ వడి మారదు.

ప్రశ్న 20.
0.5 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువు సరళరేఖా మార్గంలో v = ax^3/2 వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది. ఇక్కడ a = 5m^-1/2 s^-1. అది x = 0 నుంచి x = 2 m స్థానభ్రంశం చెందినపుడు ఫలిత బలం చేసిన పని ఎంత?
సాధన:
m = 0.5 kg; v = ax^3/2, a = 5m^-1/2 s^-1,
w = ?
x = వద్ద తొలివేగం, v₁ = a × 0 = 0
x = 2 వద్ద తుదివేగం, v₂ = a2^3/2 = 5 × 2^3/2
జరిగిన పని = K.E లో పెరుగుదల = \(\frac{1}{2}\)m
(v₂² – v₁²), W = \(\frac{1}{2}\) × 0.5 [(5 × 2^3/2)²) – 0] = 50J

ప్రశ్న 21.
ఒక గాలిమర (windmill) రెక్కలు A వైశాల్యం ఉన్న వృత్తాన్ని చిమ్ముతున్నాయి. (a) ఈ వృత్తానికి లంబంగా v వేగంతో గాలి ప్రవహిస్తుంటే, దీని ద్వారా t కాలంలో వెళ్ళే గాలి ద్రవ్యరాశి ఎంత? (b) గాలి గతిజ శక్తి ఎంత? (c) గాలి మర, గాలి శక్తిలో 25% శక్తిని విద్యుత్ శక్తిగా మారుస్తుందని 30 m², v = 36 km/h గాలి సాంద్రత 1.2 kg m^-3 ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంత?
సాధన:
a) గాలి ప్రవాహ ఘనపరిమాణం/సెకండుకు = AV
గాలి ప్రవాహ ద్రవ్యరాశి / సెకండుకు = AVρ
t secలో ప్రవహించు గాలిద్రవ్యరాశి = AVρt

ప్రశ్న 22.
బరువు తగ్గాలనుకొనే వ్యక్తి (dieter) 10kg ద్రవ్యరాశిని ప్రతిసారి 0.5 m ఎత్తుకు లేపుతూ వెయ్యిసార్లు పైకి ఎత్తాడు. అతడు ప్రతిసారి ద్రవ్యరాశిని కిందకు దించేటప్పుడు నష్టపోయిన స్థితిజ శక్తి దుర్వ్యయమవుతుందని ఊహించండి. (a) గురుత్వ బలానికి వ్యతిరేకంగా అతడు చేసిన పని ఎంత? (b) ప్రతి కిలో గ్రాముకు 3.8 × 107J శక్తిని కొవ్వు అందిస్తుంది. ఇది 20% దక్షతతో యాంత్రిక శక్తిగా మారుతుంది. బరువు తగ్గాలనుకొనే వ్యక్తి ఎంత కొవ్వును ఉపయోగించినట్లు?
సాధన:
m = 10kg, b = 0.5 m, n = 1000
a) గురుత్వాకర్షణ బలంనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన పని W = n(mgh)
= 1000 × (10 × 9.8 × 0.5 = 49000 J

b) 1 kg క్రొవ్వును సప్లై చేయు యాంత్రిక శక్తి = 3.8

ప్రశ్న 23.
ఒక కుటుంబం 8 kW విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. (a) సౌరశక్తి నేరుగా క్షితిజ సమాంతర తలంపై సగటున ప్రతి చదరపు మీటరుకు 200 W రేటున పతనమవుతుంది. ఈ శక్తిలో 20% విద్యుత్ శక్తిగా ఉపయోగపడితే, 8 kW ని సరఫరా చేయడానికి ఎంత పెద్ద వైశాల్యం ఉన్న తలం అవసరమవుతుంది ? (b) దీన్ని ఒక మాదిరి ఇంటి పైకప్పు వైశాల్యంతో పోల్చండి.
సాధన:
‘A’ sq.m వైశాల్యంను తీసుకుందాము.
∴ మొత్తం సామర్థ్యం = 200A
ఉపయోగపడిన విద్యుతశక్తి / sec = \(\frac{20}{100}\)
= 8KW = 40A = 8000 (watt)
∴ A = \(\frac{8000}{40}\) = 200 sq.m
250 sq.mt గల ఇంటికప్పు వైశాల్యంతో, ఈ వైశాల్యంను పోల్చవచ్చును.

ప్రశ్న 24.
0.012 kg ద్రవ్యరాశి కలిగిన బుల్లెట్, 70 ms^-1 క్షితిజ సమాంతర వడితో 0.4 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న చెక్క దిమ్మెను ఢీకొని చెక్క దిమ్మె పరంగా తక్షణం విరామంలోకి వచ్చింది. ఈ దిమ్మెను సన్నని తీగల ద్వారా లోకప్పు (ceiling) నుంచి వేలాడదీశారు. చెక్క దిమ్మె పైకి లేచే ఎత్తును లెక్కించండి. దిమ్మెలో ఉత్పన్నమయ్యే ఉష్ణాన్ని కూడా లెక్కించండి.
సాధన:
m₁ = 0.012kg. u₁ = 70 m/s
m₂ = 0.4 kg, u₂ = 0
దిమ్మె సాపేక్షంగా బుల్లెట్ విరామ స్థితికి వచ్చును. రెండు ఒకే ఒక వస్తువుగా ప్రవర్తించును. సంయోగము పొందు వేగం’ V ను తీసుకుందాము.

రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమమును అనువర్తించగా, (m₁ + m₂)v
= m₁u₁ + m₂u₂ = m₁u₁

ప్రశ్న 25.
ఘర్షణ లేని వాలుగా ఉన్న రెండు జాడ (track) లపై (పటం) రెండు రాళ్ళు నిశ్చల స్థితి నుంచి, A బిందువు వద్ద నుంచి, వేరువేరుగా జారుతున్నాయి. (ఒక వైపు వాలు క్రమంగా పెరిగి రెండోవైపు నిటారుగా ఉండి A వద్ద కలుసుకొంటున్నాయి.) రెండు రాళ్ళు అడుగు భాగానికి ఒకేసారి చేరుకొంటాయా? ఒకే వడితో చేరుకొంటాయా? వివరించండి. θ₁ = 30°, θ₁ = 60°, h = 10 m అయితే ఈ రెండు రాళ్ళు అడుగు భాగానికి చేరడానికి పట్టే కాలాలు, అవి పొందిన వడులు ఎంత?

సాధన:
OA మరియు OBలు రెండు నున్నని తలాలు. అవి క్షితిజ సమాంతరంతో చేయు కోణాలు ∠θ₁, మరియు ∠θ₁.
రెండు తలాల ఎత్తులు సమానం. కావున రెండు రాయిలు అడుగునకు ఒకేవడితో చేరును.
∴ P.E = K.E
mgh = \(\frac{1}{2}\)mv₁²= \(\frac{1}{2}\)mv₂²
∴ v₁ = v₂
పటం నుండి, రెండు దిమ్మెల త్వరణాలు

రెండవరాయి తక్కువకాలంలో అడుగునకు, మొదటిరాయి కన్నా ముందుగా చేరును.

ప్రశ్న 26.
ఘర్షణ ఉన్న వాలు తలంపై ఉన్న 1 kg దిమ్మెను 100 N m^-1 స్ప్రింగ్ స్థిరాంకం కలిగిన స్ప్రింగ్తో పటం లో చూపించిన విధంగా కలిపారు. సాగదీయని స్థితిలో స్ప్రింగ్ ఉన్నప్పుడు దిమ్మెను నిశ్చల స్థితి నుంచి విడిచిపెట్టారు. దిమ్మె విరామానికి వచ్చే ముందు వాలు తలంపై 10 cm దూరం కదిలింది. వాలు తలానికి, దిమ్మెను మధ్య ఉండే ఘర్షణ గుణకాన్ని కనుక్కోండి. స్ప్రింగ్ ద్రవ్యరాశి ఉపేక్షించేటట్లుగా ఉన్నదని, అలాగే కప్పీ ఘర్షణ లేనిదని ఊహించండి.

సాధన:
పటం నుండి స్పష్టంగా,
R = mg cosθ
F = µR = µmg cosθ
వాలుతలం క్రింది దిశలో దిమ్మెపై పనిచేయు నికర బలం
= mg sin θ – F = mg sin θ – µ mg cos θ
= mg (sin – µ cos θ)
ప్రయాణించు దూరం, x = 10cm = 0.1m.
సమతాస్థితిలో, జరిగిన పని = సాగదీసిన స్ప్రింగ్ P.E
mg (sin θ – µ cos θ) x = \(\frac{1}{2}\)kx²
2mg (sin θ – µ cos θ) = Kx
2 × 1 × 10 (sin 37° – μ cos 37°) = 100 × 0.1
20(0.601 μ.0.798) = 10
∴ μ = 0.126

ప్రశ్న 27.
7 m s^-1 ఏకరీతి వడితో కిందికి చలిస్తున్న లిఫ్ట్ లో కప్పు (ceiling) నుంచి 0.3 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న బోల్డ్ కిందకు పడింది. ఇది లిఫ్ట్ నేలను ఢీకొని లేవలేదు. లిఫ్ట్ పొడవు = 3 m ఈ అభిఘాతంలో ఉత్పన్నమయ్యే ఉష్ణం ఎంత? లిఫ్ట్ నిశ్చలంగా ఉంటే మీ సమాధానం మారుతుందా?
సాధన:
m = 0.3kg, v = 7 m/s,
h ఎలివేటర్ పొడవు = 3m
ఎలివేటర్ దృష్ట్యా బంతి సాపేక్ష వేగం సున్నా.
అభిఘాతంలో బంతి స్థితిజ శక్తి, ఉష్ణశక్తిగా మారును.
వెలువడు ఉష్ణం పరిమాణం బంతి కోల్పోయిన P.E = mgh 0.3 × 9.8 × 3 = 8.82 J.
ఎలివేటర్ దృష్ట్యా బంతి సాపేక్ష వేగం సున్నా.

ప్రశ్న 28.
ఘర్షణ లేని జాడ (track) పై 200 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ట్రాలీ 36 km / h ఏకరీతి వడితో చలిస్తుంది. 20 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న పిల్లవాడు ట్రాలీ పై ఒక చివర నుంచి రెండవ చివరకు (10 m దూరం) ట్రాలీకి సాపేక్షంగా, దాని చలన దిశకు వ్యతిరేకంగా 4 m s^-1 వడితో పరిగెత్తుతూ ట్రాలీ నుంచి గెంతాడు. ట్రాలీ తుది వడి ఎంత? పిల్లవాడు పరిగెత్తడం ప్రారంభించిన క్షణం నుంచి ట్రాలీ ఎంత దూరం చలించింది?
సాధన:
ట్రాలీ ద్రవ్యరాశి, m₁ = 200 kg
ట్రాలీ వడి V = 36 km/h = 10 m/s
పిల్లవాని ద్రవ్యరాశి, m₂ = 20 kg
పిల్లవాడు పరుగెత్తకముందు, వ్యవస్థ ద్రవ్యవేగం
P₁ = (m₁ + m₂)v = (200 + 20)10
= 2200kg ms^-1.

పిల్లవాడు, ట్రాలీకి వ్యతిరేఖ దిశలో 4 m/s వేగంతో
పరుగెత్తాడని భావిద్దాం. భూమి సాపేక్షంగా ట్రాలీ తుది వేగం v¹.
భూమి సాపేక్షంగా పిల్లవాని వడి = (v¹ – 4)

∴ పిల్లవాడు పరిగెత్తితే, వ్యవస్థ ద్రవ్యవేగం,
P₂ = 200v¹ + 20 (v¹ – 4) = 220v¹ – 80
వ్యవస్థపై బాహ్య బలం పనిచేయకపోతే,
∴ P₂ = P₁
220v¹ – 80 = 2200
=220v¹ = 2200 + 80 = 2280
v¹ = \(\frac{2280}{220}\) = 10.36 ms^-1

ట్రాలీపై 10m దూరం పరుగెత్తుటకు పిల్లవానికి పట్టుకాలం,
t = \(\frac{10m}{4ms^{-1}}\) = 2.5 s
ఈ కాలంలో ట్రాలీ ప్రయాణించు దూరం = ట్రాలీవేగం × కాలం = 10.36 × 2.5 = 25.9 m

ప్రశ్న 29.
కింద ఇచ్చిన స్థితిజ శక్తి గ్రాఫ్ వక్రాల్లో ఏవి రెండు బిలియర్డ్ బంతుల మధ్య స్థితిస్థాపక అభిఘాతాలను వివరించలేవు? బంతుల కేంద్రాల కేంద్రాల మధ్య దూరం r.

సాధన:
రెండు ద్రవ్యరాశుల వ్యవస్థ స్థితిజశక్తి, వాని మధ్యదూరం (r)నకు విలోమానుపాతంలో ఉండును. i.e, v(r) α \(\frac{1}{r}\) రెండు బిలియర్డ్ బంతులు ఒకదానితో ఒకటి స్పృశించు కుంటున్నప్పుడు, P.E సున్నా i. e., r = R + R = 2R వద్ద ; v(r) = 0.

ఇచ్చిన గ్రాఫ్లలో, వక్రం (v) రెండు నిబంధనలను సంతృప్తి పరుచును. మిగిలిన అన్ని గ్రాఫ్లు, రెండు బిలియర్డ్ బంతుల స్థితిస్థాపక అభిఘాతంను వివరించవు.

ప్రశ్న 30.
నిశ్చల స్థితిలో ఉన్న స్వేచ్ఛా న్యూట్రాన్ క్షీణతను. పరిగణించండి : n → p + e^– ఈ రకమైన రెండు వస్తువుల క్షీణత స్థిరమైన శక్తి ఉన్న ఒక ఎలక్ట్రాను కచ్చితంగా ఇవ్వాలని, అందువల్ల న్యూట్రాన్ లేదా కేంద్రకం యొక్క β-క్షీణతలో కనిపించిన అవిచ్చిన్న శక్తి పంపిణీని వివరించలేక పోతుందని చూపండి.

(సూచన : ఈ అభ్యాసం యొక్క సరళమైన ఫలితం ఏమంటే β-క్షీణతలో ఏర్పడే ఉత్పన్నాలలో మూడవ కణం ఉనికిని ఊహించడానికి W. పౌలి ప్రతిపాదించిన అనేక వాదనలలో ఇది ఒకటి. ఈ కణం న్యూట్రినో అని తెలిసింది. ఈ కణం స్వభావజ (intrinsic) స్పిన్^1/2 (e–, p లేదా n వలె) కలిగి, తటస్థంగా ఉండి (ఆవేశరహిత), ద్రవ్యరాశి లేకపోవడం గాని లేదా అతి స్వల్ప ద్రవ్యరాశి కలిగి (ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశితో పోలిస్తే) ఉంటుందని, ద్రవ్యంతో బలహీనంగా చర్యనొందుతుందని ఇప్పుడు తెలుసుకొన్నాం. కచ్చితమైన న్యూట్రాన్ క్షీణత ప్రక్రియ కింది విధంగా ఉంటుంది : n → p + e^– + v
సాధన:
విఘటన ప్రక్రియలో, n → p + e
ఎలక్ట్రాన్ శక్తి (∆m)c² కు సమానము.
ఇచ్చట ∆m = ద్రవ్యరాశి లోపం = న్యూట్రాన్ ద్రవ్యరాశి – ప్రొటాన్ మరియు – ఎలక్ట్రాన్ ద్రవ్యరాశి. ఇది స్థిరం. న్యూట్రాన్ లేక కేంద్రకము β-విఘటనంలో అవిచ్ఛిన్న శక్తి వితరణను, ఈ రకం విఘటనను వివరించదు. న్యూట్రాన్ సరైన విఘటన ప్రక్రియ n p + e^– + v.

సాధించిన సమస్యలు (Solved Problems)

ప్రశ్న 1.
F = (3\(\hat{\mathbf{i}}\) +4\(\hat{\mathbf{j}}\) – 5\(\hat{\mathbf{k}}\)) ప్రమాణాలు స్థానభ్రంశం d = (5\(\hat{\mathbf{i}}\) + 4\(\hat{\mathbf{j}}\) + 3\(\hat{\mathbf{k}}\)) ప్రమాణాలు అయితే వాటి మధ్య కోణాన్ని, d సదిశ దిశలో F విక్షేపాన్ని కనుక్కోండి.
సాధన:
F.d = F_xd_x + F_yd_y + F_zd_z = 3(5) + 4(4) + (-5) (3) = 16 ప్రమాణాలు
∴ F.d = F d cos θ = 16 ప్రమాణాలు
ఇప్పుడు F.F = F² – F_x² + F_y² + F_z²
9 + 16 + 25 = 50 ప్రమాణాలు
d.d = d² = d_x² + d_y² + d_z²·
25 + 16 + 9 = 50 ప్రమాణాలు

ప్రశ్న 2.
వాన నీటి బిందువులు పడేటప్పుడు కిందకు పనిచేసే గురుత్వాకర్షణ బలం, దీన్ని వ్యతిరేకించే నిరోధక బలాల ప్రభావం ఉంటుందని మనకు బాగా తెలుసు. నిరోధక బలం వాన నీటి బిందువు వేగానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. దీని గురించి నిర్ధారించవలసి ఉంది. 1.00 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న నీటి బిందువు 1.00 km ఎత్తు నుంచి కిందకు పడుతుందనుకోండి. అది 50.0 ms వడితో నేలను తాకింది. దానిపై (a) గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల జరిగిన పని ఎంత? (b) తెలియని నిరోధక బలం వల్ల జరిగిన పని ఎంత?
సాధన:
(a) నీటి బిందువు గతిజశక్తిలో మార్పు
∆K = \(\frac{1}{2}\) mv² – 0
= \(\frac{1}{2}\) × 10^-3 × 50 × 50 = 1.25 J

ఇక్కడ నీటి బిందువు ప్రారంభంలో నిశ్చలస్థితిలో ఉందని ఊహించడమైంది.
పని, శక్తి, సామర్థ్యం
g విలువ 10 m/s× తో స్థిరంగా ఉంటుందని ఊహిస్తే, గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల జరిగిన పని
W_g = mgh = 10^-3 × 10 × 10³ = 10.0 J

(b) పని-శక్తి సిద్ధాంతం నుంచి
∆K = W_g + W_r
ఇక్కడ W_r అనేది వాన నీటి బిందువుపై నిరోధక బలం వల్ల జరిగిన పని

W_r = ∆K – W_g = 1.25 – 10 = – 8.75 J
W_r విలువ రుణాత్మకం

ప్రశ్న 3.
సైకిల్పై ప్రయాణిస్తున్న వ్యక్తి, బ్రేకు వేసినప్పుడు 10 m దూరం జారుతూ ఆగాడు. ఈ ప్రక్రియలో రోడ్డు వల్ల సైకిల్ గమనానికి వ్యతిరేక దిశలో, సైకిల్పై పనిచేసే బలం 200 N. (a) సైకిల్పై రోడ్డు ఎంత పని చేస్తుంది? (b) రోడ్డుపై సైకిల్ ఎంత పని చేస్తుంది?
సాధన:
రోడ్డు సైకిల్పై చేసిన పని అంటే రోడ్డు వల్ల కలిగే నిరోధక బలం (ఘర్షణ బలం) చేసిన పని అవుతుంది.
(a) నిరోధక బలం, స్థానభ్రంశాలు ఒకదానితో ఒకటి చేసే కోణం 180° (π రేడియన్లు) కాబట్టి రోడ్డు వల్ల జరిగిన పని.
= W_r = Fd cos θ 200 × 10 × cos π = -2000 J

ఈ ఋణ పనివల్లనే పని-శక్తి సిద్ధాంతం ప్రకారం సైకిల్ ఆగుతుంది.

(b) న్యూటన్ మూడవ గమన నియమం ప్రకారం సైకిల్ వల్ల సమానం, వ్యతిరేక బలం రోడ్డుపై పనిచేస్తుంది. దీని పరిమాణం 200 N. కాని రోడ్డు ఎటువంటి స్థానభ్రంశం పొందలేదు కాబట్టి రోడ్డుపై సైకిల్ చేసే పని శూన్యం అవుతుంది.

A పై B కలగచేసే బలానికి సమానం, వ్యతిరేక దిశలో B పై A కలగచేసే బలం ఉన్నప్పటికీ (న్యూటన్ మూడవ గమన నియమం) B వల్ల A పై జరిగిన పనికి, B పై A వల్ల జరిగే పని సమానం, వ్యతిరేక దిశలో ఉండవవసరం లేదు.

ప్రశ్న 4.
ప్రక్షేపణాల (ballistics) ప్రదర్శనలో ఒక పోలీసు అధికారి 50.0g ద్రవ్యరాశి ఉన్న బుల్లెట్ను 200 ms^-1 వడితో 2.00 cm మందం ఉన్న ప్లైవుడ్లోకి పేల్చాడు. తొలి గతిజశక్తిలో కేవలం 10% తో మాత్రమే బుల్లెట్ బయటకు వెలువడింది. బయటకు వెలువడిన బుల్లెట్ వడి ఎంత?
సాధన:
బుల్లెట్ తొలి గతిజశక్తి = mv²/2 = 1000 J. దాని తుది గతిజశక్తి 0.1 × 1000 వెలువడిన బుల్లెట్ వడి v_f అయితే,

వడి దాదాపు 68% తగ్గింది (90% కాదు).

ప్రశ్న 5.
గరుకుగా ఉన్న రైల్వే ప్లాట్ఫారంపై ఒక స్త్రీ ట్రంకు (trunk) ను తోస్తుంది. 10 m దూరం తోయడానికి 100 N బలం ఆమె ప్రయోగించింది. ఈ తరవాత క్రమంగా ఆమె అలసిపోవడం వల్ల ప్రయోగించిన బలం దూరంతో పాటు రేఖీయంగా తగ్గి 50 N అయ్యింది. ట్రంకు కదిలిన మొత్తం దూరం 20m. స్త్రీ ప్రయోగించిన బలం, ఘర్షణ బలం 50 N లకు, స్థానభ్రంశానికి గ్రాఫ్ గీయండి. ఈ రెండు బలాలు 20m దూరంలో చేసిన పనిని లెక్కించండి.
సాధన:

పటంలో ప్రయోగించిన బలం గ్రాఫ్ చూపించడమైంది. x = 20m వద్ద F 50 N (≠ 0). ఘర్షణ బలం f పరిమాణం |f| = 50N గా మనకు ఇవ్వడమైంది. ఇది గమనాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ, బలం F కు వ్యతిరేక దిశలో ఉంటుంది. అందువల్ల బలాక్షానికి రుణ దిశలో చూపించడమైంది. స్త్రీ చేసిన పని W_F అయితే,
W_F = ABCD దీర్ఘచతురస్ర వైశాల్యం + CEID సమలంబ చతుర్భుజం వైశాల్యం

W_F = 100 × 10 + \(\frac{1}{2}\)(100 + 50) × 10
= 1000 + 750 = 1750 J

ఘర్షణ బలం చేసిన పని W. అయితే,
W_f → AGHI దీర్ఘచతురస్ర వైశాల్యం
W_f = (-50) × 20 = -1000 J
బల అక్షం రుణదిశవైపు ఉన్న వైశాల్యం రుణ సంజ్ఞను కలిగి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 6.
ద్రవ్యరాశి m = 1 kg ఉన్న దిమ్మె క్షితిజ సమాంతర తలంపై vⁱ = 2ms^-1 వడితో కదులుతూ x = 0.10 m నుంచి x = 2.01 m వరకు విస్తరించి ఉన్న గరుకు ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించింది. ఈ వ్యాప్తిలో చలనానికి వ్యతిరేకంగా పనిచేసే బలం F_r, x కు విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
F_r = \(\frac{-k}{x}\)0.1 < x < 2.01 m వద్ద
= 0 x < 0.1 m, x > 2.01 m వద్ద
ఇక్కడ k = 0.5J గరుకు ప్రదేశాన్ని దాటిన తరవాత దిమ్మె తుది గతిజశక్తి, వడి v_f ఎంత?
సాధన:

సహజ సంవర్గమానం. అంతేకాని 10 ఆధారం కలిగిన సంవర్గమానం కాదు అని గుర్తించాలి [lnX = log_e X = 2.303 log₁₀ X].

ప్రశ్న 7.
L పొడవు ఉన్న తేలికైన దారంతో m ద్రవ్యరాశి ఉన్న గోళం వేలాడదీయడమైంది. నిమ్నతమ బిందువు A వద్ద దానికి క్షితిజ సమాంతర వేగం v_o ఇవ్వడం వల్ల అది క్షితిజ లంబ తలంలో అర్థవృత్తాన్ని పూర్తిచేసి ఊర్థ్వతమ బిందువు Cని చేరింది. Cని చేరినప్పుడు మాత్రమే దారం వదులయింది (slack). ఇది పటంలో చూపించడమైంది. (i) v_o; (ii) B, C ల వద్ద వడి; (iii) B, C ల వద్ద గతిజ శక్తుల నిష్పత్తు (K_B/K_C) లకు సమీకరణాలను రాబట్టండి. C ని చేరిన తరువాత గోళం ప్రక్షేపక మార్గం స్వభావంపై వ్యాఖ్యానించండి.

సాధన:
i) గోళంపై రెండు బాహ్య బలాలు పనిచేస్తుంటాయి.
గురుత్వం, దారంలోని తన్యత (T). దారంలో తన్యత చేసిన పని శూన్యం. ఎందుకంటే గోళం స్థానభ్రంశం ఎప్పుడూ దారానికి లంబంగా ఉంటుంది. అందువల్ల గోళం స్థితిజశక్తి, గురుత్వబలంతో మాత్రమే సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. వ్యవస్థ మొత్తం యాంత్రిక శక్తి E నిత్యత్వంగా ఉంటుంది. నిమ్నతమ బిందువు A వద్ద వ్యవస్థ స్థితిజ శక్తిని సున్నాగా తీసుకొంటాం. అందువల్ల
A వద్ద :
E = \(\frac{1}{2}\)mv²₀ …………… (1)
T_A – mg = \(\frac{mv^{2}_{0}}{L}\) [న్యూటన్ రెండవ నియమం]

A వద్ద దారంలో తన్యత T_A దారంలో తన్యత (T_c) శూన్యమవుతుంది. కాబట్టి ఊర్థ్వతమ బిందువు వద్ద దారం వదులవుతుంది.
అందువల్ల C వద్ద
E = \(\frac{1}{2}\)mv²_e + 2mgL …………… (2)
mg = \(\frac{mv^{2}_{e}}{L}\) [న్యూటన్ రెండవ నియమం] .. (3)
ఇక్కడ v_cఅనేది C వద్ద వడి సమీకరణాలు (2), (3) ల నుంచి
E = \(\frac{5}{2}\)mgL
దీనిని A వద్ద శక్తితో సమానం చేస్తే,

C బిందువు వద్ద దారం వదులవుతుంది, గోళం వేగం ఎడమవైపు క్షితిజ సమాంతరంగా ఉంటుంది. ఈ క్షణంలో దారం తెగిపోతే, గోళం క్షితిజ సమాంతర ప్రక్షేపం వంటి ప్రక్షేపక చలనం చేస్తుంది. ఇది శిఖరం పైన ఉన్న రాయిని క్షితిజ సమాంతరంగా తన్నినప్పుడు అది పొందే పథంలాంటిది. అలా తెగకుంటే, వృత్తాకార పథంలో గోళం పూర్తి భ్రమణం చేస్తుంది.

ప్రశ్న 8.
కారు ప్రమాదాలను పోలి ఉండే విధంగా కారు తయారీదార్లు వివిధ స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు కలిగిన స్ప్రింగ్లతో గమనంలో ఉన్న కార్ల అభిఘాతాలను అధ్యయనం చేస్తారు. అలాంటి ఒక పోలికను పరిగణిద్దాం. 1000 kg ద్రవ్యరాశి కలిగిన కారు 18.0 km / h వడితో నున్నటి రోడ్డుపై చలిస్తూ 6.25 × 10³ N m^-1. స్ప్రింగ్ స్థిరాంకం ఉన్న క్షితిజ సమాంతరంగా తగిలించిన స్ప్రింగ్ను ఢీకొంది. స్ప్రింగ్ చెందే గరిష్ట సంపీడనం ఎంత?
సాధన:
స్ప్రింగ్ గరిష్ఠ సంపీడనం చెందినప్పుడు కారు గతిజశక్తి పూర్తిగా స్ప్రింగ్ స్థితిజ శక్తిగా మారుతుంది.
గమనంతో ఉన్న కారు గతిజ శక్తి
K = \(\frac{1}{2}\)mv² = \(\frac{1}{2}\) × 10³ × 5 × 5
K = 1.25 × 10⁴ J

ఇక్కడ 18 km h^-1ను 5ms^-1 గా మార్చుడమైంది. [36 km h-^-1 = 10 ms^-1 అని గుర్తుంచుకోవడం ఉపయోగకరం.] యాంత్రిక శక్తి నిత్యత్వ నియమం ప్రకారం స్ప్రింగ్ గరిష్ట సంపీడనం X_m వద్ద స్ప్రింగ్ స్థితిజ శక్తి V గమనంలో ఉన్న కారు గతిజ శక్తి Kకి సమానం.
V = \(\frac{1}{2}\)k x²_m = 1.25 × 10⁴ J
దీని నుంచి x_m = 2.00 m వస్తుంది.

ఇక్కడ మనం స్ప్రింగ్ను ద్రవ్యరాశి లేనిదిగా, తలానికి ఉపేక్షించదగిన ఘర్షణ ఉందని పరిగణించడమైంది. ఇది ఒక ఆదర్శ పరిస్థితి అని గమనించవచ్చు.

నిత్యత్వ బలాలపై కొన్ని సూచనలు చేసి ఈ విభాగాన్ని ముగించవచ్చు.

i) పై చర్యల్లో కాలం గురించి సమాచారం లేదు. పైన తీసుకొన్న ఉదాహరణలో సంపీడనాన్ని మనం లెక్కించవచ్చు కాని సంపీడనం జరిగిన కాలాన్ని లెక్కించలేం. కాలానికి సంబంధించిన సమాచారం న్యూటన్ రెండవ గమన నియమాన్నుంచి తెలుసు కోవచ్చు.

ii) అన్ని బలాలు నిత్యత్వ బలాలు కావు. ఉదాహరణకు ఘర్షణ బలం అనిత్యత్వ బలం. ఈ సందర్భానికి శక్తి నిత్యత్వ నియమాన్ని మార్పు చేయవలసి ఉంటుంది. దీన్ని ఉదాహరణ 9లో వివరించడమైంది.

iii) స్థితిజ శక్తి సున్నా విలువ అనేది అనియతమైనది (arbitrary) ఇది సౌలభ్యం కోసం ఏర్పరిచింది. స్ప్రింగ్ బలానికి x = 0 వద్ద V(x) తీసుకొన్నాం. అంటే సాగదీయని స్ప్రింగ్ సున్నా స్థితిజ శక్తిని కలిగి ఉంటుంది. స్థిర గురుత్వ బలం mgకి -భూమి ఉపరితలంపై V = 0 అని తీసుకొంటాం. తరువాతి అధ్యాయంలో విశ్వగురుత్వ నియమం వల్ల ఏర్పడే బలం సంబంధంలో గురుత్వ జనకం నుంచి అనంత దూరం వద్ద స్థితిజ శక్తిని సున్నాగా ఉత్తమంగా నిర్వచించడమైంది. ఏది ఏమైనా ఒకసారి స్థితిజ శక్తి విలువను సున్నాగా స్థిరీకరిస్తే దాన్ని అదే విధంగా తరవాత చర్చలో కొనసాగించాలి. అంతేగాని మధ్యలో ఈ విలువను మార్చరాదు.

ప్రశ్న 9.
8వ ఉదాహరణలో ఘర్షణ గుణకం µ విలువ 0.5 గా తీసుకొని స్ప్రింగ్ గరిష్ట సంపీడనాన్ని లెక్కించండి.
సాధన:

పటంలో చూపినట్లు ఘర్షణ ఉన్నప్పుడు ఘర్షణ బలం, స్ప్రింగ్ బలం రెండూ స్ప్రింగ్ సంపీడనాన్ని వ్యతిరేకిస్తాయి.

యాంత్రిక శక్తి నిత్యత్వ నియమం కంటే పని-శక్తి సిద్ధాంతాన్ని ఇక్కడ ఉపయోగిస్తాం.
గతిజ శక్తిలోని మార్పు

ఇప్పుడు µmg = 0.5 × 10³ × 10 5 × 10³ N
(g = 10.0 ms^-2 గా తీసుకోండి]. పై సమీకరణాన్ని మనకు తెలియని x_m తో కూడిన ఒక వర్గ సమీకరణంగా మార్చవచ్చు.

ఇక్కడ x_m ధనాత్మకం కాబట్టి ధన వర్గ మూలం తీసుకొంటాం. పై సమీకరణంలో విలువలను ప్రతిక్షేపిస్తే,
x_m = 1.35 m
మనం ఊహించినట్లే ఇది ఉదాహరణ 8 లో వచ్చిన విలువ కంటే ఎక్కువ.

నిత్యత్వ బలం F_c, అనిత్యత్వ బలం F_nc అనే రెండు బలాలు వస్తువుపై పనిచేసినప్పుడు యాంత్రిక శక్తి నిత్యత్వ ‘నియమాన్ని మార్చవలసి ఉంటుంది. పని శక్తి సిద్ధాంతం నుంచి
(F_c + F_nc) ∆x = ∆K
కాని F_c ∆x = – ΔV
అందువల్ల, ∆(K + V) = Fnc ∆x
∆E = F_nc Δx

ఇక్కడ E మొత్తం యాంత్రిక శక్తి, మొత్తం పథంలో ఈ సూత్రం కింది రూపాన్ని పొందుతుంది.
E_f – E_i = W_nc

ఇక్కడ W_nc అనేది ఆ పథంలో అనిత్యత్వ బలం చేసిన మొత్తం పని. నిత్యత్వ బలంలాగా కాకుండా i నుంచి f కు గల నిర్ణీత పథంపై Wnc ఆధారపడి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 10.
(a) DNA లో ఒక బంధాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి అవసరమయ్యే శక్తిని eV లలో (b) గాలి అణువు గతిజ శక్తి (10^-21J) ని eV లలో; (c) ఒక పెద్ద వ్యక్తి రోజూ తీసుకొనే ఆహారాన్ని కిలో కెలరీలలో వ్యక్తపరచండి.
సాధన:
(a) DNA లో ఒక బంధాన్ని విచ్ఛిన్నం చేయడానికి అవసరమయ్యే శక్తి

సాధారణంగా వార్తా పత్రికలు, మాగజైన్లు (magazines) ఒక తప్పును పదే పదే వల్లిస్తూ ఉంటాయి. దానిని మనం ఇక్కడ చూద్దాం. ఆహారం విలువలను కెలరీలలో చెప్పి మనం తీసుకొనే ఆహారం విలువ 2400 కెలరీల కంటే తక్కువగా ఉండాలని సూచిస్తాయి. వాళ్ళు చెప్పవలసినది కిలో కెలరీలు (kcal) అంతే కానీ కెలరీలు కాదు. రోజుకు 2400 కెలరీల ఆహారం తీసుకొనే వ్యక్తి త్వరలోనే ఆకలితో మరణిస్తాడు. ఒక ఆహారం కెలరి అంటే 1 kcal.

ప్రశ్న 11.
2ms^-1 స్థిరవడితో పైకి చలిస్తున్న లిఫ్ట్ గరిష్ఠంగా 1800 kg (లిఫ్ట్ + ప్రయాణీకులు) బరువును తీసుకొనివెళ్ళగలదు. ఈ చలనాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న ఘర్షణ బలం 4000 N. మోటారు లిఫ్ట్కు అందించవలసిన కనీస సామర్ధ్యాన్ని వాట్లలో, అశ్వసామర్ధ్యాలలో కనుక్కోండి.
సాధన:
లిప్పై కిందకు పనిచేసే బలం
F = mg + F_f = (1800 × 10) + 4000 = 22000 N
ఈ బలాన్ని తుల్యం చేయడానికి సరిపడే సామర్థ్యాన్ని మోటారు అందించాలి. అందువల్ల.
P = F.v = 22000 × 2 = 44000 W

ప్రశ్న 12.
న్యూట్రాన్ల వడి క్రమంగా తగ్గడం : న్యూక్లియర్ రియాక్టర్లో న్యూట్రాన్ల అధిక వడి (సుమారు 10⁷ms^-1)10³ ms^-1 కు క్రమంగా తగ్గితేనే అవి ²³⁵₉₂U ఐసోటోప్ చర్యనొంది దానిని విచ్ఛిత్తి గావించడానికి అధిక సంభావ్యత కలిగి ఉంటుంది. న్యూట్రాన్ ద్రవ్యరాశి కంటే కొద్ది రెట్లు అధిక ద్రవ్యరాశి కలిగిన డ్యుటీరియం లేదా కార్బన్ వంటి తేలిక కేంద్రకాలతో న్యూట్రాన్ స్థితిస్థాపక అభిఘాతం జరిపినప్పుడు దాని (న్యూట్రాన్) గతిజ శక్తిలో ఎక్కువ భాగం నష్టపోతుందని చూపండి. తేలిక కేంద్రకాలు సాధారణంగా భారజలం (D₂O) లేదా గ్రాఫైట్ లతో తయారయి ఉంటాయి. వీటిని మితకారి (moderator) అంటారు.
సాధన:
న్యూట్రాన్ తొలి గతిజ శక్తి

మితకారి కేంద్రకాలు పొందే గతిజ శక్తి భాగం K_2f/K_1i అయితే,
f₂ = 1 – f₁ (స్థితిస్థాపక అభిఘాతం)

ఫలితాన్ని సరిచూడవచ్చు.
డ్యుటీరియం కేంద్రకానికి m₂ = 2m₁ కాబట్టి f₂ = 8/9 అయితే f₁ = 1/9 అని వస్తుంది. సుమారు 90% న్యూట్రాన్ల శక్తి డ్యుటీరియంకు బదిలీ అవుతుంది. కార్బన క్కు f₁ = 71.6%, f₂ = 28.4%. వాస్తవంగా ఏకమితీయ అభిఘాతాలు చాలా అరుదు కాబట్టి ఈ సంఖ్య తక్కువగా ఉంటుంది.

ప్రశ్న 13.
సమాన ద్రవ్యరాశులు m₁ = m₂ ఉన్న రెండు బిలియర్డ్ బంతుల మధ్య పటంలో చూపినట్లు అభిఘాతాన్ని పరిగణిద్దాం. మొదటి బంతిని క్యూ (cue) అని రెండవ బంతిని లక్ష్యమని అంటారు. బిలియర్డ్ ఆటగాడు లక్ష్యంగా ఉన్న బంతిని 37° కోణంతో మూలలో ఉన్న పాకెట్ (pocket) లో వేయాలనుకొంటాడు. అభిఘాతం స్థితిస్థాపకమని, ఘర్షణభ్రమణ చలనాలు ముఖ్యం కాదని ఊహించండి. θ₁ ను రాబట్టండి.

సాధన:
ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వం నుంచి ద్రవ్యరాశులు సమానం కాబట్టి
v_1i = v_1f + v_2f
లేదా v_1i² = (v_1f + v_2f) × (v_1f + v_2f)
= v_1f² + _2f² + 2v_1fv_2f
= {v_1f² + v_2f² + 2v_1fv_2f cos (θ₁ + 37} ………. (1)

అభిఘాతం స్థితిస్థాపకం m₁ = m₂ కాబట్టి గతిజ శక్తి నిత్యత్వం నుంచి
v_1i² = v_1f² + _2f² …….. (2)
సమీకరణాలు (1); (2) పోలిస్తే,
cos (θ₁ + 37°) = 0 వస్తుంది.
లేదా θ₁ + 37° = 90°
అందువల్ల, θ₁ = 53°

రెండు ద్రవ్యరాశులు సమానంగా ఉండి ఒకటి విరామంలో, రెండవది గమనంలో ఉంటూ అనుస్పృశ (glancing) స్థితిస్థాపక అభిఘాతం జరిపితే, అభిఘాతం తరవాత అవి ఒకదానికొకటి లంబంగా ఉండేటట్లు చలిస్తాయని పై ఫలితం నిరూపిస్తుంది.

Students can go through AP Inter 1st Year Commerce Notes 3rd Lesson Forms of Business Organization will help students in revising the entire concepts quickly.

AP Inter 1st Year Commerce Notes 3rd Lesson Forms of Business Organization

→ Business is one of the human economic activities. Profit is a consideration of business.

→ Business is an economic entity i.e., an artificial person.

→ Business units may be classified into two types.

1. Noncorporate units
2. Corporate units

→ Sole proprietorship concern is one of the noncorporate units.

→ Each and every business concern must have its own merits and demerits.

→ Sole proprietorship business is owned by only one person and controlled by a single individual.

→ The complete risk in sole proprietorship concern is borne by a sole trader.

→ The sole trade liability is an unlimited liability because the sole proprietorship firm has no separate legal entity.

→ The sole trader and sole proprietorship firms both were the same as per law.

→ To commencement of sole proprietorship firm legal formalities are very less.

→ In sole proprietorship concerns, decisions should be taken by only one person i.e., the sole trader.

→ వ్యాపారానికి సంబంధించిన యాజమాన్య, నిర్వహణ ఏర్పాటును వ్యాపార వ్యవస్థ అంటారు. ఇది వివిధ రూపాలలో ‘ది. వ్యాపార వ్యవస్థల ఎన్నిక వివిధ స్వరూపాల ప్రయోజనాలు, పరిమితుల సమతూకముపై ఆధారపడి ఉం బంది. ఈ ఎంపిక చాలా క్లిష్టమైనది. నియంత్రణ, నష్టభయం, అధికారము మొదలైన అంశాలనాధారముగా ఎంపిక చేయాలి. ఏ సంస్థ అయినా దీర్ఘకాలము కొనసాగాలి అంటే ముందు చూపుతో అనేక సంప్రదింపుల తరువాత సరైన వ్యాపార స్వరూపాన్ని ఎంపికచేసుకోవాలి.

→ సొంత వ్యాపారవ్యవస్థలో ఒకే వ్యక్తి మూలధనాన్ని సమకూర్చి తన సొంత నైపుణ్యం, అనుభవము నిర్వహణలో ఉపయోగించి, తద్వారా వచ్చే ఫలితాలను పూర్తిస్థాయిలో తానే బాధ్యత వహిస్తాడు.

Students can go through AP Inter 1st Year Commerce Notes 2nd Lesson Business Activities will help students in revising the entire concepts quickly.

AP Inter 1st Year Commerce Notes 2nd Lesson Business Activities

→ All business activities are economic activities, a man is engaged in, to earn his livelihood by producing and distributing goods and rendering services.

→ Business may be defined as a human activity directed towards producing or acquiring wealth through buying and selling of goods.

→ Industry refers to the production of consumer goods and capital goods, creating form utility.

→ Commerce is part of the business. It deals with buying and selling goods and services. Commerce is concerned only with the exchange of goods. It includes all those activities which are related to the transfer of goods from the production place to the consumption place.

→ Trade means the purchase and sale of goods with a profit motive. It involves the exchange of goods and services between buyers and sellers.

→ Aids to trade include transport, communication, warehousing, banking, insurance, and advertising.

→ వస్తు సేవల ఉత్పత్తికి సంబంధించిన కార్యకలాపాల సమూహాన్ని పరిశ్రమ అంటారు.

→ పరిశ్రమలను ప్రాథమిక, ప్రజనన, ఉద్భహణ, తయారీ, నిర్మాణ, సేవా పరిశ్రమలుగా విభజించవచ్చు.

→ పారిశ్రామిక ప్రపంచములో వ్యక్తుల మధ్య వస్తువుల పంపిణీ కోసం ఏర్పడిన శ్రమబద్ధమైన వ్యవస్థ వాణిజ్యం.

→ వస్తు మార్పిడిలో గల అవరోధాలను వాటి తొలగింపుకు వాణిజ్యము ముఖ్యమైనది.

→ వస్తువుల కొనుగోలు, అమ్మకాల ప్రక్రియ వర్తకము. దీనిని స్వదేశీ వర్తకము, విదేశీ వర్తకముగా విభజించవచ్చు. స్వదేశీ వర్తకాన్ని టోకు, చిల్లర వర్తకమని, విదేశీ వర్తకాన్ని ఎగుమతి, దిగుమతి, మారు వర్తకముగా విభజించవచ్చును.

→ వర్తక సదుపాయాలు – రవాణా, గిడ్డంగులు, బ్యాంకింగ్ ప్రకటనలు, బీమా, కమ్యూనికేషన్ మొదలైనవి.

Students can go through AP Inter 1st Year Commerce Notes 1st Lesson Concept of Business will help students in revising the entire concepts quickly.

AP Inter 1st Year Commerce Notes 1st Lesson Concept of Business

→ The term business refers to ‘the state of being busy”.

→ Business is one of the human economic activities. Business is an economic activity that involves the regular transfer or exchange of goods and services for earning profit.

→ Business creates utilities by producing and selling goods and services to satisfy human wants.

→ Time, place, and possession of values are created by business enterprises.

→ Every business enterprise has both economic and social objectives.

→ The obligation of any business enterprise is to protect and serve the public interest as they operate within a society.

→ The Business organisations must be responsible to different Interest groups like owners, employees, suppliers, customers, government, etc.

→ ప్రతి వ్యక్తి తన కోర్కెలను సంతృప్తిపరుచుకొనడానికి నిరంతరము శ్రమిస్తాడు. ఫలితముగా మానవ కార్యకలాపాలు ఏర్పడతాయి. వీటిని ఆర్థిక కార్యకలాపాలు అని, ఆర్థికేతర కార్యకలాపాలు అని విభజించవచ్చు.

→ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు వృత్తి, ఉద్యోగము, వ్యాపారము. సమర్థవంతమైన వ్యక్తిగత సేవలను అందించే పనులను వృత్తులు అంటారు. ఒప్పందము ప్రకారము యజమాని చెప్పిన పనులను నిర్వహించడాన్ని ఉద్యోగము అంటారు. లాభాన్ని సంపాదించే ఉద్దేశముతో వస్తుసేవల ఉత్పత్తి వినిమయము, పంపిణీలతో ఉండే వ్యాపకాన్ని వ్యాపారము అంటారు.

→ వ్యాపార లక్షణాలలో ప్రయోజనాల కల్పన, వస్తుసేవలతో సంబంధము, పునరావృతము కాకపోవడం, లాభార్జన, నష్టభయం, అనిశ్చిత పరిస్థితి, కళ అనేవి ఉంటాయి.

→ ప్రతి వ్యాపారానికి ఆర్థిక, సామాజిక, మానవ సంబంధిత, జాతీయ లక్ష్యాలు ఉంటాయి.

→ ఆర్థిక లక్ష్యాలలో లాభాల సంపాదన, ఖాతాదారుల సృష్టి నవకల్పన ఉన్నాయి.

→ సామాజిక లక్ష్యాలలో సరైన వస్తువులను సరైన ధరలకు సప్లయి చేయడము, ఉద్యోగులకు చాలినంత ప్రతిఫలం అందజేయడము, సాంఘిక సంక్షేమము, ప్రభుత్వానికి సహకారము, సహజ వనరుల సక్రమ వినియోగము ఉన్నది. 7 మానవ సంబంధిత లక్ష్యాలలో మానవ వనరుల అభివృద్ధి, ప్రజాస్వామ్య నిర్వహణ, శ్రామిక యజమానుల సహకారము ఉన్నాయి.

→ జాతీయ లక్ష్యాలలో వనరుల గరిష్ఠ వినియోగము, జాతీయ గౌరవం, చిన్నతరహా పరిశ్రమల వృద్ధి వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధి అనేవి ఉంటాయి.

→ వ్యాపారము సమాజములో అంతర్భాగము అయినందున లాభార్జనతో పాటు సామాజిక సంక్షేమాన్ని గురించి కూడా వ్యాపార సంస్థలు ఆలోచించాలి. దీనినే సామాజిక బాధ్యత అంటారు. యజమానులకు, ఉద్యోగులకు, సప్లయిదారులకు, ప్రభుత్వానికి, సమాజానికి సంబంధించి వ్యాపార సంస్థలకు వేర్వేరు బాధ్యతలు ఉంటాయి.

Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year Physics Study Material 5th Lesson గమన నియమాలు Textbook Questions and Answers.

AP Inter 1st Year Physics Study Material 5th Lesson గమన నియమాలు

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జఢత్వం అంటే ఏమిటి? జడత్వ కొలతను ఏది ఇస్తుంది?
జవాబు:
జఢత్వం :
ఫలిత బాహ్యబలం ప్రమేయం లేనప్పుడు, నిశ్చల స్థితిలో ఉన్న వస్తువు అదే స్థితిలో ఉండటానికి మరియు ఋజుమార్గంలో గమన స్థితిలో ఉన్న వస్తువు అదే స్థితిలో ఉండటానికి ప్రయత్నించే వస్తు ధర్మాన్ని జఢత్వం అంటారు. ద్రవ్యరాశి, జఢత్వ కొలతను ఇస్తుంది.

ప్రశ్న 2.
న్యూటన్ మూడవ గమన నియమం ప్రకారం ప్రతి బలం సమానం, వ్యతిరేక బలాలతో కూడి ఉన్నప్పుడు గమనం అనేది ఏ విధంగా సాధ్యమవుతుంది?
జవాబు:
వేర్వేరు వస్తువులపై బలం మరియు వ్యతిరేఖ బలంలు పనిచేసినప్పుడు, వస్తువుకు గమనం సాధ్యం.

ప్రశ్న 3.
ఒక తుపాకీ నుంచి బుల్లెట్ను పేల్చినప్పుడు, తుపాకీని వెనకకు నెట్టివేసినట్లు అనిపిస్తుంది. వివరించండి.
జవాబు:
ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమం ప్రకారం, తుపాకి నుండి బుల్లెట్ను పేల్చితే, తుపాకి ద్రవ్యవేగం, బుల్లెట్ ద్రవ్యవేగంనకు సమానమై, వ్యతిరేఖ దిశలో ఉండును. కావున బుల్లెట్ ముందుకు, తుపాకి వెనుకకు చలించును.

ప్రశ్న 4.
ఒకే గుళ్లను ఉపయోగించినా బరువుగా ఉన్న రైఫిల్ తేలిక రైఫిల్ కంటే తక్కువ వేగంతో వెనకకు వస్తుంది. ఎందువల్ల?
జవాబు:
ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారం, భారరైఫిల్ ద్రవ్యవేగం = తేలిక రైఫిల్ ద్రవ్యవేగం = గుళ్ళ ద్రవ్యవేగం.
రైఫిల్ వెనుకకు వచ్చు వేగం, V = \(\frac{mu}{M}\)

భారరైఫిల్ ద్రవ్యరాశి (M) ఎక్కువ. కావున వెనుకకు వచ్చు వేగం తక్కువ.

ప్రశ్న 5.
విరామస్థితిలో ఉన్న ఒక బాంబు రెండు ముక్కలుగా పేలితే దాని ముక్కలు వ్యతిరేకదిశలో చలిస్తాయి. వివరించండి.
జవాబు:
రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారం, Mu = m₁v₁ + m₂v₂
మొట్టమొదటి బాంబు నిశ్చలస్థితిలో ఉంది కాబట్టి u = 0
∴ m₁v₁ + m₂v₂ = 0
m₁v₁ = – m₂v₂

పై సమీకరణములో రుణగుర్తు ముక్కలు వ్యతిరేఖ దిశలో చలించుటను తెలియచేయును.

ప్రశ్న 6.
బలాన్ని నిర్వచించండి. ప్రకృతిలోని ప్రాథమిక బలాలను పేర్కొనండి.
జవాబు:
ఒక వస్తువు విరామస్థితిని లేదా సరళరేఖ వెంబడి సమగమన స్థితిని మార్చే లేదా మార్చడానికి ప్రయత్నించే రాశిని బలం అంటారు. ప్రాథమిక బలాలు మూడు. అవి

1. గురుత్వాకర్షణ బలం,
2. విద్యుదయస్కాంత బలం
3. కేంద్రక బలం
4. బలహీన అంతరచర్య బలం

ప్రశ్న 7.
ఘర్షణ గుణకం విలువ ఒకటి కంటే ఎక్కువగా ఉంటుందా?
జవాబు:
ఘర్షణ బలం ఒకటి కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చును. కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భములలో ఇది సాధ్యము. అవి.

1. తలాలను అధికంగా నునుపుచేసినపుడు అణు అంతర ఆకర్షణ బలాలు అధికమయినపుడు.
2. రెండు తలాలు ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకున్నపుడు (inter locking) ఘర్షణ గుణకం 1 కంటే ఎక్కువగా ఉండును.

ప్రశ్న 8.
గాలి నిండిన టైర్లు ఉన్న కారు కంటే గాలి లేని టైర్లు ఉన్న కారు తొందరగా ఆగుతుంది. ఎందుకు? [May ’13]
జవాబు:
విరూపణ అధికంగా ఉన్న దొర్లుడు వస్తువులకు దొర్లుడు ఘర్షణ అధికంగా ఉంటుంది. ఇందువలన గాలిలేని టైరు శీఘ్రంగా నిశ్చలస్థితికి వస్తుంది.

ప్రశ్న 9.
గుర్రం చలనంలో ఉన్నప్పటి కంటే, అది బయలుదేరడం ప్రారంభించే సమయంలో ఎక్కువ బలాన్ని ఎందుకు ఉపయోగిస్తుంది? [Mar. 13]
జవాబు:
గుర్రం, బండిని నిశ్చల స్థితిలో నుండి స్థితిక ఘర్షణ బలము విలువ గతిక ఘర్షణబలం కంటే అధికంగా ఉండుట వలన గమనంలోనికి తేవడానికి గరిష్ఠ స్థితిక ఘర్షణ బలాన్ని అధిగమించే బలాన్ని ప్రయోగించవలెను. బండి గమనంలో ఉన్నప్పుడు ఘర్షణ బలం తగ్గుతుంది. కాబట్టి గమనానికి ప్రారంభంలో గుర్రం ఎక్కువ బలంతో బండిని లాగవలసి ఉంటుంది.

ప్రశ్న 10.
వస్తువు భారాన్ని రెట్టింపు చేస్తే ఘర్షణ గుణకం ఏమవుతుంది?
జవాబు:
F α Nకావున వస్తువు భారాన్ని రెట్టింపు చేసిన ఘర్షణబలం కూడా రెట్టింపు అగును.
∴ ఘర్షణ గుణకం = F/N. కావున, దీని విలువ మారడు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
0.1 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక రాయిని నిలువుగా పైకి విసిరారు. కింద సందర్భాలలో రాయిపై పనిచేసే నీకర బలం పరిమాణం, దిశను తెలపండి. (a) నిలువుగా పైకి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, (b) కిందికి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, (c) గరిష్ఠ ఎత్తు వద్ద, (ఎక్కడైతే క్షణం పాటు రాయి విరామస్థితికి వస్తుందో).
జవాబు:
రాయి ద్రవ్యరాశి, m = 0.1 kg, g = 9.8 ms^-2.
a) నిలువుగా పైకి ప్రయాణిస్తూ ఉన్నప్పుడు : రాయిపై పనిచేసే నికర బలం పరిమాణం
F = |-mg|; F = 0.1 × 9.8 = 0.98N.
నికర బలం దిశ, నిలువుగా పైకి ప్రయాణిస్తున్న దిశలో ఉండును.

b) రాయి కిందికి ప్రయాణిస్తూ ఉన్నప్పుడు : రాయిపై నికరబలం పరిమాణం,
F = mg = 0.1 × 9.8 = 0.98N.
బలం కింది దిశలో ఉండును.

c)గరిష్ఠ ఎత్తు వద్ద ఉన్నప్పుడు : నికరబలం పరిమాణం,
F = mg = 0.1 × 9.8 = 0.98N.
రాయి, గరిష్ఠ ఎత్తు వద్ద ఉన్నప్పుడు దిశ నిర్ణయించలేము.

ప్రశ్న 2.
ద్రవ్యవేగం, ప్రచోదనాలను నిర్వచించండి. రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమాన్ని నిర్వచించి, వివరించండి. ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
జవాబు:
ద్రవ్యవేగము :
ఒక వస్తువు యొక్క ద్రవ్యరాశి మరియు వేగాల లబ్దాన్ని ద్రవ్యవేగం (p) అంటారు.
ద్రవ్యవేగము (p) = mv

ప్రచోదనం :
అతిస్వల్పకాలంలో వస్తువు ద్రవ్యవేగంలో పరిమిత మార్పును కలిగించే అత్యధిక బలాన్ని ప్రచోదన బలం అంటారు. వస్తువు ద్రవ్యవేగంలో పరిమిత మార్పును కలిగించే బలం, కాలాల లబ్ధాన్ని ప్రచోదనం అంటారు.
ప్రచోదనం = బలం × కాలవ్యవధి
= F × t = mat = m\(\frac{(v-u)}{t}\)t = m(v – u)

రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము :
“ఒక వియుక్త వ్యవస్థపై ఫలిత బాహ్యబలం లేనప్పుడు, అంతర చర్యలు గల కణాల మొత్తం ద్రవ్యవేగం స్థిరము”.

వివరణ :
రెండు నున్నని, భ్రమణరహిత m₁ మరియు m₂ (m₁ > m₂) ద్రవ్యరాశి గల రెండు గోళాలను భావిద్దాం. వాని తొలివేగాలు u₁ మరియు u₂ ముఖాముఖి అభిఘాతం తరువాత వాని వేగాలు v₁ మరియు v₂. రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారము,

అభిఘాతంనకు ముందు వ్యవస్థ ద్రవ్యవేగం = అభిఘాతం తరువాత వ్యవస్థ ద్రవ్యవేగం
i.e., m₁u₁ + m₂u₂ = m₁v₁ + m₂v₂

ఉదాహరణలు : 1) రాకెట్ చలనం 2) బుల్లెట్-గన్ (తుపాకి) చలనం.

ప్రశ్న 3.
మోటారు సైకిళ్ళు, కార్లకు షాక్ అబ్సార్బర్లను (shock absorbers) ఎందుకు ఉపయోగిస్తారు?
జవాబు:
మోటారు సైకిళ్ళు, కార్లకు షాక్ అబ్సార్బర్లు లేదా ఆఘాత శోషకాలను అమర్చటం వలన ప్రచోదన బలము తగ్గి, గతుకుల రోడ్డులో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ప్రయాణికునికి ఎటువంటి హాని జరగకుండా ఉంటుంది.

మోటారుసైకిళ్ళు, కార్లకు షాకు అబ్సార్బర్లు లేదా ఆఘాత శోషకాలు ప్రచోదన కాలాన్ని పెంచుటకు వాడతారు. ఏదైని గుంతలోనికి వాహనం అకస్మాత్తుగా పడినపుడు, అది కుదుపును (జెర్క్) ఇస్తుంది. ఈ జెర్క్ ప్రచోదన బలాన్ని తగ్గించుటకు షాక్ అబ్సార్బర్లు లేదా అఘాత శోషకాలను వాడతారు. ప్రచోదనకాలం పెరుగుట వలన ప్రచోదన బలం తగ్గుతుంది.

ప్రశ్న 4.
సీమాంత ఘర్షణ, గతిక ఘర్షణ, దొర్లుడు ఘర్షణలను వివరించండి.
జవాబు:
సీమాంతర ఘర్షణ : నిశ్చలస్థితిలో ఉన్న వస్తువు బాహ్యబల ప్రయోగం వలన గమనంలోనికి రావడానికి ప్రయత్నిస్తున్న దాని గమనాన్ని నిరోధించే బలాన్ని స్థితిక ఘర్షణ (F) అని అంటారు. ఈ స్థితిక ఘర్షణ యొక్క గరిష్ఠ స్థాయిని సీమాంతర ఘర్షణ అంటారు.
∴ F_{s గరిష్ఠ} = F_s F ≤ μ_s N

“గతిక ఘర్షణ :
ఒక తలంపై జారుతున్న వస్తువు గమనాన్ని నిరోధించే బలాన్ని గతిక ఘర్షణ (F_k) అంటారు. దీనినే శుద్ధగతిక ఘర్షణ (లేదా) జారుడు ఘర్షణ అని అంటారు.

దొర్లుడు ఘర్షణ :
ఒక తలంపై దొర్లుతున్న వస్తువు గమనాన్ని నిరోధించే బలాన్ని దొర్లుడు ఘర్షణ అంటారు.

ప్రశ్న 5.
ఘర్షణ వల్ల కలిగే లాభాలు, నష్టాలను వివరించండి.
జవాబు:
ఉపయోగాలు :

1. భూమికి మరియు కాళ్లకు మధ్యగల ఘర్షణ వల్ల మనం సురక్షితంగా నడవగలుగుతున్నాం.
2. గోడలలోకి లేదా చెక్కలోకి మేకులను, మరలను చొప్పించినపుడు వాటిని పట్టి ఉండానికి ఘర్షణ బలం తోడ్పడును.
3. తాగే నీటిపాత్రను లేదా కలాన్ని పట్టుకోవడానికి ఘర్షణబలం చేతివేళ్ళకు తోడ్పడుతుంది.
4. వాహనాలు రోడ్లపై జారిపడిపోకుండా, అవి మలుపులు తిరగడానికి ఘర్షణ అవసరం.
5. యంత్రానికి అమర్చిన బెల్టు ద్వారా యాంత్రిక శక్తి ప్రసరణ ఘర్షణ బలం వల్లే సాధ్యమవుతుంది.

నష్టాలు :

1. ఘర్షణ వల్ల ఇంజన్లలో శక్తి నష్టం జరిగి, వాటి దక్షత కూడా తగ్గుతుంది.
2. ఘర్షణ వల్ల యంత్రభాగాలు అరిగిపోవడం వల్ల వాటి జీవితకాలం తగ్గుతుంది.
3. ఘర్షణ వల్ల యంత్రభాగాలు వేడెక్కుతాయి. దీనివల్ల వాటి పనిచేసే సామర్థ్యం తగ్గిపోతుంది.

ప్రశ్న 6.
ఘర్షణను తగ్గించే పద్ధతులను పేర్కొనండి. [Mar. ’14]
జవాబు:
ఘర్షణను తగ్గించే పద్ధతులు:
1) పాలిష్ చేయడం :
తలాలను పాలిష్ లేదా నునుపు చేయడం వల్ల తలాల మధ్య ఘర్షణను తగ్గించవచ్చును.

2) స్నేహకాలను (Lubricants) వాడటం :
స్పర్శలో ఉన్న రెండు తలాల మధ్య సన్నని ప్రవాహి లేదా నూనె పొరను ఉపయోగించడం వలన ఘర్షణను తగ్గించవచ్చును. ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన కర్బన (Organic) నూనెలు, సంపీడనం చెందింపబడిన గాలి మోదలైనవి సాధారణంగా ఉపయోగించే స్నేహకాలకు ఉదాహరణలు.

3) బాల్ బేరింగ్లు ఉపయోగించడం:
సైకిళ్ళు, ద్విచక్ర వాహనాలు, మోటారు కార్లు, డైనమోలాంటి స్వేచ్చగా తిరిగే వాహన చక్రాల మధ్య భాగాలకు బాల్ బేరింగ్లను అమర్చుట వలన జారుడు ఘర్షణను, దొర్లుడు ఘర్షణగా మార్చి ఘర్షణను తగ్గించవచ్చును.

4) ధారావాహికా కారం (Streamling) :
మోటారు వాహనాలు, విమానాలు మొదలైన వాటిని వాటి తలాలు వక్రంగా ఉండేటట్లు ప్రత్యేకమైన ఆకారంలో రూపొందిస్తారు. దానివల్ల అవి గమనంలో ఉన్నప్పుడు గాలి పొరలు, ధారారేఖలుగా రూపాంతరం చెందడం వల్ల ఘర్షణ తగ్గుతుంది.

ప్రశ్న 7.
దొర్లుడు ఘర్షణ నియమాలను తెలపండి.
జవాబు:

1. దొర్లుడు ఘర్షణ అనేది గతిక ఘర్షణ యొక్క ప్రత్యేక సందర్భము.
2. స్పర్శావైశాల్యం తక్కువగా ఉన్న దొర్లుడు ఘర్షణ తక్కువగా ఉండును.
3. దొర్లుతున్న వస్తువు వ్యాసార్థం ఎక్కువగా ఉన్న ఈ ఘర్షణ తక్కువగా ఉండును.

ప్రశ్న 8.
లాన్ రోలర్ (lawn roller) ను నెట్టడం కంటే లాగడం తేలిక. ఎందుకు?
జవాబు:
i) లాన్ రోలర్ను ఏటవాలు బలంతో లాగడం :
ఒక లాన్ రోలర్ను క్షితిజ సమాంతరంలో θ కోణం చేస్తున్న ‘F’ బలమునుపయోగించి పటంలో చూపినట్లు లాగినాము అనుకొనుము. వస్తువు యొక్క భారము, “mg” నిట్టనిలువుగా కింది వైపుకు పనిచేయును.

బలం ‘F’ యొక్క రెండు లంబాంశాలలో ఒక అంశం F sin θ నిట్టనిలువుగా పైకి, మరొక అంశం F cos θ రోలర్ను లాగటానికి, ఉపయోగపడును. పటము నుండి N + F sin θ
∴ అభిలంబ ప్రతిచర్య N mg – F sin θ
రోలర్పై పనిచేస్తున్న ఘర్షణ బలం F_R = µ_RN.
ఇక్కడ µ_R = దొర్లుడు ఘర్షణ గుణకం
F_R = µ_R (mg – F sin θ)
∴ లాగటానికి ఉపయోగపడు ఫలిత బలం
P = F cos θ – f_R = F cos θ – μ_R (mg – F sin θ)
∴ P = F(cos θ + μ_R sin θ) – μ_R mg ……….. (1)

ii) లాన్ రోలర్ను ఏటవాలు బలంతో నెట్టడం :

లాన్ రోలర్ను క్షితిజ సమాంతరంతో ‘θ’ కోణం చేస్తున్న బలం ‘F’ ని ఉపయోగించి పటములో చూపిన విధంగా నెట్టినామనుకోనుము.

అప్పుడు ఈ బలం యొక్క క్షితిజ లంబాంశము F sin θ నిట్టనిలువుగా క్రిందికి మరియు సమాంతర అంశం F cos θ రోలర్ను పటంలో చూపబడినట్లుగా కుడివైపుకు నెట్టుటకు ఉపయోగపడును.

లాన్ రోలర్ యొక్క భారం ‘mg’ నిట్టనిలువుగా కిందికి పనిచేయును.
∴ అభిలంబ ప్రతిచర్య N = mg + F sin θ
లాన్ రోలర్పై పనిచేయు ఘర్షణ బలం
F_R = μ_RN = μ_R (mg + F sin θ)
∴ నెట్టుటకు ఉపయోగపడు ఫలిత బలం
P’ = F cos θ – f_R = F cos θ – μ_R (mg + F sin θ)
P’ = F(cos θ – μ_R sin θ) – μ_R mg …………. (2)

సమీకరణాలు (1) మరియు (2)ల నుండి లాన్ రోలర్ను నెట్టుట కంటే లాగుట సులభం అని తెలియును.

దీర్ఘ సమాధాన ప్రశ్నల

ప్రశ్న 1.
a) న్యూటన్ రెండవ గమన నియమాన్ని తెలపండి. దాని నుంచి గమన సమీకరణం F = ma ను రాబట్టండి. [May; Mar. ’13]
b) ఒక వస్తువు వృత్త పథంలో ఎప్పుడూ సమవడితో చలిస్తూ ఉంటే దాని మీద బలం పనిచేస్తుందా?
జవాబు:
a) న్యూటన్ రెండవ గమన సూత్రం :
“ఒక వస్తువు యొక్క ద్రవ్యవేగంలోని మార్పురేటు ఆ వస్తువుపై ప్రయోగించిన బాహ్య బలానికి అనులోమానుపాతంలో ఉండి, బాహ్యబలం పనిచేసే దిశలో ఉంటుంది”.
ఇక్కడ బాహ్యబలం అంటే బాహ్యంగా వస్తువు మీద పనిచేసే ఫలిత బలం అని అర్ధము.
F = ma ఉత్పాదన :
ఒక వస్తువు ద్రవ్యరాశి ‘m’, వేగము ” ల లబ్దమును వస్తువు ద్రవ్యవేగం ‘P’ అంటారు.
∴ P = mv ………. (1)
న్యూటన్ రెండవ గమన సూత్రం నుంచి
ద్రవ్యవేగంలోని మార్పురేటు α వస్తువుపై పనిచేసే ఫలిత బలము.
\(\frac{dp}{dt}\) α F, (లేదా) F dp = K.\(\frac{dp}{dt}\) ………….. (2)
P విలువను పై సమీకరణంలో వ్రాయగా
F = K\(\frac{d(mv)}{dt}\) = Km\(\frac{dv}{dt}\) = Kma …………. (3)
∴ F = Kma
వేగంలోని మార్పురేటు \(\frac{dv}{dt}\), వస్తువు త్వరణం అగును.

ప్రమాణం :
S.I లో న్యూటన్:
ఒక కిలోగ్రాము ద్రవ్యరాశి గల వస్తువు మీద పనిచేసినపుడు ఆ వస్తువులో 1 ms^-2 త్వరణాన్ని కలుగచేసే బలాన్ని ఒక న్యూటన్ అంటారు.

అంటే సమీకరణం (3) లో m = 1, a = 1 అయితే F = 1 అవుతుంది, దీని నుంచి K = 1 అవుతుంది.
కాబట్టి F = \(\frac{dp}{dt}\) = ma
∴ F = ma

ఒక వస్తువు వృత్త పథంలో సమవడితో ప్రయాణిస్తున్నదనుకొనుము. వృత్తంపై ఏదైనా బిందువు వద్ద గీచిన స్పర్శరేఖ, ఆ బిందువు వద్ద వేగాన్ని తెలియచేయును. కావున వేగం యొక్క దిశ నిరంతరము మారుచుండుట వలన ఆ వస్తువుకు త్వరణం ఉండును. అందువలన సమవడితో ప్రయాణిస్తున్న వస్తువుపై బలం పనిచేయును.

ప్రశ్న 2.
ఘర్షణ కోణం, విశ్రామ కోణాలను నిర్వచించండి. గరుకు వాలుతలం విషయంలో ఘర్షణ కోణం, విశ్రామ కోణానికి సమానమని చూపండి. గరుకు క్షితిజ సమాంతర తలంపై 4 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక చెక్క దిమ్మె విరామస్థితిలో కలదు. దిమ్మెపై 30 N క్షితిజ సమాంతర బలాన్ని ప్రయోగిస్తే అది కదలడానికి సిద్ధం అయ్యింది. g = 10 m/s² అయితే, దిమ్మెపై ఆ తలం ప్రయోగించే మొత్తం స్పర్శా బలాన్ని కనుక్కోండి.
జవాబు:
ఘర్షణ కోణం :
“అభిలంబ ప్రతిచర్య మరియు సమాంతర ఘర్షణల ఫలిత బలం, అభిలంబ ప్రతిచర్యతో చేసే కోణాన్ని, ఘర్షణ కోణం అని అంటారు. దీనిని ‘Φ’ తో సూచిస్తారు.

ప్రక్క పటంలో చూపబడినట్లు క్షితిజ సమాంతర గరుకు తలంపై దీర్ఘచతురస్రాకార దిమ్మె ఉన్నదనుకొనుము.
పటం నుండి OC = N మరియు F_L ల ఫలిత బలము.
Φ = అభిలంబ ప్రతిచర్యతో ఫలిత బలం చేసే కోణము.
N =OB = అభిలంబ ప్రతిచర్య.

∴ ఘర్షణ కోణము యొక్క tan విలువ ఘర్షణ గుణకమునకు సమానము.

విశ్రామ కోణము :
వాలు తలం క్షితిజ సమాంతరంతో చేస్తున్న ఏ నిర్దిష్ట కోణము వద్ద వస్తువు వాలు తలం వెంబడి క్రిందకు ‘జారడానికి సిద్ధంగా ఉండునో, ఆ కోణాన్ని విశ్రామ కోణము అంటారు.

ఒక వాలు తలంను భావిద్దాం. వాలు తలం క్షితిజ సమాంతరంతో చేయు కోణాన్ని క్రమంగా పెంచుతూపోతే, ఒక నిరిష్ట కోణం (θ) వద్ద వస్తువు తలం వెంబడి కిందికి జారుటకు సిద్దంగా ఉంటుంది. ఈ వాలు తలం యొక్క కోణం θ ని విశ్రామ కోణం అని అంటారు.

వస్తువుపై పనిచేయు బలాలు :
i) వస్తువు యొక్క భారం ‘mg’ నిట్టనిలువుగా కిందికి పనిచేయును.
ii) తలం వెంబడి ఊర్ధ్వ దిశలో పనిచేయు ఘర్షణ బలం (F), Mg sin θ కు సమానము.
∴ F = Mg sine θ ……….. (2)

iii) అభిలంబ ప్రతిచర్య N తలానికి లంబంగా ఉండి, mg cos θ కు సమానమగును.

పై సమీకరణము నుంచి విశ్రామ కోణం, ఘర్షణ కోణాలు సమానము.

లెక్క :
సాధన:
ఇచ్చినవి m = 4kg; F = 30 N; g = 10 ms^-2

లెక్కలు (Problems)

ప్రశ్న 1.
ఒక కణం రేఖీయ ద్రవ్యవేగం, కాలం (t) ప్రమేయంగా p = a + bt గా ఇచ్చారు. a, b లు ధనాత్మక స్థిరాంకాలు అయితే, కణంపై పనిచేసే బలం ఏమిటి ?
సాధన:
కణం రేఖీయ ద్రవ్యవేగం p = a + bt
బలం F = \(\frac{dp}{dt}=\frac{d}{dt}\) (a + bt) = 0 + b
∴ F = b

ప్రశ్న 2.
10 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువు వేగంలో 2 m/s మార్పు కలిగించడానికి 5 N బలాన్ని ఎంత కాలం ప్రయోగించాలి?
సాధన:
F = 5N, m = 10kg; (v – u) = 2m s^-1, t = ?
F = m\(\frac{(v-u)}{t}\)⇒\(\frac{10\times2}{t}\)
∴ t = 4s.

ప్రశ్న 3.
m ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక బంతిని భూమిపై నుంచి నిట్టనిలువుగా పైకి విసిరితే అది క్షణ కాలం పాటు విరామస్థితికి వచ్చేలోపు h ఎత్తుకు చేరుకొంది. గురుత్వ త్వరణం g అనుకోండి. g బంతి తన ప్రయాణ కాలంలో గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల పొందే ప్రచోదనం ఎంత ? (గాలి నిరోధాన్ని విస్మరించండి)
సాధన:

ప్రశ్న 4.
ఒక స్థిర బలాన్ని 3.0 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువుపై 25 s కాలంపాటు ప్రయోగిస్తే, ఆ వస్తువు వేగం 2.0 ms^-1 నుంచి 3.5 ms^-1 కు మారింది. వస్తువు వేగ దిశలో మాత్రం ఎలాంటి మార్పులేదు. బలం పరిమాణాన్ని, బలం ప్రయోగించిన దిశను కనుక్కోండి.
సాధన:
m = 3.0 kg; u = 2.0 ms^-1,
v = 3.5ms^-1, t = 25 s;

ఈ బలం దిశ వేగంలోని మార్పు దిశలో ఉండును.

ప్రశ్న 5.
ఒక లిఫ్ట్ గురుత్వ త్వరణంలో 1/3వ వంతు ఏకరీతి త్వరణంతో పైకి చలిస్తున్నప్పుడు లిఫ్ట్ ఉన్న వ్యక్తి దృశ్య భారం W. అదే లిఫ్ట్ గురుత్వ త్వరణంలో 1/2వ వంతు ఏకరీతి త్వరణంతో కిందికి చలిస్తున్నప్పుడు అతడి దృశ్యభారం ఎంత?
సాధన:
లిఫ్ట్ పైకి చలిస్తున్నప్పుడు, a = \(\frac{g}{3}\)
దృశ్యభారం W¹ m(g + a)

ప్రశ్న 6.
ఒక తెరచిన ట్రక్కు వెనక వైపు 200 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక పెద్ద పెట్టె విరామస్థితిలో కలదు. ట్రక్కు 1.5 m/s² త్వరణంతో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ట్రక్కులోని పెట్టె జారిపోకుండా ఉండటానికి ట్రక్కు తలానికి, పెట్టెకు మధ్య ఉండవలసిన కనిష్ఠ స్థితిక ఘర్షణ గుణకం ఎంత?
సాధన:
m = 200kg, a = 1.5 ms^-2, g = 9.8 ms^-2
ma = μ_s  mg
μ_s = \(\frac{a}{g}=\frac{1.5}{9.8}\) = 0.153

ప్రశ్న 7.
భూమికి 40 m ఎత్తున తొలుత విరామస్థితిలో ఉన్న ఒక బాంబు అకస్మాత్తుగా పేలి, సర్వ సమానం అయిన రెండు ముక్కలుగా పేలింది. వాటిలో ఒకటి 10 m/s తొలి వేగంతో నిట్ట నిలువుగా కిందికి చలిస్తున్నది. బాంబు పేలిన 2 సెకన్ల తరవాత ఆ రెండు ముక్కల మధ్య దూరం ఎంత ? (గురుత్వ త్వరణం 10 m/s).
సాధన:
ఒక బాంబ్ విస్ఫోటనంలో 1 మరియు 2 భాగాలుగా విడిపోయినట్లు భావిద్దాం.
1వ భాగంనకు, u₁ = 10m/s, t = 2 sec;
g = 10m/s^-2, s₁ = ?
1వ భాగం స్థానభ్రంశం
s₁ = u₁t + \(\frac{1}{2}\)gt² =
= 10 × 2 × \(\frac{1}{2}\) × 10 × 2² = 40m

2వ భాగము, 1వ భాగం చలనంనకు వ్యతిరేక దిశలో శిఖరం నుండి ప్రక్షిప్తం చేసిన వస్తువు వలే చలించును. 2వ భాగంనకు u₁ = −u₁ = 10m/s

t = 2sec; g = 10 m/s²
2వ భాగం స్థానభ్రంశం,
s₂ = + u₂t + \(\frac{1}{2}\)gt²
= -10 × 2 × \(\frac{1}{2}\) × 10 × 2² = 0
∴ రెండు భాగాల మధ్యదూరం
= s₁ + s₂ = 40 + 0 = 40m

ప్రశ్న 8.
స్థిరంగా బిగించిన ఒక నునుపైన కప్పీ మీదుగా తేలికైన దారాన్ని అమర్చి, 2 దారం ఒక వైపు 4 kg ద్రవ్యరాశి, మరొక వైపు 3 kg ద్రవ్యరాశిని వేలాడదీశారు. ఈ 4 kg 3 kg ద్రవ్యరాశికి మరొక తేలిక దారంతో అదనంగా మరో 3 kg ద్రవ్యరాశి వేలాడదీశారు. విరామస్థితి నుంచి ఆ వ్యవస్థను లాగి వదిలితే, ఆ వ్యవస్థ ఉమ్మడి త్వరణం ఎంత ? (g = 10 m/s)

సాధన:
పటం నుండి,
m₁ = 3 + 3 = 6 kg.
m₂ = 4 kg
g = 10ms^-2
వ్యవస్థ త్వరణము

ప్రశ్న 9.
క్షితిజ సమాంతర తలంతో 30′ కోణం చేస్తున్న ఒక వాలుతలంపై 2 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మె జారుతుంది. దిమ్మెకు, వాలు తలానికి మధ్య ఘర్షణ గుణకం √3/2 ·
a) దిమ్మె ఎలాంటి త్వరణం లేకుండా కిందికి కదలాలంటే, దిమ్మెపై ఎంత బలాన్ని ప్రయోగించాలి?
b) దిమ్మె ఎలాంటి త్వరణం లేకుండా పైకి కదలాలంటే, దిమ్మెపై ఎంత బలాన్ని ప్రయోగించాలి?
సాధన:
m = 2kg; θ = 30°; µ = \(\frac{\sqrt{3}}{2}\)

ప్రశ్న 10.
y = x²/20 అనే సమీకరణం సూచించే పరావలయ ఆకారంలో ఉన్న ఒక నునుపు తలంపై పటంలో చూపినట్లు ఒక దిమ్మెను ఉంచారు. µ_s = 0.5 అయితే, ఆ దిమ్మె జారిపోకుండా ఉండాలంటే, భూమి నుంచి ఎంత ఎత్తులో ఆ దిమ్మెను నునుపు తలంపై అమర్చాలి?
(tan θ = µ_s = \(\frac{dy}{dx}\))

సాధన:

ప్రశ్న 11.
ఒక క్షితిజ సమాంతర టేబుల్పై 2 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక లోహపు దిమ్మెను ఘర్షణలేని కప్పీమీదుగా అమర్చిన దారం సహాయంతో 0.45 kg ల మరొక ద్రవ్యరాశికి కలిపారు. 0.45 kg ల ద్రవ్యరాశి కిందపడటం వల్ల లోహపు దిమ్మెపై క్షితిజ సమాంతర బలం పనిచేస్తుంది. టేబుల్, దిమ్మెకు మధ్య గతిక ఘర్షణ గుణకం 0.2 అయితే,

(a) తొలి త్వరణం, (b) దారంలో తన్యత, (c) దిమ్మె కదిలిన 2 సెకన్ల తరువాత దారం తెగిపోతే, దారం తెగిన తరవాత దిమ్మె కదిలే దూరం కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇచ్చట m₁ = 0.45kg
m₂ = 2kg
m = 0.2
a) తొలి త్వరణం,

b) పటం నుండి,
T – f = m₂a
T – 3.92 = 2 × -0.2
కాని f = µm₂g
= 0.2 × 2 × 9.8 = 3.92 N
h_m = T – 3.92 = 2 × 0.2
⇒ T = 0.4 + 3.92 = 4.32 N

ప్రశ్న 12.
ఒక నునుపైన క్షితిజ సమాంతర తలం మీద 10 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న A అనే దిమ్మెను ఉంచారు. 5 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న B అనే మరొక దిమ్మెను పటంలో చూపినట్లు A దిమ్మెపై ఉంచారు. రెండు దిమ్మెల మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.4. క్రింది దిమ్మెపై 30 N క్షితిజ సమాంతర బలం ప్రయోగించారు. రెండు దిమ్మెల మధ్య ఉన్న ఘర్షణ బలం కనుక్కోండి. (g = 10 m/s² గా తీసుకోండి)

సాధన:
ఇచ్చట m_A = 10kg; m_B = 5kg;
F = 30N; µ = 0.4
F = (m_A + m_B)a
⇒ a = \(\frac{F}{(m_A+m_B)}\)
= \(\frac{30}{10+5}\)
= 2ms^-2
f = m_Ba = 5 × 2 = 10N

అదనపు లెక్కలు (Additional Problems)

(సౌలభ్యం కోసం g విలువ = 10 ms^-2 గా తీసుకోండి.)

ప్రశ్న 1.
కింది వాటిపై పనిచేసే నికర బలం పరిమాణం, దిశను తెలపండి.
a) స్థిర వడితో కిందికి పడుతున్న ఒక వర్షపు బిందువు.
b) నీటిలో తేలియాడుతున్న 10 g ద్రవ్యరాశి ఉన్న కార్క్,
c) ఆకాశంలో నైపుణ్యంతో విరామస్థితిలో ఉంచిన గాలిపటం.
d)ఒక గరుకు రోడ్డుపై 30 km/h వేగంతో ప్రయాణిస్తున్న కారు.
e) అన్ని ద్రవ్యాత్మక వస్తువులకు చాలా దూరంగా, విద్యుత్ అయస్కాంత క్షేత్రాల ప్రభావానికి లోనుకాకుండా అంతరాళంలో అత్యధిక వేగంతో చలిస్తున్న ఎలక్ట్రాన్.
సాధన:
a) వర్షం బిందువు స్థిరవడితో క్రిందికి పడిన, దాని త్వరణం a = 0. కావున నికర బలం F = ma = 0.

b) కార్క్ నీటిపై తేలుతున్నప్పుడు, దాని భారం, ఉత్పవన ‘బలంనకు సమానము. కావున కార్పై నికరబలం శూన్యం.

c) గాలిపటం నిశ్చలంగా వ్రేలాడుతున్న న్యూటన్ మొదటి నియమం ప్రకారం దానిపై నికర బలం శూన్యం.

d) ఘర్షణ బలంను అతిక్రమించుటకు బలంను ప్రయోగించాలి. కాని కారువేగం స్థిరమైన, దాని త్వరణం a = 0. కావున కారుపై పనిచేయు నికర బలం F = ma = 0.

e) ఎలక్ట్రాన్పై (గురుత్వవిద్యుత్ / అయస్కాంత) ఎటువంటి క్షేత్రం లేనప్పుడు, దానిపై నికరబలం శూన్యం.

ప్రశ్న 2.
0.05 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక గులకరాయిని నిట్టనిలువుగా పైకి విసిరారు. ఆ గులకరాయిపై పనిచేసే నికర బలం పరిమాణాన్ని, దిశను కింది సందర్భాలలో తెలియచేయండి.
a) నిలువుగా పైకి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు.
b) కిందికి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు.
c) గరిష్ఠ ఎత్తువద్ద క్షణకాలం పాటు విరామ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు. ఒకవేళ గులకరాయిని క్షితిజ సమాంతర దిశతో 45° కోణంలో విసిరితే, మీ సమాధానాలు మారతాయా ? (గాలి నిరోధాన్ని విస్మరించండి)
సాధన:
ఒక వస్తువును నిలువుగా పైకి లేక క్రింది దిశలో చలిస్తే, భూమి గురుత్వాకర్షణ బలం వల్ల a = + g = + 9.8 ms^-2 త్వరణం క్రిందికి పనిచేయును. కావున పెబల్ (రాయి)పై నికరబలం అన్ని సందర్భాలలో నిలువుగా క్రిందికి పనిచేయును.
m = 0.05 kg మరియు a = + 9.8 ms^-2
∴ అన్ని సందర్భాలలో
F = ma = 0.05 × 9.8. 0.49 N,

పెబల్ (రాయిని) క్షితిజ సమాంతర దిశలో 45° కోణం చేయునట్లు విసిరిన, అది క్షితిజ మరియు లంబ అంశ వేగాలను కలిగి ఉండును. పెబల్పై ఈ అంశాలు ప్రభావంను చూపవు. కావున మన సమాధానము ఏ సందర్భంలో మారదు. ప్రతి సందర్భంలో (C), పెబల్ విరామస్థితికి రాదు. గరిష్ఠ ఎత్తు వద్ద పెబల్ క్షితిజ అంశమును కలిగి ఉండును.

ప్రశ్న 3.
0.1 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక రాయిపై పనిచేసే నికర బలం పరిమాణం, దిశను కింది సందర్భాలలో తెలపండి.
a) విరామస్థితిలో ఉన్న రైలు కిటికీ నుంచి బయటికి విసిరిన వెంటనే
b) 36 km/h స్థిర వేగంతో ప్రయాణిస్తున్న రైలు కిటికీ నుంచి బయటకు విసిరిన వెంటనే
c) 1 ms^-2 త్వరణంతో ప్రయాణిస్తున్న రైలు కిటికీ నుంచి బయటికి విసిరిన వెంటనే
d) 1 ms^-2 త్వరణంతో ప్రయాణిస్తున్న రైలు అడుగు తలంపై ఉన్నప్పుడు. రైలుతో సాపేక్షంగా రాయి విరామస్థితిలో ఉంది. పై అన్ని సందర్భాలలో గాలి నిరోధాన్ని విస్మరించండి.
సాధన:
a) ఇచ్చట m = 0.1 kg, a = +g = 9.8 m/s²
నికర బలం F = ma = 0.1 × 9.8 = ma = = 0.98 N
ఈ బలం నిలువుగా క్రింది దిశలో పనిచేయును.

b) రైలు స్థిరవేగంతో చలిస్తే, త్వరణం = 0. ఈ చలనం వల్ల రాయిపై బలం పని చేయదు.
∴ రాయిపై బలం F = రాయి భారం
= mg = 0.1 × 9.8 = 0.98 N
ఈ బలం నిలువుగా క్రింది దిశలో పనిచేయును.

c) రైలు 1m/s² త్వరణంతో చలిస్తే, అదనపు బలం F¹ = ma = = 0.1 × 1 = 0.1 N, రాయిపై క్షితిజ సమాంతరంగా పని చేయును. కాని రాయిని రైలు నుండి జారవిడిస్తే, F. శూన్యం మరియు రాయిపై = mg 0.1 × 9.8 = 0.98 N, నికరబలం F= నిలువుగా క్రిందికి పనిచేయును.

d) రైలు క్షితిజ సమాంతర దిశలో రాయి ఉంది. ఈ సందర్భంలో రాయిభారంను లంబ ప్రతిచర్య సంతులనం చేయును.

ప్రశ్న 4.
నునుపైన క్షితిజ సమాంతర బల్ల మీద l పొడవున్న దారం ఒక చివర m ద్రవ్యరాశి ఉన్న కణాన్ని, మరొక చివర చిన్న మేకుకు కలిపారు. కణం v వడితో వృత్తాకార మార్గంలో చలిస్తే, ఆ కణంపై పనిచేసే నికర బలం (వృత్తకేంద్రంవైపు పనిచేసే బలం).

T దారంలోని తన్యత. సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి.
సాధన:
కణంపై కేంద్రంవైపు నికరబలం T. ఇది, కణం వృత్తాకార మార్గంలో చలిస్తున్నప్పుడు అవసరమైన అభికేంద్రబలంను సమకూర్చుతుంది.

ప్రశ్న 5.
20 kg ద్రవ్యరాశి కలిగి, 15ms^-1 తొలి వేగంతో ప్రయాణిస్తున్న వస్తువుపై 50 N స్థిర అపత్వరణ బలాన్ని ప్రయోగిస్తే, ఎంత కాలం తరవాత అది ఆగిపోతుంది?
సాధన:
ఇచ్చట, F = -50 N, m = 20 kg
µ = 15 m/s, v = 0, t = ?

ప్రశ్న 6.
ఒక స్థిర బలాన్ని 3.0 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువుపై 25 సెకన్లపాటు ప్రయోగిస్తే, ఆ వస్తువు వేగం 2.0 ms^-1 నుంచి 3.5 msc కు మారింది. వస్తువు వేగదిశలో మాత్రం ఎలాంటి మార్పులేదు. బలం పరిమాణాన్ని, బలం ప్రయోగించిన దిశను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇచ్చట m = 30 kg
µ = 2.0 m/s
v = 3.5 m/s,
t = 25s, F = ?
F = ma = \(\frac{m(v-u)}{t}=\frac{3.0(3.5-2.0)}{25}\)
= 0.18 N.
బలం చలన దిశలో పనిచేయును.

ప్రశ్న 7.
ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా ఉన్న 8N, 6N పరిమాణం గల రెండు బలాలను 5 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువుపై ప్రయోగించారు. వస్తువు త్వరణం పరిమాణాన్ని, దిశను తెలపండి.
సాధన:

ఇదియే ఫలిత బలం దిశ మరియు వస్తు త్వరణ దశను ఇచ్చును.
a = \(\frac{F}{m}=\frac{10}{5}\) = 2ms^-2

ప్రశ్న 8.
ఒక ఆటో డ్రైవర్ రోడ్డు మధ్యలో ఉన్న బాలుని చూసి, ఆ బాలుణ్ని కాపాడటానికి 36 km/h వేగంతో పోతున్న తన ఆటోకు బ్రేకులు వేస్తే 4.0 s కాలంలో ఆగింది. ఆటోపై ప్రయోగించిన సరాసరి నిరోధ బలం ఎంత? ఆటో ద్రవ్యరాశి 400 kg, డ్రైవర్ ద్రవ్యరాశి 65 kg.
సాధన:
ఇచ్చట, u = 36km/h = 10 m/s, v = 0, t = s
m = 400 + 65 = 465 kg
అపబలం,

ప్రశ్న 9.
20,000 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక రాకెట్ను ఊర్థ్వ దిశలో పేల్చితే అది 5.0 ms^-2 తొలి త్వరణంతో ఆకాశంలోకి వెళ్ళిపోయింది. పేల్చినప్పుడు ప్రయోగించిన తొలి అభిబలం (thrust) కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇచ్చట, m = : 20,000 kg = 2 × 10⁴ kg
తొలి త్వరణం = 5 m/s²
ఉత్థాపనం F = ?
ఊర్ధ్వత్వరణం 5 m/s² తో పాటు, ఉత్థాపనం, గురుత్వ బలంను వ్యతిరేకంగా పనిచేయును. బలం, నికర త్వరణంను ఏర్పరుచును.
9.8 + 5.0 = 14.8 m/s²
ఉత్థాపనం = బలం = ద్రవ్యరాశి × త్వరణం
∴ F = 2 × 10⁴ × 14.8

ప్రశ్న 10.
ప్రారంభంలో 10 ms^-1 స్థిర వేగంతో ఉత్తరం దిశలో ప్రయాణిస్తున్న 0.40 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వస్తువుపై 8.0 N స్థిర బలాన్ని దక్షిణం దిశలో 30 సెకన్ల పాటు ప్రయోగించారు. బలం ప్రయోగించిన క్షణ కాలం వద్ద t = 0 అని, క్షణ కాలం వద్ద వస్తువు స్థానం x = 0 అని అనుకోండి. t = -5 s, 25 s, 100 s ల వద్ద వస్తువు స్థానాన్ని ఊహించండి.`
సాధన:
ఇక్కడ m = 0.40 kg, µ = 10m/s due N
F = -8.0 N
a = \(\frac{F}{m}=\frac{-80}{0.40}\) = -20 m/s²
for 0 ≤ t ≤ 30s
i) t = -5s వద్ద x = Ut = 10 × (−5) = -50m
ii) t = 25s వద్ద x = Ut + \(\frac{1}{2}\)at²
= 10 × 25 + \(\frac{1}{2}\) (-20) (25)² = – 6000m

iii) t = 100s వద్ద, లెక్క రెండు భాగాలుగా విడదీయ బడింది. 30s వరకు బలం / త్వరణం ఉండును.
∴ x₁ = Ut + \(\frac{1}{2}\)at²
= 10 × 30 + \(\frac{1}{2}\)(-20) (30)²
= -8700
t = 30s, v = U + at = 10 – 20 × 30
= – 590 m/s,
∴ 30s నుండి 100s చలనంలో,
x₂ = vt = -590 × 70 = – 41300 m
x = x₁ + x₂ = -8700 – 41300
= -50,000 m = – 50km.

ప్రశ్న 11.
ఒక ట్రక్ విరామస్థితి నుంచి బయలుదేరి 2.0 ms^-2 ఏకరీతి త్వరణంతో ప్రయాణిస్తుంది. t = 10 s తరవాత ట్రక్ పైకప్పుపై నిల్కొని ఉన్న వ్యక్తి ఒక రాయిని జారవిడిచాడు. (ట్రక్పైకప్పు భూమి నుంచి 6 m ల ఎత్తులో కలదు). 11 s వద్ద ఆ రాయి (a) వేగం, (b) త్వరణం కనుక్కోండి. (గాలి నిరోధాన్ని విస్మరించండి)
సాధన:
ఇక్కడ u = 0, a = 2 m/s², t = 10s

రాయి జారవిడిచినపుడు ట్రక్కు వేగం v
v = u + at నుండి
v = 0 + 2 × 10 = 20m/s

a) రాయిని వదిలినపుడు, క్షితిజ సమాంతర వేగం,
v_x = v = 20 m/s.
గాలి నిరోధంను విస్మరిస్తే, v_x స్థిరాంకము నిలువు దిశలో, రాయి తొలివేగం u = 0,
a = g = 9.8 m/s².
కాలం t = 11 – 10 = 1s
v = u + at నుండి
v_y = 0 + 9.8 × 1 = 9.8 ms^-1
రాయి ఫలిత వేగంను OC ఇస్తుంది.
v = \(\sqrt{v_x^2+v_y^2}=\sqrt{20^2+9.8^2}\)
v = 22.3 m/s.
రాయి ఫలిత వేగం OC, క్షితిజ సమాంతర దిశ OA తో చేయు కోణం θ పటం నుండి
tan θ = \(\frac{v_y}{v_x}=\frac{9.8}{20}\) = 0.49
∴ θ = 29

b) కారు నుండి రాయిని వదిలినపుడు, క్షితిజ సమాంతర బలం = 0. త్వరణం ఒక్కదానిని కలిగి, పరావలయ పథంలో చలించును.

ప్రశ్న 12.
0.1 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక గోళాన్ని 2 m పొడవు ఉన్న దారంతో ఒక గదిలోని లోకప్పు (celing) కు వేలాడదీశారు. గోళం డోలనాలు చేయడం ప్రారంభిస్తే, మాధ్యమిక స్థానం వద్ద గోళం వడి 1 ms^-1. ఒకవేళ దారాన్ని తెంపితే గోళం ప్రయాణించే పథం (trajectory) కింద సందర్భాలలో ఎలా ఉంటుంది? (a) ఏదైనా ఒక గరిష్ఠ స్థానం వద్ద, (b) మాధ్యమిక స్థానం వద్ద.
సాధన:
a) అంత్యస్థానం వద్ద గోళం వేగం శూన్యం. అంత్య స్థానం వద్ద తీగ తెగితే, ‘ఆ’ పనిచేయును. కావున, గోళం నిలువుగా క్రిందికి పడిపోవును.

b) మాధ్యమిక స్థానం వద్ద, గోళం వేగం 1m/s, చాపం స్పర్శరేఖ వెంట ఉండును. తీగ మాధ్యమిక స్థానంలో తెగితే పరావలయం పథంలో చలించును.

ప్రశ్న 13.
ఒక వ్యక్తి ద్రవ్యరాశి 70 kg. ఇతడు లిఫ్ట్ అమర్చిన బరువులు తూచే యంత్రంపై నిల్చొని ఉన్నాడు. ఆ లిఫ్ట్
a) 10 ms^-1 ఏకరీతి వేగంతో పైకి,
b) 5 ms^-2 ఏకరీతి త్వరణంతో కిందికి
c) 5ms^-2 ఏకరీతి త్వరణంతో పైకి చలిస్తుంది. ప్రతీ సందర్భంలో యంత్రం చూపే రీడింగ్ ఎంత?
d) ఒక వేళ లిఫ్ట్ను నడిపే యంత్రం పనిచేయక, భూమ్యాకర్షణ బలం వల్ల స్వేచ్ఛగా కిందికి పడిపోయినట్లయితే యంత్రం చూపే రీడింగ్ ఎంత?
సాధన:
ఇచ్చట, m = 70 kg, g = 9.8 m/s²
ప్రతి సందర్భంలోను భారం కొలిచే యంత్రం, ప్రతి చర్య R i.e. దృశ్యభారంను ఇచ్చును.
a) లిఫ్ట్ ఏకరీతి వడితో, పైకి చలిస్తే, దాని త్వరణం సున్నా.
R = mg 70 × 9.8 = 686N

b) లిఫ్ట్ క్రిందికి a = 5m/s² తో క్రిందికి చలిస్తే
R = m(g – a) = 70 (9.8 – 5) = 336 N

c) లిఫ్ట్ a 5 m/s² తో పైకి చలిస్తే
R = m(g + a) = 70 (9.8 + 5) = 1036 N
లిఫ్ట్ స్వేచ్ఛగా క్రిందికి చలిస్తే, a = g
∴ R = m (g – a) = m (g – g) = సున్న

ప్రశ్న 14.
4 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక కణం స్థానం – కాలం వక్రం కింది పటంలో చూపడమైంది.
a) t < 0, t > 4 5, 0 < t < 4s కాలాల వద్ద కణంపై పనిచేసే బలం ఎంత?
b) t = 0, t = 4 s ల వద్ద ప్రచోదనం ఎంత? (ఏకమితీయ గమనం మాత్రమే తీసుకోండి)

సాధన:
i) t < 0, స్థాన-కాల గ్రాఫ్ 0A. దీని అర్థం కణం స్థానభ్రంశం సున్నా. i.e కణం విరామస్థితిలో మూల బిందువు వద్ద ఉండును. కావున కణంపై పనిచేయు బలం సున్నా.

ii) 0 < t < 4s, స్థాన-కాల గ్రాఫ్ OB స్థిరవాలును కలిగి ఉండును. కణం వేగం, ఈ అవధిలో స్థిరాంకం. i.e., కణం శూన్యత్వరణంను కలిగి ఉండును. కావున కణంపై బలం సున్నా.

iii) t > 4s, స్థాన-కాల గ్రాఫ్ BC కాలం అక్షంనకు సమాంతరం. మూలబిందువు నుండి 3m దూరంలో కణం విరామస్థితిలో ఉండును. కావున కణంపై బలం సున్నా.

iv) t = 0 వద్ద ప్రచోదనం
ప్రచోదనం = రేఖీయ ద్రవ్యవేగంలో మార్పు.
t = 0 ముందు కణం విరామస్థితిలో ఉండును.
i.e., u = 0. t = 0 తరువాత,
కణం స్థిరవేగం v = \(\frac{3}{4}\) = 0.75 m/s కలిగి ఉండును.

∴ ప్రచోదనం = m(v – u)
= u (0.75 – 0)
= 3 kg m/s
∴ t = 45 వద్ద ప్రచోదనం
t = 45 ముందు, కణం స్థిరవేగం u = 0.75 m/s
t = 4s తరువాత, కణం విరామస్థితిలో ఉండును.
i.e. v = 0
∴ ప్రచోదనం = m(v – u) = 4(0 – 0.75)
= -3kg ms^-1.

ప్రశ్న 15.
నునుపైన క్షితిజ సమాంతర తలంపై 10 kg, 20 kg ద్రవ్యరాశులు ఉన్న A, B అనే రెండు వస్తువులను వరసగా అమర్చి రెండింటిని తేలికైన దారంతో కలిపారు. F = 600 N క్షితిజ సమాంతర బలాన్ని దారం వెంబడి (i) A, (ii) Bల మీద ప్రయోగించారు. ప్రతీ సందర్భంలో దారంలో తన్యత ఎంత ?
సాధన:
ఇక్కడ, F = 500 N, m₁ = 10kg, m2 = 20kg
తీగలో తన్యత T మరియు బలప్రయోగ దిశలో వ్యవస్థ త్వరణం a.
a = \(\frac{F}{m_1+m_2}=\frac{500}{10+20}=\frac{50}{3}\)

a) పటం 3(a) నుండి భారదిమ్మెపై బలం ప్రయోగిస్తే
T = m₁ a = 10 × \(\frac{50}{3}\) N
T = 166.66 N

b) పటం 3(b) నుండి, తేలికైన దిమ్మెపై బలం,
T = m₂a = 20 × \(\frac{50}{3}\) N = 333.33 N

సందర్భం (a) లో, (b)లో T విలువలు వేర్వేరు కావున మన సమాధానం ద్రవ్యరాశిపై ప్రయోగించిన బలంపై ఆధారపడును.

ప్రశ్న 16.
8 kg, 12 kg ద్రవ్యరాశులను ఘర్షణ లేని కప్పీ మీదగా అమర్చిన తేలికైన, సాగని దారం సహాయంతో కలిపారు. ఆ వస్తువులను వదిలినప్పుడు ఆ వస్తువులు త్వరణాలను, దారంలోని తన్యతను కనుక్కోండి.
సాధన:
ఇక్కడ, m₂ = 8 kg, m₁ = 12kg

ప్రశ్న 17.
ప్రయోగశాల నిర్దేశ చట్రంలో ఒక కేంద్రకం విరామస్థితిలో కలదు. ఒకవేళ ఆ కేంద్రకం రెండు చిన్న కేంద్రకాలుగా విఘటనం చెందితే, ఆ రెండు కేంద్రకాలు వ్యతిరేక దిశలలో ప్రయాణిస్తాయని చూపండి.
సాధన:
ఉత్పన్నాల ద్రవ్యరాశులు m₁, m₂. వాని. వేగాలు v₁, v₂. విఘటనం తరువాత మొత్తం రేఖీయ ద్రవ్యరాశి = \(m_1\overrightarrow{v_1}+m_2\overrightarrow{v_2}\). విఘటనంనకు ముందు కేంద్రకం విరామ స్థితిలో ఉండును. విఘటనంకు ముందు దాని రేఖీయ ద్రవ్యవేగం సున్నా. రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారం

ప్రశ్న 18.
0.05 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న రెండు బిలియర్డ్స్ బంతులు 6 ms^-1 వేగంతో వ్యతిరేక దిశలలో ప్రయాణిస్తూ అభిఘాతం చెంది, ఆ తరవాత అంతే వేగంతో వెనకకు తిరిగి వచ్చాయి. ప్రతి బంతికి, రెండవ బంతి వల్ల అందే ప్రచోదనం కనుక్కోండి.
సాధన:
A బంతి తొలి ద్రవ్యవేగం = 0.05 (6) = 0.3 kg-m/s
అభిఘాతంలో వడి రివర్స్ అయిన, A బంతి తుది ద్రవ్యవేగం = 0.05 (-0.6) = – 0.3 kg-ms^-1
A బంతి ద్రవ్యవేగంలో మార్పు = -0.3 -0.3
= -0.6 kg m/s

ప్రశ్న 19.
100 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న తుపాకీని పేల్చినప్పుడు 0.020 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న బుల్లెట్ బయటికి వెలువడింది. తుపాకీ గొట్టం నుంచి బుల్లెట్ 80 ms^-1 వడి (muzzle speed) తో వెలువడితే, ఆ తుపాకి ప్రత్యావర్తన వడి ఎంత?
సాధన:
తూటా ద్రవ్యరాశి m = 0.02 kg
తుపాకి ద్రవ్యరాశి M = 100 kg
తూటా వడి V = 80 m/s
తుపాకి ప్రత్యావర్తన వడి V = ?

రేఖీయ ద్రవ్యవేగ నిత్యత్వ నియమము ప్రకారం
mv + MV = 0
V = \(\frac{-mv}{M}=\frac{-0.02\times80}{100}\) = 0.016 m/s

ప్రశ్న 20.
ఒక బ్యాట్స్మన్ 54 km/h తొలి వేగంతో ప్రయాణిస్తున్న బంతిని 45° కోణంలో తొలి వడిలో మార్పులేకుండా అపవర్తనం చెందించాడు. బంతికి అందిన ప్రచోదనం ఎంత? (బంతి ద్రవ్యరాశి 0.15 kg).
సాధన:

పటంలో బంతి AO వెంట బ్యాట్ను తాకి, OB వెంట పరావర్తనం చెందింది. ∠AOB = 45°. ON అభిలంబం.
∴ O = ∠NOA = 45°/2
= 22.5°

AO వెంట తొలివేగము = u = 54 km/h = 15 ms^-1
బంతి ద్రవ్యరాశి m = 0.15 kg

తొలివేగం uAO వెంట రెండు దీర్ఘ చతురస్ర అంశాలు కలిగి ఉండును. NO వెంట u cos θ మరియు OL వెంట u sin θ.
OB వెంట తుదివేగం పరిమాణం = u
uను ON వెంట u cos θ మరియు OL వెంట u sin θ అంశాలుగా విడదీయవచ్చు.

క్షితిజ సమాంతరంగా వేగం మారదు. కాని లంబ దిశలో వేగము రివర్స్ అగును.

బంతి రేఖీయ ద్రవ్యవేగంలో మార్పు
= m u cos θ – (- m u cos θ)
= 2 m u cos θ
= 2 × 0.15 × 15 cos 22.5°
= 4.5 × 0.9239 = 4.16 kg m/s

ప్రశ్న 21.
0.25 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న రాయిని దారం ఒక చివర కట్టి, 1.5 m ల వ్యాసార్ధం ఉన్న క్షితిజ సమాంతర వృత్తాకార పథంలో 40 rev./min వడితో తిప్పారు. దారంలో ఏర్పడే తన్యత ఎంత ? దారం భరించగల గరిష్ఠ తన్యత 200 N అయితే, రాయిని ఎంత గరిష్ఠ వడితో తిప్పగలం?
సాధన:
ఇక్కడ, m = 0.25 kg, r = 1.5 m
n = 40 rpm = \(\frac{40}{60}\), rps = \(\frac{2}{3}\), T = ?
T = mrw² = mr(2 πn)² = 4 π²rn²

ప్రశ్న 22.
ఒక వేళ, పై లెక్కలో (21) రాయి వేగాన్ని గరిష్ఠ వేగాన్ని అధిగమించేటట్లు పెంచితే, హఠాత్తుగా దారం తెగుతుంది. దారం తెగిన తరవాత, కింది వాటిలో ఏది రాయి ప్రయాణించే పథాన్ని తెలియచేస్తుంది?
a) రాయి వ్యాసార్ధం వెంబడి వెలుపలికి ప్రయాణిస్తుంది.
b) దారం తెగిన క్షణంలో, సర్శరేఖ దిశలో రాయి ఎగిరిపోతుంది.
c) స్పర్శా రేఖకు కొంత కోణంలో ఎగిరిపోతుంది. ఆ కోణం పరిమాణం రాయి వడిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
సాధన:
న్యూటన్ మొదటి నియమము ప్రకారము, తీగ తెగితే, రాయి స్పర్శరేఖ దిశలో చలించును.

ప్రశ్న 23.
ఎందుకో వివరించండి.
a) శూన్యాంతరాళంలో గుర్రం బండిని లాగలేదు, పరిగెత్తలేదు.
b) వేగంగా ప్రయాణిస్తున్న బస్సును హఠాత్తుగా ఆపితే, బస్సులో కూర్చున్న ప్రయాణీకులు, వాళ్ళు కూర్చున్న స్థలం నుంచి ముందుకు తూలుతారు.
c) లాన్ రోలర్ను నెట్టడం కంటే లాగడం తేలిక.
d) క్రికెటర్ బంతిని క్యాచ్ పట్టుకొనేటప్పుడు తన చేతులను వెనకకు లాగుతాడు.
సాధన:
a) గుర్రాలు, బండి లాగుటకు నేలను కొంతకోణంతో బలంను వెనుకకు నెట్టును. నేల కూడా గుర్రాలపై వ్యతిరేక దిశలో గుర్రాల కాళ్ళపై సమానమైన ప్రతి చర్య బలంను ప్రయోగించును. ఈ ప్రతిచర్య అంశ బలం బండిని చలింపచేయుటకు తోడ్పడును. ఖాళీ ప్రదేశంలో ప్రతిచర్యా బలం ఉండదు. కావున గుర్రం బండిని లాగలేదు.

b) దీనికి కారణం జఢత్వ చలనం వల్ల. స్పీడుగా వెళ్ళు బస్సు అకస్మాత్తుగా ఆగితే, సీటుతో స్పర్శలో ఉన్న ప్రయాణికుని శరీరం క్రింద భాగం నిశ్చల స్థితికి వచ్చును. పై భాగం చలన దిశలో ఉండును. కావున ప్రయాణికులు ముందుకు త్రోయబడుదురు.

c) లాన్ రోలర్న లాగునప్పుడు, ప్రయోగించు బలం యొక్క లంబ అంశం, రోలర్ ప్రభావ భారంను తగ్గించును. రోలర్ను నెట్టునప్పుడు ప్రయోగించు > బలం, లంబ అంశము రోలర్ ప్రభావ భారంను పెంచును. రోలర్ను నెట్టునప్పుడు కన్నా లాగునప్పుడు ప్రభావ భారం తగ్గును. కావున రోలర్ను లాగుట సులభం.

ప్రశ్న 24.
0.04 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక వస్తువు స్థానం – కాలం వక్రం పటంలో ఇవ్వడమైంది. ఈ గమనానికి తగిన భౌతిక సందర్భాన్ని సూచించండి. వస్తువు పొందిన రెండు వరస ప్రచోదనాల మధ్య కాలం ఎంత? ప్రతీ ప్రచోదనం పరిమాణం ఎంత?

సాధన:
ఇచ్చట m = 0.04 kg
స్థాన-కాల గ్రాఫ్ కణం t = 0s వద్ద x = 0 నుండి 2 సెకనులలో x = 2 cm కు A వద్దకు చలించిందని భావిద్దాం.

x – t గ్రాఫ్ సరళరేఖ అయితే చలనం స్థిరవేగంను కలిగి ఉండును.
u = \(\frac{(2-0)cm}{(2-0)s}\) = 1 cm s^-1
= 10^-2 ms^-1

A వద్ద కణం x = 2 cm a, B వద్ద x = 0 కు 2 sec వెళుతుంది.

AB సరళరేఖ. చలనం స్థిరవేగంను కలిగి ఉండును. v = −1 cm/s = 10^-2 m/s

రుణ గుర్తు చలన వ్యతిరేక దిశను తెల్పును. ఇది పునరావృతం అవుతుంది. x = 0 మరియు x = 2 cmల వద్ద ఉన్న గోడల మధ్య పునరావృతం అయి గోడలను అభిఘాతం జరుపుతుంది. కావున బంతి ప్రతి 2 sec.లకు ప్రచోదనంను గ్రహిస్తుంది. ప్రచోదనం పరిమాణం మొత్తం రేఖీయ ద్రవ్యవేగంలో మార్పు.
= mu -(my)
= mu – mv = m(u – v)
= 0.04(10^-2 + 10^-2)
= 0.08 × 10^-2 = 8 × 10^-4 kg m/s

ప్రశ్న 25.
పటంలో చూపినట్లు, 1 ms^-2 త్వరణంతో తిరుగుతున్న క్షితిజ సమాంతర కన్వేయర్ బెల్ట్ప ఒక వ్యక్తి, బెల్టు సాపేక్షంగా విరామస్థితిలో నిల్చొని ఉన్నాడు. ఆ వ్యక్తిపై నికర బలం ఎంత? వ్యక్తి బూట్లకు, బెల్ట్కు మధ్య స్థితిక ఘర్షణ గుణకం 0.2 అయితే, బెల్ట్ త్వరణం ఏ విలువ వరకు బెల్ట్కు సాపేక్షంగా ఆ వ్యక్తి అదే విధంగా విరామస్థితిలో కొనసాగుతాడు? (వ్యక్తి ద్రవ్యరాశి = 65 kg.)

సాధన:
కన్వేయర్ బెల్టు త్వరణం, a = 1 m/s^-2
బెల్టు దృష్ట్యా నిశ్చలంగా నిల్చున్న వ్యక్తిత్వరణం = బెల్టు త్వరణం = a = 1 m/s²
m = 65 kg
వ్యక్తిపై నికర బలం F = ma = 65 × 1 = 65 N
µ = 0.2
లిమిటింగ్ ఘర్షణ బలం F = µR = umg
వ్యక్తి బెల్టు గరిష్ట త్వరణంతో చలించునపుడు,
F = ma¹ = µ mg
a¹ = mg = 0.2 × 9.8 1.96 ms^-1

ప్రశ్న 26.
దారం ఒక చివర కట్టిన m ద్రవ్యరాశి ఉన్న రాయి R వ్యాసార్థం ఉన్న నిలువు వృత్త పథంలో పరిభ్రమిస్తుంది. ఆ వృత్త నిమ్నతమ (Lowest), ఊర్థ్వతమ (Highest) బిందువుల వద్ద నిట్టనిలువుగా కిందికి పనిచేసే నికర బలాలు (సరియైన సమాధానం ఎన్నుకోండి).

T₁, υ₁ లు నిమ్నతమ బిందువు వద్ద తన్యత, వడిని సూచిస్తాయి. T₂, υ₂ లు ఊర్థ్వతమ బిందువు వద్ద తన్యత, వడిని సూచిస్తాయి.
సాధన:
కనిష్ట బిందువు a వద్ద నికర బలం F_L = (mg – T₁) మరియు గరిష్ట బిందువు H వద్ద F_H = mg + T₂.
∴ (a) ఆప్షన్ కరెక్టు.

ప్రశ్న 27.
1000 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక హెలికాఫ్టర్ 15 ms^-2 నిలువు త్వరణంతో ‘ పైకిలేస్తుంది. హెలికాఫ్టర్ నడిపే వ్యక్తి, అందులోని ప్రయాణికుల భారం 300 kg కింది వివిధ సందర్భాలలో పనిచేసే బలం పరిమాణాన్ని, దిశను తెలియచేయండి.
a) హెలికాఫ్టర్ నడిపే వ్యక్తి, ప్రయాణీకుల వల్ల హెలికాఫ్టర్ అడుగు తలంపై పనిచేసే బలం
b) హెలికాప్టర్ రోటర్ (rotor) దాని పరిసరాలలోని గాలిపై జరిపే చర్య
c) పరిసరాలలో ఉన్న గాలి, హెలికాప్టర్పై . ప్రయోగించే బలం.
సాధన:
హెలికాఫ్టర్ ద్రవ్యరాశి, m₁ = 100kg
ప్రయాణికులు మరియు సిబ్బంది ద్రవ్యరాశి m₂ = 300 kg
ఊర్థ్వ త్వరణం a = 15 ms^-2
మరియు g = 10 ms^-2

a) హెలికాఫ్టర్ ఫ్లోర్పై ప్రయాణికులు మరియు సిబ్బంది వల్ల బలం = ప్రయాణికులు మరియు సిబ్బంది దృశ్యాభారం m₂(g + a)
= 300(10 + 15) = 7500 N

b) హెలికాఫ్టర్ రోటర్ చర్య పరిసర గాలిపై నిలువుగా క్రిందికి పనిచేయుట వల్ల, ప్రతి చర్య పైకి ఉండుట వల్ల హెలికాఫ్టర్ పైకి ఎగురుతుంది.
పనిచేయు బలం
F = (m₁ + m₂) (g + a)
= (1000+300) (10 + 15)
= 1300 × 25 = 32500 N

c) గాలి హెలికాఫ్టర్పై ప్రయోగించు బలమే ప్రతి చర్య. చర్య మరియు ప్రతిచర్యలు సమానము మరియు వ్యతిరేకం.
∴ ప్రతిచర్య బలం F¹ 32500 N, పై దిశలో

ప్రశ్న 28.
10^-2m² మధ్యచ్ఛేద వైశాల్యం ఉన్న ఒక పైపు ద్వారా నీటి ప్రవాహం 15 ms^-1 వేగంతో క్షితిజ సమాంతరంగా ప్రయాణిస్తూ బయటకు చిమ్మి, దగ్గరగా ఉన్న నిలువు గొడను తాకింది. గోడపై పతనం అయిన నీరు వెనకకు తిరిగి రాదని భావిస్తే నీటి వల్ల గోడపై కలిగే బలం ఎంత?
సాధన:
v = 15 ms^-1
మద్యచ్ఛేద వైశాల్యం a = 10² m^-2, F = ?
ఒక సెకనులో బయటకు నెట్టు నీటి ఘనపరిమాణం
= ax v = 10^-12 × m³ s^-1
నీటి సాంద్రత 10³ kg/m², గోడను / secలో తాకు
నీటి ద్రవ్యరాశి
m = (15 × 10^-2) × 10³ = 150 kg/s

ప్రశ్న 29.
రూపాయి నాణేలను పదింటిని ఒక దానిమీద ఒకటిగా ఒక బల్లపై ఉంచారు. ప్రతి నాణెం ద్రవ్యరాశి m కింది ప్రతి సందర్భంలో బల పరిమాణం, దిశను తెలపండి.
a) కింది నుంచి 7వ నాణెం మీద, పైనున్న నాణేల వల్ల బలపరిమాణం, దిశ
b) 8వ నాణెం వల్ల 7వ నాణెం మీద పనిచేసే బలపరిమాణం, దిశ
c) 6వ నాణెం వల్ల 7వ నాణెం మీద ప్రతిచర్య పరిమాణం, దిశ
సాధన:
a) 7వ కాయిన్పై, పైన ఉన్న మూడు కాయిన్స్ వల్ల బలం ఉండును.
∴ F = (3m) kgf = (3mg)N
ఇచ్చట g గురుత్వ త్వరణము.
ఈ బలం నిలువుగా క్రిందకు పని చేయును.

b) 8వ కాయిన్ బరువుతోపాటు పైన ఉన్న రెండు కాయిన్స్ బరువు కూడా 7వ కాయిన్పై పని చేయును. i.e., F = 2m + m = 3(m) kgf = (3mg)N బలం నిలువుగా క్రిందికి పనిచేయును.

c) 6వ కాయిన్ 4 కాయిన్స్ బరువు క్రింద ఉంది. ప్రతిచర్య, R = – F = −4m(kgf) = -(4 mg)N రుణగుర్తు, బరువుకు వ్యతిరేక దిశలో ప్రతిచర్య ఉండునని తెలుపును.

ప్రశ్న 30.
ఒక విమానం 720 km/h వడితో క్షితిజ సమాంతర వలయం ఆకారం (horizontal loop) లో ప్రయాణించింది. విమానం రెక్కల గట్టు కోణం 15°. ఆ వలయం వ్యాసార్ధం ఎంత?
సాధన:
θ = 15°
v = 720 km/h = \(\frac{720\times1000}{60\times60}\) = 200 ms^-1
g = 9.8 ms^-2
tan θ = \(\frac{v^2}{rg}\) నుండి
v² = rg tan θ

ప్రశ్న 31.
ఒక రైలు 54 km/h వడితో 30 m వ్యాసార్ధం ఉన్న గట్టు కట్టని (unbanked) వృత్తాకార రైలు మార్గం గుండా ప్రయాణిస్తుంది. రైలు ద్రవ్యరాశి 10⁶ kg. ఇంజన్, బోగీలు ఈ రెండింటిలో ఏది రైలుకు కావలసిన అభికేంద్ర బలాన్ని సమకూరుస్తుంది. పట్టాలు అరిగిపోకుండా ఉండాలంటే, ఎంత కోణంలో గట్టు కట్టాలి?
సాధన:
చక్రాలపై రెయిల్స్ ప్రయోగించి తిర్యక్ ఉత్థాపనమును అభికేంద్ర బలం ఇస్తుంది. న్యూటన్ 3వ గమన నియమము ప్రకారం, రైలు సమాన, వ్యతిరేక బలంను రెయిల్స్ (రైలు పట్టాలు) ప్రయోగించుట అరుగుదల ఉండును.

రైలు వెలుపలి రెయిల్పై హెచ్చు బలంను ప్రయోగించుట వల్ల త్వరగా అరిగిపోవును.

ప్రశ్న 32.
25 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక దిమ్మెను 50 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న వ్యక్తి పటంలో చూపినట్లు రెండు భిన్న విధాలుగా పైకి లాగుతున్నాడు. ఈ రెండు సందర్భాలలో ఆ వ్యక్తి వల్ల తలంపై జరిగే చర్యను కనుక్కోండి. 700 N ల అభిలంబ బలం వద్ద ఆ తలం కుంగిపోతే, ఆ తలం కుంగి పోకుండా ఉండాలంటే దిమ్మెను పైకి లాగడానికి ఏ పద్ధతిని ఎన్నుకొంటాడు?

సాధన:
దిమ్మె ద్రవ్యరాశి m = 25 kg
వ్యక్తి ద్రవ్యరాశి M = 50 kg
దిమ్మెను పైకి లేపుటకు ప్రయోగించు బలం
F = mg = 25 × 9.8 = 245 N

a) పటంలో చూపినట్లు వ్యక్తి దిమ్మెను పైకి తీసుకువస్తే ఊర్థ్వ దిశలో వ్యక్తి ప్రయోగించు బలం పనిచేయును.
ఇది వ్యక్తి దృశ్యభారంను పెంచును. కావున ఫ్లోర్పై బలం
W¹ = W + F = 490 + 245 = 735 N

b) పటంలో చూపినట్లు వ్యక్తి దిమ్మెను పైకి తీసుకువస్తే, వ్యక్తి బలంను క్రింది దిశలో ప్రయోగించును. ఇది వ్యక్తి దృశ్యభారంను తగ్గించును. కావున ఫ్లోర్పై చర్య
W¹ = W – F = 490 – 245 = 245 N

ఫ్లోర్ 700 N అభిలంబ బలంను ప్రయోగించుట వల్ల, దిమ్మెను లేపుటకు పద్ధతి (b)ను ఎన్నుకుంటాడు.

ప్రశ్న 33.
40 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న పటంలో చూపినట్లు ఒక తాడు మీద పైకి ఎక్కుతున్నది. ఆ తాడు భరించగల గరిష్ఠ తన్యత 600 N. కింది వివిధ సందర్భాలలో ఎప్పుడు తాడు తెగిపోగలదు? ఆ కోతి

a) 6 m s^-2 త్వరణంతో పైకి ఎక్కుతున్నప్పుడు
b) 4 ms^-2 త్వరణంతో కిందికి దిగుతున్నప్పుడు
c) 5 ms^-1 ఏకరీతి వేగంతో పైకి మన ఎక్కుతున్నప్పుడు
d) దాదాపు గురుత్వ త్వరణంతో, స్వేచ్ఛగా తాడు నుంచి కిందికి పడుతున్నప్పుడు. (తాడు ద్రవ్యరాశిని ఉపేక్షించండి.
సాధన:
కోతి ద్రవ్యరాశి m = 40 kg
రోప్ తెగకుండా ఉండు గరిష్ట తన్యత T = 600 N
ప్రతి సందర్భంలోను, రోప్ (త్రాడు) నిజ తన్యత, కోతి దృశ్యభారం (R) నకు సమానం.
R విలువ Tని దాటితే రోప్ తెగుతుంది.

a) కోతి పైకి ప్రాకితే,
a = 6 ms^-2
R = m(g + a)
= 40(10 + 6) = 640 N (T కన్నా ఎక్కువ) కావున రోప్ తెగుతుంది.

b) కోతి a = 4 ms^-2 త్వరణంతో క్రిందికి చలిస్తే,
R = m(g – a) = 40(10 – 4) = 240 N ఇది T కన్నా తక్కువ.
∴ రోప్ (త్రాడు) తెగదు.

c) కోతి ఏకరీతి వడి v = 5 msతో పైకి ప్రాకితే, దాని త్వరణం a = 0
∴ R = mg = 40 × 10 = 400 N
ఇది T కన్నా తక్కువ.
∴ రోప్ (త్రాడు) తెగదు.

d) రోప్ వెంట కోతి గురుత్వాకర్షణ వల్ల. స్వేచ్ఛగా క్రిందికి పడితే, a = g
∴ R = m(g – a) = m (g – g) = సున్న కావున రోప్ తెగదు.

ప్రశ్న 34.
A, B అనే రెండు వస్తువుల ద్రవ్యరాశులు వరసగా 5 kg, 10 kg. వీటిని ఒక బ ఒక దానికొకటి స్పర్శలో ఉండేటట్లు, ద్రుఢమైన గోడను తాకేటట్లు (పటం) విరామస్థితిలో అమర్చారు. ఆ రెండు వస్తువులకు, బల్లకు మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.15. 200 N క్షితిజ సమాంతర బలాన్ని A పై ప్రయోగించారు.
a) A, B ల స్పర్శాతలం ప్రతిచర్య కనుక్కోండి.
b) A, B ల మధ్య చర్య-ప్రతిచర్య బలాలను కనుక్కోండి. గోడను తీసేస్తే ఏమవుతుంది? ఆ వస్తువుల గమనంలో ఉంటే (b) సమాధానం మారుతుందా? µ_s/, µ_k లు మధ్యభేదాన్ని ఉపేక్షించండి.

సాధన:
A వస్తు ద్రవ్యరాశి m₁ = 5 kg
B వస్తు ద్రవ్యరాశి m₂ = 10 kg

బల్ల మరియు రెండు వస్తువుల మధ్య ఘర్షణ గుణకం, µ = 0.15
వస్తువు Aపై ప్రయోగించిన క్షితిజ సమాంతర బలం F = 200 N

a) ఎడమవైపుకు పనిచేయు ఘర్షణ అవధి బలం
f = µ (m₁ + m₂)g
= 0.15(5+ 10) × 9.8 = 22.05 N
∴ పార్టిషన్పై కుడివైపు ప్రయోగించు నికర బలం
F’ = 200 – 22.05 = 177.95 N
పార్టిషన్ ప్రతిచర్య బలం = 177.95 N ఎడమవైపుకు

b) A వస్తువుపై ఘర్షణ అవధి బలం
f₁ = A వస్తువు B వస్తువుపై ప్రయోగించు నికర బలం
F¹¹ = F – F₁ = 192.65 N
ఇది కుడివైపు ఉండును.

A వస్తువుపై B వస్తువు ప్రతిచర్య = 192.65 N ఎడమవైపు పోర్షన్ను తొలగిస్తే, రెండు వస్తువుల వ్యవస్థ నికర బలంతో చలించును.
F’ = 177.95 N

వస్తువు Aలో చలనంను ఏర్పరచు బలం F, = m₁a
= 5 × 11.86 = 59.3 N

పోర్షన్ తీసివేసినపుడు A వస్తువు, B వస్తువుపై ప్రయోగించు నికర బలం
పోర్షన్ ను తొలగించినపుడు A పై వస్తువు B ప్రతిచర్య
= 133.35 N ఎడమవైపుకు
కావున (b) సమాధానాలు మారును.

ప్రశ్న 35.
పొడుగాటి ట్రాలీపై 15 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మెను ఉంచారు. ట్రాలీ అడుగు తలానికి, దిమ్మెకు మధ్య స్థితిక ఘర్షణ గుణకం 0.18. ఆ ట్రాలీ విరామస్థితి నుంచి బయలుదేరి 0.5 ms^-2 త్వరణంతో 20 సెకన్ల కాలంపాటు ప్రయాణించిన తరవాత ఏకరీతి వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది. కింది రెండు సందర్భాలలో . దిమ్మె గమనాన్ని వివరించండి.
a) నేలపై విరామస్థితిలో ఉన్న పరిశీలకుని దృష్ట్యా
b) ట్రాలీతోపాటు ప్రయాణిస్తున్న పరీశీలకుని దృష్ట్యా.
సాధన:

a) m = 15 kg; µ = 0.18,
a = 0.5 ms ^-2
t = 20 s
ట్రాలీ చలించుట వల్ల దిమ్మెపై బలం F’ = ma
= 15 × 0.5 = 7.5 N
దిమ్మెపై ఘర్షణ అవధి బలం
= F = µR = µmg
= 0.18 × 15 × 9.8 = 26.46 N

ఇది దిమ్మె చలనంను వ్యతిరేకించును. దిమ్మె కదలదు, దిమ్మెలో స్టైతిక ఘర్షణ బలం F ప్రయోగించిన బలం F’కు సమానం మరియు వ్యతిరేకంగా ఉండును.

భూమిపై నిశ్చలంగా ఉన్న పరిశీలకుడు దిమ్మె ట్రాలీ దృష్ట్యా నిశ్చలంగా ఉన్నట్లు భావిస్తాడు. ట్రాలీ ఏకరీతి వేగంతో చలిస్తే, దిమ్మె అవిచ్ఛిన్నంగా నిశ్చలంగా ఉండును. ఈ సందర్భంలో ఊర్థ్వ బలం సున్నా. దిమ్మెపై ఘర్షణ బలం ఒక్కటే పనిచేయును.

b) ట్రాలీతో, పరిశీలకుడు త్వరణ చలనంతో చలిస్తే, పరిశీలకుడు అజఢత్వ చట్రంలో ఉండును. జఢత్వ నియమమును పాటించదు.

ప్రశ్న 36.
వెనక భాగం తెరచి ఉన్న ఒక ట్రాలీపై 40 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక పెట్టెను దాని తెరచిన కొన నుంచి 5 m ల దూరంలో పటంలో చూపినట్లు ఉంచారు. పెట్టెకు, ట్రాలీ అడుగు తలానికి మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.15. రుజు మార్గంలో ఉన్న రోడ్డు మీద, ట్రాలీ విరామస్థితి నుంచి బయలు దేరి 2 ms^-2 త్వరణంతో ప్రయాణిస్తుంది. ట్రాలీ బయలుదేరిన చోటు నుంచి ఎంత దూరం పోయిన తరవాత పెట్టె ట్రాలీ నుంచి కింద పడుతుంది? (పెట్టె పొడవును ఉపేక్షించండి)

సాధన:
బాక్స్ ద్రవ్యరాశి m = 40 kg
ట్రక్కు త్వరణం a = 2 ms^-2
తెరిచిన చివరి నుండి బాక్స్ దూరం, 5 = 5 m₁
ఘర్షణ గుణకం µ = 0.15
ట్రక్కు త్వరణ చలనం వల్ల బాక్స్పై బలం, F = ma
= 40 × 2 = 80 N
ఈ బలం ఊర్ధ్వ దిశలో ఉండును.
బాక్స్పై ప్రతిచర్య బలం F’, Fకు సమానం.
F = 80 N వెనుక దిశలో ఉండును.
దీనిని ఘర్షణ అవధి బలం వ్యతిరేకించును.
f = µR = µmg
= 0.15 × 40 × 9.8
= 58.8 N ఊర్థ్వ దిశలో
∴ వెనుక దిశలో బాక్స్పై నికర బలం
p = F’ – F = 80 – 58.8 = 21.2 v
బాక్స్లో వెనుకదిశలో ఏర్పడు త్వరణం
a = \(\frac{p}{m}=\frac{21.2}{40}\) = 0.53 ms^-2

బాక్స్ ట్రక్కు నుండి జారిపడి, S = 5m ప్రయాణించుటకు పట్టుకాలం t అయితే,
S = ut + \(\frac{1}{2}\) at²
5 = 0 × t + \(\frac{1}{2}\) × 0.53t²
t = \(\frac{\sqrt{5\times2}}{0.53}\) = 4.34S
ఈ కాలంలో ట్రక్కు X దూరం ప్రయాణించితే,
S = ut + \(\frac{1}{2}\)at²
x = 0 × 4.34 + \(\frac{1}{2}\) × 2(4.34)² = 18.84 m

ప్రశ్న 37.
15 cm ల వ్యాసార్థం ఉన్న ఒక వృత్తాకార బిళ్ల 33 \(\frac{1}{3}\) rev/min వడితో పరిభ్రమిస్తుంది. బిళ్ల కేంద్రం నుంచి రెండు నాణేలను, 4 cm, 14.cm ల దూరంలో బిళ్లపై ఉంచారు. బిళ్లకు, నాణేలకు మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.15. వాటిలో ఏ నాణెం బిళ్లతోపాటు పరిభ్రమిస్తుంది.
సాధన:
రికార్డుపై, కాయిన్ తిరుగుతున్నప్పుడు ఘర్షణ బలం అభికేంద్ర బలంను ఏర్పరుచును. ఈ అభికేంద్రబలం చాలకపోతే రికార్డ్ నుండి కాయిన్ జారును.
ప్రతి చర్యా బలం R = mg
ఘర్షణ బలం µR = µmg
కావాల్సిన అభికేంద్ర బలం = \(\frac{mv^2}{r}\) లేక 3 mω²

రెండు కాయిన్స్కు µw లు సమానం. కాని r విలువలు వేర్వేరు.
జారకుండా ఉండుటకు కాయిన్స్ షరతు
µ mg ≥ mω² లేదా µg > rω² ….. (1)
మొదటి కాయిన్కు,

ప్రశ్న 38.
సర్కస్ గ్లోబులో మోటారు సైకిల్ను నిలువు వృత్తంలలో వివిధ రకాల భంగిమలలో అబ్బురపరిచే విన్యాసాలను అతి సులువుగా ప్రదర్శించడం మనం చూస్తూనే ఉంటాం. ( ఆ గ్లోబు గోళాకారంగా ఉండి, బయట నుంచి మనం చూడటానికి వీలుగా రంధ్రాలు కలిగి ఉంటుంది) గ్లోబులో మోటారు సైకిల్పై నిలువు వృత్తంలో పరిభ్రమించే ప్రదర్శకునికి (acrobat) కింది నుంచి ఎలాంటి ఆధారం లేకున్నా ఊర్ద్వతమ బిందువు వద్ద ఉన్నప్పుడు పడిపోకుండా ఉండటానికి కారణమేమిటో వివరించండి. నిలువు వృత్తంలో ఊర్ద్వతమ స్థానం వద్ద మోటారు సైకిల్పై గమనం పూర్తిచేయడానికి, నిమ్నతమ బిందువు వద్ద ఉండవలసిన కనిష్ఠ వేగం ఎంత? గ్లోబు వ్యాసార్థం 25 m.
సాధన:
డీక్వెల్ గరిష్ట బిందువు వద్ద, క్రింద నుండి ఆధారం లేకుండా మోటార్ సైక్లిస్ట్ క్రిందికి పడడు. దీనికి కారణం అతని భారం, అపకేంద్ర బలంనకు సమానం. మోటార్ సైక్లిస్ట్ భారం, అభికేంద్ర బలంను ఇచ్చును. కావున అతడు క్రిందికి పడడు. mv2 గరిష్ట బిందువు వద్ద, R + mg = = \(\frac{mv^2}{r}\)
ఇచ్చట R మోటార్ సైక్లిస్పై అభిలంబ ప్రతిచర్య క్రింది దిశలో ఉండును.
N = 0 అయిన వడి కనిష్టం.

ప్రశ్న 39.
3m వ్యాసార్ధం ఉన్న ఒక బోలు స్థూపాకార డ్రమ్ దాని నిలువు అక్షంపరంగా, 200 rev/ min. వడితో పరిభ్రమిస్తుంది. 70 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక వ్యక్తి డ్రమ్ లోపలి గోడలకు తాకుతూ నిల్చొని ఉన్నాడు. వ్యక్తి బట్టలకు, డ్రమ్ గోడలకు మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.15. అడుగు తలాన్ని. హఠాత్తుగా తొలగించినప్పుడు, ఆ వ్యక్తి లోపలి గోడలకు అదే విధంగా తాకుతూ పడిపోకుండా ఉండాలంటే స్తూపాకార డ్రమ్కు ఉండాల్సిన కనిష్ఠ భ్రమణ వడి ఎంత?
సాధన:
m = 70 kg, r = 3 m
n = 200 rpm = \(\frac{200}{60}\) rps, µ = 0.15, 0 = ?
గోడ, వ్యక్తి ప్రయోగించు క్షితిజ సమాంతర బలం
N, అభికేంద్ర బలం = mrω²ను ఇచ్చును. ఈ సందర్భంలో వ్యక్తి భారంనకు వ్యతిరేకంగా ఊర్ధ్వ దిశలో ఘర్షణ బలం ఉండును.

ఫ్లోర్ను తీసివేస్తే, వ్యక్తి గోడకు అంటుకొని ఉండును.

ప్రశ్న 40.
R వ్యాసార్ధం ఉన్న ఒక వృత్తాకార వలయం దాని నిలువు వ్యాసాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, [ కోణీయ పౌనఃపున్యంతో పరిభ్రమిస్తుంది. వలయం మీద చిన్న పూసను ఉంచితే ω ≤ \(\sqrt{g/R}\) అయినప్పుడు అది వలయం నిమ్నతమ బిందువు వద్ద ఉంటుందని చూపండి. ω = \(\sqrt{2g/R}\) విలువకు వృత్త కేంద్రాన్ని, పూస మధ్య బిందువును కలిపే వ్యాసార్ధ సదిశ నిట్ట నిలువుగా కిందికి ఉండే దిశతో చేసే కోణం ఎంత? ఘర్షణ ఉపేక్షించండి.
సాధన:
పూస ఉన్న తీగ నిలువు వృత్తంలో తిరుగుతుంది. నిలువు. రేఖతో తీగ చేయు కోణం θ. అప్పుడు,

పటం నుండి mg = N cos θ ………… (1)
rω² = N sin θ ………… (2)
లేక m(R sin θ) ω² = N sin θ
లేక mRω² = N
(i) నుండి mg = mRω² 3 cos θ

సాధించిన సమస్యలు (Solved Problems)

ప్రశ్న 1.
అంతర్నక్షత్ర అంతరాళంలో ఒక వ్యోమగామి 100 m s^-2 స్థిర రేటు త్వరణంతో ప్రయాణిస్తూ తన చిన్న రోదసీ నౌక నుంచి అకస్మాత్తుగా వేరయినాడు. రోదసీ నౌక నుంచి బయటికి వచ్చిన తక్షణమే వ్యోమగామి త్వరణం ఎంత ? (వ్యోమగామిపై గురుత్వాకర్షణ బలాలను ప్రయోగించే ఇతర ఏ నక్షత్రాలు సమీపంలో లేవని భావించండి)
సాధన:
రోదసీ నౌక నుంచి బయటికి వచ్చిన వ్యోమగామిపై పనిచేసే నికర బలం శూన్యం. ఎందుకంటే వ్యోమగామి సమీపంలో అతనిపై గురుత్వాకర్షణ బలాలను ప్రయోగించే ఇతర ఏ నక్షత్రాలు లేవు. చిన్న రోదసీ నౌక వల్ల అతనిపై ప్రయోగించే గురుత్వాకర్షణ బలం కూడా ఉపేక్షించదగినంతగా ఉంటుంది. మొదటి నియమం ప్రకారం వ్యోమగామి త్వరణం శూన్యం.

ప్రశ్న 2.
0.04 kg ల ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక బుల్లెట్ 90 m s^-1 వడితో ప్రయాణిస్తూ బరువైన చెక్క దిమ్మెలోకి ప్రవేశించి దిమ్మెలోపల 60 cm ల దూరం ప్రయాణించి ఆగిపోయింది. బుల్లెట్పై చెక్క దిమ్మె ప్రయోగించే సరాసరి నిరోధక బం ఎంత?
సాధన:
బుల్లెట్ రుణ త్వరణం a ను (స్థిరంగా భావించండి) కింది విధంగా ఇవ్వచ్చు.

రెండవ నియమం ప్రకారం, నిరోధక బలం
= 0.04 kg × 6750 ms^-2 = 270 N

వాస్తవమైన నిరోధక బలం, బుల్లెట్ రుణ త్వరణం ఏకరీతిగా ఉండకపోవచ్చు. కాబట్టి, మన సమాధానం సరాసరి నిరోధక బలాన్ని మాత్రమే సూచిస్తుంది.

ప్రశ్న 3.
m ద్రవ్యరాశి ఉన్న కణం గమనాన్ని y = ut + \(\frac{1}{2}\)gt² అనే సమీకరణంతో వర్ణించడమైంది. ఆ కణంపై పనిచేసే బలం కనుక్కోండి.
సాధన:
y = ut + \(\frac{1}{2}\)gt²
కాని, v = \(\frac{dy}{dt}\)u + gt
త్వరణం, a = \(\frac{dv}{dt}\) = g
F = \(\frac{dp}{dt}\) = ma నుంచి బలం
F = ma = mg

ఈ విధంగా ఇచ్చిన సమీకరణం గురుత్వ త్వరణం వల్ల కలిగే కణం గమనాన్ని వివరిస్తుంది. ఆ దిశలో స్థాన నిరూపకం y.

ప్రశ్న 4.
ఒక బ్యాట్స్మెన్ 12 m s^-1 తొలి వడితో ప్రయాణిస్తున్న క్రికెట్ బంతిని దాని వడిలో మార్పు లేకుండా తిన్నగా బౌలర్ వైపుకు కొట్టాడు. బంతి ద్రవ్యరాశి 0.15 kg అయితే, బంతికి ఇచ్చిన ప్రచోదనం కనుక్కోండి. (బంతి చలనం రేఖీయ చలనం అనుకోండి)
సాధన:
ద్రవ్యవేగంలో మార్పు
= 0.15 × 12 – (-0.15 × 12) = 3.6 N s
ప్రచోదనం = 3.6 N s

బ్యాట్స్మెన్ నుంచి బౌలర్ దిశలో ఈ ప్రచోదనం ఉంటుంది.

బంతిపై బ్యాట్స్మెన్ ప్రయోగించే బలం; బంతి, బ్యాట్ కలిసి ఉండే కాలం తెలుసుకోవడం కష్టం అనడానికి ఇది మంచి ఉదాహరణ. కాని ప్రచోదనాన్ని మాత్రం చాలా తేలికగా లెక్కించగలిగాం.

ప్రశ్న 5.
రెండు సర్వసమాన బిలియర్డ్స్ బంతులు సమాన వడితో, వివిధ కోణాలతో పటంలో చూపించి నట్లు ఒక గోడను ఢీకొని, వాటి వడిలో ఎలాంటి మార్పు లేకుండా తిరిగి వెనకకు పరావర్తనం చెందాయి. కింది వాటిని కనుక్కోండి.
i) ప్రతీ బంతి గోడపై ప్రయోగించే బలదిశ,
ii) గోడ బంతులపై కలగచేసే ప్రచోదనాల నిష్పత్తి.

సాధన:
అంతర్బుద్ధితో (i) కి సమాధానం ఇవ్వచ్చు. గోడపై ప్రయోగించే బలం (a) సందర్భంలో గోడకు లంబంగా ఉంటుంది. అదే (b) సందర్భంలో గోడకు గీసిన లంబానికి 30° కోణంలో బలం ఉంటుంది. ఈ సమాధానం తప్పు. రెండు సందర్భాలలోను గోడపై బలం, గోడకు లంబంగా ఉంటుంది.

గోడపై పనిచేసే బలాన్ని ఎలా కనుక్కోవాలి? యుక్తితో రెండవ నియమాన్ని ఉపయోగించి గోడవల్ల బంతిపై కలిగే బలాన్ని (లేదా ప్రచోదనం) తెలుసుకొని, ఆ తరవాత మూడవ నియమంతో (i) కి సమాధానం ఇవ్వచ్చు. అభిఘాతానికి ముందు, తరవాత ప్రతీ బంతి వేగం U, ప్రతీ బంతి ద్రవ్యరాశి m అనుకోండి. పటంలో చూపినట్లు x, y అక్షాలను ఎన్నుకొని ప్రతి సందర్భంలో బంతి ద్రవ్యవేగంలో కలిగే మార్పును కనుక్కోవాలి.

సందర్భం (a) :
(p^x)_తొలి = mu (p^y)_తొలి = 0
(p_x) _తుది = – mu (P_y)_తుది = 0

ప్రచోదనం అంటే ద్రవ్యవేగ సదిశలో కలిగే మార్పు.
ప్రచోదనం X–అంశం = -2mu
ప్రచోదనం y-అంశం = 0

ప్రచోదనం, బలం రెండూ ఒకే దిశలో ఉంటాయి. ప్రచోదనం X–అంశాన్ని బట్టి గోడ బంతిపై ప్రయోగించే బలం గోడకు లంబంగా, రుణ X అక్షం దిశలో ఉంటుంది. ఇప్పుడు న్యూటన్ మూడవ గమన నియమాన్ని ఉపయోగిస్తే, బంతి గోడపై ప్రయోగించే బలం గోడకు లంబంగా, ధన X అక్షం వెంబడి ఉంటుంది. ఈ లెక్కలో బల పరిమాణం తెలుసుకోలేం. ఎందుకంటే, స్వల్ప అభిఘాత సమయాన్ని లెక్కలో ఇవ్వలేదు.
సందర్భం (b) :
(P_x)_తొలి =mu cos 30°
(P_y)_తొలి = – mu sin 30°
(P_x)_తుది = – mu cos 30°
(P_y)_తుది = -mu sin 30°

అభిఘాతం తరవాత p_x గుర్తు (దిశ) మారుతుంది. కాని p_y దిశ మారదు అని గమనించండి. కాబట్టి
ప్రచోదనం x-అంశం = -2 mu cos 30°
ప్రచోదనం y-అంశం = 0

ప్రచోచదనం (బలం) దిశ, సందర్భం (a)లోని బలదిశ లాగే గోడకు లంబంగా రుణ × అక్షం వెంబడి ఉంటుంది. పై విధంగానే న్యూటన్ మూడవ గమన నియమాన్ని ఉపయోగిస్తే, బంతి వల్ల గోడపై కలిగే బలం, గోడకు లంబంగా, ధన x అక్షం వెంబడి ఉంటుంది.

(a), (b) సందర్భాలలో గోడ బంతులపై కలగచేసే ప్రచోదనాల నిష్పత్తి,
2 mu / (2 mu cos 30°) = \(\frac{2}{\sqrt{3}}\) ≈ 1.2

ప్రశ్న 6.
పటంలో చూపినట్లు 6 kg ద్రవ్యరాశిని 2 m పొడవు గల తాడు సహాయంతో ఒక లోకప్పు (ceiling)కు వేలాడదీయడమైంది. ఆ తాడు మధ్య భాగం P వద్ద 50 N బలాన్ని క్షితిజ సమాంతర దిశలో ప్రయోగించారు. ఆ తాడు సమతాస్థితిలో ఉన్నప్పుడు నిట్టనిలువుతో చేసే కోణం ఎంత ? తాడు ద్రవ్యరాశిని విస్మరించండి. (g = 10 ms^-2 గా తీసుకోండి).

సాధన:
(b), (c) పటాలను స్వేచ్ఛా వస్తువు పటాలు అంటారు.
(b) W యొక్క స్వేచ్ఛా వస్తువు పటం, (c) P బిందువు యొక్క స్వేచ్ఛా వస్తువు పటం.
భారం W సమతాస్థితిని తీసుకొంటే,
T₂ = 6 × 10 = 60 N.
P బిందువు వద్ద పనిచేసే మూడు బలాలు, అవి వరసగా తన్యత T₁, తన్యత T₂, క్షితిజ సమాంతర బలం 50 N.

వీటి వల్ల P బిందువు సమతాస్థితిలో ఉంటుంది. ఫలిత బలం క్షితిజ సమాంతర అంశం, లంబ అంశలు రెండు వేరు వేరుగా సున్నా కావాలి.
T₁ cos θ = T₂ = 60N
T₂ sin θ = T₂ = 50N
tan θ = \(\frac{5}{6}\) లేదా θ = tan^-1(\(\frac{5}{6}\)) = 40°

తాడు నిట్టనిలువుతో చేసే కోణం, విస్మరించదగిన ద్రవ్యరాశి గల తాడు పొడవుపై గాని, క్షితిజ సమాంతర బలం ప్రయోగించిన బిందువుపైన గాని ఆధారపడటం లేదని గమనించండి.

ప్రశ్న 7.
ఒక పెట్టెను త్వరణంతో ప్రయాణిస్తున్న రైలులో ఉంచారు. రైలుతో సాపేక్షంగా పెట్టె విరామ స్థితిలో ఉండటానికి రైలుకు ఇవ్వగల గరిష్ఠ త్వరణాన్ని నిర్ధారించండి. పెట్టెకు, రైలు అడుగుభాగానికి మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.15.
సాధన:
స్థైతిక ఘర్షణ వల్ల పెట్టెకు త్వరణం కలుగుతుంది. కాబట్టి స్థైతిక ఘర్షణ నియమం ప్రకారం
ma = f_s ≤ µ_s N = µ_s mg
అంటే a ≤ µ_s g
∴ a_max = µ_sg = 0.15 × 10 m s^-2
= 1.5 m s^-2

ప్రశ్న 8.
4 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక దిమ్మె క్షితిజ సమాంతర తలంపై విరామస్థితిలో పటంలో చూపినట్లు ఉంది. ఆ తలం వాలును క్షితిజ సమాంతర తలంతో క్రమంగా θ = 15° వరకు పెంచినపుడు ఆ దిమ్మె జారడం ప్రారంభించింది. దిమ్మెకు, వాలు తలానికి మధ్య స్థితిక ఘర్షణ ఎంత?

సాధన:
వాలు తలంపై విరామస్థితిలో ఉన్న m ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మెపై పనిచేసే బలాలు (i) దిమ్మె భారం mg నిలువుగా అధో దిశలో (ii) వాలుతలం, దిమ్మె మీద ప్రయోగించే అభిలంబ ప్రతిచర్య బలం N (iii) జరగపోయే గమనాన్ని నిరోధించే స్థితిక ఘర్షణ బలం f_s. సమతా స్థితిలో ఈ మూడు బలాల ఫలిత బలం తప్పకుండా శూన్యం కావాలి. దిమ్మె భారం mg ని పటంలో చూపించి నట్లు రెండు దిశలలో విభేదనం (resolve) చేసినప్పుడు
mg sin θ = f₂, m g cos θ = N

వాలు కోణం θ పెరిగితే, స్వయం సర్దుబాటు ఘర్షణ బలం f₂ కూడా θ = θ_max అయ్యేదాక పెరుగుతుంది.
θ = θ_max వద్ద f₂ కూడా గరిష్ఠ విలువను పొందుతుంది.
(f₂)_max µ_s N

కాబట్టి, tan θ_max = µ_s లేదా θ_max = tan^-1 µ_s

θ విలువ θ_nm. కంటే కొద్దిగా ఎక్కువగా అయినప్పుడు దిమ్మెపై స్వల్ప నికర బలం పనిచేసి, దిమ్మె జారడం ప్రారంభిస్తుంది. θ_max విలువ ఘర్షణ గుణకం µ_s పై మాత్రమే ఆధారపడుతుంది కాని దిమ్మె ద్రవ్యరాశిపై ఆధారపడదు.
θ_max = 15° విలువకు µ_s = tan 15° = 0.27

ప్రశ్న 9.
ట్రాలీ, క్షితిజ సమాంతర తలానికి మధ్య గతిక ఘర్షణ గుణకం 0.04 అయితే, పటంలో చూపినట్లు ట్రాలీ, దిమ్మె వ్యవస్థ త్వరణం ఎంత ? దారంలో తన్యత ఎంత ? దారం ద్రవ్యరాశిని విస్మరించండి.
(g = 10 ms^-2 గా తీసుకోండి).

సాధన:
దారం సాగనిది, కప్పీ నునుపైనది కాబట్టి, 3 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న దిమ్మె, 20 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ట్రాలీ రెండూ ఒకే పరిమాణంలో త్వరణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. దిమ్మెకు రెండు గమన నియమాన్ని అనువర్తిస్తే పటం (b).
30 – T = 3a …………… (1)
ట్రాలీకి రెండవ గమన నియమాన్ని అనువర్తిస్తే,
(పటం (c)).
T – f_k = 20a
కాని, f_k = µ_k N, µ_k = 0.04
N = 20 × 10 = 200N

ట్రాలీ గమనాన్ని సూచించే సమీకరణం నుంచి,
T- 0.04 × 200 20 a లేదా
T – 8 = 20a ……… (1)
(1), (2) సమీకరణాల నుంచి,
a = \(\frac{22}{23}\) m s^-2 = 0.96 m s^-2, T = 27.1 N.

ప్రశ్న 10.
క్షితిజ సమాంతర రోడ్డుమీద 18 km/h వడితో. సైకిల్ తొక్కుతున్న వ్యక్తి తన వడిని తగ్గించు కోకుండా 3 m వ్యాసార్ధం ఉన్న వృత్తాకార మార్గంలో హఠాత్తుగా మలుపు తిరిగాడు. సైకిల్ టైర్లకు, రోడ్డుకు మధ్య స్థితిక ఘర్షణ గుణకం 0.1. సైకిల్ తొక్కే వ్యక్తి మలుపు తిరిగేటప్పుడు స్లిప్ అవుతాడా?
సాధన:
గట్టుకట్టని క్షితిజ సమాంతర రోడ్డుమీద సైకిల్ తొక్కే వ్యక్తి వృత్తాకార మార్గంలో జారిపోకుండా మలుపు తిరగాలంటే కావలసిన అభికేంద్ర బలాన్ని ఘర్షణ బలం ఒక్కటే సమకూర్చగలదు. కాని, వడి చాలా అధికంగా ఉన్నా లేదా మలుపు చాలా నైశిత్యంగా (sharp) ఉన్నా (చాలా తక్కువ వ్యాసార్ధ వృత్తాకార మార్గం) లేదా రెండూ కన్నా కావలసినంత అభికేంద్ర బలాన్ని సమకూర్చడానికి ఘర్షణ బలం సరిపోదు. అందువల్ల సైకిల్ తొక్కే వ్యక్తి స్లిప్ అవుతాడు. v_max = \(\sqrt{\mu_{\mathrm{s}} R_{\mathrm{g}}}\), స్లిప్ అవకుండా ఉండటానికి కావలసిన షరతును తెలియ చేస్తుంది.
v₂ ≤ μ_s Rg
పై లెక్కలో, R = 3m, g = 9.8 m s^-2, μ_s = 0.1
అయితే,

μ_sRg = 2.94 m²s^-2, v = 18 km/h = 5 ms^-1;
v² = 25 m² s అంటే పై నిబంధన పాటించలేదు. కాబట్టి సైకిల్ తొక్కే వ్యక్తి మలుపు తిరిగేటప్పుడు స్లిప్ అవుతాడు.

ప్రశ్న 11.
కార్ల పరుగు పందెం నిర్వహించడానికి 300 m వ్యాసార్ధంతో ఒక వృత్తాకార రేస్క్ (race track) ని నిర్మించారు. ఆ రేస్ ట్రాక్ 15° కోణంతో గట్టుకట్టబడింది. పరుగు పందెంలో పాల్గొనే కారు చక్రాలకు, రోడ్డుకు మధ్య ఘర్షణ గుణకం 0.2, (a) కారు టైర్ల అరుగుదల, తరుగుదలను నివారించడానికి కారుకు చాలా అనుకూలమైన వడి (optimum speed) ఎంత ఉండాలి? (b) కారు స్లిప్ అవకుండా ఉండటానికి, కారుకు అనుమతించ దగ్గ గరిష్ఠ వడి (permissible speed) ఎంత?
సాధన:
గట్టుకట్టిన రోడ్డు మీద కారు జారిపోకుండా వృత్తాకారంగా మలుపు తిరగాలంటే కావలసినంత అభికేంద్ర బలాన్ని అభిలంబ ప్రతిచర్య, ఘర్షణ బలాల క్షితిజ సమాంతర అంశాలు సమకూరుస్తాయి. అనుకూలమైన వడి వద్ద ఒక్క అభిలంబ ప్రతిచర్య అంశం కలిగించే సాధన. a) నేలపై చెక్క దిమ్మె విరామస్థితిలో కలదు. దాని స్వేచ్ఛా అభికేంద్ర బలం సరిపోతుంది. ఘర్షణ బలం అవసరం లేదు. v₀ = (R g tan θ)^1/2 అనుకూలమైన వడిని ఇస్తుంది.

ప్రశ్న 12.
2 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక చెక్క దిమ్మె మెత్తని క్షితిజ సమాంతర నేలపై విరామస్థితిలో కలదు. 25 kg ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఒక లోహపు స్థూపాన్ని చెక్క దిమ్మెపై ఉంచినప్పుడు పటంలో చూపినట్లు నేల నిలకడగా కిందికి కుంగుతుంది. చెక్క. దిమ్మె, స్థూపం రెండూ కలిసి 0.1 ms త్వరణంతో కింది పోయాయి. క్షితిజ సమాంతర తలంపై చెక్క దిమ్మె జరిపే చర్య నేల (a) కుంగడానికి ముందు, (b) కుంగిన తరవాత ఎంత? లెక్కలో చర్య – ప్రతిచర్య జంటలను గుర్తించండి. g = 10 m s^-2 గా తీసుకోండి.

సాధన:
నేలపై చెక్క దిమ్మె విరామస్థితిలో కలదు. దాని స్వేచ్ఛా – వస్తువు పటం దిమ్మెపై ఉన్న రెండు బలాలను సూచిస్తుంది. ఒకటి భూమి వల్ల ఏర్పడే గురుత్వాకర్షణ 2 × 10 = 20 N; మరొకటి దిమ్మెపై తలం వల్ల ఏర్పడే అభిలంబ బలం R.R = 20N. మొదటి నియమం ప్రకారం దిమ్మెపై నికర బలం శూన్యం కావాలి. మూడవ నియమాన్ని ఉపయోగిస్తే, దిమ్మె తలంపై జరిపే చర్య (దిమ్మె తలంపై ప్రయోగించే బలం) 20 Nకు సమానం, ఇది నిలువుగా అధో దిశలో పనిచేస్తుంది.

(b) వ్యవస్థ (చెక్క దిమ్మె + స్థూపం). 0.1 ms^-2 త్వరణంతో కిందికి త్వరణం చెందుతుంది. వ్యవస్థ స్వేచ్ఛా వస్తువు పటం వ్యవస్థపై రెండు బలాలు పనిచేస్తున్నాయని సూచిస్తుంది. భూమి వల్ల ఏర్పడే భూమ్యాకర్షణ బలం (270 N); నేల వ్యవస్థపై ప్రయోగించే అభిలంబ బలం R’. స్వేచ్ఛా వస్తువు పటం దిమ్మె, స్థూపం మధ్య గల అంతర్గత బలాలను సూచించడం లేదు అని గమనించండి. వ్యవస్థకు రెండవ నియమాన్ని అనువర్తిస్తే,
270 – R’ = 27 × 0.1N
అంటే R’ = 267.3 N

మూడవ నియమం ప్రకారం, తలం కుంగిన తరవాత, వ్యవస్థ తలంపై జరిపే చర్య 267.3 N కు సమానం. ఇది నిలువుగా అధో దిశలో పనిచేస్తుంది.

Students can go through Andhra Pradesh BIEAP AP Inter 1st Year History Notes Pdf Download in English Medium and Telugu Medium to understand and remember the concepts easily. Besides, with our AP Sr Inter 1st Year History Notes students can have a complete revision of the subject effectively while focusing on the important chapters and topics.

Students can also go through AP Inter 1st Year History Study Material and AP Inter 1st Year History Important Questions for exam preparation.

AP Intermediate 1st Year History Notes

• Chapter 1 చరిత్ర అంటే ఏమిటి? Notes
• Chapter 2 ప్రాచీన నాగరికత – సంస్కృతులు Notes
• Chapter 3 తొలి రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు, ఆర్థిక పరిస్థితి Notes
• Chapter 4 తొలి సమాజాలు, మతోద్యమాలు Notes
• Chapter 5 క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం వరకు రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులు, సంస్కృతి Notes
• Chapter 6 దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశం, క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం వరకు Notes
• Chapter 7 ఢిల్లీ సుల్తానుల యుగం ( క్రీ.శ. 1206 – 1526) Notes
• Chapter 8 మొగలుల యుగం Notes
• Chapter 9 భక్తి, సూఫీ సంప్రదాయాలు (క్రీ.శ. 8 – 16 శతాబ్ధాలు) Notes
• Chapter 10 క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం నుంచి 19వ శతాబ్దం వరకు దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశ చరిత్ర Notes
• Chapter 11 వలస పాలనలో భారతదేశం Notes
• Chapter 12 భారత జాతీయోద్యమం Notes

These AP Intermediate 1st Year History Notes provide an extra edge and help students to boost their self-confidence before appearing for their final examinations. These Inter 1st Year History Notes will enable students to study smartly and get a clear idea about each and every concept discussed in their syllabus.

Andhra Pradesh BIEAP AP Intermediate Inter 1st Year History Study Material Textbook Solutions Guide PDF Free Download, TS AP Inter 1st Year History Blue Print Weightage 2022-2023, Telugu Academy Intermediate 1st Year History Textbook Pdf Download, Questions and Answers Solutions in English Medium and Telugu Medium are part of AP Inter 1st Year Study Material Pdf.

Students can also read AP Inter 1st Year History Syllabus & AP Inter 1st Year History Important Questions for exam preparation. Students can also go through AP Inter 1st Year History Notes to understand and remember the concepts easily.

AP Intermediate 1st Year History Study Material Pdf Download | Jr Inter 1st Year History Textbook Solutions

• Chapter 1 చరిత్ర అంటే ఏమిటి?
• Chapter 2 ప్రాచీన నాగరికత – సంస్కృతులు
• Chapter 3 తొలి రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు, ఆర్థిక పరిస్థితి
• Chapter 4 తొలి సమాజాలు, మతోద్యమాలు
• Chapter 5 క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం వరకు రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులు, సంస్కృతి
• Chapter 6 దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశం, క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం వరకు
• Chapter 7 ఢిల్లీ సుల్తానుల యుగం ( క్రీ.శ. 1206 – 1526)
• Chapter 8 మొగలుల యుగం
• Chapter 9 భక్తి, సూఫీ సంప్రదాయాలు (క్రీ.శ. 8 – 16 శతాబ్ధాలు)
• Chapter 10 క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం నుంచి 19వ శతాబ్దం వరకు దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశ చరిత్ర
• Chapter 11 వలస పాలనలో భారతదేశం
• Chapter 12 భారత జాతీయోద్యమం

AP Inter 1st Year History Syllabus

Chapter 1 చరిత్ర అంటే ఏమిటి?
పరిచయం, చరిత్ర నిర్వచనం, చరిత్ర పరిధి, ఇతర శాస్త్రాలతో చరిత్రకు గల సంబంధం, చరిత్ర రచనా శాస్త్రం, చరిత్ర రచనలో నిష్పాక్షికత, చరిత్ర విజ్ఞాన శాస్త్రమా లేదా మానవ శాస్త్రమా?, భారతదేశ చరిత్రపై భౌగోళిక పరిస్థితుల ప్రభావం, చరిత్రకు ఆధారాలు

Chapter 2 ప్రాచీన నాగరికత – సంస్కృతులు
పరిచయం, హరప్పా – పూర్వ సంస్కృతులు, హరప్పా నాగరికత, హరప్పా లిపి, హరప్పా నగర నిర్మాణ పద్ధతి, సాంఘిక, ఆర్థిక వ్యవస్థలు, వైదిక యుగం-సాంఘిక, ఆర్థిక సాంస్కృతిక పరిస్థితులు, మలివేద కాలంనాటి నాగరికత

Chapter 3 తొలి రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు, ఆర్థిక పరిస్థితి
పరిచయం, తొలి రాజ్యాలు, పదహారు మహాజనపదాలు, మగధ రాజ్య విజృంభణ, ఆర్థిక పరిస్థితి, గ్రామీణ జీవితం, వ్యవసాయం, వ్యాపారం, నగరీకరణ, సారాంశం

Chapter 4 తొలి సమాజాలు, మతోద్యమాలు
పరిచయం, తొలి సమాజాలు, రక్త సంబంధం, వివాహాలు, సామాజిక విభేదాలు, వర్గ అంతరాలు, మతోద్యమాలు, అజవికులు, లోకాయుతులు, జైన మతం, బౌద్ధ మతం, సారాంశం

Chapter 5 క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దం వరకు రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక పరిస్థితులు, సంస్కృతి
పరిచయం, ఆధారాలు, రాజకీయ పరిస్థితులు, పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమాజం, సంస్కృతి, విజ్ఞాన శాస్త్రం, సారాంశం

Chapter 6 దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశం, క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం వరకు
పరిచయం, ఆధారాలు, సంగం యుగం, దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశ రాజకీయ చరిత్ర పరిశీలన, సమాజం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, మతం కళ, శిల్పకళ, సారాంశం

Chapter 7 ఢిల్లీ సుల్తానుల యుగం ( క్రీ.శ. 1206 – 1526)
పరిచయం, ఆధారాలు, సింధ్ పై అరబ్ ల దండయాత్ర, తురుష్క దండయాత్ర, మహ్మద్ ఘజనీ, మహ్మద్ ఘోరీ, ఢిల్లీ సుల్తానులు – వివిధ వంశాల పరిపాలన, ప్రముఖ సుల్తానులు వారు సాధించిన విజయాలు, ఢిల్లీ సుల్తానేత్ కాలంనాటి రాజ్య వ్యవస్థ, సమాజం, ఆర్థిక పరిస్థితులు సంస్కృతి, సారాంశం

Chapter 8 మొగలుల యుగం
పరిచయం, ఆధారాలు, బాబర్ దండయాత్ర కాలంనాటి భారతదేశ పరిస్థితులు, ప్రఖ్యాతి చెందిన మొగలులు, షేర్షా, మొగల్ సామ్రాజ్య విచ్ఛిన్నం, మొగల్ పరిపాలన, అక్బర్ మత విధానం, మొగల్ కాలంలో కళా, సాంస్కృతిక వ్యవస్థ, మహారాష్ట్రుల విజృంభణ

Chapter 9 భక్తి, సూఫీ సంప్రదాయాలు (క్రీ.శ. 8 – 16 శతాబ్ధాలు)
పరిచయం, భక్తి అంటే అర్థం, భక్తి ఉద్యమకారులు – ప్రధాన లక్షణాలు, ప్రధాన భక్తి ఉద్యమకారులు – బోధనలు, మహారాష్ట్రలో భక్తి ఉద్యమం, సూఫీమతం – అర్థం, పుట్టుక ప్రధాన లక్షణాలు, ప్రధాన సూఫీ బోధనలు, సూఫీ ఉద్యమకారులు, సమాజంపై భక్తి, సూఫీ ఉద్యమాల ప్రభావం

Chapter 10 క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం నుంచి 19వ శతాబ్దం వరకు దక్కన్, దక్షిణ భారతదేశ చరిత్ర
పరిచయం, ఆధారాలు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజుల యుగ విశేషాలు, బహమనీ సుల్తానుల యుగ విశేషాలు, గోల్కొండ కుతుబ్షాహీల యుగం, ఆసఫ్ జాహీ వంశపాలనా విశేషాలు

Chapter 11 వలస పాలనలో భారతదేశం
పరిచయం, భారతదేశంలో ఐరోపా కంపెనీల రాక, సంఘర్షణ, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికార విస్తరణ, గవర్నర్ జనరల్ లు వారి విధానాలు, 1857 తిరుగుబాటు

Chapter 12 భారత జాతీయోద్యమం
పరిచయం, భారత జాతీయోద్యమ నేపథ్యం, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ స్థాపన, జాతీయోద్యమ దశలు, వందేమాతర ఉద్యమం, విప్లవోద్యమం – తొలిదశ, హోంరూల్ ఉద్యమం, గాంధీ-తొలి ఉద్యమాలు, సహాయ నిరాకరణోద్యమం, విప్లవోద్యమం- మలిదశ, శాసనోల్లంఘనోద్యమం, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం, రాజ్యాంగ సంస్కరణలు, జాతీయోద్యమంలో స్త్రీల పాత్ర, స్వాతంత్య్రం దిశగా, భారతదేశ రాజ్యాంగం

We hope that this Andhra Pradesh BIEAP AP Intermediate Inter 1st Year History Study Material Textbook Solutions Guide PDF Free Download 2022-2023 in English Medium and Telugu Medium helps the student to come out successful with flying colors in this examination. This Jr Inter 1st Year History Study Material will help students to gain the right knowledge to tackle any type of questions that can be asked during the exams.

Jr Inter Maths 1B Important Questions: Here we have created a list of Telangana & Andhra Pradesh BIEAP TS AP Intermediate Jr Inter 1st Year Maths 1B Important Questions Chapter Wise with Answers Solutions Pdf 2022-2023 Download just for you. Those who are preparing for Inter exams should practice Inter Maths 1B Important Questions and do so will clear their doubts instantly. These Inter 1st Year Maths 1B Important Questions Chapterwise Pdf enhances your conceptual knowledge and prepares you to solve different types of questions in the exam.

Students must practice these Intermediate Maths 1B Important Questions to boost their preparation for the Maths paper. These Jr Inter Maths 1B Important Questions with Answers are prepared as per the latest exam pattern. Each of these chapters contains a set of solved questions and additional questions for practice.

Students can also go through Inter 1st Year Maths 1B Formulas to understand and remember the concepts easily. Students can also read Intermediate 1st Year Maths 1B Textbook Solutions for exam preparation.

Intermediate Maths 1B Important Questions | Maths 1B Important Questions Chapter Wise with Solutions Pdf 2022

To access the Jr Inter 1st Year Maths 1B Important Questions Chapter Wise with Solutions Pdf 2022, click on the links below.

AP Inter 1st Year Maths 1B Important Questions in English Medium

Jr Inter Maths 1B Important Questions with Answers

1. Inter 1st Year Maths 1B Locus Important Questions
2. Inter 1st Year Maths 1B Transformation of Axes Important Questions
3. Inter 1st Year Maths 1B The Straight Line Important Questions
4. Inter 1st Year Maths 1B Pair of Straight Lines Important Questions
5. Inter 1st Year Maths 1B Three Dimensional Coordinates Important Questions
6. Inter 1st Year Maths 1B Direction Cosines and Direction Ratios Important Questions
7. Inter 1st Year Maths 1B The Plane Important Questions
8. Inter 1st Year Maths 1B Limits and Continuity Important Questions
9. Inter 1st Year Maths 1B Differentiation Important Questions
10. Inter 1st Year Maths 1B Applications of Derivatives Important Questions

AP Inter 1st Year Maths 1B Important Questions in Telugu Medium

• Chapter 1 బిందుపథం Important Questions
• Chapter 2 అక్ష పరివర్తనం Important Questions
• Chapter 3 సరళరేఖ Important Questions
• Chapter 4 సరళరేఖాయుగ్మాలు Important Questions
• Chapter 5 త్రిపరిమాణ నిరూపకాలు Important Questions
• Chapter 6 దిక్ కొసైన్లు, దిక్ సంఖ్యలు Important Questions
• Chapter 7 సమతలం Important Questions
• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Important Questions
• Chapter 9 అవకలనం Important Questions
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Important Questions

The questions given in the Intermediate Maths 1B Important Questions are designed and laid out chronologically and as per the syllabus. Practice daily these Intermediate Jr Inter 1st Year Maths 1B Important Questions Chapter Wise with Answers Solutions Pdf 2022-2023 Download to build a better understanding of the concepts for the Mathematics subject.

Inter 1st Year Maths 1B Formulas PDF: Here we have created a list of Telangana & Andhra Pradesh BIEAP TS AP Intermediate Inter 1st Year Maths 1B Formulas PDF Download just for you. To solve mathematical problems easily, students should learn and remember the basic formulas based on certain fundamentals such as algebra, arithmetic, and geometry.

Get a unique way of solving the maths problem, which will make you learn how the equation came into existence. This is the better way of memorizing and applying the Intermediate 1st Year Maths 1B Formulas PDF. Math formulas are expressions that have been created after several decades of research that help to solve questions quickly.

Students can also go through Intermediate 1st Year Maths 1B Textbook Solutions and Inter 1st Year Maths 1B Important Questions for exam preparation.

Intermediate 1st Year Maths 1B Formulas PDF Download

We present you with Inter 1st Year Maths 1B Formulas PDF for your reference to solve all important mathematical operations and questions. Also, each formula here is given with solved examples.

1. Inter 1st Year Maths 1B Locus Formulas
2. Inter 1st Year Maths 1B Transformation of Axes Formulas
3. Inter 1st Year Maths 1B The Straight Line Formulas
4. Inter 1st Year Maths 1B Pair of Straight Lines Formulas
5. Inter 1st Year Maths 1B Three Dimensional Coordinates Formulas
6. Inter 1st Year Maths 1B Direction Cosines and Direction Ratios Formulas
7. Inter 1st Year Maths 1B The Plane Formulas
8. Inter 1st Year Maths 1B Limits and Continuity Formulas
9. Inter 1st Year Maths 1B Differentiation Formulas
10. Inter 1st Year Maths 1B Applications of Derivatives Formulas

Here students will find Intermediate 1st Year Maths 1B Formulas for each and every topic and also get an idea of how that equation was developed. Thus, you will not have to memorize formulas, as you understand the concept behind them. Use these Inter 1st Year Maths 1B Formulas to solve problems creatively and you will automatically see an improvement in your mathematical skills.

Telangana & Andhra Pradesh BIEAP TS AP Intermediate Inter 1st Year Maths 1B Textbook Solutions Study Material Guide PDF Free Download, Inter 1st Year Maths 1B Blue Print Weightage 2022-2023, Maths 1B Study Material Questions and Answers Solutions in English Medium and Telugu Medium are part of AP Inter 1st Year Study Material Pdf.

Students can also go through Inter 1st Year Maths 1B Formulas PDF to understand and remember the concepts easily. Students can also read Inter 1st Year Maths 1B Syllabus & Inter 1st Year Maths 1B Important Questions Chapter Wise with Solutions Pdf 2022-2023 for exam preparation.

Inter 1st Year Maths 1B Textbook Solutions PDF | Intermediate Maths 1B Solutions PDF

Intermediate Maths 1B Solutions in English Medium

Inter 1st Year Maths 1B Locus Solutions

• Chapter 1 Locus Ex 1(a)

Inter 1st Year Maths 1B Transformation of Axes Solutions

• Chapter 2 Transformation of Axes Ex 2(a)

Inter 1st Year Maths 1B The Straight Line Solutions

• Chapter 3 The Straight Line Ex 3(a)
• Chapter 3 The Straight Line Ex 3(b)
• Chapter 3 The Straight Line Ex 3(c)
• Chapter 3 The Straight Line Ex 3(d)
• Chapter 3 The Straight Line Ex 3(e)

Inter 1st Year Maths 1B Pair of Straight Lines Solutions

• Chapter 4 Pair of Straight Lines Ex 4(a)
• Chapter 4 Pair of Straight Lines Ex 4(b)
• Chapter 4 Pair of Straight Lines Ex 4(c)

Inter 1st Year Maths 1B Three Dimensional Coordinates Solutions

• Chapter 5 Three Dimensional Coordinates Ex 5(a)
• Chapter 5 Three Dimensional Coordinates Ex 5(b)

Inter 1st Year Maths 1B Direction Cosines and Direction Ratios Solutions

• Chapter 6 Direction Cosines and Direction Ratios Ex 6(a)
• Chapter 6 Direction Cosines and Direction Ratios Ex 6(b)

Inter 1st Year Maths 1B The Plane Solutions

• Chapter 7 The Plane Ex 7(a)

Inter 1st Year Maths 1B Limits and Continuity Solutions

• Chapter 8 Limits and Continuity Ex 8(a)
• Chapter 8 Limits and Continuity Ex 8(b)
• Chapter 8 Limits and Continuity Ex 8(c)
• Chapter 8 Limits and Continuity Ex 8(d)
• Chapter 8 Limits and Continuity Ex 8(e)

Inter 1st Year Maths 1B Differentiation Solutions

• Chapter 9 Differentiation Ex 9(a)
• Chapter 9 Differentiation Ex 9(b)
• Chapter 9 Differentiation Ex 9(c)
• Chapter 9 Differentiation Ex 9(d)

Inter 1st Year Maths 1B Applications of Derivatives Solutions

• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(a)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(b)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(c)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(d)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(e)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(f)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(g)
• Chapter 10 Applications of Derivatives Ex 10(h)

Intermediate Maths 1B Solutions in Telugu Medium

Inter 1st Year Maths 1B బిందుపథం Solutions

• Chapter 1 బిందుపథం Ex 1(a)

Inter 1st Year Maths 1B అక్ష పరివర్తనం Solutions

• Chapter 2 అక్ష పరివర్తనం Ex 2(a)

Inter 1st Year Maths 1B సరళరేఖ Solutions

• Chapter 3 సరళరేఖ Ex 3(a)
• Chapter 3 సరళరేఖ Ex 3(b)
• Chapter 3 సరళరేఖ Ex 3(c)
• Chapter 3 సరళరేఖ Ex 3(d)
• Chapter 3 సరళరేఖ Ex 3(e)

Inter 1st Year Maths 1B సరళరేఖాయుగ్మాలు Solutions

• Chapter 4 సరళరేఖాయుగ్మాలు Ex 4(a)
• Chapter 4 సరళరేఖాయుగ్మాలు Ex 4(b)
• Chapter 4 సరళరేఖాయుగ్మాలు Ex 4(c)

Inter 1st Year Maths 1B త్రిపరిమాణ నిరూపకాలు Solutions

• Chapter 5 త్రిపరిమాణ నిరూపకాలు Ex 5(a)
• Chapter 5 త్రిపరిమాణ నిరూపకాలు Ex 5(b)

Inter 1st Year Maths 1B దిక్ కొసైన్లు, దిక్ సంఖ్యలు Solutions

• Chapter 6 దిక్ కొసైన్లు, దిక్ సంఖ్యలు Ex 6(a)
• Chapter 6 దిక్ కొసైన్లు, దిక్ సంఖ్యలు Ex 6(b)

Inter 1st Year Maths 1B సమతలం Solutions

• Chapter 7 సమతలం Ex 7(a)

Inter 1st Year Maths 1B అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Solutions

• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Ex 8(a)
• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Ex 8(b)
• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Ex 8(c)
• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Ex 8(d)
• Chapter 8 అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత Ex 8(e)

Inter 1st Year Maths 1B అవకలనం Solutions

• Chapter 9 అవకలనం Ex 9(a)
• Chapter 9 అవకలనం Ex 9(b)
• Chapter 9 అవకలనం Ex 9(c)
• Chapter 9 అవకలనం Ex 9(d)

Inter 1st Year Maths 1B అవకలజాల అనువర్తనాలు Solutions

• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(a)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(b)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(c)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(d)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(e)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(f)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(g)
• Chapter 10 అవకలజాల అనువర్తనాలు Ex 10(h)

Inter 1st Year Maths 1B Blue Print Weightage 2022-2023 | Blueprint of Intermediate 1st Year Maths 1B

AP Inter 1st Year Maths 1B Blue Print | Inter 1st Year Maths 1B Weightage 2022-2023

AP Intermediate 1st Year – MATHS IB Modified Weightage of Marks (Blueprint)

Inter 1st Year Maths 1B Syllabus | Intermediate First Year Maths 1B Syllabus

Intermediate 1st Year Maths 1B Syllabus Coordinate Geometry

1. LOCUS (08 Periods)

• 1.1 Definition of locus – Illustrations
• 1.2 To find equations of locus – Problems connected to it

2. TRANSFORMATION OF AXES (08 Periods)

• 2.1 Transformation of axes- Rules, Derivations and Illustrations
• 2.2 Rotation of axes – Derivations – Illustrations

3. THE STRAIGHT LINE (25 Periods)

• 3.1 Revision of fundamental results
• 3.2 Straight line – Normal form- Illustrations
• 3.3 Straight line – Symmetric form
• 3.4 Straight line – Reduction into various forms
• 3.5 Intersection of two Straight lines
• 3.6 Family of straight lines – Concurrent lines
• 3.7 Condition for Concurrent lines
• 3.8 Angle between two lines
• 3.9 Length of perpendicular from a point to a line
• 3.10 Distance between two parallel lines
• 3.11 Concurrent lines – properties related to a triangle

4. PAIR OF STRAIGHT LINES (24 Periods)

• 4.1 Equations of pair of lines passing through origin, angle between a pair of lines
• 4.2 Condition for perpendicular and coincident lines, bisectors of angles
• 4.3 Pair of bisectors of angles
• 4.4 Pair of lines – second-degree general equation
• 4.5 Conditions for parallel lines – distance between them, Point of intersection of pair of lines
• 4.6 Homogenising a second-degree equation with a first-degree equation in x and y

Inter 1st Year Maths 1B Syllabus 3D Geometry

5. THREE DIMENSIONAL COORDINATES (04 Periods)

• 5.1 Coordinates
• 5.2 Section formulas – Centroid of a triangle and tetrahedron

6. DIRECTION COSINES AND DIRECTION RATIOS (10 Periods)

• 6.1 Direction Cosines
• 6.2 Direction Ratios

7. PLANE (04 Periods)

• 7.1 Cartesian equation of Plane – Simple Illustrations

Intermediate First Year Maths 1B Syllabus Calculus

8. LIMITS AND CONTINUITY (15 Periods)

• 8.1 Intervals and neighborhoods
• 8.2 Limits
• 8.3 Standard Limits
• 8.4 Continuity

9. DIFFERENTIATION (24 Periods)

• 9.1 Derivative of a function
• 9.2 Elementary Properties
• 9.3 Trigonometric, Inverse Trigonometric, Hyperbolic, Inverse Hyperbolic Function – Derivatives
• 9.4 Methods of Differentiation
• 9.5 Second Order Derivatives

Inter Maths 1B Syllabus Applications of Derivatives

10. APPLICATIONS OF DERIVATIVES (28 Periods)

• 10.1 Errors and Approximations
• 10.2 Geometrical interpretation of a derivative
• 10.3 Equations of tangents and normals
• 10.4 Lengths of tangent, normal, sub tangent and subnormal
• 10.5 Angle between two curves and condition for orthogonality of curves
• 10.6 Derivative as Rate of change
• 10.7 Rolle’s Theorem and Lagrange’s Mean value theorem without proofs and their geometrical interpretation
• 10.8 Increasing and decreasing functions
• 10.9 Maxima and Minima

Inter 1st Year Maths 1B Syllabus in Telugu

నిరూపక జ్యామితి

1. బిందు పథం (8 పీరియడ్లు)

• 1.1 బిందుపథం నిర్వచనం – ఉదాహరణలు
• 1.2 బిందుపథం సమీకరణం కనుక్కోవడం – దీనికి సంబంధించిన సమస్యలు

2. అక్షపరివర్తనం (8 పీరియడ్లు)

• 2.1 అక్ష పరివర్తనం – నియమాలు, వ్యుత్పన్నాలు, ఉదాహరణలు
• 2.2 అక్షాల భ్రమణ పరివర్తనం – వ్యుత్పన్యాలు – ఉదాహరణలు

3. సరళరేఖ (25 పీరియడ్లు)

• 3.1 ప్రాథమిక ఫలితాల పునశ్చరణ
• 3.2 సరళరేఖ అభిలంబ రూపం – ఉదాహరణలు
• 3.3 సరళరేఖ – సౌష్ఠవ రూపం
• 3.4 సరళరేఖ సమీకరణాన్ని వివిధ రూపాలలో లఘూకరించడం
• 3.5 రెండు సరళరేఖల ఖండనం
• 3.6 సరళరేఖా కుటుంబం – అనుషక్త రేఖలు
• 3.7 సరళరేఖలు అనుషక్తాలు కావడానికి నియమం
• 3.8 రెండు సరళరేఖల మధ్యకోణం
• 3.9 బిందువు నుంచి సరళరేఖకు లంబదూరం
• 3.10 సమాంతర రేఖల మధ్యదూరం
• 3.11 అనుషక్త రేఖలు – త్రిభుజానికి సంబంధించిన ధర్మాలు

4. సరళరేఖాయుగ్మం (24 పీరియడ్లు)

• 4.1 మూలబిందువు గుండా పోయే సరళరేఖాయుగ్మానికి సమీకరణాలు, రేఖాయుగ్మం మధ్యకోణం
• 4.2 సరళరేఖలు లంబంగా ఉండటానికి, ఏకీభవించడానికి నియమం – కోణాల సమద్విఖండన రేఖలు
• 4.3 సరళరేఖల మధ్యకోణాల సమద్విఖండన రేఖాయుగ్మం
• 4.4 సరళరేఖా యుగ్మం రెండో తరగతి సాధారణ సమీకరణం
• 4.5 సమాంతర రేఖలు కావడానికి నియమాలు – – వాటి మధ్య దూరం, సరళరేఖాయుగ్మం ఖండన బిందువు
• 4.6 x, y లలో ఉన్న రెండో తరగతి సమీకరణాన్ని ఏకఘాత సమీకరణంతో సమఘాతపరచడం

5. త్రిపరిమాణ నిరూపకాలు (4 పీరియడ్లు)

• 5.1 నిరూపకాలు
• 5.2 విభజన సూత్రాలు – త్రిభుజం, చతుర్ముఖిల కేంద్రభాసం

6. దిక్ కొసైన్లు, దిక్ సంఖ్యలు (10 పీరియడ్లు)

• 6.1 ది కొసైన్లు
• 6.2 దిక్ సంఖ్యలు

7. సమతలం (4 పీరియడ్లు)

• 7.1 సమతలం కార్టీసియన్ సమీకరణం – సరళ ఉదాహరణలు

కలన గణితం

8. అవధులు, అవిచ్ఛిన్నత (15 పీరియడ్లు)

• 8.1 అంతరాలు, సామీప్యాలు
• 8.2 అవధులు
• 8.3 ప్రామాణిక అవధులు
• 8.4 అవిచ్ఛిన్నత

9. అవకలనం (24 పీరియడ్లు)

• 9.1 ప్రమేయానికి అవకలజం
• 9.2 ప్రాథమిక ధర్మాలు
• 9.3 త్రికోణమితీయ, విలోమ త్రికోణమితీయ, అతిపరావలయ, విలోమ అతిపరావలయ ప్రమేయాలు – అవకలజాలు
• 9.4 అవకలన పద్ధతులు
• 9.5 రెండో పరిమాణం అవకలజాలు

10. అవకలజాల అనువర్తనాలు (28 పీరియడ్లు)

• 10.1 దోషాలు, ఉజ్జాయింపులు
• 10.2 అవకలజం – జ్యామితీయ వివరణ
• 10.3 స్పర్శరేఖ, అభిలంబరేఖల సమీకరణాలు
• 10.4 స్పర్శరేఖ, అభిలంబరేఖల పొడవులు – ఉపస్పర్శ ఖండం, ఉపలంబఖండం
• 10.5 రెండు వజ్రాల మధ్యకోణం, లంబచ్ఛేదనం – నియమాలు
• 10.6 అవకలజం – మార్పురేటు
• 10.7 రోల్ సిద్ధాంతం – లెగ్రాంజ్ మధ్యమ మూల్య సిద్ధాంతం (రుజువులు లేకుండా) – వాటి జ్యామితీయ వివరణ
• 10.8 ఆరోహణ, అవరోహణ ప్రమేయాలు
• 10.9 గరిష్టాలు, కనిష్టాలు

మొత్తం = 150 పీరియడ్లు

Maths taught in Cass 11 is a bit analytical and practicing Maths daily will become one of the most interesting and favourite subjects for the students. Important questions for AP Intermediate 1st Year Maths is a fruitful resource for the students as there is a sudden advancement in the level of difficulty in the subject.

The Board of Intermediate Education swung into action with the task of evolving a revised syllabus on par with the main intention being enabling the students from our state to prepare for the national level common entrance tests, like NEET, ISEET, etc. These Inter 1st Year Maths 1B Study Material will prove to be a useful study tool during exam preparation. keeping this task in view a committee of subject experts along with authorities in the department of BIE, strongly decided to adopt the NCERT textbooks from the academic year 2012-2013 on words.

This Intermediate 1st Year Maths 1B Textbook Solutions PDF Download is brought up in accordance with the New Telugu Academy Inter 1st Year Maths 1B Textbook PDF English Medium. The subject is presented in a lucid way. So that each and every student understands the subject easily. All Problems have been solved for the benefit of students. These Inter 1st Year Maths 1B Textbook Solutions PDF is given will help the students to get an idea of the different types of questions that can be framed in an examination.

A lot of care and attention has gone into the derivation of solutions to problems and clear illustrations have been provided where necessary. The alternative method is also discussed for some problems, to understand the students and solve them easily. With the help of this Intermediate Maths 1B Solutions PDF, the student gets the style of answering and scope of the answer which helps him in getting the highest marks in the Public Examinations.

Intermediate 1st Year Maths 1B Textbook Solutions

• All textual problems are solved.
• Diagrams are drawn wherever necessary.
• To solve Questions, a formula relating to that problem is also given to understand the students easily.
• The newly introduced problems are solved in a better way.

We hope that this Intermediate 1st Year Maths 1B Textbook Solutions PDF Download helps the student to come out successful with flying colors in this examination. We wish that this Inter 1st Year Maths 1B Textbook Solutions PDF will win the hearts of the students and teaching faculty. These Inter 1st Year Maths 1B Study Material will help students to gain the right knowledge to tackle any type of questions that can be asked during the exams.